III CZP 103/14

Sygn. akt III CZP 103/14

UCHWAŁA

Dnia 19 lutego 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Irena Gromska-Szuster (przewodniczący)

SSN Antoni Górski (sprawozdawca)

SSN Krzysztof Pietrzykowski

Protokolant Bożena Kowalska

w sprawie z powództwa K. Niestandaryzowanego Sekurytyzacyjnego Funduszu

Inwestycyjnego Zamkniętego - Subfunduszu […] z siedzibą

w W.

przeciwko M. P.

o zapłatę,

po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym

w dniu 19 lutego 2015 r.,

zagadnienia prawnego

przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Ł.

postanowieniem z dnia 23 września 2014 r.,

"Czy umorzenie postępowania egzekucyjnego na skutek cofnięcia

wniosku przez wierzyciela pierwotnego po dokonaniu cesji

wierzytelności oznacza, że znajduje zastosowanie art. 825 pkt 1 k.p.c.

w związku z art. 203 § 2 k.p.c. oraz art. 13 § 2 k.p.c. nie wywołując

skutków w zakresie przerwy biegu przedawnienia, a przyczyny,

którymi kierował się wierzyciel są irrelewantne dla oceny skutków

umorzenia w zakresie prawa materialnego, czy też zgodnie z art. 124

k.c. po każdym przerwaniu biegu terminu przedawnienia

i prawomocnym umorzeniu postępowania egzekucyjnego w trybie art.

825 pkt 1 k.p.c. biegnie ono na nowo?"

podjął uchwałę:

Umorzenie postępowania egzekucyjnego na wniosek

wierzyciela - banku, prowadzącego egzekucję na podstawie

2

bankowego tytułu egzekucyjnego zaopatrzonego klauzulą

wykonalności - niweczy skutki przerwy biegu przedawnienia

spowodowane złożeniem wniosku o wszczęcie egzekucji.

3

UZASADNIENIE

Przedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne

powstało na tle następującego stanu faktycznego.

W dniu 29 kwietnia 2010 r. […] Bank S.A. złożył do Sądu Rejonowego w K.

wniosek o nadanie klauzuli wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu nr

[…] wystawionemu przeciwko dłużnikowi – M. P., w związku z udzielonym jej

kredytem, którego termin spłaty upłynął 1 września 2009 r. Wniosek został

uwzględniony przez Sąd w dniu 21 maja 2010 r. i wierzyciel w dniu 5 sierpnia 2010

r. wystąpił do komornika przy Sądzie Rejonowym w K. o wszczęcie postępowania

egzekucyjnego. Komornik skierował egzekucję do świadczeń dłużnika pobieranych

z ubezpieczenia społecznego. W dniu 8 marca 2012 r. wierzyciel zawarł umowę

przelewu egzekwowanej wierzytelności na rzecz cesjonariusza – K.

Niestandaryzowanego Sekurytyzacyjnego Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego -

Subfunduszu […] z siedzibą w W. Uwzględniając stanowisko wierzyciela, który nie

podtrzymywał woli kontynuowania egzekucji, komornik postanowieniem z dnia 21

czerwca 2012 r. umorzył postępowanie egzekucyjne na podstawie art. 825 pkt 1

k.p.c.

W dniu 20 czerwca 2013 r., cesjonariusz złożył pozew do Sądu

Rejonowego w K. przeciwko dłużniczce M. P. o zasądzenie wierzytelności nabytej

od cedenta umową z dnia 8 marca 2012 r.

Sąd Rejonowy wyrokiem z dnia 27 maja 2014 r. oddalił powództwo, jako

przedawnione. Uznał, że roszczenie z tytułu udzielonego kredytu podlega

trzyletniemu terminowi przedawnienia, przewidzianemu w art. 118 k.c., gdyż jest

czynnością dokonaną w ramach prowadzonej przez bank działalności gospodarczej,

a zatem ulegało przedawnieniu z dniem 1 września 2012 r. Bieg tego terminu uległ

przerwaniu najpierw na skutek nadania przez Sąd w dniu 21 maja 2010 r. klauzuli

wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu, a następnie przez złożenie

w dniu 5 sierpnia 2010 r. wniosku o wszczęcie postępowania egzekucyjnego.

