V KK 250/14

Sygn. akt V KK 250/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 19 lutego 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Tomasz Grzegorczyk (przewodniczący)

SSN Andrzej Tomczyk (sprawozdawca)

SSA del. do SN Piotr Mirek

Protokolant Anna Kowal

przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Małgorzaty Wilkosz - Śliwy,

w sprawie K. D., R. D.

skazanych z art. 286 § 1 kk w zw. z art. 294 § 1 kk i in.

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie

w dniu 19 lutego 2015 r.,

kasacji, wniesionych przez obrońców

od wyroku Sądu Okręgowego w W.

z dnia 29 października 2013 r.,

zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w W.

z dnia 29 maja 2012 r.,

I. uchyla zaskarżony wyrok w części dotyczącej oskarżonego

R. D. i sprawę tego oskarżonego przekazuje Sądowi Okręgowemu

w W. do ponownego rozpoznania w postępowaniu

odwoławczym;

II. oddala kasację obrońcy K. D., uznając ją za oczywiście

bezzasadną;

2

III. na podstawie art. 435 kpk w zw. z art. 518 kpk uchyla wyrok

Sądu Okręgowego w W. z dnia 29 października 2013r. w części

dotyczącej K. D. w zakresie czynów przypisanych temu

oskarżonemu w punktach III i VI wyroku Sądu Rejonowego w W.

z dnia 29 maja 2012r., kary łącznej oraz w przedmiocie obowiązku

solidarnego naprawienia szkody tymi czynami wyrządzonej i

sprawę tego oskarżonego przekazuje Sądowi Okręgowemu w W.

do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym;

IV. zarządza zwrot R.D. opłaty od kasacji, a kosztami

sądowymi postępowania kasacyjnego w tej części obciąża Skarb

Państwa;

V. obciąża K. D. kosztami sądowymi postępowania

kasacyjnego w części jego dotyczącymi.

UZASADNIENIE

K.D. i R. D. zostali oskarżeni o popełnienie m. in. przestępstw:

1. z art. 258 § 1 k.k., mającego polegać na braniu udziału w zorganizowanej grupie

przestępczej mającej na celu popełnianie przestępstw przeciwko mieniu;

2. z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k. i art. 270 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2

k.k., mającego polegać na wprowadzeniu wspólnie i w porozumieniu w błąd

Urzędu Skarbowego i doprowadzeniu tej instytucji do niekorzystnego

rozporządzenia mieniem w postaci pieniędzy w kwocie 4. 861.700 zł;

3. z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k. i art. 270 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2

k.k., mającego polegać na wprowadzeniu wspólnie i w porozumieniu w błąd

Pierwszego Urzędu Skarbowego i doprowadzeniu tej instytucji do niekorzystnego

rozporządzenia mieniem w postaci pieniędzy w kwocie 380.122 zł.

Sąd Rejonowy wyrokiem z dnia 29 maja 2012 r. K. D. i R. D. uznał za

winnych dopuszczenia się przestępstw opisanych w punkcie 2 i 3, a nadto K. D. za

winnego dopuszczenia się przestępstwa opisanego w punkcie 1. Natomiast R. D.

od tego zarzutu uniewinnił.

Ponadto skazał K. D. za przestępstwo zakwalifikowane z art. 286 § 1 k.k. i

art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k. i art. 270 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k. w zw. z

art. 11 § 2 k.k., popełnione wspólnie i w porozumieniu z innymi ustalonymi osobami,

3

polegające na wprowadzeniu w błąd Spółki z o. o. V. w R. i doprowadzeniu oraz

usiłowaniu doprowadzenia tej instytucji do niekorzystnego rozporządzenia mieniem

w postaci pieniędzy w kwocie 150.000 zł.

Za tak przypisane czyny wymierzył oskarżonym kary jednostkowe oraz kary

łączne: K. D. 5 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności; R. D. 3 lat pozbawienia

wolności. Ponadto, na podstawie art. 415 § 5 k.p.k. orzekł od oskarżonych

obowiązek solidarnego naprawienia szkody przez zasądzenie od nich solidarnie

kwoty 4.861.700 zł na rzecz Urzędu Skarbowego wraz z ustawowymi odsetkami od

dnia 26 marca 2005 r. oraz kwoty 380.122 zł na rzecz Pierwszego Urzędu

Skarbowego wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 6 lipca 2004 r.

Apelacje od tego wyroku wnieśli m. in. obrońcy K. D. i R. D.

Obrońca oskarżonego K. D. zaskarżył wyrok w całości i zarzucił:

„1. obrazę prawa materialnego (…) art. 258 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 1 k.k. poprzez

błędne zastosowanie tej normy prawnej do stanu faktycznego (…),

2. obrazę przepisów postępowania (…):

- art. 2 § 2 k.p.k., art. 4 k.p.k., art. 7 k.p.k., art. 419 k.p.k. i 424 k.p.k. polegającą na

poczynieniu ustaleń faktycznych na podstawie fragmentów dowodów i poszlak,

niepełnych opinii zarówno fonoskopijnej jak i z zakresu pisma ręcznego

wskazanych w akcie oskarżenia, kierunkowanych wyłącznie na niekorzyść

oskarżonych bez wskazania dlaczego Sąd nie dostrzegł i nie ocenił istoty

dowodów przeciwnych (…)

- art. 415 § 4 i § 5 k.p.k. poprzez orzeczenie wobec oskarżonych, w tym wobec K.

D. obowiązku solidarnego naprawienia szkody (…),

3. błąd w ustaleniach faktycznych przyjęty za podstawę orzeczenia (…) polegający

na bezpodstawnym przyjęciu:

- że oskarżony K. D. dokonał wspólnie z innymi osobami wyłudzeń na kwotę łączną

5.291.822 zł (…)

- że oskarżony w toku postępowania przyznał się częściowo do popełnienia

zarzucanych mu czynów (…),

4. rażącą niewspółmierność kary (…)”.

