III UK 114/14

Sygn. akt III UK 114/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 18 lutego 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Halina Kiryło (przewodniczący)

SSN Roman Kuczyński (sprawozdawca)

SSN Dawid Miąsik

w sprawie z odwołania Z. K.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych

o emeryturę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 18 lutego 2015 r.,

skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 20 marca 2014 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 24 kwietnia 2012 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych

odmówił wnioskodawcy Z. K. prawa do emerytury w obniżonym wieku wskazując,

że wnioskodawca nie udowodnił posiadania pełnych 15 lat pracy w warunkach

2

szczególnych przypadających przed dniem 1 stycznia 1999 r. Organ rentowy uznał

za udowodniony okres pracy w tych warunkach wynoszący tylko 10 lat 7 miesięcy i

26 dni. Nie uznał natomiast szczególnych warunków pracy wykonywanej przez

wnioskodawcę w okresie zatrudnienia w Kółku Rolniczym w K. na stanowisku

trakowego od 17 czerwca 1983 r. do 30 września 1990 r. wskazując, że stanowisko

pracy podane przez pracodawcę w świadectwie wykonywania pracy w warunkach

szczególnych z dnia 13 marca 2012 r. nie odpowiada przepisom Rozporządzenia

Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku ani przepisom resortowym.

Na skutek odwołania ubezpieczonego Sąd Okręgowy Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 8 kwietnia 2013 r. odwołanie

wnioskodawcy oddalił. Sąd pierwszej instancji ustalił, że wnioskodawca był

zatrudniony w Kółku Rolniczym w okresach od 17 czerwca 1983 r. do 15 listopada

1986 r. i od 1 stycznia 1989 r. do 30 września 1990 r. na stanowiskach trakowego i

kierowcy ciągnika. Wnioskodawca był zatrudniony na stanowisku trakowego, lecz z

uwagi na małą ilość pracowników wykonywał w tartaku wszystkie potrzebne prace.

Wnioskodawca pracował przy ładowaniu kloców na wózek i przewożeniu ich do hali

traka, obsługiwał trak, układał tarcice na wózek i przewoził na plac, układał tarcicę

na placu, wywoził trociny, ostrzył piły na szlifierce, dokonywał naprawy traka w razie

awarii, obcinał tarcicę na cyrkularce. W tartaku nie było żadnych maszyn ani

urządzeń służących do przenoszenia kloców z miejsca ich położenia na wózek.

Kloce były przetaczane na wózek ręcznie, a następnie wózkiem szynowym ręcznie

popychanym przewożone do hali traku, gdzie były również ręcznie przetaczane

ponownie na wózek podawczy przy traku, a następnie ręcznie podciągane do traku

do momentu ich uchwycenia przez walce posuwowe. Trociny były wynoszone

ręcznie, bądź wywożone taczkami i składane w pryzmy na placu. Trak był

wyposażony w 12 pił, które były codziennie wyciągane z ram i ostrzone ręcznie na

ostrzałce elektrycznej. Ostrzenie zajmowało przeciętnie od 1 godziny do dwóch

godzin. Wszyscy pracownicy tartaku, w tym wnioskodawca wykonywali wszystkie

wymienione wyżej prace. Pracodawca wystawił wnioskodawcy świadectwo

wykonywania pracy w warunkach szczególnych z dnia 13 marca 2012 r., w którym

stwierdził, że wnioskodawca wykonywał prace operatora traku, robotnika

transportowego i przeładunkowego drewna oraz ostrzenie pił, które zaliczył do prac

3

wymienionych w dziale VIII poz. 1 pkt 1, 2 i 3 wykazu A stanowiącego załącznik do