Skoro jednak wniosek ten został przez wierzyciela cofnięty, a postępowanie

egzekucyjne umorzone, Sąd uznał, że pociągało to za sobą unicestwienie skutku

4

w postaci przerwy przedawnienia spowodowanej wszczęciem tego postepowania

(art. 203 § 2 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.). Oznacza to, że termin przedawnienia

w niniejszej sprawie, przerwany jedynie nadaniem klauzuli wykonalności w dniu

21 maja 2010 r., upływał w dniu 21 maja 2013 r., a tym samym , że wniesiony w

dniu 20 czerwca 2013 r. pozew był spóźniony, a zatem objęte nim roszczenie

podlegało oddaleniu, jako przedawnione.

Rozpoznając apelację powoda od tego orzeczenia, Sąd Okręgowy powziął

wątpliwości prawne dotyczące wpływu cofnięcia wniosku egzekucyjnego na

spowodowaną tym wnioskiem przerwę przedawnienia. Sformułowane one zostały

dosyć szeroko, ale można je sprowadzić do pytania o możliwość odpowiedniego

stosowania art. 203 § 2 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. w postępowaniu

egzekucyjnym w sytuacji, kiedy postępowanie to zostało umorzone na wniosek

wierzyciela - banku, prowadzącego egzekucję na podstawie bankowego tytułu

egzekucyjnego zaopatrzonego klauzulą wykonalności.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Sądu obu instancji zajęły stanowisko, że złożenie wniosku o nadanie klauzuli

wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu przerywa bieg przedawnienia

stwierdzonego tym tytułem. Kierowały się zatem nową wykładnią art. 123 § 1 pkt 1

k.c. w tym zakresie, zapoczątkowaną w orzecznictwie Sądu Najwyższego

uchwałą z dnia 16 stycznia 2004 r., III CZP 101/03 (OSNC 2005, nr 4, poz. 58)

i kontynuowaną jednolicie w późniejszych judykatach (por. wyroki z dnia

17 grudnia 2014 r., II CK 276/04, z dnia 22 stycznia 2008 r., V CSK 386/07, z dnia

4 października 2012 r., I CSK 90/12 – niepubl., czy z dnia 23 listopada 2011 r.,

IV CSK 156/11, OSNC – ZD 2013 nr 1, poz. 7 oraz z dnia 12 stycznia 2012 r.,

II CSK 203/11, OSP 2014, nr 6, poz. 60). Podzielając ten kierunek wykładni,

trzeba dodatkowo wyjaśnić kwestię, która nie została przesądzona

w dotychczasowym orzecznictwie w sposób jednoznaczny - jak w kontekście

postępowania klauzulowego należy rozumieć sformułowanie z art. 124 § 2 k.c.

mówiące m. in. o tym, że w razie przerwania przedawnienia przez czynność

w postępowaniu przed organem powołanym do egzekwowania roszczeń,

przedawnienie nie biegnie na nowo „dopóki postępowanie to nie zostało

5

zakończone”. Chodzi o to, czy postępowanie takie kończy się z chwilą nadania

klauzuli wykonalności, czy dopiero z momentem uprawomocnienia się wydanego

w nim postanowienia, jak to przyjmuje się na potrzeby postępowania

rozpoznawczego. Rozstrzygnięcie tej kwestii ma istotne znaczenie w sprawie.

Jeżeli bowiem przyjmie się drugą ewentualność, to oznaczałoby, że moment

zakończenia postępowania klauzulowego przesuwa się co najmniej do daty

doręczenia dłużnikowi zawiadomienia o wszczęciu przeciwko niemu egzekucji,

gdyż zgodnie z art. 795 § 2 zdanie drugie k.p.c. dopiero od tej daty biegnie dla

niego termin do wniesienia zażalenia na postanowienie sądu o nadaniu klauzuli

wykonalności. Z ustaleń Sądu wynika, że wniosek o wszczęcie postępowania

egzekucyjnego został złożony w dniu 5 sierpnia 2010 r., a w takim razie nie

doszłoby do trzyletniego przedawnienia roszczenia w niniejszej sprawie, skoro

pozew został wniesiony w dniu 20 czerwca 2013 r., w związku z czym

rozpoznawanie przedstawionego zagadnienia prawnego stawałoby się

bezprzedmiotowe. Jednakże takie rozumienie zakończenia postępowania

klauzulowego w kontekście przerwy biegu przedawnienia spowodowanej złożeniem

wniosku o nadanie klauzuli wykonalności jest niewłaściwe. Z uzasadnienia uchwały

Sądu Najwyższego III CZP 101/03 wynika, że głównym argumentem za przyjęciem

stanowiska, iż złożenie wniosku klauzulowego przerywa bieg przedawnienia było to,

że nadanie klauzuli wykonalności tytułowi egzekucyjnemu jest aktem koniecznym,

stanowiącym conditio sine qua non do wszczęcia postępowania egzekucyjnego.