Formułując cytowane zarzuty, autor tej apelacji wniósł o zmianę

zaskarżonego wyroku i uniewinnienie K. D. od popełnienia przestępstwa udziału w

4

zorganizowanej grupie przestępczej oraz od wyłudzenia kwoty 50 000 zł i

usiłowania wyłudzenia kwoty 100 000 zł na szkodę firmy V., a za pozostałe czyny

wymierzenie K. D. kary pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej

wykonania, przyjmując, iż dopuścił się on przestępstwa paserstwa z art. 291 § 1

k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k. w miejsce przyjętego oszustwa na kwotę nie większą

niż 600.000 zł,

ewentualnie

o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji

do ponownego rozpoznania.

Obrońca oskarżonego R. D. zaskarżył wyrok w całości w odniesieniu do tego

oskarżonego i jeszcze innej osoby współoskarżonej o współdziałanie z K. D. w

wyłudzeniu mienia i usiłowaniu wyłudzenia mienia od firmy V.

i zarzucił:

I. obrazę przepisów postępowania: art. 413 § 2 pkt 1 k.p.k. polegającą na braku

oznaczenia czynów, za które zostają skazani oskarżeni;

II. obrazę „art. 424 § 1 i § 2 k.p.k. polegającą na pominięciu ustaleń istotnych dla

rozstrzygnięcia sprawy, a to wykazania w uzasadnieniu wyroku na czym polegają

ustawowe znamiona przestępstwa z art. 286 § 1 k.k. i z art. 294 § 1 k.k. i art. 270 §

1 k.k. przypisane (…) oskarżonemu R. D.;

III. obrazę art. 201 k.p.k. w zw. z art. 167 k.p.k. i 169 k.p.k. polegającą na odmowie

przeprowadzenia dowodu z opinii Instytutu Ekspertyz Sądowych w Krakowie lub też

zespołu biegłych sądowych dla ustalenia identyfikacji osoby sprawcy czynu z art.

286 k.k. i 294 k.k. w oparciu o wyniki badań fonoskopijnych w celu stwierdzenia czy

głos rozmówcy z przedstawicielem banku utrwalony w materiale dowodowym na

płytach CD należy do R. D. czy też K. D. lub też innych nieoznaczonych osób, a to

wobec niepełnej i niejasnej opinii biegłych w sprawie przesłuchanych w osobach dr.

B. i mgr. K. (…),

IV. obrazę art. 424 § 1 i § 2 k.p.k. polegającą na pominięciu z jakich przyczyn sąd

uznał za udowodnione fakty stanowiące o odpowiedzialności oskarżonych, mimo że

w toku postępowania R. D. (…) nie przyznał się do popełnienia zarzucanych

czynów i wskazał okoliczności, które świadczą o braku odpowiedzialności za

popełnienie przypisanych czynów (…)”.

5

Formułując cytowane zarzuty, skarżący ten wniósł o uchylenie zaskarżonego

wyroku i przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania

albo o zmianę wyroku i uniewinnienie R. D. od przypisanych mu czynów.

Jednocześnie zawarł on w apelacji wniosek dowodowy o przeprowadzenie

dowodu z opinii Instytutu Ekspertyz Sądowych na okoliczności dotyczące opinii

biegłych opiniujących w sprawie, których przytoczenie nie jest niezbędne.

Po oddaleniu tego wniosku dowodowego i rozpoznaniu sprawy z powodu

m.in. opisanych apelacji, Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 29 października 2013 r.

zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że:

a) uchylił orzeczenie o karze łącznej pozbawienia wolności wymierzonej

oskarżonemu K.D.

b) uniewinnił K. D. od popełnienia czynu przypisanego mu w punkcie I części

dyspozytywnej zaskarżonego wyroku (czynu z art. 258 § 1 k.k. – dopisek SN)

c) za podstawę orzeczonego od oskarżonych obowiązku solidarnego naprawienia

szkody przyjął przepis art. 415 § 4 k.p.k.

d) wymierzył oskarżonemu K. D. karę łączną 5 lat pozbawienia wolności, łącząc

kary pozbawienia wolności wymierzone za pozostałe, przypisane mu zaskarżonym

wyrokiem przestępstwa, zaś w pozostałej części zaskarżony wyrok utrzymał w

mocy.

Ten prawomocny wyrok został zaskarżony kasacjami wywiedzionymi w

imieniu skazanych K. D. i R. D.

Obrońca K. D. zaskarżył wyrok w całości (zapewne zapomniał dodać, że w

całości obejmującej skazania) i zarzucił mu „rażące naruszenie prawa, które miało

istotny wpływ na jego treść, a to przepisów kodeksu postępowania karnego:

1) art. 2 § 2 k.p.k., art. 4 k.p.k., art. 7 k.p.k., art. 419 k.p.k. i 424 k.p.k. polegające na

dowolnej ocenie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego na podstawie

