III SK 28/14

Sygn. akt III SK 28/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 20 stycznia 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Józef Iwulski (przewodniczący)

SSN Romualda Spyt

SSN Dawid Miąsik (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa T. S.A. z siedzibą w K.

przeciwko Prezesowi Urzędu Regulacji Energetyki

o nałożenie kary pieniężnej,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 20 stycznia 2015 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego w W.

z dnia 19 września 2013 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi

Apelacyjnemu w W. do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia

o kosztach postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

Prezes Urzędu Regulacji Energetyki (Prezes Urzędu) decyzją z 11 marca

2011 r. nałożył na T. S.A. (wcześniej E. S.A., powód) karę pieniężną na podstawie

art. 56 ust. 1 pkt 6 Prawa energetycznego za stosowanie taryfy niezgodnie z

2

określonymi w niej warunkami poprzez odmowę uznania przerw w dostarczaniu

energii elektrycznej jako podstawy udzielenia bonifikat w odniesieniu do odbiorców

posiadających umowy kompleksowe z powodem. Za stwierdzone naruszenie

Prezes Urzędu wymierzył powodowi karę pieniężną w wysokości 1.000.000 zł.

Powód zaskarżył decyzję Prezesa Urzędu odwołaniem.

Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów wyrokiem z 3 grudnia 2012 r.,

oddalił odwołanie. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że na obszarze działania

powoda, w szczególności na terenie działania oddziałów w […], w styczniu 2010 r.

występowały trudne warunki pogodowe. Utrzymujące się ponad 3 tygodnie zmienne

warunki atmosferyczne, takie jak opady marznącego śniegu z deszczem przy

ujemnej temperaturze, intensywne opady mokrego śniegu w połączeniu z

porywistym wiatrem powodującym zawieje i zamiecie, jak również intensywne

zjawisko szadzi, spowodowały masowe szkody w infrastrukturze na terenie […], w

tym w infrastrukturze energetycznej i telekomunikacyjnej oraz w drzewostanie.

Zjawiska te były przyczyną utrzymujących się długotrwale, wielodniowych zagrożeń

dla urządzeń energetycznych, efektem czego były rozległe zniszczenia elementów

sieci elektroenergetycznej, co skutkowało przerwami w dostawie energii

elektrycznej do odbiorców, trwającymi w niektórych rejonach nawet do trzech

tygodni.

W okresie tym powód stosował taryfę dla energii elektrycznej zatwierdzoną

przez Prezesa Urzędu. W pkt 5.1 taryfy zatwierdzonej decyzją z 15 stycznia 2009 r.

oraz w pkt 4.4.1 taryfy zatwierdzonej decyzją z 23 grudnia 2009 r. znajdowało się

następujące postanowienie: „Za niedotrzymanie parametrów jakościowych energii

elektrycznej określonych w rozporządzeniu systemowym, odbiorcom końcowym na

ich pisemny wniosek przysługują bonifikaty ustalone w sposób określony w § 37

ust. 1 i § 37a rozporządzenia taryfowego”.

Na skutek sygnałów od odbiorców energii elektrycznej odnośnie

nieotrzymania bonifikat w związku z przekroczeniem dopuszczalnego czasu przerw

w dostawach energii elektrycznej, pismem z 30 marca 2010 r. Prezes Urzędu

wszczął postępowanie w sprawie wymierzenia kary pieniężnej na podstawie art. 56

ust. 1 pkt 6 Prawa energetycznego w związku z podejrzeniem stosowania przez

powoda taryfy w sposób niezgodny z określonymi w niej warunkami przez odmowę

3

uznania przerw w dostarczaniu energii elektrycznej jako podstawy udzielenia

bonifikat w odniesieniu do odbiorców posiadających umowy kompleksowe.

Uznając odwołanie powoda za niezasadne Sąd Ochrony Konkurencji i

Konsumentów stwierdził, że spełnione zostały przesłanki zastosowania art. 56 ust.

1 pkt 6 Prawa energetycznego z uwagi na treść pkt 5.1 i 4.4.1 obu taryf

stosowanych przez powoda, § 37 ust. 1 oraz § 37a rozporządzenia taryfowego oraz

fakt odmowy wypłaty bonifikat 720 odbiorcom, pomimo iż złożyli oni pisemne

wnioski z uwagi na to, że okres przerwy w dostawie energii elektrycznej był dłuższy

od przewidzianego w § 40 rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 4 maja

