II CSK 292/14

Sygn. akt II CSK 292/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 28 stycznia 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Katarzyna Tyczka-Rote (przewodniczący)

SSN Dariusz Dończyk (sprawozdawca)

SSN Anna Owczarek

Protokolant Agnieszka Łuniewska

w sprawie z powództwa M. M.

przeciwko "P." Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w P.

o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej

w dniu 28 stycznia 2015 r.,

skargi kasacyjnej powódki

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 20 listopada 2013 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

2

UZASADNIENIE

Powódka M. M. wniosła o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego w

postaci wyroku Sądu Apelacyjnego z 12 kwietnia 2012 r. wydanego w sprawie o

sygn. akt … 150/12, opatrzonego klauzulą wykonalności z 10 sierpnia 2012 r. co do

obowiązku złożenia przez powódkę oświadczenia określonego w punkcie l wyroku.

Sąd Okręgowy w P. wyrokiem z dnia 9 lipca 2013 r. pozbawił wykonalności

tytuł wykonawczy w postaci punktu l sentencji wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 12

kwietnia 2012 r. w sprawie o sygn. akt … 150/12 opatrzonego klauzulą

wykonalności z dnia 10 sierpnia 2012 r.

Ustalił, że wyrokiem z dnia 19 sierpnia 2011 r. Sąd Okręgowy w P. w sprawie

o sygn. akt … 400/2009 oddalił powództwo „P.” spółki z o.o., co do żądania

zobowiązania pozwanej M. M. do złożenia oświadczenia woli dotyczącego jej

wypowiedzi z dnia 6 marca 2008 r. i w zakresie żądania zasądzenia

zadośćuczynienia. Wyrokiem z dnia 12 kwietnia 2012 r., Sąd Apelacyjny w sprawie

o sygn. akt … 150/12 zmienił powyższy wyrok między innymi w punkcie l i nakazał

pozwanej złożyć w liście skierowanym do powódki oświadczenie o następującej

treści: „Przepraszam, że w sposób nieuprawniony i bezprawny formułowałam

publicznie wobec P. Sp. z o.o. z siedzibą w P. nieprawdziwe zarzuty nieuczciwego i

niezgodnego z prawem wejścia w posiadanie nieruchomości na Osiedlu Z. w P.,

zarzucając jej kradzież i wyrażam z tego tytułu ubolewanie. Jednocześnie

upoważniam spółkę P. Sp. z o.o. do upublicznienia tego oświadczenia poprzez

wywieszenie na tablicy ogłoszeń Spółdzielni Mieszkaniowej W. w P. w obrębie

Osiedla Z. M. M.”

Powódka skierowała do pozwanej pismo, obejmujące sporządzoną na

komputerze treść oświadczenia wskazaną w wyroku Sądu Apelacyjnego. Pozwana

nie uznała działań powódki za właściwe spełnienie nałożonego na nią obowiązku

przeprosin wskazując, iż pismo nie zostało przez nią własnoręcznie podpisane.

Jednak w związku ze stanowiskiem powódki zawartym w piśmie z dnia 23 lipca

2012 r., iż prawidłowo wykonała ona nałożony na nią obowiązek, pozwana zwróciła

się z wnioskiem egzekucyjnym do Sądu Rejonowego o wyznaczenie powódce

terminu do wykonania obowiązku wynikającego z treści wyroku Sądu Apelacyjnego.

3

Postanowieniem z dnia 10 października 2012 r., Sąd Rejonowy w P. postanowił

wyznaczyć powódce 7-dniowy termin dla wykonania obowiązku zawartego w pkt.

1.1 wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 12 kwietnia 2012 r. w sprawie … 150/12 i

zagroził dłużniczce na wypadek niewykonania w terminie obowiązku, nakazaniem

zapłaty na rzecz wierzyciela kwoty 50 zł za każdy dzień zwłoki w wykonaniu

obowiązku.

Pismem z dnia 12 listopada 2012 r. powódka przesłała pozwanej

własnoręcznie podpisane oświadczenie następującej treści: „Szanowny Panie.