fragmentów dowodów i poszlak, niepełnych opinii: fonoskopijnej i z zakresu pisma

ręcznego, ukierunkowanych wyłącznie na niekorzyść skazanego bez wskazania

przyczyn niedostrzeżenia przez Sąd i nieocenienia istoty dowodów przeciwnych

oraz ukształtowanie tych przekonań i ocen rzeczywistości, sprzecznie z zasadami

prawidłowego rozumowania, co powinno skutkować przyjęciem kwalifikacji prawnej

czynu paserstwa z art. 291 § 1 k.k. w miejsce współsprawstwa do oszustw, a nadto

6

niewskazanie w uzasadnieniu wyroku okoliczności faktycznych stanowiących istotę

strony przedmiotowej przypisanych skazanemu czynów i uzasadnienia ich

przyjętych kwalifikacji prawnych,

2) art. 415 § 4 k.p.k. poprzez orzeczenie wobec skazanego K. D. obowiązku

solidarnego naprawienia szkody i zasądzenie od skazanego K. D. solidarnie kwoty

łącznej 5.291.822 zł, podczas gdy wskazany wyżej przepis nie dopuszcza

możliwości orzeczenia przez Sąd Orzekający obowiązku solidarnego naprawienia

szkody przez skazanych, tym bardziej, że orzeczenie obowiązku naprawienia

szkody ma charakter indywidualny, który powinien odnieść indywidualny,

zamierzony skutek wobec skazanego,

3) rażącą niewspółmierność kary łącznej 5 lat pozbawienia wolności wymierzoną

skazanemu K. D. w stosunku do zawinienia i wartości przedmiotu przestępstwa”

i wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i poprzedzającego go wyroku Sądu

Rejonowego z dnia 29 maja 2012 r., oraz przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania. Nie wskazał przy tym sądu właściwego do ponownego rozpoznania

sprawy.

Obrońca R. D. adw. Z. Ś., w wywiedzionej w imieniu tego skazanego kasacji,

zarzucił:

„1. Naruszenie przepisów prawa procesowego które miały istotny wpływ na

treść zaskarżonego wyroku a to

1. naruszenie dyspozycji art. 457 § 3 k.p.k. polegające na pominięciu lub też

niedostatecznym uwzględnieniu okoliczności z jakich przyczyn sąd nie uwzględnił

wniosków i zarzutów apelacji w szczególności

a. pominięcie istotnych dowodów w sprawie a to braku uzasadnienia stanowiska w

zakresie wydanej ustnej opinii biegłego dra B. biegłego w sprawie który twierdził, że

wobec rozbieżnych opinii wydanych w sprawie przez biegłego celowym i

koniecznym jest przeprowadzenie nowej trzeciej opinii biegłych w zakresie

identyfikacji głosu rozmówcy w materiale dowodowym w sprawie

b. pominięcie w zaskarżonym wyroku dlaczego sąd II instancji uznał zarzuty

apelacji obrońcy R. D. za niezasadne skoro w apelacji obrońca podnosił

wątpliwości opinii biegłych z zakresu fonoskopii którzy wskazali

prawdopodobieństwo identyfikacji głosu oskarżonego R. D. w granicach 85 procent

7

przy jednoczesnym wskazaniu, że niezawodnie i jednoznacznie ustaliłem

tożsamość głosu rozmówcy utrwalonego na materiale dowodowym jest trudne a

wręcz niemożliwe

c. sprzeczność istotnych ustaleń sądu II Instancji - strona 18 uzasadnienia z treścią

wniosków opinii biegłych a to przyjęcie, że biegli sądowi wydali prawidłową opinię w

zakresie identyfikacji głosów rozmówców mimo że wnioski opinii biegłych mgr K. i

dr B. różnią się w sposób jednoznaczny

d. pominięcie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku istotnej analizy dotyczącej

odmiennych wartości i parametrów technicznych sprzętu użytego do badań

porównawczych oraz odmiennych wartości sprzętu użytego w badaniach

dowodowych mimo że taka ocena i analiza była niezbędna w uzasadnieniu

zaskarżonego wyroku skoro sąd przyjmuje tezę o prawidłowym wnioskowaniu

biegłych odnośnie cech identyfikacji głosu rozmówcy utrwalonego w materiale

dowodowym zwłaszcza jeżeli używa się odmiennych parametrów technicznych

systemu WAV i ATRAC;

e.Brak ustaleń w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku faktów oraz dowodów

wskazujących na wskazanie czym kierował się sąd wydając wyrok skoro zupełnym

milczeniem pomija się wyniki i wnioski opinii biegłych dra S. B., który na rozprawie

sądowej w dniu 27 stycznia 2012 wskazał ostatecznie na prawdopodobieństwo

identyfikacji głosu rozmówcy w odpowiednim procencie prawdopodobieństwa od 90

% do 99 % a jednocześnie biegły też wskazał w kolejnych sprzecznych opiniach ,

że głos utrwalony w materiale dowodowym raz na raz należał do K. D., a w innym

wypadku do R. D. (karta 710 akt str. 4 opinii),

f. Pominięcie w zaskarżonym wyroku analizy sprzecznych opinii biegłych w

sprawie a to mgra K. i dra B. skoro sprzeczność ta w zakresie metody badawczej

oraz wnioskowanie nie można ze sobą pogodzić ponieważ uniemożliwiają zajęcie

stanowiska w kwestiach będących przedmiotem opinii,

- np. tezy orzecznictwa:

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 maja 1978 sygn akt V KR 67 / 78 , GP z 1878

nr 28 poz. 6

Wyrok SN z 14 stycznia 1974 I KR 193 /73 OSN PG 1974 nr 7 poz. 75

Wyrok SN 18 czerwca 1980 V KRN 274 / 79 ogł. OSC KW 1981 nr 4 - 5 poz. 20

8

Wyrok SN z 29. 07.1999 WKN 29/99, niepubl.