2007 r. w sprawie szczegółowych warunków funkcjonowania systemu

elektroenergetycznego (Dz.U. z 2007 r. Nr 93, poz. 623, ze zm., rozporządzenie

systemowe). Według Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów odmowa

przyznania bonifikat odbiorcom, którzy złożyli stosowne wnioski, jest stosowaniem

taryfy niezgodnie z określonymi w niej warunkami. Zdaniem Sądu pierwszej

instancji Prezes Urzędu nie dokonał w decyzji ustalenia w zakresie istnienia i

zasadności roszczeń cywilnoprawnych odbiorców energii. Organ poprzestał na

ustalaniu, czy powód zastosował się do pkt 5.1 taryfy zatwierdzonej decyzją

Prezesa Urzędu z 15 stycznia 2009 r. oraz pkt 4.4.1 taryfy zatwierdzonej decyzją

Prezesa Urzędu z dnia 23 grudnia 2009 r. Ustalenie takie mieściło się w zakresie

kompetencji Prezesa Urzędu. W ocenie Sądu Okręgowego zamieszczenie w pkt

5.1 oraz pkt 4.4.1 stosowanych przez powoda taryf przywołanego powyżej

sformułowania nie pozostawia wątpliwości, że przyznawanie bonifikaty za

niedotrzymanie parametrów jakościowych energii elektrycznej, określonych w

rozporządzeniu systemowym, jest jednym z warunków taryfy. Nie ma znaczenia,

czy warunki określone w taryfie zostały wprowadzone do niej w wykonaniu

określonych przepisów prawa. Jeżeli określone postanowienie zostało

wprowadzone wyłącznie z woli sporządzającego taryfę przedsiębiorstwa

energetycznego, to obowiązujący w tym zakresie warunek musi być przestrzegany

przez to przedsiębiorstwo. Przepis art. 56 ust. 1 pkt 6 Prawa energetycznego ma na

celu ochronę relacji cywilnoprawnej pomiędzy przedsiębiorstwem energetycznym a

odbiorcą energii w zakresie przestrzegania przez to przedsiębiorstwo ustalonych

przez siebie warunków. Sąd Okręgowy nie podzielił także stanowiska powoda,

4

zgodnie z którym bonifikata jest karą ustawową lub karą umowną oraz że ma

charakter odszkodowawczy. Bonifikata zmniejsza bowiem wysokość świadczenia

pieniężnego w związku z wykonaniem świadczenia rzeczowego niższej jakości.

Powód zaskarżył wyrok Sądu Okręgowego apelacją w całości.

Sąd Apelacyjny wyrokiem z 19 września 2013 r., zmienił wyrok Sądu

pierwszej instancji w ten sposób, że zmienił decyzję Prezesa Urzędu w zakresie

dotyczącym kary pieniężnej, obniżając jej wysokość do kwoty 300.000 zł. W

pozostałym zakresie odwołanie powoda i jego apelację oddalił oraz rozstrzygnął o

kosztach postępowania.

Odnosząc się do zarzutu, że odmowa wypłaty bonifikaty może być

kwalifikowana jako stosowanie taryfy niezgodnie z jej warunkami, Sąd drugiej

instancji odwołał się do definicji ustawowej taryfy jako zbioru cen i stawek opłat oraz

warunków ich stosowania, opracowanego przez przedsiębiorstwo energetyczne i

wprowadzonego w trybie określonym ustawą jako obowiązujący dla określonych w

nim odbiorców. Na powodzie ciąży obowiązek ustalenia taryfy, która podlega

zatwierdzeniu przez Prezesa Urzędu. Szczegółowe zasady ukształtowania taryfy

zostały określone na podstawie art. 46 ust. 3 Prawa energetycznego w

rozporządzeniu Ministra Gospodarki z dnia 2 lipca 2007 r. w sprawie

szczegółowych zasad kształtowania i kalkulacji taryf oraz rozliczeń w obrocie

energią elektryczną (Dz.U. Nr 128, poz. 895, ze zm., rozporządzenie taryfowe).

Zgodnie z § 5 ust. 3 tego rozporządzenia przedsiębiorstwo energetyczne […]

zawiera w taryfie […] sposób ustalania bonifikat za niedotrzymanie parametrów

jakościowych energii elektrycznej oraz standardów jakościowych obsługi

odbiorców. Powód stosował dwie taryfy, w których w pkt 5.1 oraz pkt. 4.4.1

zamieszczono postanowienie o treści „Za niedotrzymanie parametrów jakościowych

energii elektrycznej określonych w rozporządzeniu systemowym, odbiorcom

końcowym na ich pisemny wniosek przysługują bonifikaty ustalone w sposób

określony w § 37 ust. 1 i § 37a rozporządzenia taryfowego”. Zdaniem Sądu

Apelacyjnego w § 37a rozporządzenia taryfowego określono nie tylko sposób

obliczania bonifikaty, ale także warunek jej stosowania, jakim jest wystąpienie

przerwy w dostawie energii elektrycznej. Nie można zatem zgodzić się z

twierdzeniem powoda, że taryfa określa wyłącznie sposób ustalania bonifikaty,

5

tj. mechanizm obliczania jej wysokości, a nie przesłanki (okoliczności)

uzasadniające wypłatę bonifikaty. Skoro taryfa powoda odsyła wprost do § 37a

rozporządzenia taryfowego, w którym to przepisie określono nie tylko mechanizm

obliczania bonifikaty, ale także przesłanki uzasadniające jej wypłatę, to odmowa

wypłaty bonifikaty za niedostarczenie energii elektrycznej musi być oceniana pod

kątem zgodności takiego zachowania z warunkami taryfy.