Nie zgadzam się z postanowieniem Sądu Rejonowego w P. nr sprawy … 4465/12/1

i tylko pod groźbą nakazu zapłaty na rzecz „P.” Spółki z o.o. wysokiej kary za każdy

dzień zwłoki w wykonaniu obowiązku, po raz drugi składam oświadczenie:

Przepraszam, że w sposób nieuprawniony i bezprawny formułowałam publicznie

wobec „P.” Sp. z o.o. z siedzibą w P. nieprawdziwe zarzuty nieuczciwego i

niezgodnego z prawem wejścia w posiadanie nieruchomości na Osiedlu Z. w P.,

zarzucając jej kradzież i wyrażam z tego tytułu ubolewanie. Jednocześnie

upoważniam spółkę „P.” Sp. z o.o. do upublicznienia tego oświadczenia poprzez

wywieszenie na tablicy ogłoszeń Spółdzielni Mieszkaniowej W. w P. w obrębie

Osiedla Z. M. M. Ponadto informuję, iż powyżej przedstawione oświadczenie jest

zgodne z żądaniem „P.” Spółki z o.o. oraz jej autorstwa i nastąpiło z jej wniosku, do

którego złożenia zobowiązał mnie Sąd”.

Postanowieniem z dnia 16 stycznia 2013 r., Sąd Rejonowy nakazał M. M.

zapłatę na rzecz „P.” spółki z o.o. w P. kwotę 3.250 zł z uwagi na niewykonanie

obowiązku zawartego w wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 12 kwietnia 2012 r. w

sprawie … 150/12.

W ocenie Sądu Okręgowego, powództwo zasługiwało na uwzględnienie.

Zredagowanie przez powódkę pierwszego z oświadczeń nastąpiło zgodnie z treścią

wyroku.

Wyrokiem z dnia 20 listopada 2013 r. Sąd Apelacyjny na skutek apelacji

pozwanej zmienił zaskarżony wyrok Sądu pierwszej instancji w ten sposób, że

oddalił powództwo oraz orzekł o kosztach postępowania.

Sąd drugiej instancji nie podzielił zapatrywania Sądu Okręgowego, co do

tego, że powódka w odpowiedni sposób spełniła nałożony na nią obowiązek

4

przeproszenia. Powódka została zobowiązana do złożenia oświadczenia

o określonej treści (przeprosiny), przy czym oświadczenie to miała przesłać

listownie do pozwanej spółki. Zasadniczym celem takiego przeproszenia jest

usunięcie skutków naruszenia dóbr osobistych pozwanej, co znajduje oparcie w art.

24 § 1 k.c. W razie dokonanego naruszenia dóbr osobistych osoba tym dotknięta

może żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności

potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła

oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Zarówno treść, jak

i forma tego oświadczenia powódki została określona w wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 12 kwietnia 2012 r.

Powódka skierowała na adres pozwanej spółki pismo z dnia

4 czerwca 2012 r. zawierające treść oświadczenia, napisanego komputerowo

i niezawierającego jej własnoręcznego podpisu. Celem wyroku sądowego i jego

istotą było danie satysfakcji stronie pozwanej pokrzywdzonej nieprawdziwymi

zarzutami formułowanymi przez powódkę. Realizacja tego wyroku poprzez

sporządzenie pisma o określonej treści na komputerze, ale bez opatrzenia go

własnoręcznym podpisem, satysfakcji takiej pozwanej nie dawało, a co za tym idzie,

nie spełniło zasadniczego celu wyroku, tj. zadośćuczynienia za naruszenie dobra

osobistego. Brak było bowiem osobistego akcentu osoby przepraszającej, która

podpisując oświadczenie jednocześnie daje wyraz temu, że sam akt przeprosin

(choć wymuszony wyrokiem) odrywa się od emocji i uczuć powódki i znajduje

potwierdzenie w złożeniu pod oświadczeniem własnoręcznego podpisu.

Unormowanie zawarte w art. 24 k.c. chroni przede wszystkim interes osoby

dotkniętej naruszeniem. Chodzi więc zatem też i o to, aby przepraszany był

w pewien choć sposób usatysfakcjonowany zachowaniem przepraszającej.