2. Naruszenie przepisów postępowania które miało wpływ na treść orzeczenia a to

art. 452 § 1 k.p.k. w zw. z art. 201 k.p.k. polegające na oddaleniu wniosku

dowodowego na rozprawie odwoławczej o przeprowadzeniu dowodu z opinii

Instytutu Ekspertyz Sądowych na treść wniosku oraz brak odpowiedniego

uzasadnienia stanowiska Sądu II instancji w tej sprawie z naruszeniem dyspozycji

art. 457 § 3 k.p.k., mimo że okoliczności wskazane we wniosku dowodowym

wymagały uwzględnienia przez sąd zwłaszcza, że sąd nie uzasadnił z jakiej

przyczyny szczególnej odmawia prowadzenie tego dowodu skoro materiał

dowodowy został utrwalony metodą techniczną w systemie WAV natomiast badanie

materiału porównawczego odbywało się w zupełnie innym systemie odtwarzania

dźwięku ATRAC co niewątpliwie wywołało konieczność nie spełnia wymogów

dyspozycji kierunkowej wskazania czym kierował się sąd II instancji przy ustaleniu,

że nowy wniosek dowodowy w II instancji nie zasługuje na uwzględnienie,

art. 523 § 1 k.p.k. w zw. z art. 457 §3 k.p.k.”

Formułując cytowane zarzuty, skarżący wniósł o „uchylenie wyroku z dnia 29

października 2013 r. i przekazanie sprawy sądowi I instancji do ponownego

rozpoznania albo zmianę wyroku w stosunku do oskarżonego R. D. i uniewinnienie

go od przypisanych opisanych w części wstępnej wyroku Sądu Rejonowego oraz w

wyroku Sądu Okręgowego w pkt. II i IV, to jest czynów z art. 294 § 1 k.k. w zw. z

art. 270 k.k.” (cytaty z kasacji bez ingerencji w interpunkcję i składnię wypowiedzi –

uwaga SN).

W drugiej kasacji wywiedzionej w imieniu skazanego R. D. adw. M. D.

zarzuciła wyrokowi Sądu Okręgowego:

„ I. rażące naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na treść

orzeczenia w postaci art. 433 § 2 k.p.k. i art. 457 § 3 k.p.k., polegające na tym, że

Sąd Odwoławczy w wyniku nierzetelnego rozpoznania środka odwoławczego nie

poddał wszechstronnej i rzetelnej analizie zarzutów sformułowanych w apelacji

obrońcy R. D. oraz nie ustosunkował się do nich w stopniu wystarczającym w

uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia a nadto art. 7 k.p.k., polegające na

naruszeniu zasady swobodnej oceny dowodów, która to obraza przepisów prawa

procesowego skutkowała utrzymaniem w mocy orzeczenia wydanego wskutek

9

obrazy reguł procedowania, w tym w szczególności art. 4, 7, 170 § 1 k.p.k., 201,

457 § 3 w związku z art. 424 § 1 k.p.k. i opartego na błędnych ustaleniach

faktycznych, co znalazło swój wyraz w:

1. nieprzeanalizowaniu przez Sąd Okręgowy w sposób kompleksowy i

wszechstronny, pomimo podniesionego w apelacji zarzutu, przeprowadzonych w

toku postępowania opinii biegłych z zakresu fonoskopii i błędnym uznaniu, że

kwestia identyfikacji głosu osoby telefonującej była przez Sąd Rejonowy wyjaśniana

w sposób wnikliwy, a w świetle sformułowanych przez biegłych wniosków nie

można było mieć wątpliwości odnośnie prawidłowości dokonanej przez nich

identyfikacji głosu i tym samym przyjęcia konkretnych ustaleń w tym zakresie,

podczas gdy:

a. opinie biegłych są wzajemnie oczywiście sprzeczne - opinia dra B. przypisuje

bowiem R. D. udział jedynie w 6 spośród 49 badanych rozmów (pliki na płytach „I.",

„E.", „m.") pozostałe poddające się identyfikacji (34) rozmowy przypisując K. D.,

podczas gdy opinia mgra K. przypisuje R. D. udział we wszystkich badanych

rozmowach (54) - w tym tych przypisanych przez biegłego dra B. - K. D.;

b. opinie dra B. z dnia 14 czerwca 2005 roku, 30 czerwca 2005 roku i 20 lipca 2006

roku są wzajemnie sprzeczne ponieważ w pierwszej z przedmiotowych opinii dr B.

identyfikuje w badanych nagraniach trzech różnych rozmówców, w drugiej opinii

stwierdza, iż było ich tylko dwóch, z czego jednym - autorem 34 badanych rozmów

- był K. D., a drugim mógł być R. D., ale nie można tego jednoznacznie stwierdzić,

podczas gdy w trzeciej stwierdza już kategorycznie, iż autorem wszystkich

nieprzypisanych K. D. rozmów był R. D.;

c. opinia dra B. jest niepełna, jako pozostawiająca poza przedmiotem analizy

fonoskopijnej część nagrań rozmów z pracownikami banków, stanowiących dowód

w niniejszej sprawie, znajdujących się na płycie „I.", w katalogach o nazwach „[…];

d. opinie obydwu biegłych w sposób kategoryczny przypisują autorstwo jednej z

rozmów z pracownikiem /…/ Banku, opisanej na str. 2 opinii biegłego S. Br. z dnia

29 sierpnia 2006r., punkt 3 i na str. 22 opinii biegłego K. z dnia 15 kwietnia 2010 r.

punkt 47, R. D. podczas gdy, jak wynika z opisu pliku, w którym ta rozmowa jest

zamieszczona, miała się ona odbyć w dacie gdy przebywał on w Areszcie

Śledczym tj. 6 lipca 2007 r.;