Sąd drugiej instancji nie uwzględnił także zarzutu dotyczącego wykroczenia

Prezesa Urzędu poza swoje kompetencje i dokonywania oceny istnienia oraz

zasadności roszczeń cywilnoprawnych. Zdaniem Sądu, stosowanie cen lub stawek

opłat wyższych od zatwierdzonych w taryfie, tak samo jak odmowa udzielenia

bonifikaty za niedostarczanie energii, skutkuje powstaniem po stronie odbiorcy

roszczenia o zapłatę lub zwrot nadpłaconych kwot na podstawie umowy łączącej

odbiorcę z powodem. Art. 56 ust. 1 pkt 6 Prawa energetycznego byłby przepisem

martwym gdyby uznać, że Prezes Urzędu oceniając stosowanie zawyżonych

stawek opłat i cen w stosunku do cen określonych w taryfie każdorazowo dokonuje

oceny istnienia i zasadności roszczenia cywilnoprawnego, a nie wypełnia obowiązki

nałożone na niego na podstawie przepisów Prawa energetycznego.

Sąd drugiej instancji przyjął, że przedmiotem postępowania zakończonego

wydaniem zaskarżonej decyzji była ocena działań powoda w zakresie

przestrzegania warunków określonych w taryfie. Odpowiedzialność za naruszenie

art. 56 ust. 1 pkt 6 Prawa energetycznego oderwana jest od stosunków

obligacyjnych między powodem a odbiorcami końcowymi. Dlatego, mimo iż

roszczenia o wypłatę bonifikaty mają charakter cywilnoprawny i mogą być

dochodzone wyłącznie przed sądem powszechnym, nie pozbawia to Prezesa

Urzędu kompetencji do oceny, czy odmowa wypłaty bonifikat stanowi naruszenie

dyspozycji art. 56 ust. 1 pkt 6 Prawa energetycznego.

Odnosząc się do problemu charakteru prawnego bonifikat Sąd Apelacyjny

przyjął, że nie mają one charakteru odszkodowawczego i nie stosuje się do nich

przepisów dotyczących odpowiedzialności odszkodowawczej. Bonifikaty należne

odbiorcom zostały zagwarantowane przez ustawodawcę w art. 45a ust. 3 Prawa

energetycznego. Przepis ten nie wskazuje żadnych okoliczności pozwalających

przedsiębiorstwu energetycznemu na zwolnienie się z obowiązku udzielenia

6

bonifikaty. Strony nie mogą także odstąpić od sposobu ich ustalania w umowie. Z §

37a rozporządzenia taryfowego zawierającego unormowanie odnoszące się wprost

do bonifikaty za przerwy w dostarczaniu energii wynikają dwie przesłanki powstania

obowiązku udzielania tej bonifikaty: 1) wystąpienie przerwy w dostarczaniu energii

oraz 2) przekroczenie dopuszczalnego czasu przerw określonego w umowie lub

przepisach. Przyczyna przerwy w dostarczaniu energii nie ma wpływu na

obowiązek wypłaty bonifikaty.

Powód zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego skargą kasacyjną w całości.

Powód zarzucił zaskarżonemu wyrokowi naruszenie art. 56 ust. 1 pkt 6

Prawa energetycznego w związku z § 37a rozporządzenia taryfowego poprzez

błędną wykładnię i w konsekwencji nieprawidłowe zastosowanie przez przyjęcie, że

1) odmowa wypłaty bonifikaty może stanowić stosowanie taryfy niezgodnie z jej

warunkami, gdyż zapisy w taryfach powoda odsyłały do § 37a rozporządzenia

taryfowego, co powoduje, że obowiązek wypłaty bonifikaty stanowił warunek taryfy

w rozumieniu art. 56 ust. 1 pkt 6 Prawa energetycznego; 2) Prezes Urzędu może

stosując at. 56 ust. 1 pkt 6 Prawa energetycznego samodzielnie, tj. niezależnie od

sądów powszechnych, dokonać oceny, czy zaistniały przesłanki wypłaty bonifikaty

na rzecz odbiorców; 3) bonifikata za przerwy w dostarczeniu energii stanowi

obniżenie wynagrodzenia za niedostarczanie energii na skutek wystąpienia przerw

dłuższych niż dopuszczone przepisami prawa. Ponadto powód zarzucił naruszenie

art. 56 ust. 1 pkt 6 Prawa energetycznego poprzez nieprawidłowe zastosowanie

przez przyjęcie, że naruszenie przez powoda przepisów Prawa energetycznego

było rezultatem jego zachowania, podczas gdy w niniejszej sprawie nie zachodziły

przesłanki do nałożenia na powoda kary pieniężnej, gdyż ewentualne naruszenie

art. 56 ust. 1 pkt 6 Prawa energetycznego nie było rezultatem jego zachowania, ale

skutkiem niezależnych od niego okoliczności o charakterze zewnętrznym.

Powód wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i uwzględnienie odwołania

powoda z dnia 31 marca 2011 r. od decyzji Prezesa Urzędu poprzez uchylenie

decyzji w całości, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie

sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi II instancji.