Cel związany z aktem przeprosin wiąże się przede wszystkim ze zniweczeniem

skutków naruszenia dóbr osobistych pozwanej, a zatem z sytuacją, w której

powódka, sporządzając oświadczenie o treści nakazanej wyrokiem niejako

potwierdza i aprobuje to oświadczenie składając własnoręczny podpis.

Powódka została zobowiązana do przesłania pozwanej listu zawierającego

ściśle określone wyrokiem sądu oświadczenie, a zatem winna sporządzić

je w formie pisemnej. Pisemna forma czynności prawnej charakteryzuje się tym,

5

że treść oświadczenia woli zostaje utrwalona w dokumencie. Zgodnie z art. 78 § 1

k.c., do zachowania pisemnej formy czynności prawnej wystarcza złożenie

własnoręcznego podpisu na dokumencie obejmującym treść oświadczenia woli.

Brak podpisu pod oświadczeniem zawierającym przeprosiny nie pozwala na

identyfikację osoby sporządzającej to pismo. Własnoręczny podpis stanowi przy

tym osobisty akcent, który jest nierozłączną częścią oświadczenia woli, gdyż

stanowi wiarygodną gwarancję tego, iż pochodzi od osoby sporządzającej pismo,

którą nadto indywidualizuje.

Oświadczenie zawierające treść określoną przez Sąd Apelacyjny może być

sporządzone za pomocą takich materiałów, które mogą utrwalić treść złożonego

oświadczenia woli, a więc także komputerowo, powinno jednak zawierać

własnoręczny podpis osoby zobowiązanej do złożenia oświadczenia.

Przepis art. 78 k.c. powiązany jest z treścią art. 245 k.p.c., z którego wynika,

że dokument prywatny stanowi dowód tego, że osoba, która go podpisała, złożyła

oświadczenie zawarte w dokumencie. Wprawdzie art. 245 k.p.c. nie zawiera

określenia „własnoręczny” tym niemniej jest ono jasno użyte w art. 78 k.c. Zgodnie

z art. 245 k.p.c. podpisanie jakiegokolwiek dokumentu prywatnego przez określoną

osobę stanowi dowód tego, że osoba która go podpisała, złożyła oświadczenie

zawarte w dokumencie.

Brak własnoręcznego podpisu powódki pod sporządzonym komputerowo

oświadczeniem zawierającym przeprosiny pozwanej spółki nie może być uznane za

prawidłowe wykonanie nałożonego na powódkę obowiązku, który wynikał z wyroku

Sądu Apelacyjnego z 12 kwietnia 2012 r.

Wprawdzie Sąd Okręgowy nie badał drugiego pisma skierowanego

przez powódkę do pozwanej, to również ono nie może być uznane za wypełnienie

obowiązku wynikającego z wyroku Sądu Apelacyjnego, skoro pismo to powódka

opatrzyła komentarzem. Dodanie przez powódkę do oświadczenia

komentarzy niweczy cel przeprosin i z tej przyczyny nie pozwala to na uznanie,

że wyrok Sądu Apelacyjnego został przez powódkę właściwie wykonany. Może to

być zinterpretowane jako zmierzające do dokuczenia powodowi, niwecząc tym

samym istotę wyroku, którego celem jest zadośćuczynienie powodowi w związku

z dokonanym naruszeniem jego dóbr osobistych.

6

Od wyroku Sądu Apelacyjnego skargę kasacyjną wniosła powódka, która

zaskarżyła go w całości, podnosząc w ramach pierwszej podstawy kasacyjnej

zarzut naruszenia art. 24 k.c. w zw. z art. 78 § 1 k.c., poprzez błędną wykładnię,

prowadzącą do uznania, że brak własnoręcznego podpisu powódki pod

sporządzonym komputerowo oświadczeniem zawierającym przeprosiny pozwanej

spółki nie stanowi prawidłowego wykonania nałożonego na powódkę obowiązku,

który wynikał z wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 12 kwietnia 2012 r. Powódka

wniosła o uchylenie wyroku i oddalenie apelacji pozwanej, ewentualnie o uchylenie

zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi

drugiej instancji.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 24 § 1 k.c., w razie naruszenia dobra osobistego ten czyjego

dobro osobiste zostało naruszone może żądać, ażeby osoba, która dopuściła się

naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków,

w szczególności złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie.