10

e. opinie ustne biegłych B. i K. są wzajemnie sprzeczne co do konstatacji

dotyczącej tego, czy każdy człowiek posiada inne tempo mowy, rytm, sposób

wypowiedzi i że istnieje małe prawdopodobieństwo pomyłki identyfikacji głosu w

sprawie, w której występuje dwóch braci (protokół rozprawy z dnia 9 stycznia 2012

r., k. 5900-5902);

f. istnieją wątpliwości co do przyjętych przez biegłych metodologii badań,

zastosowanych urządzeń oraz wyników badań, w szczególności w świetle ich

ustnych opinii na rozprawie w dniu 9 stycznia 2012 r. oraz wniosków płynących z

opinii prywatnej inżyniera G. R., sporządzonej na zlecenie obrońcy skazanego;

g. istnieją co najmniej wątpliwości co do wartości materiału oryginalnego,

nagranego na płytach, będących dowodem w sprawie ze względu na zastosowaną

przy przegrywaniu materiału technikę kompresji, który to fakt w swoich badaniach

uwzględnił jedynie biegły B., a całkowicie pominął biegły K.;

h. biegły K. w swojej opinii z dnia 15 kwietnia 2010 r. str. 21 opinii, punkt 43

przypisuje przeprowadzenie rozmowy z konsultantem banku E.[…] R. D., podczas

gdy rozmowa ta stanowiła materiał porównawczy, będący podstawą

zidentyfikowania K. D. jako podejrzanego w sprawie „wyłudzeń" z Urzędu

Skarbowego i Pierwszego Urzędu Skarbowego, a sam K. D. fakt prowadzenia takiej

rozmowy, dotyczącej uzyskania własnego kredytu, potwierdzał od początku

postępowania;

i. biegły K. w swojej opinii z dnia 15 kwietnia 2010 r. punkt 44 przypisuje R. D.

przeprowadzenie rozmowy telefonicznej opisanej jako „P. P.", dotyczącej założenia

konta w imieniu P. P., podczas gdy Sąd I instancji, a za nim Sąd II instancji przyjął,

że R.D. nie brał żadnego udziału w wyłudzeniu na szkodę spółki P.;

j. biegły K. w swojej opinii z dnia 15 kwietnia 2010 r. przypisuje R. D.

przeprowadzenie wszystkich rozmów telefonicznych z pracownikami banków w

przedmiotowej w sprawie, podczas gdy Sąd I instancji, a za nim Sąd II instancji

przyjął, że rozmowy te (oprócz sześciu, wynikających z czterech opinii biegłego B.)

przeprowadził K.D.;

k. istnieją co najmniej wątpliwości co do rzetelności badań biegłego K. w sytuacji,

gdy w opinii ustnej złożonej na rozprawie w dniu 30 lipca 2010 r. podał on, iż na

kartach 6-7 opinii pisemnej wskazał zespól cech rozpoznawalności głosu R. D., a

11

faktycznie w opinii brak jest tego rodzaju danych, a także gdy biegły podał, iż

wydruki obrazujące metodę techniczną analizy fonoskopijnej mogłyby być złożone -

oprócz 5 przykładowych załączonych do opinii, dopiero za 3-4 miesiące (k. 5468),

czego nie sposób logicznie uzasadnić;

2. zaakceptowaniu przez Sąd Okręgowy bezzasadnego i nieopartego na

przepisach prawa oddalenia wniosku dowodowego obrońcy skazanego R. D. o

powołanie nowego biegłego z zakresu fonoskopii wobec niejasności, niepełności

oraz wewnętrznej i wzajemnej sprzeczności opinii dotychczasowych biegłych w

sprawie, wobec stwierdzenia przez Sąd Rejonowy, iż zamiarem obrony w sprawie

jest tylko i wyłącznie kontestowanie przez stronę niekorzystnych dla niej wniosków

opinii;

3. zaakceptowaniu przez Sąd Okręgowy sposobu sporządzenia przez Sąd

Rejonowy uzasadnienia orzeczenia i uznaniu, że spełnia ono warunki stawiane

przez art. 424 k.p.k. i tym samym inkorporowaniu tak sporządzonego uzasadnienia

do orzeczenia własnego, podczas gdy treść uzasadnienia Sądu Rejonowego nie

poddaje się kontroli instancyjnej w sytuacji gdy:

a) ustalenia faktyczne dokonane przez Sąd są co najmniej niepełne wobec braku

opisania dokładnego mechanizmu „wyłudzeń" z Urzędu Skarbowego i Pierwszego

Urzędu Skarbowego oraz określenia czynności sprawczych poszczególnych osób,

w tym R. D., w tym zakresie;

b) przyjęcia dat założenia przez R. D. kont dla spółki L. i dla E. L. poza ramami

czasowymi zarzutów;

c) dokonywanie ustaleń na podstawie zbiorczo powoływanych dowodów, gdy

często nie tylko nie dotyczą one w ogóle czynu zarzucanego skazanemu, a wręcz

opis dowodu nie koresponduje z jego treścią (vide protokół oględzin płyty CD t.

XVIII k. 3554-3562);

d) przyjęciu w ramach analizy prawnej czynu przypisanego skazanemu iż o

zamiarze jego decydować mają czynności sprawcze znajdujące się poza ramami

czasowymi zarzutu;

e) dokonywanie ustaleń pod z góry powziętą tezę o sprawstwie skazanego przy

skrupulatnym wyodrębnieniu z materiału dowodowego tych dowodów, które

świadczyć mogą o jego winie i całkowitym pominięciu dowodów przeciwnych, co

12

znalazło swój dobitny wyraz w wykorzystaniu dowodu z opinii fonoskopijnych

sporządzonych w sprawie w sposób co najmniej dowolny, bez refleksji oraz, jak się

wydaje, świadomości, iż są one sprzeczne;

II. rażące naruszenie przepisów postępowania, mające wpływ na treść orzeczenia

w postaci art. 433 § 1 k.p.k. w zw. z art. 440 k.p.k. poprzez zaniechanie uchylenia,

niezależnie od granic zaskarżenia i podniesionych zarzutów, zaskarżonego wyroku

Sądu Rejonowego i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania temu sądowi

jako sądowi I instancji w sytuacji, gdy wydanie orzeczenia przez sąd I instancji

wiązało się z rażącymi uchybieniami procesowymi, niedającymi się pogodzić z

istotą i zasadami rzetelnego procesu karnego, a jednocześnie ze swej istoty i

natężenia mającymi wpływ na ostateczną treść orzeczenia i powodującymi, że

utrzymanie przez Sąd Okręgowy orzeczenia w mocy jest rażąco niesprawiedliwe, a

to:

