II KK 259/14

Sygn. akt II KK 259/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 13 lutego 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Stanisław Zabłocki (przewodniczący)

SSN Andrzej Stępka

SSN Włodzimierz Wróbel (sprawozdawca)

Protokolant Ewa Oziębła

przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Małgorzaty Wilkosz-Śliwy,

w sprawie D. W.

skazanego z art. 223 § 1 k.k. i in.,

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie

w dniu 13 lutego 2015 r.,

kasacji, wniesionej przez obrońcę skazanego

od wyroku Sądu Apelacyjnego w […] z dnia 30 kwietnia 2014 r., utrzymującego w

mocy wyrok Sądu Okręgowego w W.

z dnia 13 listopada 2013 r.,

1) uchyla zaskarżony wyrok w jego pkt I, w zakresie dotyczącym

utrzymania w mocy pkt III wyroku Sądu Okręgowego z dnia 13

listopada 2013r., a w pozostałym zakresie oddala kasację jako

oczywiście bezzasadną;

2) obciąża Skarb Państwa kosztami sądowymi postępowania

kasacyjnego;

2

3) zasądza od Skarbu Państwa na rzecz adw. J. G., Kancelaria

Adwokacka, kwotę 1 476 zł (jeden tysiąc czterysta siedemdziesiąt

sześć złotych), w tym 23 % VAT, tytułem zwrotu kosztów

nieopłaconej pomocy prawnej za sporządzenie i wniesienie

kasacji oraz obronę w postępowaniu przed Sądem Najwyższym.

UZASADNIENIE

Wyrokiem Sądu Okręgowego w W. z dnia 13 listopada 2013 r. D. W. został

uznany winnym czynów:

I. z art. 223 § 1 k.k. w zw. z art. 231a k.k. w zw. z art. 189 § 3 k.k. w zw. z art.

280 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 64 § 2 k.k.,

II. z art. 282 k.k. w zw. z art. 157 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k. w zw. z art. 64 § 2

k.k.,

III. z art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 282 k.k. w zw. z art. 64 § 2 k.k., polegającego

na tym, że w dniu 25 lipca 2012 r. w W., w celu osiągnięcia korzyści

majątkowej, grożąc gwałtownym zamachem na mienie w postaci

spowodowania pożaru domu i wybicia wszystkich szyb, usiłował

doprowadzić M. P. do rozporządzenia mieniem w kwocie 5 zł, ale

zamierzonego celu nie osiągnął z uwagi na postawę pokrzywdzonej, przy

czym czynu tego dopuścił się, będąc uprzednio skazany w warunkach

recydywy podstawowej z art. 64 § 1 k.k. za przestępstwo kradzieży z

włamaniem oraz w okresie 5 lat po odbyciu łącznie, co najmniej roku kary

pozbawienia wolności, za które to przestępstwa wymierzono mu karę łączną

10 lat pozbawienia wolności.

Wyrok ten został utrzymany w mocy wyrokiem Sądu Apelacyjnego z dnia 30

kwietnia 2014 r.

Od powyższego prawomocnego rozstrzygnięcia kasację wniósł obrońca z

urzędu D. W., zarzucając przedmiotowemu orzeczeniu (numeracja oryginalna):

1.A. Rażące naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art. 282 k.k.

przez jego zastosowanie do stanu faktycznego polegającego na założeniu, że

oskarżeni po uprzednim użyciu przemocy w postaci bicia po całym ciele i uderzenia

młotkiem w prawą dłoń G. Z. oraz okazując nóż i grożąc pozbawieniem życia,

uzyskali od pokrzywdzonego kod PIN do karty płatniczej Banku PKO BP, a

3

następnie przy jego użyciu dokonali dwukrotnie wypłaty pieniędzy pokrzywdzonego

z bankomatu, podczas gdy tak ustalony stan faktyczny nie zawiera, zdaniem

skarżącego, znamion czynu zabronionego opisanego w tym artykule, albowiem

oskarżeni nie doprowadzili pokrzywdzonego do rozporządzenia mieniem własnym.

2.A Rażące naruszenie prawa procesowego, a mianowicie art. 433 § 2 k.p.k.

w zw. art. 457 § 3 k.p.k. polegające na nierozpoznaniu przez Sąd II instancji

zarzutu 3A wskazanego w apelacji D. W., tj. zarzutu obrazy art. 282 k.k., a w

konsekwencji nieustosunkowanie się przez Sąd II instancji w uzasadnieniu wyroku,

dlaczego uznał powyższy zarzut 3A za niezasadny.