Uchwały nr 24 Zarządu Krajowego Związku Rolników, Kółek i Organizacji

Rolniczych z dnia 14 czerwca 1983 r. w sprawie prac wykonywanych w

szczególnych warunkach w jednostkach organizacyjnych kółek rolniczych. Według

Sądu pierwszej instancji stanowisko organu rentowego kwestionujące to

świadectwo jest uprawnione, gdyż, zawiera ono niezgodne z rzeczywistością

stwierdzenie okresu zatrudnienia wnioskodawcy, ponieważ, jak to wynika z ustaleń

dokonanych przez Sąd wnioskodawca nie pracował w całym okresie wskazanym w

świadectwie, tylko w okresach od 17 czerwca 1983 r. do 15 listopada 1986 r. i od 1

stycznia 1989 r. do 30 września 1990 r., a w międzyczasie korzystał z wypłat

świadczenia rehabilitacyjnego oraz renty z tytułu niezdolności do pracy. Nadto

świadectwo wymienia różne prace wykonywane przez wnioskodawcę, lecz

dokonuje ich kwalifikacji tylko według Działu VIII poz. 1 wykazu A stanowiącego

załącznik do Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie

wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w

szczególnym charakterze, tj. ciężkie prace załadunkowe i wyładunkowe oraz

przeładunek materiałów sypkich, pylistych, toksycznych, żrących lub parzących w

transporcie. Z wykazu A stanowiącego załącznik do Uchwały nr 24 Zarządu

Krajowego Związku Rolników, Kółek i Organizacji Rolniczych z dnia 14 czerwca

1983 r. w sprawie prac wykonywanych w szczególnych warunkach w jednostkach

organizacyjnych Kółek rolniczych wynika, że pracę wymienioną w poz. 1 działu VIII

wykonują: ładowacz, robotnik przeładunkowy i operator maszyn, urządzeń i sprzętu

przeładunkowego. W świadectwie wykonywania pracy w warunkach szczególnych

pracodawca stwierdził, że wnioskodawca wykonywał wszystkie trzy wyżej

wymienione prace, co nie odpowiadało rzeczywistości, bowiem z ustaleń

faktycznych wynika, że w tartaku nie było żadnych maszyn, urządzeń i sprzętu

przeładunkowego, a zatem wnioskodawca nie mógł wykonywać pracy operatora

tego sprzętu. Zasadniczym powodem odmowy świadectwu waloru dowodowego

jest ustalenie, że praca wnioskodawcy wykonywana w tartaku nie była ograniczona

do czynności załadunkowych i wyładunkowych, gdyż przeprowadzone postępo-

wanie odwoławcze wykazało, że wnioskodawca wykonywał nie tylko prace

transportowe tylko wszystkie potrzebne do funkcjonowania tartaku, tj. obsługiwał

4

trak, cyrkularkę, wykonywał czynności naprawcze i konserwacyjne przy tych

urządzeniach, ostrzył piły, wynosił trociny. Z wymienionych czynności do prac

wykonywanych w warunkach szczególnych należy praca ostrzarza, którą w tartaku

wykonywano codziennie przez godzinę, a najdłużej dwie godziny. Pozostałe

czynności nie należą do prac wykonywanych w warunkach szczególnych. Z treści

opinii biegłego z zakresu BHP wynika, że czynności należące do pracy

wykonywanej w warunkach szczególnych nie zajmowały wnioskodawcy więcej niż

30% do 40% codziennego czasu pracy. Dokładne ustalenie tej okoliczności nie jest

możliwe, lecz z zebranego materiału dowodowego wynika, że obsługa traka i

cyrkularki, czynności porządkowe w tartaku, usuwanie trocin oraz czynności

pomocnicze i konserwacyjne przy traku stanowiły istotną część zakresu

obowiązków wnioskodawcy, co uniemożliwia przyjęcie, że wnioskodawca pracował

w warunkach szczególnych, bo prace wymienione w wykazie A uznaje się za

wykonywane w szczególnych warunkach, jeżeli pracownik wykonuje je stale i w

pełnym wymiarze czasu pracy. Wnioskodawca nie wykonywał w pełnym wymiarze

czasu pracy czynności załadowczych i wyładowczych oraz ostrzenia pił i dlatego

brak jest podstaw do zaliczenia okresów jego pracy w tartaku do okresów pracy

wykonywanej w warunkach szczególnych. Jako podstawę prawną swojego

orzeczenia Sąd Okręgowy wskazał przepis art. 184 ustawy z dnia 17 grudnia 1998

r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i art. 47714

§ 1

k.p.c.