1. naruszeniem art. 410 k.p.k. w zw. z art. 394 § 2 k.p.k. i art. 404 § 2 k.p.k. poprzez

nieprzeprowadzenie na rozprawie prowadzonej od początku dowodu z nagrań

rozmów telefonicznych, pomimo iż wniosek o odtworzenie nagrań został złożony na

rozprawie głównej przez obrońcę skazanego R. D. i nie został cofnięty w toku

postępowania, zaś art. 404 § 2 k.p.k. obliguje organ do ponownego bezpośredniego

przeprowadzenia na rozprawie prowadzonej od początku wszystkich poprzednio

dokonanych czynności, co doprowadziło do rażącego naruszenia zasady

bezpośredniości w wyniku braku kontaktu Sądu meriti z materiałem dowodowym,

zwłaszcza gdy w toku postępowania jurysdykcyjnego ujawniono jedynie częściowo

zapisy tekstowe nagrań przedmiotowych rozmów telefonicznych, a to wyłącznie

zapisy tekstowe rozmów z I.;

2. naruszeniem art. 6 k.p.k. w zw. z art. 16 k.p.k. w zw. z art. 156 k.p.k., polegające

na rażącym naruszeniu prawa do obrony oskarżonego poprzez bezpodstawną

odmowę sporządzenia odpisu z akt sprawy w formie kopii nagrań rozmów

znajdujących się na płytach CD i nie oparte na prawie, mylne pouczenie, iż

aktualne przepisy nie przewidują możliwości wydawania kopii nagrań

zabezpieczonych jako dowody rzeczowe (k. 5443) akt sprawy, a następnie wobec

woli skazanego R. D., wyrażonej na rozprawie w dniu 14 stycznia 2011 r. (k. 5552)

uzyskania odpisów płyt jako dowodu w sprawie, który mógłby stać się przedmiotem

13

tzw. opinii prywatnej niepoinformowanie go o prawie do otrzymania takich odpisów

przez Sąd meriti, co doprowadziło do pozbawienia skazanego prawa do

przeprowadzenia, w ramach prywatnej ekspertyzy, kontroli rzetelności i

prawidłowości badań fonoskopijnych przeprowadzonych przez biegłych;

III. rażące naruszenie przepisów postępowania, mające wpływ na treść orzeczenia

w postaci art. 410 k.p.k., polegające na orzekaniu na podstawie niepełnego

materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, a to - jak można wnioskować z

czynności analizy akt w Sądzie Okręgowym IV Wydział Karny Odwoławczy w W.

(zapisek urzędowy z dnia 18 grudnia 2013 r.) - bez tomu IX akt sprawy i płyt

zawierających nagrania stanowiące dowód w sprawie i przedmiot opinii objętych

zarzutem apelacyjnym, co poddaje w wątpliwość rzetelność kontroli odwoławczej

Sądu Okręgowego.

Możliwość wpływu wskazanych wyżej rażących naruszeń prawa na treść

wydanego rozstrzygnięcia jest oczywista. Podniesione uchybienia skutkowały

bowiem przypisaniem skazanemu R. D. odpowiedzialności za czyny, których nie

popełnił a w konsekwencji wymierzeniem mu bezwzględnej kary pozbawienia

wolności. Uchybienia Sądu Okręgowego powodują, że dokonana przezeń kontrola

wyroku Sądu I instancji nie może być uznana za kompletną i prawidłową, zwłaszcza

że Sąd ten nieprawidłowo uchylił się od oceny dowodów zgodnie z wymogami art. 7

k.p.k. i zaakceptował rażące błędy w procedowaniu Sądu I instancji w tym

drastyczne naruszenie zasady rzetelnego procesu, wyrażającej się w

bezwzględnym respektowaniu prawa do obrony skazanego i zasady

bezpośredniości ”.

W konkluzji skarżąca wniosła o „uchylenie wyroku Sądu Okręgowego i

utrzymanego nim w mocy wyroku Sądu Rejonowego w części zawierającej

skazanie R. D. i przekazanie jego sprawy Sądowi I instancji do ponownego

rozpoznania”.

W odpowiedzi na wszystkie kasacje prokurator Prokuratury Apelacyjnej

uznał je za oczywiście bezzasadne (art. 530 § 1 i 5 k.p.k.) i wniósł o ich oddalenie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacje wywiedzione przez obrońców R. D. zarzucają zaskarżonemu

wyrokowi Sądu Okręgowego nierozpoznanie bądź niedbałe rozpoznanie zarzutów

14

sformułowanych w apelacji, a więc rażące i mające istotny wpływ na jego treść

naruszenie art. 433 § 2 k.p.k. i art. 457 § 3 k.p.k. i w zdecydowanej większości

dotyczą apelacyjnego zarzutu kwestionującego wartość dowodową opinii biegłych

z zakresu badań fonoskopijnych z uwagi na ich niepełność i niejasność oraz – w

tym kontekście – odmowę przeprowadzenia dowodu z opinii Instytutu Ekspertyz

Sądowych.