W ocenie Sądu drugiej instancji, treść prawomocnego wyroku, z którego wynikał

obowiązek złożenia przez powódkę oświadczenia usuwającego skutki naruszenia

dóbr osobistych w formie listu oznaczała, że do tak określonego obowiązku

należało stosować art. 78 § 1 k.c., zgodnie z którym do zachowania pisemnej formy

czynności prawnej wystarcza złożenie własnoręcznego podpisu na dokumencie

obejmującym treść oświadczenia woli. Zatem list o treści określonej wyrokiem

powinien zawierać podpis powódki, aby stanowił prawidłowe wykonanie

prawomocnego orzeczenia sądowego.

Oświadczenie, o którym mowa w art. 24 § 1 k.c., jest czynnością zmierzającą

do usunięcia skutków naruszenia dóbr osobistych nie jest jednak oświadczeniem

stanowiącym składnik czynności prawnej, do którego miałby zastosowanie art. 78

§ 1 k.c. Pojęcie formy, użyte w art. 24 § 1 k.c., nie może być redukowane jedynie

do form, w jakich można dokonywać czynności prawnych. Przepis ten pozwala

bowiem na nadanie dowolnej formy oświadczenia mającego na celu usunięcie

skutków naruszenia dóbr osobistych. Zresztą sam wyrok sądu, który zobowiązywał

do złożenia oświadczenia przez powódkę w formie listu skierowanego do pozwanej,

jest przykładem zastosowania specyficznej formy złożenia oświadczenia

7

polegającej nie tylko na sporządzeniu treści oświadczenia na piśmie, ale na

przekazaniu go w określony sposób przez nadawcę adresatowi. Należy mieć na

względzie, że o wyborze formy oświadczenia przewidzianego w art. 24 § 1 k.c.

decyduje przede wszystkim sam pokrzywdzony naruszeniem dóbr osobistych, który

może żądać od naruszyciela tych dóbr złożenia oświadczenia o określonej treści

i formie, adekwatnych do charakteru i skali naruszonych dóbr osobistych.

Ingerencja sądu, w razie zgłoszenia usprawiedliwionego co do zasady żądania

opartego na tej podstawie prawnej, ma charakter ograniczony. W odniesieniu do

oświadczenia, które ma postać pisemną powód może więc różnie ukształtować

treść swojego żądania, zarówno w taki sposób, który odpowiada dyspozycji art. 78

§ 1 k.c., jak też w sposób odmienny.

Uwzględniając powyższe nietrafne było odwołanie się przez Sąd Apelacyjny

do art. 78 § 1 k.c. jako mającego zastosowanie do rozwiązania spornej kwestii, czy

oświadczenie, do złożenia którego została zobowiązania powódka, powinno było

zawierać jej podpis. O powyższym powinna przesądzać treść wyroku, w którym sąd

powinien ściśle określić czynności, jakich ma dokonać zobowiązany (por. wyrok

Sądu Najwyższego z dnia 19 stycznia 1982 r., IV CR 500/81, OSNC 1982, nr 8-9,

poz. 123). Istotne znaczenie dla prawidłowej wykładni takiego wyroku ma także

treść żądania zawartego w pozwie, gdyż w pierwszej kolejności żądanie

dopełnienia czynności potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia dóbr

osobistych przez złożenia oświadczenia odpowiedniej treści i w odpowiedniej

formie powinno być skonkretyzowane przez osobę domagającą się ochrony

(por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 grudnia 1997 r., II CKN 546/97, OSNC

1968, nr 7-8, poz. 119).

Sąd Apelacyjny uzasadnienia dla konieczności podpisania oświadczenia

przez powódkę upatrywał także w funkcji, jaką pełni to oświadczenia polegającej na

daniu satysfakcji podmiotowi, którego dobro osobiste zostało naruszone. W tym

zakresie stanowisko Sądu drugiej instancji nie jest jednoznaczne, gdyż z jednej

strony Sąd przyjął, że złożenie oświadczenia przez powódkę odrywa się od emocji

i uczuć, a z drugiej strony, iż akt przeprosin znajduje potwierdzenie i aprobatę

w złożonym pod oświadczeniem własnoręcznym podpisie przez zobowiązaną do

tego osobę, co gwarantuje uzyskanie satysfakcji przez osobę pokrzywdzoną.