W uzasadnieniu podstaw skargi powód wskazał, że jego zdaniem przyjęte

przez Sąd rozumienie „warunku taryfy” stanowi nieuprawnioną wykładnię

7

rozszerzającą art. 56 ust. 1 pkt 6 Prawa energetycznego, prowadzącą do objęcia

nim obowiązków uregulowanych w przepisach prawa, których treść taryfy nie

zawiera. Taryfa powoda określa jedynie sposób obliczania bonifikaty ale nie

wskazuje przesłanek uzasadniających jej wypłatę, które są określone ustawowo.

Dlatego obowiązku wypłaty bonifikaty nie można uznać za warunek taryfy. Przepis

§ 37a rozporządzenia określa wyłącznie sposób ustalania wysokości bonifikaty.

Według powoda art. 56 ust. 1 pkt 6 Prawa energetycznego należy interpretować w

ten sposób, że obejmuje on swym zakresem wyłącznie naruszenie przez

przedsiębiorstwo energetyczne takich warunków taryfy, które zostały określone w

samej taryfie. Przepis ten nie obejmuje swym zakresem naruszenia obowiązków

wynikających z innych przepisów prawa, do których taryfa częściowo odsyła.

Wymagania, jakim powinna odpowiadać taryfa zostały określone w wydanym

na podstawie art. 46 ust. 3 Prawa energetycznego rozporządzeniu taryfowym.

Zgodnie z § 4 ust. 1 pkt 3 lit. a rozporządzenia taryfowego taryfa określa sposób

ustalania bonifikat za niedotrzymanie parametrów jakościowych energii elektrycznej

i standardów jakościowych obsługi odbiorców. Podobne unormowanie zawierał § 5

ust. 3 pkt 4 rozporządzenia taryfowego w odniesieniu do przedsiębiorstw

dystrybucyjnych. Z powyższego powód wyprowadza założenie, że zamysłem

prawodawcy było uwzględnienie w taryfach energii elektrycznej wyłącznie

postanowień dotyczących sposobu ustalania bonifikat. Także wzór treści taryfy

Operatora Systemu Dystrybucyjnego, publikowany przez Prezesa Urzędu od

2011 r. zawiera postanowienie dotyczące jedynie sposobu obliczania wysokości

bonifikaty. Dlatego powód podnosi, że taryfy powoda obejmowały swymi warunkami

wyłącznie sposób ustalania bonifikat, tj. postanowienia określające wysokość tych

bonifikat. Dlatego za warunek stosowania taryfy nie można uznać przesłanek

wypłaty bonifikaty za przekroczenie limitu przerw w dostawie energii elektrycznej, a

co za tym idzie obowiązku wypłaty tych bonifikat, których taryfa nie reguluje.

Zdaniem powoda do objęcia zakresem zastosowania art. 56 ust. 1 pkt 6 Prawa

energetycznego zachowania powoda niewystarczające jest odesłanie do § 37a

rozporządzenia taryfowego, zawarte w taryfie powoda. Z odesłania tego Sąd

drugiej instancji wyprowadził założenie, zgodnie z którym w przepisie tym określono

nie tylko sposób obliczania bonifikaty, ale także przesłanki jej wypłaty. Powód

8

wskazuje, że zgodnie z delegacją ustawową z art. 46 ust. 3 Prawa energetycznego

rozporządzenie taryfowe powinno określać sposób ustalania bonifikat. Ponadto,

bonifikaty przysługują nie za jakiekolwiek przerwanie dostaw, lecz jedynie za

przerwy przekraczające limity określone w § 40 rozporządzenia systemowego.

Dlatego należy przyjąć, że § 37a rozporządzenia taryfowego z 2007 r. regulował

wyłącznie sposób obliczania bonifikaty za przerwy w dostawie energii. Same

przesłanki wypłaty bonifikaty wynikają zaś nie z rozporządzenia taryfowego, lecz z

rozporządzenia systemowego. W uzasadnieniu powyższych wywodów powód

dodatkowo odwołał się do poglądów wyrażonych w uzasadnieniu wyroku Sądu

Najwyższego z 6 października 2011 r., III SK 18/11, których zastosowanie w

niniejszej sprawie prowadzi do wniosku, że niewypełnienie obowiązków, które nie

wynikają z zatwierdzonej taryfy nie może być kwalifikowane jako stosowanie taryfy

niezgodnie z jej warunkami.

W dalszej kolejności powód podnosi, że stosując art. 56 ust. 1 pkt 6 Prawa

energetycznego Prezes Urzędu nie może samodzielnie oceniać, czy spełnione

zostały przesłanki wypłaty bonifikaty na rzecz odbiorców. Roszczenie o wypłatę

bonifikaty ma charakter cywilnoprawny i może być dochodzone wyłącznie przed

sądem powszechnym. Wywodzenie takiej kompetencji z art. 56 ust. 1 pkt 6 Prawa

energetycznego stanowi nieuprawnioną wykładnię rozszerzającą tego przepisu.