Idąc tym torem rozumowania, konsekwentnie należy przyjąć, że realizacja tego

niezbędnego warunku do wszczęcia egzekucji następuje z chwilą uwzględnienia

przez sąd wniosku klauzulowego, a tym samym, że z tym momentem ustaje

zawieszenie biegu przedawnienia spowodowane złożeniem tego wniosku i zaczyna

ono biec od nowa. Przesuwanie tego momentu do czasu uprawomocnienia się

postanowienia o nadaniu klauzuli wykonalności jest niemożliwe do zaakceptowania

z powodu skutków prawnych takiego rozwiązania. Przede wszystkim wierzyciel,

uzyskawszy klauzulę wykonalności, nie jest ograniczony terminem do złożenia

wniosku o wszczęcie egzekucji, co sprawia, że mógłby go dowolnie wydłużać, gdyż

bez złożenia takiego wniosku i zawiadomienia o tym dłużnika, nie otwiera się dla

tego ostatniego termin do złożenia zażalenia na postanowienie o nadaniu klauzuli

6

wykonalności (art. 795 § 2 zdanie drugie k.p.c.), a tym samym przynajmniej do

upływu terminu do złożenia takiego zażalenia, postanowienie to pozostaje

nieprawomocne. Uzależnianie zaś trwania przerwy przedawnienia roszczenia od

zachowania się jednej strony stosunku zobowiązaniowego (tu wierzyciela)

przez dowolne przesuwanie jej przez niego w czasie jest niedopuszczalne

z przyczyn zasadniczych, gdyż godziłoby w pewność obrotu i podważało cele

instytucji przedawnienia roszczeń. Dodatkowo prowadziłoby do zanegowania

bezspornego stanowiska, że przerwę biegu przedawnienia powoduje złożenie

wniosku o wszczęcie egzekucji, skoro w chwili jego składania zawieszenie to

pozostawałoby aktualne z przyczyny nieprawomocnego zakończenia postępowania

klauzulowego. Z tych względów należy przyjąć, że zawieszenie biegu

przedawnienia spowodowane wnioskiem o nadanie klauzuli wykonalności, kończy

się z chwilą uwzględnienie przez sąd tego wniosku, zwłaszcza że postanowienie

sądu w tym przedmiocie jest skuteczne z momentem jego wydania (art. 360 w zw.

z art. 13 § 2 k.p.c.). Ta konstatacja pozwala na merytoryczne ustosunkowanie się

do przedstawionego w niniejszej sprawie zagadnienia prawnego.

Na wstępie należy podkreślić, że obowiązująca w procesie cywilnym zasada

dyspozycyjności ma w postępowaniu egzekucyjnym zastosowanie w wymiarze

bardziej radykalnym, czego wyrazistym przejawem jest art. 825 pkt 1 k.p.c.,

zgodnie z którym organ egzekucyjny umorzy postępowanie na wniosek, jeżeli

zażąda tego wierzyciel. W przeciwieństwie do regulacji dotyczącej procesu,

zawartej w art. 203 k.p.c., zgłoszone przez wierzyciela żądanie jest bezwzględnie

wiążące. Dodatkowym potwierdzeniem tego, że od wierzyciela wymaga się

aktywnej woli w popieraniu egzekucji, jest art. 823 k.p.c., przewidujący umorzenie

postępowania z mocy samego prawa z powodu jego opieszałości w dokonywaniu

czynności potrzebnych do kontynuacji postępowania egzekucyjnego.