Te, bardzo rozbudowane z powodu opisywania poszczególnych

mankamentów opinii biegłych, przytoczone wprost w części sprawozdawczej

niniejszego uzasadnienia, zarzuty okazały się słuszne. Jak bowiem wynika z lektury

uzasadnienia zaskarżonego wyroku, Sąd ad quem poświęcił temu zagadnieniu –

kluczowemu dla odpowiedzialności karnej R. D. – bardzo niewiele uwagi. Wskazał

bowiem jedynie, że „nie uznał argumentacji apelujących (określając się omyłkowo

jako Sąd Rejonowy – uwaga SN), którzy kwestionowali zasadność oparcia się

przez Sąd I instancji na dowodzie z opinii fonoskopijnych. W ocenie Sądu

Odwoławczego kwestia identyfikacji głosu osoby telefonującej była przez Sąd

Rejonowy wyjaśniana w sposób wnikliwy. Biegli, wzywani na terminy rozpraw

uzupełniali opinię pisemną, byli ze sobą konfrontowani, a w świetle wniosków

sformułowanych przez biegłych nie można było mieć wątpliwości odnośnie

prawidłowości dokonanej przez nich identyfikacji głosu i tym samym przyjęcia

konkretnych ustaleń w tym zakresie (…) Sąd Odwoławczy stwierdza, że dowody

zgromadzone w sprawie uprawniały Sąd Rejonowy do poczynienia ustaleń

faktycznych w kształcie opisanym w treści uzasadnienia, z których wynika w

sposób niewątpliwy popełnienie przez oskarżonych K. D. i R. D. wspólnie i w

porozumieniu z kształcie opisanym w (…) części wstępnej wyroku” (zapewne to

ostatnie sformułowanie dotyczy wyroku Sąd a quo, tyle że przestępstwa zarzucane

tym oskarżonym opisane zostały w punktach 2 i 4 części wstępnej wyroku Sądu

pierwszej instancji, a następnie przypisane w punktach III i VI tego wyroku – uwaga

SN).

To zauważenie, poczynione jedynie dla porządku, nie ma większego

znaczenia, bowiem istotna z punktu widzenia zarzutów kasacyjnych jest zasadnicza

część wypowiedzi Sądu Odwoławczego, stanowiąca odpowiedź na zarzut

apelacyjny. Jest ona nie tylko niezwykle lakoniczna, ale i w znacznej części mija się

15

z rzeczywistością. Owszem, biegli byli wzywani na rozprawę, uzupełniali opinie

pisemne, na jednym terminie rozprawy stawili się jednocześnie, ale z jej protokołu

nie wynika by byli konfrontowani. Nie podejmowali próby wypracowania wspólnego

stanowiska. Wypowiadali się na temat opinii własnych tak, jakby nie zapoznawali

się z przeciwnymi. Różnice zaś między opiniami są natury zasadniczej, stąd

uzasadnione jest użycie określenia opinii przeciwnych. Wystarczy tylko, bez

wdawania się w szczegóły, wskazać, że pierwszy opiniujący – dr inż. S. B. – biegły

sądowy przy Sądzie Okręgowym z zakresu badań fonoskopijnych w pierwszej

opinii, wydanej w dniu 14 czerwca 2005 r, wykorzystując jako materiał

porównawczy nagranie rozmowy K. D. z pracownikiem E., stwierdził z bardzo

dużym prawdopodobieństwem graniczącym z pewnością, że w 34 rozmowach

nagranych na płycie CD oznaczonej I. bierze udział ten mówca, co w rozmowie

nagranej na płycie CD oznaczonej E. Niezależnie od modyfikacji zawartych w

dalszych opiniach uzupełniających istota tej konstatacji pozostała niezmieniona.

Drugi z opiniujących w sprawie biegłych – mgr A. K., ekspert Polskiego

Towarzystwa Kryminalistycznego – opracował ekspertyzę kryminalistyczną z dnia

15 kwietnia 2010 r., w której jako mówcę w tych samych rozmowach wskazał R.D.

Taka jego identyfikacja dotyczyła – co bardzo znamienne – nagrania rozmowy

przeprowadzonej przez K. D. z pracownikiem E., które to nagranie stanowiło

materiał porównawczy przedstawiony wcześniej biegłemu S. B. Wadliwość więc

identyfikacji mówcy przez biegłego A. K. jest oczywista i musi rzutować na ocenę

wydanej przez niego ekspertyzy, tym bardziej że wszystkie dowodowe rozmowy –

wg tego biegłego – przeprowadził R. D.

Tej, ale i szeregu innych rozbieżności nie dostrzegł Sąd Okręgowy,

przyjmując dokonane identyfikacje za podstawę ustaleń faktycznych, w tym

ustalenia sprawstwa R. D.

Świadczy to niewątpliwie o rażąco nierzetelnym rozpoznaniu apelacji

obrońcy tego oskarżonego i obliguje uznać zarzut rażącego naruszenia przepisów

art. 433 § 2 k.p.k. i art. 457 § 3 k.p.k. za uzasadniony. Ta, oczywista konstatacja,

zwalnia Sąd Najwyższy od rozważań dotyczących pozostałych, podnoszonych w

obu kasacjach obrońców R. D., rozbieżności, a wręcz sprzeczności w opiniach

biegłych z zakresu badań fonoskopijnych, a także od oceny pozostałych zarzutów

16

opisujących naruszenia przepisów procedury przez sąd ad quem, ponieważ

rozpoznanie w omówionym zakresie jest wystarczające do wydania orzeczenia

nakazującego ponowienie postępowania odwoławczego, obejmującego wszystkie

zarzuty apelacji obrońcy oskarżonego R. D., a więc i te, których nierzetelne

rozpoznanie zarzucono w kasacjach. W tej sytuacji rozpoznawanie dodatkowych

zarzutów zawartych w kasacji sporządzonej przez adw. M. D. wydaje się

przedwczesne, wszak rozpoznający ponownie sprawę Sąd Okręgowy zobligowany

będzie do oceny wyroku Sądu pierwszej instancji również przez pryzmat art. 440

k.p.k., o ile znajdzie ku temu sposobność.

Mimo tych uwag konieczne jest jednak rozpoznanie zarzutu zawartego w

kasacji adw. Z. Ś., kwestionującego motywy oddalenia przez Sąd Odwoławczy

wniosku dowodowego.

