IV CSK 275/14

Sygn. akt IV CSK 275/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 12 lutego 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Iwona Koper (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Jan Górowski

SSN Agnieszka Piotrowska

w sprawie z powództwa W. W. i J. W.

przeciwko Przedsiębiorstwu Wodociągów i Kanalizacji Spółce z ograniczoną

odpowiedzialnością w O.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 12 lutego 2015 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej

od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 19 grudnia 2013 r.,

uchyla zaskarżony wyrok w pkt I a,b oraz w pkt III i przekazuje

sprawę w tym zakresie Sądowi Apelacyjnemu do ponownego

rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania

kasacyjnego.

2

UZASADNIENIE

Powodowie W. W. i J. W. dopomagali się zasądzenia od pozwanego

Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji Spółki z o.o. w O. kwoty 394 296 zł z

ustawowymi odsetkami z tytułu wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z

nieruchomości powodów zajętej pod sieć wodociągową.

Wyrokiem z dnia 19 czerwca 2013 r. Sąd Okręgowy w częściowym

uwzględnieniu powództwa zasądził na rzecz powodów kwotę 197.562,83 zł z

ustawowymi odsetkami.

Sąd Okręgowy ustalił, że powodowie są właścicielami nieruchomości

położonej przy ul. S. w O. składającej się między innymi z działek nr 6, 7/4 i 15/5,

przez które przebiega sieć wodociągowa o długości 439 m i przekroju 300 mm,

stanowiąca własność pozwanego. Szerokość ograniczonej w użytkowaniu strefy

wynosi 6,30 m, zaś cała powierzchnia obszaru ograniczonego zajmuje 2.766 m2

.

Jest to teren wyrównany, przejezdny, na którym nie można postawić budynku, ani

zasadzić drzew, możliwa jest natomiast uprawa warzyw, stworzenie terenu zieleni,

placu zabaw lub tymczasowego parkingu.

Postanowieniem z dnia 12 grudnia 2011 r. Sąd Rejonowy ustanowił na

przedmiotowej nieruchomości na rzecz pozwanego służebność przesyłu dla sieci

wodociągowej długości 439 m o przekroju 300 mm i zasądził od pozwanego na

rzecz powodów kwotę 245 153 zł tytułem odszkodowania płatnego jednorazowo w

terminie trzech miesięcy od uprawomocnienia się postanowienia.

Dla ustalenia spornej między stronami kwestii wysokości wynagrodzenia,

wymagającej wiadomości specjalnych, Sąd Okręgowy dopuścił dowód z opinii

biegłego z zakresu szacowania nieruchomości. Przedstawiona przez biegłego

opinię podzielił co do zasady uznając ją za jasną, pełną, prezentującą stanowisko

w sposób logiczny i kategoryczny, zawierającą odniesienie się do zarzutów

pozwanego. Bazując na tej opinii Sąd Okręgowy nie przyjął jednak określonego

przez biegłego współczynnika współkorzystania na poziomie 0,5, uznając za

właściwy współczynnik na poziomie 0,3. Wysokość wynagrodzenia została

określona przez biegłego przy zastosowaniu formuły N = W*R*K, gdzie N to

3

należność jako dochód roczny z zajętej pod sieć nieruchomości, R to stopa

kapitalizacji i K to współczynnik współkorzystania z nieruchomości określający

wzajemne korzystanie z niej przez właścicieli nieruchomości i właściciela

infrastruktury. Przy określeniu współczynnika współkorzystania biegły uwzględnił

fakt, że powodowie nie utracili w całości władztwa nad rzeczą, a jedynie zostali

ograniczeni w korzystaniu z zajętej części nieruchomości przez zakaz zabudowy,

co nie wyłącza innego sposobu korzystania oraz wziął pod uwagę, że na tym

terenie (pasie zajętości) mogą przebywać w jednakowym wymiarze czasowym

właściciel sieci i właściciel nieruchomości nie wyrządzając szkody. Przyjął,

że współczynnik ten nie jest zależny od ilości wejść na działkę lecz jest związany

ze współkorzystaniem i oznacza, że właściciel sieci korzysta z nieruchomości

24 godziny i w sposób ciągły ma dostęp do nieruchomości. Jednakowo do

powierzchni eksploatacji ma dostęp w sposób ciągły w czasie właściciel

nieruchomości i może z tej przestrzeni korzystać tak jak właściciel w sposób

ograniczony. Skoro zaś każda strona korzysta z danej przestrzeni 24 godziny na

dobę, to oznacza to, że wskaźnik współkorzystania wynosi 0,5. Sąd Okręgowy

uznając, że występują dysproporcje we współkorzystaniu z nieruchomości przez

powodów i pozwanego na korzyść powodów przyjął, że właściwy dla tej sytuacji

będzie wskaźnik K na poziomie 0,3.

Sąd Apelacyjny uwzględnił częściowo apelację powodów zaskarżającą

wyrok Sądu Okręgowego i w następstwie jego zmiany, wyrokiem z dnia 19 grudnia

2013 r., zasądził na ich rzecz kwotę 329 271,46 zł z ustawowymi odsetkami, zaś

dalej idącą apelację oddalił.