8

Prawomocne orzeczenie, zgodnie z art. 365 § 1 k.p.c., wiąże także strony,

które powinny go wykonać - pod rygorem wszczęcia egzekucji obowiązków w nim

przewidzianych – niezależnie od tego, czy ostatecznie przekonuje ich motywacja

sądu, która była podstawą wydania określonej treści orzeczenia. Wykonanie przez

stronę prawomocnego wyroku, w tym poprzez złożenie nakazanego oświadczenia

podpisanego przez nią osobiście wcale więc nie musi oznaczać, że tym samym

strona ta daje wyraz temu, że akceptuje zasadność obowiązku nałożonego na nią

prawomocnym orzeczeniem. Kwestia ta była przedmiotem szczegółowej analizy

w uzasadnieniu uchwały Sądu Najwyższego z dnia 28 czerwca 2008 r., III CZP

23/06 (OSNC 2006, nr 12, poz. 142), w którym zanegowano, aby zachowanie

polegające na złożeniu przeprosin lub wyrażeniu ubolewania było ściśle związane

ze stanem emocjonalnym dłużnika i jego uczuciami, zazwyczaj uczuciem żalu

i współczucia. Z punktu widzenia prawnego istotą przeprosin (wyrażenia

ubolewania) w omawianym przypadku jest skorygowanie obrazu osoby dotkniętej

naruszeniem dobra osobistego w oczach opinii publicznej lub innych osób.

Głównym celem osoby dotkniętej naruszeniem nie jest wywołanie u naruszyciela

odruchów ekspiacji, lecz to, aby informacja o korzystnym dla niej wyroku dotarła do

jak najszerszego kręgu osób. Podstawowym celem prawnym wiązanym z aktem

przeproszenia (ubolewania) jest zniweczenie skutków dokonanego naruszenia,

a nie uzyskanie satysfakcji, co w drodze przymusu sądowego lub egzekucyjnego

i tak jest przeważnie nie jest możliwe.

Trafnie natomiast Sąd Apelacyjny zwrócił uwagę na to, że badając

prawidłowość wykonania prawomocnego wyroku zobowiązującego do złożenia

oświadczenia usuwającego skutki naruszenia dóbr osobistych w formie listu

skierowanego do osoby dotkniętej naruszeniem zachodzi konieczność identyfikacji

podmiotu, który przesłał w takiej formie oświadczenie. Argument ten uzasadnia

potrzebę określenia funkcji, jaką w systemie prawa pełni podpis. O podpisie mowa

jest nie tylko w art. 78 § 1 k.c., regulującym formę pisemną czynności prawnej, ale

także w art. 949 § 1 k.c., art. 951 § 2 k.c., art. 952 § 2 k.c. (dotyczących składania

podpisów podczas czynności sporządzenia testamentu lub stwierdzania jego

treści), w art. 1 pkt 8, art. 7, art. 13, art. 25 i art. 31 prawa wekslowego

(regulujących podpisy osób na wekslu), czy też w art. 92 § 1 pkt 8 i 9 ustawy z dnia

9

14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie (jedn. tekst: Dz.U. z 2014 r., poz. 164 ze zm.)

określających obowiązek złożenia podpisów przez osoby biorące udział

w sporządzeniu aktu notarialnego. W każdym z tych przypadków przez podpis

rozumie się osobiście nakreślone znaki graficzne określające osobę, która je

nakreśliła. Analiza wskazanych wyżej, w sposób niepełny, przepisów określających

obowiązek złożenia podpisu przy dokonywanych czynnościach pozwala na

sformułowanie bardziej ogólnych wniosków co do funkcji podpisu. Pierwsza z nich

polega na identyfikacji osoby, która się podpisała. Zgodnie bowiem z art. 245 k.p.c.,

dokument prywatny stanowi dowód tego, że osoba, która go podpisała, złożyła

oświadczenie zawarte w dokumencie. Wzmocnieniu wiarygodności dokumentów

służy także ich ochrona prawno-karna przewidującą taką odpowiedzialność także

w razie sfałszowania podpisu (por. art. 270 k.k.). Brak podpisu pod przesłanym

dokumentem powoduje, że domniemanie z art. 245 k.p.c. nie działa, co powoduje

niemożność pewnej identyfikacji osoby, od której pochodzi dokument. Drugą

funkcją złożenia podpisu jest afirmacja przez podpisującego się treści podpisanego

dokumentu. Podpis potwierdza nie tylko znajomość przez osobę, która podpis

złożyła, treści dokumentu, ale także akceptację skutków, jakie właściwe przepisy

wiążą z jego sporządzeniem i skierowaniem do innych osób.