2.B. Rażące naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 282 k.k. przez

jego zastosowanie do stanu faktycznego polegającego na założeniu, że skazany D.

W. w celu osiągnięcia korzyści majątkowej grożąc gwałtowanym zamachem na

mienie w postaci spowodowania pożaru domu i wybicia wszystkich szyb, usiłował

doprowadzić M. P. do rozporządzenia mieniem w kwocie 5 zł, ale zamierzonego

celu nie osiągnął z uwagi na postawę pokrzywdzonej, podczas gdy tak ustalony

stan faktyczny, zdaniem skarżącego wskazuje, iż działanie skazanego D. W. było

nakierowane na uzyskanie korzyści majątkowej natychmiast po wypowiedzianych

groźbach, a nie po upływie pewnego okresu czasu, który to upływ czasu jest istotą

czynu z art. 282 k.k.

Podnosząc powyższe zarzuty, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego

wyroku i utrzymanego nim w mocy wyroku Sądu I instancji w części dotyczącej

orzeczenia, co do czynów przypisanych skazanemu D.W. w pkt. II i III wyroku Sądu

I instancji oraz o uchylenie orzeczenia o karze łącznej, zawartego w wyroku Sądu I

instancji i w powyższym, łącznym zakresie, o przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania Sądowi I instancji.

W odpowiedzi na wniesioną kasację, Prokurator Prokuratury Apelacyjnej

wniósł o jej oddalenie, jako oczywiście bezzasadnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja okazała się oczywiście bezzasadna w zakresie zarzutów

dotyczących czynów przypisanych skazanemu w pkt I i II aktu oskarżenia.

Zasadny natomiast okazał się zarzut nierozpoznania przez Sąd odwoławczy

pkt 3A apelacji obrońcy skazanego, w którym podniósł naruszenie przez Sąd I

4

instancji prawa materialnego (art. 282 k.k.) w odniesieniu do czynu przypisanego

skazanemu w pkt III wyroku tego Sądu. Istotnie, analiza uzasadnienia wyroku Sądu

odwoławczego nie pozostawia żadnych wątpliwości, że w tym zakresie apelacja

obrońcy skazanego nie została w ogóle rozpoznana. Trudno bowiem za takie

rozpoznanie uznać kategoryczne stwierdzenie Sądu odwoławczego, że w zakresie

zarzutu z pkt 3 A i B „Sąd Apelacyjny nie podziela w żadnej mierze

zaprezentowanego poglądu prawnego”. Cały pozostały wywód Sądu

odwoławczego poświęcony jest problematyce wypadku mniejszej wagi, a więc

zarzutowi z pkt 3B apelacji (zob. s. 33 i 34 uzasadnienia wyroku Sądu

odwoławczego). Takie rozpoznanie apelacji stanowi rażące naruszenie art. 433 § 2

k.p.k., tym bardziej że argumenty podniesione przez obrońcę skazanego, a

odwołujące się do sposobu interpretacji znamion przestępstwa z art. 282 k.k.,

wskazywały na istotne problemy interpretacyjne w odniesieniu do znamion tego

przestępstwa, zaś Sąd I instancji praktycznie nie przedstawił własnej argumentacji

dotyczącej kwalifikacji prawnej czynu przypisanego skazanemu w pkt III wyroku,

odwołując się do rozważań dotyczących kwalifikacji prawnej pozostałych czynów

przypisanych skazanemu.

W apelacji wskazano, że działanie skazanego – zgodnie z ustaleniami

faktycznymi dokonanymi przez sąd I instancji, było nakierowane na

natychmiastowe uzyskanie korzyści majątkowej, a nie uzyskanie takiej korzyści w

przyszłości. To zdaniem obrońcy przesądzało, że nie doszło do realizacji znamion

art. 282 k.k. Sąd odwoławczy był zobligowany odnieść się do tej argumentacji,

bowiem istotnie, zarówno w orzecznictwie, jak i doktrynie podnosi się, że pomiędzy

zastosowaniem przemocy lub groźby, o których mowa w art. 282 k.k., a

rozporządzeniem przez pokrzywdzonego mieniem (czy też zaprzestaniem

działalności gospodarczej) musi nastąpić pewien upływ czasu, bowiem w ten

sposób można z jednej strony odróżnić znamiona przestępstwa wymuszenia

rozbójniczego od przestępstwa rozboju (art. 280 k.k.) oraz uzasadnić różnicę w

wysokości kary grożącej za te przestępstwa (por. M. Gałązka (w:) A. Grześkowiak

(red.) K. Wiak (red.) Kodeks karny. Komentarz, Warszawa 2013, Nb 7 do art. 282

k.k., L. Wilk, (w:) M. Królikowski (red.), R. Zawłocki (red.), Kodeks karny. Cześć

szczególna, t. II, Warszawa 2013 Nb 58 do art. 282 k.k., B. Michalski (w:) R.