Uznał, że Sąd pierwszej instancji, z naruszeniem art. 233 § 1 i art. 278 k.p.c.

przekroczył dozwolone granice oceny opinii biegłego, która podlega kontroli przez

sąd nie posiadający wiadomości specjalnych tylko w zakresie zgodności

z zasadami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i wiedzy

powszechnej. Odmienne od stanowiska biegłego ustalenie wskaźnika

współkorzystania z nieruchomości wymagało bądź zasięgnięcia opinii biegłego,

a wniosek taki Sąd Okręgowy oddalił, bądź uzupełnia stanowiska

dotychczasowego biegłego o nowe założenia. W ocenie Sądu Apelacyjnego „nie do

końca przekonuje” też stanowisko Sądu Okręgowego w tym zakresie, albowiem

4

biegły uwzględnił odmienność zakresu rzeczowego we współkorzystaniu i wskazał

uzasadnione czasem kryterium oceny przekonująco je motywując. Sąd Apelacyjny

dokonał własnej oceny dowodu z opinii biegłego, którą uznał w całości za rzeczową

i przekonującą, przejrzystą, logicznie uzasadniającą metodologię obliczeń, opartą

na wiedzy i doświadczeniu biegłego. W konsekwencji, zgodnie z obliczeniami

biegłego i przyjętym w opinii współczynnikiem współkorzystania z nieruchomości

(z pominięciem wersji ewentualnej opartej o jedną zwaloryzowaną stawkę na dzień

sporządzenia opinii – z uwagi na brak wyraźnego żądania waloryzacji) ustalił

wysokość wynagrodzenia należnego powodom na kwotę 329.271,46 zł.

W skardze kasacyjnej opartej na podstawie naruszenia przepisów

postępowania pozwany zarzucił naruszenie art. 382 k.p.c. w zw. z art. 233 § 1 k.p.c.

i art. 278 § 1 w zw. z art. 233 1 k.p.c.

Wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w części uwzględniającej apelację

powodów oraz orzekającej o kosztach postępowania i przekazanie sprawy Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania lub uchylenie wyroku Sądu

Apelacyjnego i oddalenie apelacji powodów oraz zasądzenie kosztów

postępowania apelacyjnego i kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zasadnie zarzuca skarżący Sądowi Apelacyjnemu oparcie rozstrzygnięcia

jedynie na dowodzie z opinii biegłego, po dokonaniu jego własnej oceny, odmiennej

od przyjętej przez Sąd Okręgowy, z pominięciem istotnej części materiału

dowodowego zebranego przed Sądem pierwszej instancji w postaci zeznań

powoda, postanowienia Sądu Rejonowego w O. z dnia 12 grudnia 2011 r.

w sprawie sygn. akt I Ns …/11 oraz stanowiących jego podstawę dowodów

stwierdzających istotne dla rozstrzygnięcia okoliczności. W powołanej sprawie dla

służebności przesyłu na tej samej nieruchomości w tym samym pasie

technologicznym i dla tych samych urządzeń wodociągowych, dla oceny

współkorzystania nieruchomości przyjęty został wskaźnik na poziomie 0,3.

Uchybienie to, mogące więc mieć wpływ na wynik sprawy, kwalifikuje się jako

naruszenie art. 382 k.p.c.

Opinia biegłego nie ma w sprawie znaczenia rozstrzygającego i podlega

5

ocenie jak każdy środek dowodowy, jednak w oparciu o właściwe dla jej oceny na

płaszczyźnie merytorycznej kryteria, które stanowią: poziom wiedzy biegłego,

podstawy teoretyczne opinii, sposób motywowania sformułowanego stanowiska,

stopień stanowczości wyrażonych w niej ocen, zgodność z zasadami logiki i wiedzy

powszechnej. Biegły wyraża opinię o tej części materiału dowodowego, którą

wskazuje dla celów jej wydania sąd, nie dokonuje natomiast wszechstronnego

rozważenia materiału dowodowego sprawy, co jest obowiązkiem sądu orzekającego.

Zaniechanie Sądu Apelacyjnego w tym zakresie nie daje natomiast podstawy do

podnoszenia zarzutów przeciwko opinii biegłego.

Zarzut naruszenia art. 278 § 1 k.p.c. w zw. z art. 233 1 k.p.c. wiąże skarżący

z uchyleniem się przez Sąd Apelacyjny od oceny dowodu z opinii biegłego

w odniesieniu do przyjętego w niej, kwestionowanego w apelacji, współczynnika

współkorzystania z nieruchomości w następstwie błędnego zakwalifikowania opinii

w tej części jako merytorycznego poglądu biegłego. Stanowisko skarżącego nie jest

jednak słuszne. Nie ma bowiem uzasadnionych podstaw do różnicowania

poszczególnych elementów rozumowania biegłego pod tym względem.

Trafnie Sąd Apelacyjny poddając krytyce odmienne podejście do tej kwestii

przez Sąd Okręgowy wskazał, że sąd nie podzielając merytorycznych poglądów

biegłego, lub zastępując je własnymi stwierdzeniami bez zasięgnięcia opinii innego

biegłego lub w drodze uzupełnia stanowiska biegłego, który wydał odmienną opinię,

narusza art. 278 w zw. z art. 233 § 1 k.p.c. (wyrok SN z dnia 10 stycznia 2012 r.,

I UK 235/11 nie publ.). Sąd może bowiem dojść do wiadomości specjalnych

wyłącznie poprzez skorzystanie z opinii biegłego.

Respektując powyższe zasady, w taki sam sposób powinien postąpić Sąd

Apelacyjny dla usunięcia wątpliwości powstałych na tle nierozstrzygniętych, zarzutów

pozwanego do opinii biegłego, po oddaleniu przez Sąd Rejonowy wniosku

o dopuszczenie dowodu z opinii innego biegłego, do czego konieczne były

wiadomości specjalne, lecz tego z naruszeniem art. 278 w zw. z art. 233 § 1 k.p.c.

poniechał.

Z tych względów na podstawie art. 39815

§ 1 k.p.c. orzeczono jak w sentencji.

6