Bonifikatę należy traktować jako karę ustawową, zatem nie jest ona należna gdy

przerwy w dostarczaniu energii były następstwem okoliczności, za które

przedsiębiorstwo energetyczne nie ponosi odpowiedzialności. Zdaniem powoda w

przypadku przyjęcia założenia interpretacyjnego, zgodnie z którym art. 56 ust. 1 pkt

6 Prawa energetycznego znajduje zastosowanie do zachowania powoda

polegającego na odmowie wypłaty bonifikaty za przekroczenie dopuszczalnego

limitu przerwy w dostarczaniu energii, Prezes Urzędu byłby uprawniony do

nałożenia kary pieniężnej na powoda wyłącznie w przypadku uprzedniego

stwierdzenia przez sądy powszechne w indywidualnych sprawach pomiędzy

odbiorcami energii a powodem o zapłatę bonifikaty, że bonifikata ta była

rzeczywiście należna.

9

Prezes Urzędu w odpowiedzi na skargę kasacyjną powoda, powielając

argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, wniósł o

oddalenie skargi i zasądzenie kosztów postępowania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Niniejsza sprawa dotyczy kary pieniężnej nałożonej na powoda przez

Prezesa Urzędu na podstawie art. 56 ust. 1 pkt 6 Prawa energetycznego. Przepis

art. 56 ust. 1 Prawa energetycznego składa się z kilkunastu punktów, w których

enumeratywnie ustawodawca wymienił delikty, za naruszenie których Prezes

Urzędu uprawniony jest do nałożenia na przedsiębiorstwo energetyczne kary

pieniężnej. Kazuistyka poszczególnych deliktów powoduje, że kara pieniężna może

zostać wymierzona przedsiębiorstwu energetycznemu wyłącznie za takie

zachowanie, które odpowiada przesłankom hipotezy jednej z norm sankcjonujących

wynikających z art. 56 ust. 1 Prawa energetycznego. W przeciwieństwie do prawa

ochrony konkurencji, gdzie kompetencja do nałożenia kary pieniężnej łączy się z

naruszeniem ogólnie sformułowanego zakazu praktyk ograniczających konkurencję

czy zakazu praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, w Prawie

energetycznym karze podlega tylko takie naruszenie obowiązków przewidzianych w

tej ustawie, które prawodawca wymienił w przepisach zawierających normy

sankcjonujące. W orzecznictwie Sądu Najwyższego w sprawach regulacyjnych

można już mówić o utrwalonej linii orzeczniczej, zgodnie z którą przepisy

normujące administracyjne kary pieniężne podlegają wąskiej wykładni (wyrok Sądu

Najwyższego z 6 października 2011 r., III SK 18/11).

W niniejszej sprawie na powoda została nałożona kara pieniężna na

podstawie art. 56 ust. 1 pkt 6 Prawa energetycznego za zachowanie polegające na

niewypłacaniu odbiorcom energii bonifikat za przerwy w dostawach energii.

Obowiązek wypłaty powyższych bonifikat wynika z art. 45a ust. 3 Prawa

energetycznego oraz § 37a rozporządzenia taryfowego. Zgodnie z art. 45a ust. 3

Prawa energetycznego przedsiębiorstwo energetyczne udziela upustów lub

bonifikat za niedotrzymanie standardów jakościowych obsługi odbiorców w

wysokości określonej w taryfie lub w umowie. Standardy te zostały określone w

10

przepisach wykonawczych do Prawa energetycznego. Zgodnie z art. 46 ust. 3

Prawa energetycznego Minister właściwy do spraw gospodarki został upoważniony

do wydania rozporządzenia określającego szczegółowe zasady kształtowania i

kalkulacji taryf dla energii elektrycznej oraz szczegółowe zasady rozliczeń w

obrocie energią elektryczną. Stosownie do art. 46 ust. 4 pkt 7 Prawa

energetycznego rozporządzenie powinno określać sposób rozliczeń z odbiorcami,

zaś zgodnie z pkt 8 sposób ustalania bonifikat za niedotrzymanie parametrów

jakościowych energii elektrycznej i standardów jakościowych obsługi odbiorców. W

wykonaniu powyższego upoważnienia w § 37 rozporządzenia taryfowego

wskazano sposób obliczenia bonifikaty za niedotrzymanie „określonych w

odrębnych przepisach, dopuszczalnych poziomów odchyleń napięcia od napięcia

znamionowego”. Natomiast w § 37a rozporządzenia taryfowego wskazano, że

odbiorcy energii przysługuje bonifikata za okres, w którym wystąpiła przerwa w

dostarczaniu energii oraz uregulowano sposób obliczania tej bonifikaty „za każdą

niedostarczaną jednostkę energii”, przy czym należało uwzględnić czas

dopuszczalnych przerw określony w umowie lub odrębnych przepisach. Takim

przepisem jest § 40 rozporządzenia systemowego, w którym zawarto regulację

dotyczącą rodzajów przerw w dostarczaniu energii elektrycznej. Przepis ten

definiuje jedynie, jakie rodzaje przerw należy wyróżnić w zależności od przyczyny

(planowane, nieplanowane) oraz w zależności od czasu trwania (przemijające,

krótkie, długie, bardzo długie oraz katastrofalne). Przepis ten określa także

dopuszczalny czas trwania przerw planowych i nieplanowych dla poszczególnych

kategorii odbiorców. Z kolei w § 38 rozporządzenia taryfowego wskazano, że

odbiorcom przysługują bonifikaty w przypadku niedotrzymania standardów

jakościowych obsługi oraz uregulowano wysokość tych bonifikat za enumeratywnie

wyliczone postaci naruszeń konkretnych standardów obsługi.