Przypomnieć w tym miejscu wypada, że w apelacji obrońca oskarżonego R.

D. zawarł wniosek o przeprowadzenie w postępowaniu odwoławczym dowodu z

opinii Instytutu Ekspertyz Sądowych na 3 okoliczności dotyczące opinii biegłych z

zakresu badań fonoskopijnych, opiniujących w rozpoznawanej sprawie. Sąd

Okręgowy oddalił ten wniosek na podstawie art. 170 § 1 pkt 5 k.p.k. albowiem

„okoliczności, które mają być udowodnione zmierzają w sposób oczywisty do

przedłużenia postępowania, a ponadto wnioski te były wcześniej rozpoznane przez

Sąd I instancji” (k. 6302 v.). Jeśli się zauważy, że Sąd Rejonowy zdecydował nie

uwzględnić wniosku dowodowego obrońców oskarżonych o przeprowadzenie

dowodu z kolejnej opinii biegłego z zakresu fonoskopii, bo nie zachodzą warunki z

art. 201 k.p.k., dwukrotne opinie uzupełniające są wystarczające, zaś subiektywne

kontestowanie przez strony niekorzystnych wniosków nie uzasadnia automatycznie

potrzeby uzupełniania tego dowodu, powołanie się przez Sąd ad quem na

przedstawiony sposób rozpoznania tożsamego wniosku przez Sąd a quo wskazuje,

że Sąd Odwoławczy zaaprobował już na tym etapie postępowania brak przesłanek

z art. 201 k.p.k. Nawet gdyby aprobata ta była uzasadniona i tak należałoby

krytycznie ocenić takie postąpienie. Nie może przecież – co wydaje się oczywiste –

podstaw ocen organu procesowego, do którego kierowany jest ponawiany wniosek

dowodowy, stanowić stwierdzenie faktu dokonania oceny podobnego wniosku

przez inny organ.

17

Dlatego też w ponownym postępowaniu Sąd Okręgowy powinien

zdecydowanie uważniej przyjrzeć się poczynaniom Sądu pierwszej instancji w

zakresie ferowania ocen o niezaistnieniu przesłanek z art. 201 k.p.k. i rozstrzygając

w przedmiocie wniosku dowodowego obrońcy oskarżonego R. D. rozważyć czy dla

wszechstronnego wyjaśnienia sprawy wystarczające będzie dopuszczenie dowodu

z opinii biegłego (zespołu biegłych, instytutu) z zakresu badań fonoskopijnych na

okoliczności wskazane we wniosku, czy też szerzej – dopuszczenie dowodu z takiej

opinii na okoliczność podstawową: czy i które z dowodowych rozmów

przeprowadził R. D. albo K. D.

W zależności od treści uzyskanej opinii Sąd ten powinien postąpić zgodnie z

przepisami regulującymi tryb i sposób rozpoznawania sprawy w postępowaniu

odwoławczym.

Oceniając kasację wywiedzioną w imieniu oskarżonego K. D., Sąd

Najwyższy uznał ją za oczywiście bezzasadną i oddalił, ponieważ kasacja ta w

istocie powiela (wręcz kopiuje) zarzuty apelacyjne, skierowane przeciwko

orzeczeniu Sądu pierwszej instancji, w tym niedopuszczalne w postępowaniu

kasacyjnym zarzuty błędu w ustaleniach faktycznych oraz niewspółmierności kary i

podejmuje próbę wymuszenia na Sądzie Najwyższym ponowienia kontroli

apelacyjnej. Z oczywistych względów zabieg taki nie mógł odnieść pożądanego

przez skarżącego skutku, tym bardziej że kasacja ta nawet w części motywacyjnej

nie odnosi się do orzeczenia Sądu Odwoławczego poza wskazaniem, że takowe

zapadło i jest przedmiotem zaskarżenia.

Tym niemniej, dostrzegając okoliczność, że K. D. został skazany za dwa

przestępstwa popełnione wspólnie i w porozumieniu z R. D., zaś ustalenia to

uzasadniające wynikały z uznania za wartościowe wniosków opinii biegłych z

zakresu badań fonoskopijnych, która to ocena i oparte na niej ustalenia zostały

zakwestionowane przez Sąd Najwyższy w wyniku rozpoznania kasacji obrońców R.

D., należało na podstawie art. 435 k.p.k. w zw. z art. 518 k.p.k. uchylić zaskarżony

wyrok również w stosunku do K. D. w tej części. Nie ulega bowiem wątpliwości, że

względy przemawiające za uchyleniem orzeczenia Sądu Odwoławczego w części

dotyczącej R. D. w pełnym zakresie przemawiają również za uchyleniem na rzecz

K. D. Wszak opinie biegłych z zakresu badań fonoskopijnych dotyczą obu

18

oskarżonych, natomiast fakt, że kreują w istocie sprawstwo R. D. nie może

przesądzać, iż nie mają znaczenia dla odpowiedzialności K. D., choćby w zakresie

współdziałania z innymi osobami.

Z przytoczonych powodów Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok w

części dotyczącej oskarżonego R. D. i sprawę tego oskarżonego przekazał Sądowi

Okręgowemu do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym, a nadto

na podstawie art. 435 k.p.k. w zw. z art. 518 k.p.k. uchylił ten wyrok w części

dotyczącej K. D., ale jedynie w zakresie czynów przypisanych temu oskarżonemu w

punktach III i VI wyroku Sądu Rejonowego z dnia 29 maja 2012 r., w zakresie kary

łącznej oraz w przedmiocie obowiązku solidarnego naprawienia szkody tymi

czynami wyrządzonej i sprawę tego oskarżonego przekazał również Sądowi

Okręgowemu do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.