Na skutek apelacji ubezpieczonego Sąd Apelacyjny – Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych (pkt I) zmienił zaskarżony wyrok oraz poprzedzającą go

decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 24 kwietnia 2012 r., w ten

sposób, że przyznał Z.K. prawo do emerytury poczynając od dnia 20 kwietnia 2012

r.; (pkt II) zasądził od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz wnioskodawcy

kwotę 120 zł - tytułem zawrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu

apelacyjnym.

Sąd wskazał, że z ustaleń dokonanych przez Sąd pierwszej instancji i nie

kwestionowanych przez wnioskodawcę jak i organ rentowy wynikało, że

wnioskodawca posiada wymagany staż emerytalny, osiągnął wiek 60 lat życia w

dniu 20 kwietnia 2012 roku oraz legitymował się koniecznym do dnia 31 grudnia

5

2012 r. warunkiem rozwiązania stosunku pracy (w dacie złożenia wniosku

emerytalnego aż do chwili wyrokowania pobierał rentę z tytułu nie - zdolności do

pracy). Kwestią sporną pomiędzy stronami było posiadanie przez wnioskodawcę na

dzień 1 stycznia 1999 r. co najmniej 15 lat pracy w warunkach szczególnych

opisanych w przepisach rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w

sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych

warunkach lub szczególnym charakterze wraz z załącznikiem do tego

rozporządzenia. Zdaniem Sądu w powyższym zakresie ocena prawna dokonana

przez Sąd pierwszej instancji do trafnych nie należy. Jednoznacznie z ustaleń Sądu

Okręgowego wynika, że wnioskodawca pracował przy ładowaniu kloców na wózek i

przewożeniu ich do hali traka, obsługiwał trak, układał tarcice na wózek i przewoził

na plac, układał tarcicę na placu, wywoził trociny, ostrzył piły na szlifierce,

dokonywał naprawy traka w razie awarii, obcinał tarcicę na cyrkularce. Z tych

prawidłowo poczynionych ustaleń wynikało, że praca wnioskodawcy może zostać

zaszeregowana jako objęta wykazem A załącznika do rozporządzenia Rady

Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników

zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze dział VI

pozycja 1 jak i też w dziale VIII pozycja 1. Pierwsza z podanych pozycji wymienia

jako czynności w warunkach szczególnych pracę drwali. W zarządzeniu Ministra

Rolnictwa, Leśnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 31 marca 1988 r. w

sprawie stanowisk pracy, w których wykonywane są prace w szczególnych

warunkach lub w szczególnym charakterze przy tej pozycji wymienia się prace:

drwala, drwala operatora maszyn i urządzeń leśnych, pilarza (wyrzynacz drewna

okrągłego). Istotne dla niniejszej sprawy jest wskazanie pracy pilarza. Nazwa tego

stanowiska pracy nawiązuje do urządzenia, którym posługuje się osoba

wykonująca pracę pilarza. Tym urządzeniem jest pilarka czyli obrabiarka do drewna

wyposażona w różnego rodzaju piły maszynowe. Wśród pilarek jest między innymi

pilarka ramowa służąca do rozpiłowywania (przecierania) kłód na tarcicę, której

istota polega na pracy pił prostych napiętych w ramie wykonującej ruch

posuwisto-zwrotny (definicje zawarte w Encyklopedii Popularnej PWN z 1998 r. tom

7, s. 211). Powyższe wskazuje, że pilarzem - wyrzynaczem drewna okrągłego jest

również osoba obsługująca trak zwana popularnie od nazwy używanej pilarki

6

trakowym. Tym samym czynności trakowego podejmowane przez wnioskodawcę

winny być uznane za pracę w warunkach szczególnych. Przeszkodą dla tego typu

ustaleń nie są fakty wskazujące na wykonywanie przez wnioskodawcę prac

opisywanych jako układanie tarcicy, wywożenie trocin czy naprawy traka w razie

awarii oraz obcinanie (docinanie) tarcicy na cyrkularce. Wymienione czynności

porządkujące i naprawcze są związane z pracą pilarza - trakowego. Usunięcie

uzyskanego produktu (tarcica) czy też pozostałości z jego produkcji (trociny) jak i