Przepisy Prawa energetycznego ograniczają się do przyznania odbiorcom

energii prawa do bonifikaty za niedotrzymanie pewnych standardów przez

przedsiębiorstwo energetyczne. Z kolei przepisy rozporządzenia taryfowego w

związku z przepisami rozporządzenia systemowego precyzują te standardy,

konkretyzując podstawę faktyczną bonifikaty oraz zasady ustalania jej wysokości

(§ 37, § 37a, § 38 oraz § 39 rozporządzenia taryfowego). Rozporządzenie taryfowe

11

rozróżnia przy tym bonifikaty za niedotrzymanie parametrów jakościowych energii

(§ 37), za niedostarczenie energii (§ 37a) oraz za niedotrzymanie określonych

standardów obsługi (§ 38). Jak przyjęto w uchwale Sądu Najwyższego z 18

września 2014 r., III SZP 1/14 przepis § 37a rozporządzenia taryfowego stanowi o

dwóch przesłankach powstania obowiązku udzielenia tej bonifikaty. Pierwszą jest

wystąpienie przerw w dostarczaniu energii elektrycznej, a drugą przekroczenie

dopuszczalnego czasu przerw w dostarczaniu tej energii określonego w umowie lub

odrębnych przepisach.

Z powyższego wynika, że zarówno prawo odbiorcy do uzyskania bonifikaty,

jak i obowiązek przedsiębiorstwa energetycznego do jej wypłaty, wynikają z

przepisów prawa. Ich samoistnym źródłem nie jest taryfa przedsiębiorstwa

energetycznego, co ma tę konsekwencję, że obowiązek wypłaty bonifikaty oraz

jego przesłanki „nie wynikają” z taryfy. Należy mieć jednak na względzie, że w

niniejszej sprawie kara pieniężna została wymierzona powodowi na podstawie

art. 56 ust. 1 pkt 6 Prawa energetycznego, stanowiącego o stosowaniu taryfy w

sposób niezgodny z określonymi w niej warunkami. Dlatego Sąd Apelacyjny trafnie

przyjął, że przepis art. 56 ust. 1 pkt 6 Prawa energetycznego znajduje

zastosowanie, gdy przedsiębiorstwo energetyczne nie stosuje się do jakiegokolwiek

warunku określonego w opracowanej przez siebie i zatwierdzonej przez Prezesa

Urzędu taryfie. Nie ma znaczenia, czy warunek ten został wprowadzony do taryfy

dobrowolnie przez przedsiębiorstwo energetyczne, czy też jego wprowadzenie do

treści taryfy wynikało z konieczności wykonania obowiązków przedsiębiorstwa

energetycznego wynikających z Prawa energetycznego i aktów wykonawczych,

bądź decyzji regulatora rynku. Zmierzająca w przeciwnym kierunku argumentacja

powoda, oparta na wyroku Sądu Najwyższego z 6 października 2011 r., III SK

18/11 jest chybiona. W orzeczeniu tym Sąd Najwyższy interpretował art. 56 ust. 1

pkt 12 Prawa energetycznego, przewidujący karę pieniężną za niewykonywanie

„obowiązku wynikającego z koncesji”. Poglądy prawne wyrażone w sprawie III SK

18/11 nie mają bezpośredniego znaczenia dla wykładni i stosowania art. 56 ust. 1

pkt 6 Prawa energetycznego, ponieważ przepisy art. 56 ust. 1 pkt 12 oraz art. 56

ust. 1 pkt 6 Prawa energetycznego są inaczej sformułowane. Podczas gdy art. 56

ust. 1 pkt 12 Prawa energetycznego stanowi o obowiązku „wynikającym” z decyzji

12

koncesyjnej (co stanowiło dla Sądu Najwyższego asumpt dla przyjęcia założenia,

zgodnie z którym to decyzja koncesyjna, a nie przepisy Prawa energetycznego,

muszą być źródłem obowiązku, za niewykonanie którego można nałożyć karę na

podstawie art. 56 ust. 1 pkt 12 Prawa energetycznego), przepis art. 56 ust. 1 pkt 6

Prawa energetycznego stanowi o „stosowaniu taryfy niezgodnie z jej warunkami”.