Obie wskazane wyżej funkcje podpisu są istotne dla ustalenia prawidłowego

sposobu wykonania obowiązku przez powódkę. Nałożony na nią prawomocnym

wyrokiem obowiązek złożenia oświadczenia usuwającego skutki naruszenia dóbr

osobistych w formie listu skierowanego do pozwanej oznaczał, że powinno ono

zostać sporządzone na piśmie, tj. za pomocą znaków graficznych sporządzonych

ręcznie bądź mechanicznie składających się na pełny tekst oświadczenia

określonego w prawomocnym wyroku. Tak sporządzone pismo, które jest

dokumentem prywatnym, powinno było zostać przesłane za pośrednictwem

operatora zajmującego się świadczeniem usług pocztowych, przez nadawcę -

zobowiązanego do złożenia oświadczenia - do adresata, tj. do podmiotu

wskazanego w wyroku, którego dobro osobiste zostało naruszone. Wszystkie te

czynności zobowiązanego do złożenia oświadczenia powinny umożliwić

identyfikację podmiotu, który ich dokonał i tym samym afirmował wykonanie

obowiązku wynikającego z prawomocnego wyroku. Samo przesłanie odtworzonej

10

mechanicznie (w formie wydruku komputerowego) treści oświadczenia określonego

w wyroku i nie pozwalało ani na identyfikację osoby, która złożyła i nadesłała

to oświadczenie, ani na ustalenie, czy osoba, której dane osobowe zawarte są na

końcu oświadczenia, czynność tę afirmuje, tj. składa oświadczenie w celu

wykonania swojego obowiązku wynikającego z prawomocnego wyroku.

Nie pozwala na to także ewentualne wskazanie nadawcy listu na kopercie,

czy w samej treści listu, gdyż mogą one zostać umieszczone także przez osobę

trzecią nawet wbrew woli podmiotu zobowiązanego do złożenia oświadczenia

usuwającego skutki naruszenia dóbr osobistych. Jedynie więc podpis tej osoby pod

dokumentem obejmującym treść przesłanego oświadczenia ze względu na

domniemanie wynikające z art. 245 k.p.c. - do którego trafnie nawiązał Sąd

Apelacyjny - pozwala na ustalenie tych okoliczności przez adresata listu.

Jeżeli więc z treści prawomocnego wyroku sądu nie wynika obowiązek

podpisania treści oświadczenia, o którym mowa w art. 24 § 1 k.c., w formie listu

skierowanego do pokrzywdzonego, to mimo to treść listu powinna umożliwiać

identyfikację osoby, która przesłała to oświadczenie oraz afirmowanie przez nią tej

czynności zmierzającej do wykonania obowiązku nałożonego na nią orzeczeniem

sądu. Nie jest wyłączone, aby w takim przypadku w dodatkowym dokumencie

przesłanym razem z treścią mechanicznie odtworzonego oświadczenia jego

nadawca własnym podpisem poświadczył, że oświadczenie to pochodzi od niego.

Treść dodatkowego pisma musi być jednak neutralna w stosunku do treści

przesłanego oświadczenia, tj. nie może niweczyć sensu składanego oświadczenia

usuwającego skutki naruszenia dóbr osobistych. Powódka, przesyłając

komputerowy wydruk oświadczenia zgodnego z treścią prawomocnego wyroku

zobowiązującego ją do tego, nadesłała także dodatkowe pismo, którego

elementów, treści i znaczenia Sąd Apelacyjny nie ocenił.

Z tych względów na podstawie art. 39815

§ 1 oraz art. 108 § 2 w zw. z art.

391 § 1, art. 39821

k.p.c. orzeczono, jak w sentencji.