Uwzględnienie tej specyfiki postępowania egzekucyjnego musi być punktem

wyjścia rozważań, jaki jest zakres odpowiedniego zastosowania w tym

postępowaniu na podstawie art. 13 § 2 k.p.c. sankcji przewidzianej w art. 203 § 2

zdanie pierwsze k.p.c., wyrażającej się w tym, że pozew cofnięty nie wywołuje

żadnych skutków, jakie ustawa wiąże z wytoczeniem powództwa. Inaczej mówiąc,

należy odpowiedzieć na pytanie, czy istnieją uzasadnione argumenty

7

sprzeciwiające się zastosowaniu tej sankcji wprost w postępowaniu egzekucyjnym.

Trzeba przy tym podkreślić, że na przeszkodzie nie może stanąć tu różnica

terminologiczna, zastosowana przez ustawodawcę. Polega ona na tym, że w art.

825 pkt 1 k.p.c. używa się określenia o żądaniu wierzyciela umorzenia egzekucji,

a nie o cofnięciu przez niego wniosku egzekucyjnego. Formuła żądania umorzenia

egzekucji podkreśla, że jedynym dysponentem postępowania egzekucyjnego jest

wierzyciel i zawiera w sobie oświadczenie o cofnięciu wniosku egzekucyjnego.

Nie może bowiem budzić wątpliwości, że ewentualne oświadczenie wierzyciela

o cofnięciu wniosku egzekucyjnego, powinno zostać potraktowane jako wiążące

żądanie umorzenia egzekucji i to niezależnie od stadium postępowania

egzekucyjnego. Przewidziane w art. 203 § 2 zdanie pierwsze k.p.c. zastrzeżenie

ma na celu przede wszystkim zapobieżenie możliwości manipulowania przez

powoda terminami przedawnienia roszczenia. Brak tego przepisu prowadziłby do

tego, że powód mógłby wielokrotnie składać pozew i cofać go ze skutkiem

przewidzianym w art. 123 § 1 pkt 1 k.c. w postaci przerwania biegu przedawnienia

roszczenia. Racja przyjęcia takiego rozwiązania i dążność do przeciwstawienie się

możliwym nadużyciom jest tym bardziej uzasadnione na gruncie postępowania

egzekucyjnego, w którym chodzi o zastosowanie wobec dłużnika środków

przymusu. Prowadzi to do wniosku, że w postępowaniu egzekucyjnym ma, na

podstawie art. 13 § 2 k.p.c., odpowiednie zastosowanie art. 203 § 2 zdanie

pierwsze k.p.c., co oznacza, że umorzenie tego postępowania niweczy przerwę

przedawnienia spowodowaną jego wszczęciem, jak to trafnie przyjął Sąd

Najwyższy w wyroku z dnia 19 listopada 2014 r., II CSK 196/14, niepubl.

Trzeba przy tym dodać, że nie ma tu znaczenia charakter egzekwowanej

wierzytelności. W sprawie niniejszej była to wierzytelność objęta bankowym tytułem

egzekucyjnym. Dokonanie przez bank cesji objętej tym tytułem należności na rzecz

powoda – niemającego prawa do wystawiania takich tytułów - skutkowało tym,

że nadanie tytułowi egzekucyjnemu klauzuli wykonalności na rzecz cesjonariusza

nie będącego bankiem jest niedopuszczalne (por. uchwały Sądu Najwyższego

z dnia 2 kwietnia 2004 r., III CZP 9/04, OSNC 2005, nr 6, poz. 98 oraz z dnia

22 lutego 2006 r., III CZP 129/05, OSNC 2007, nr 1, poz. 4). Powód nie mógł zatem

kontynuować egzekucji wszczętej przez cedenta, gdyż musiałby uzyskać nowy tytuł

8

wykonawczy wydany w postępowaniu rozpoznawczym. Wbrew pozorom nie

stanowi to przesadnego ograniczenia obrotu wierzytelnościami, lecz jest wynikiem

koniecznego z punktu widzenia zasad praworządności wymagania, że wyjątkowe

uprawnienie banku przyznane mu w ustawie do uzyskiwania tytułu egzekucyjnego

poza sądowym postępowaniem rozpoznawczym nie może być interpretowane

rozszerzająco i każdy cesjonariusz takiej wierzytelności musi się z tym liczyć.

Z podanych przyczyn na podstawie art. 390 § 1 k.p.c. orzeczono jak

w uchwale.