Dlatego art. 56 ust. 1 pkt 6 Prawa energetycznego nie można interpretować w ten

sposób, że w przepisie tym chodzi wyłącznie o warunki stosowania taryfy określone

w samej taryfie, dla których to warunków taryfa jest autonomicznym źródłem, z

wyłączeniem postanowień taryfy dotyczących kwestii, których potrzeba regulacji w

taryfie wynika z przepisów Prawa energetycznego i aktów wykonawczych. Sąd

drugiej instancji prawidłowo przyjął zatem, że wszystkie prawa i obowiązki

przedsiębiorstwa energetycznego oraz odbiorcy energii określone w taryfie są

„warunkami stosowania taryfy” w rozumieniu art. 56 ust. 1 pkt 6 Prawa

energetycznego, niezależnie od tego, czy powielają one treść unormowań Prawa

energetycznego czy przepisów wykonawczych. W obrocie z odbiorcami energii

przedsiębiorstwo takie jak powód posługuje się taryfą, a odbiorcy końcowi nie mają

obowiązku znać praw i obowiązków wynikających z Prawa energetycznego. W art.

56 ust. 1 pkt 6 Prawa energetycznego nie chodzi zaś o „obowiązki wynikające z

taryfy” dla przedsiębiorstwa takiego jak powód, lecz o warunki, na jakich powód

będzie dostarczał energię i rozliczał się za świadczone usługi z odbiorcami

końcowymi (odbiorcami mającymi podpisaną umowę kompleksową).

Sąd Najwyższy w pełni podziela także stanowisko Sądu Apelacyjnego,

zgodnie z którym bonifikata za przerwy w dostarczaniu energii nie ma charakteru

odszkodowawczego za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania i nie

stosuje się do niej przepisów dotyczących odpowiedzialności odszkodowawczej.

Stanowisko wyrażone w tym zakresie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku

koresponduje z poglądami prawnymi zawartymi w uzasadnieniu uchwały Sądu

Najwyższego z 18 września 2014 r., III SZP 1/14. Sąd Najwyższy przyjął w niej, że

przewidziane w art. 45a ust. 3 Prawa energetycznego bonifikaty przysługują

odbiorcom energii bez względu na przyczyny nienależytego wykonania

zobowiązania umownego przez przedsiębiorstwo energetyczne. Dlatego udzielenie

bonifikaty jest obligatoryjne w przypadku zgłoszenia przez odbiorcę końcowego

13

stosownego wniosku, wynikającego z niedostarczenia (zwłaszcza przez okres wielu

dni) energii elektrycznej, niezależnie od przyczyn niewykonania tego zobowiązania.

Regulacja § 37a rozporządzenia taryfowego uniezależnia wypłatę bonifikaty od

przyczyny przerw w dostawie energii elektrycznej, zaś brak wskazania okoliczności

wyłączających obowiązek udzielenia bonifikaty wskazuje na to, że ma on charakter

bezwzględny. Zdaniem Sądu Najwyższego celem przepisu § 37a rozporządzenia

Ministra Gospodarki z dnia 2 lipca 2007 r. w sprawie szczegółowych zasad

kształtowania i kalkulacji taryf oraz rozliczeń w obrocie energią elektryczną jest

zmotywowanie przedsiębiorstwa energetycznego do świadczenia usług o jak

najlepszej jakości, a w przypadku wystąpienia awarii sieci energetycznej – jak

najszybszego usunięcia awarii i wznowienia dostarczania energii elektrycznej. Taki

charakter wspomnianych bonifikat znajduje uzasadnienie w akcentowanym już w

orzecznictwie Sądu Najwyższego społecznym i cywilizacyjnym znaczeniem

dostępu odbiorców do energii elektrycznej (m.in. wyrok Sądu Najwyższego z 21

września 2010 r., III SK 12/10). Brak energii, a tym bardziej brak długotrwały,

zwłaszcza na terenach poza obszarem miast wiąże się dla odbiorców energii z

bardzo poważnymi utrudnieniami i uciążliwościami, których rekompensacie mają

służyć bonifikaty, o których mowa w art. 45a ust. 3 Prawa energetycznego.

Ponieważ zgodnie z powyższymi zapatrywaniami, bonifikaty za

niedostarczenie energii przysługują niezależnie od okoliczności, z powodu których

dostarczanie energii zostało wstrzymane, brak podstaw do uwzględnienia zarzutu

naruszenia art. 56 ust. 1 pkt 6 Prawa energetycznego przez zezwolenie Prezesowi

Urzędu na samodzielne, to jest niezależne od sądów powszechnych, dokonywanie

oceny, czy istniały przesłanki wypłaty bonifikaty za niedostarczenie energii na rzecz

odbiorców końcowych. Przepis art. 56 ust. 1 pkt 6 Prawa energetycznego

upoważnia Prezesa Urzędu do nakładania kary pieniężnej w przypadku

stwierdzenia, że przedsiębiorstwo energetyczne stosuje taryfę niezgodnie z

określonymi w niej warunkami. Korzystając z tej kompetencji Prezes Urzędu

uprawniony jest do samodzielnego weryfikowania zachowania przedsiębiorstwa

energetycznego w zakresie determinowanym przez warunki stosowania taryfy i

może oceniać, czy przedsiębiorstwo postępuje w sposób zgodny z tymi warunkami.