5

Zawłocki (red.) System Prawa Karnego. Przestępstwa przeciwko mieniu i

gospodarcze. T. 9, Warszawa 2011, s. 211, J. Bojarski i in. (w:) M. Filar (red.)

Kodeks Karny. Komentarz, Warszawa 2012, teza 4 do art. 282 k.k., M. Kulik (w:) M.

Mozgawa (red.) Kodeks Karny. Komentarz praktyczny, Warszawa 2010, s. 587, M.

Dąbrowska – Kardas, P. Kardas (w:) A. Zoll (red.) Kodeks Karny. Część

szczególna, T. III, s. 172-173, W. Cieślak, Rozporządzenie mieniem jako znamię

wymuszenia rozbójniczego (art. 211 k.k.), Pal. 1995, nr 11-12, s. 48 i n., a także:

wyrok SN z dnia 13 października 1995 r., II KRN 118/95, Prok. i Pr. 1996, Nr 4, poz.

9, wyrok SN z 16 grudnia 1999 r., IV KKN 478/99, Prok. i Pr. 2000, Nr 5, poz. 3;

wyrok SN z 18 października 2007 r., II KK 170/07, OSNSK 2007, nr 1, poz. 2250,

wyrok SA w Łodzi z dnia 23 maja 2001 r., II AKA 83/01, Prok. i Pr. 2002, Nr 9, poz.

25; wyroki SA we Wrocławiu z dnia 24 kwietnia 2014 r., II AKa 103/14,

orzecznictwo.ms.gov.pl i z dnia 16 lutego 2012 r., II AKa 22/12, KZS 2012/5/66).

Sąd I instancji zdawał się podzielać tę wykładnię, bowiem w swoich

rozważaniach dotyczących interpretacji znamion przestępstwa z art. 280 k.k.

podkreśla (powołując się na orzecznictwo Sądu Najwyższego i komentatorów), że

w przypadku rozboju „kradzież (…) musi nastąpić niezwłocznie, jednocześnie lub

bezpośrednio po zastosowaniu działania” wskazanego w art. 280 k.k. (s. 39

uzasadnienia wyroku).

Z uwagi na uznanie zasadności zarzutu naruszenia prawa procesowego

przez nierozpoznanie apelacji obrońcy skazanego w zakresie czynu przypisanego

w pkt III wyroku Sądu I instancji, bezprzedmiotowe stało się rozpoznawanie zarzutu

podniesionego w pkt 2B kasacji, tym bardziej, że w istocie Sąd II instancji nie

stosował prawa materialnego, ani też nie przedstawił własnej wykładni art. 282 k.k.

w odniesieniu do ocenianego stanu faktycznego.

Sąd II instancji, ponownie rozpoznając apelację obrońcy skazanego w

odniesieniu do czynu z pkt III wyroku Sądu I instancji, zobligowany będzie do

oceny, czy przedstawiona w apelacji wykładnia jest trafna i czy ma zastosowanie w

realiach rozpoznawanej sprawy, w szczególności na względzie mając fakt, że

przyjmowane na gruncie wykładni art. 282 k.k. kryterium upływu czasu, jaki

powinien nastąpić między zastosowaniem groźby (przemocy) a rozporządzeniem

mieniem, wynikało z konieczności wytyczenia granicy pomiędzy przestępstwem

6

rozboju a przestępstwem wymuszenia rozbójniczego. Konieczne jest w tej sytuacji

ustalenie, czy kryterium to zachowuje aktualność także wówczas, gdy nie zachodzi

taka potrzeba, a więc gdy groźba, o której mowa w art. 282 k.k., dotyczy wyłącznie

gwałtownego zamachu na mienie. Groźba taka nie spełnia, bowiem znamion

czynności wykonawczej z art. 280 § 1 k.k., który to przepis wyraźnie wskazuje na

groźbę natychmiastowego użycia przemocy wobec osoby (a nie mienia).

Mając na względzie powyższe okoliczności, należało orzec jak w sentencji.