Sąd drugiej instancji prawidłowo przyjął, że w niniejszej sprawie nie chodzi o

14

rozstrzygnięcie kwestii, czy konkretnemu odbiorcy końcowemu przyłączonemu do

sieci powoda przysługuje bonifikata za niedostarczenie energii w konkretnej

wysokości, wynikającej z taryfy powoda lub przepisów prawa. Niniejsza sprawa

dotyczyła tego, czy powód stosował przygotowaną przez siebie i zatwierdzoną

przez Prezesa Urzędu taryfę zgodnie z określonymi w niej warunkami. W sytuacji,

gdy bonifikata, o której mowa w § 37a rozporządzenia taryfowego przysługuje

niezależnie od przyczyny przerwy w dostarczaniu energii, organ regulacji

energetyki w postępowaniu w sprawie nałożenia kary na podstawie art. 56 ust. 1

pkt 6 Prawa energetycznego weryfikuje jedynie, czy przedsiębiorstwo energetyczne

stosuje się do postanowienia taryfy przewidującego wypłatę bonifikaty z tytułu

niedostarczenia energii.

Sąd Najwyższy zważył jednak, że karze z art. 56 ust. 1 pkt 6 Prawa

energetycznego podlega wyłącznie stosowanie taryfy niezgodnie z określonymi w

niej warunkami, a nie wadliwe ukształtowanie taryfy. Gdyby zatem obowiązek

udzielania bonifikat oraz przesłanki realizacji tego obowiązku określały tylko

przepisy Prawa energetycznego, bądź wydane na jego podstawie rozporządzenia,

a nie postanowienia taryfy powoda, brak byłoby podstaw do zastosowania art. 56

ust. 1 pkt 6 Prawa energetycznego.

W niniejszej sprawie Prezes Urzędu nałożył na powoda karę za odmowę

uznania przerw w dostarczaniu energii elektrycznej jako podstawy udzielenie

bonifikat. Zachowanie to zostało zakwalifikowane przez Prezesa Urzędu jako

naruszenie obowiązku stosowania taryfy zgodnie z określonymi w niej warunkami.

W taryfach powoda, stosowanych w okresie relewantnym dla rozstrzygnięcia

niniejszej sprawy, zawarte było postanowienie o treści: „Za niedotrzymanie

parametrów jakościowych energii elektrycznej określonych w rozporządzeniu

systemowym, odbiorcom końcowym na ich pisemny wniosek przysługują bonifikaty

ustalone w sposób określony w § 37 ust. 1 i § 37a rozporządzenia taryfowego”. Jest

to jedyne postanowienie taryf wiążących powoda na przełomie 2009 i 2010 r., które

zdaniem Sądu Apelacyjnego zostało przez powoda naruszone w ten sposób, że nie

uwzględniał on wniosków odbiorców końcowych o wypłatę bonifikaty, o której mowa

w § 37a rozporządzenia taryfowego.

15

Z przywołanego postanowienia taryfy wynika, że odbiorcy energii przysługuje

bonifikata „za niedotrzymanie parametrów jakościowych energii elektrycznej

określonych w rozporządzeniu systemowym”. Parametry jakościowe energii w

rozumieniu rozporządzenia systemowego to parametry dotyczące napięcia

dostarczanej energii. Przepis § 37a rozporządzenia taryfowego przewiduje zaś

bonifikatę za „każdą niedostarczoną jednostkę energii”. W ocenie Sądu

Najwyższego niedostarczenie energii należy traktować jako naruszenie standardu

świadczenia usługi dystrybucyjnej, skoro zgodnie z art. 4 ust. 1 Prawa

energetycznego przedsiębiorstwo energetyczne zobowiązane jest do utrzymywania

zdolności urządzeń, instalacji i sieci do realizacji zaopatrzenia w energię w sposób

ciągły i niezawodny. Standard ten można traktować jako wariant standardu obsługi

odbiorców, choć nie jest to standard objęty zakresem normowania § 38

rozporządzenia taryfowego. Niedostarczenia energii nie można jednak traktować

jako niedotrzymania „parametru jakościowego energii elektrycznej”, a o bonifikatach

za niedotrzymanie tylko takiego parametru stanowiły postanowienia taryfy

przywołane przez Sąd drugiej instancji. Dlatego na tej podstawie nie można

powodowi przypisać naruszenia art. 56 ust. 1 pkt 6 Prawa energetycznego poprzez

odmowę wypłaty bonifikat za przerwy w dostarczeniu energii, o których mowa w §

37a rozporządzenia taryfowego. Uwzględniając zarzut naruszenia art. 56 ust. 1 pkt

6 Prawa energetycznego z tego powodu Sąd Najwyższy miał na względzie, że

zawarte w aktach postępowania postanowienia modelowej taryfy przedsiębiorstwa

energetycznego takiego jak powód, zawierają wyraźnie wyodrębnione i klarownie

sformułowane postanowienia dotyczące poszczególnych rodzajów bonifikat

przysługujących odbiorcom końcowym. Dodatkowo Sąd Najwyższy uwzględnił, że

powód stosował taryfy zatwierdzone przez regulatora rynku, co uzasadnia bardziej

restrykcyjną interpretację postanowień taryfy przy stosowaniu art. 56 ust. 1 pkt 6

Prawa energetycznego.

Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.