docinanie tarcicy na cyrkularce - stanowiącej w rzeczywistości pilarkę tarczową

służącą do obróbki drewna okrągłego, tarcicy i elementów drewnianych (opis

zaczerpnięty z Encyklopedii Popularnej PWN jw.) oraz naprawa awarii urządzenia

w czasie posługiwania się nim niewątpliwie należy do czynności immamentnie

związanych z podstawową pracą pilarza - trakowego i nie może powodować

uznania braku wykonywania pracy w warunkach szczególnych w pełnym wymiarze

czasu pracy i stale. Odnosząc się do zasadniczego zarzutu zawartego w treści

wywiedzionej apelacji polegającego na zakwestionowaniu przez wnioskodawcę

zawartości opinii biegłego, Sąd zarzut ten podzielił. Opinia była pobieżna nie

wskazując nawet pozycji pozwalającej na kwalifikowanie jako pracy w warunkach

szczególnych czynności ostrzenia noży. Nie sposób było na jej podstawie czynić

wiążących ustaleń. Mając na uwadze, że kwestia prawidłowego zakwalifikowania

pracy jako mieszczącej się w określonych zapisach prawnych, to domena Sądu

orzekającego, w sprawie nie zachodziła konieczność przeprowadzania tego typu

dowodu ze względu na brak istnienia niejasności opisów czynności

podejmowanych przez wnioskodawcę. Sąd wskazał, że definicja ustawowa pojęcia

prawnego „pracy w szczególnych warunkach” zawarta w przepisie art. 32 ust. 2

ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych uznaje za

pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach pracowników

zatrudnionych przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym

stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze

względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia. W ust. 4 tej normy prawa

określono konieczność sięgnięcia do przepisów dotychczasowych w celu ustalenia

zarówno wieku emerytalnego jak i stanowisk uznanych za spełniających warunki

szczególnego zatrudnienia. W ocenie Sądu nie można rozpatrywać zapisów

7

zawartych w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r.

w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych

warunkach lub w szczególnym charakterze w oderwaniu od ustawowej definicji

pracy w warunkach szczególnych. Mając powyższe na uwadze orzekł jak w

sentencji.

Organ rentowy wniósł na wyżej wskazany wyrok Sądu Apelacyjnego z dnia

20 marca 2014 r. skargę kasacyjną, zaskarżając w całości powyższe orzeczenie. W

skardze kasacyjnej jako podstawy naruszenie prawa materialnego wskazał: art. 32

ust. 4 i art. 184 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z

Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2013 r., poz. 1440 ze zm.), w zw. z §

1 ust. 1 i Wykazem A, Działu VI, poz. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7

lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w

szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. z 1983 r. Nr 8,

poz. 43 ze zm.), poprzez ich błędną wykładnię polegająca na przyjęciu, że w

pojęciu „prace drwali” mieści się praca polegająca na obsłudze pilarki ramowej,

potocznie nazywanej trakiem, podczas gdy prawidłowym jest przyjęcie, że

określenie to obejmuje jedynie prace wykonywane przez drwali (ewentualnie

pilarzy) w lesie, Skutkiem błędnej wykładni było wadliwe zastosowanie omawianego

przepisu i uznanie, że wnioskodawca posiada wymagany do przyznania emerytury

okres pracy w szczególnych warunkach. W oparciu o tak sformułowane zarzuty,

wniósł o uchylenie wyroku Sądu Apelacyjnego w całości i przekazanie sprawy temuj

sądowi do ponownego rozstrzygnięcia - ewentualnie - uchylenie zaskarżonego

orzeczenia w całości i rozstrzygnięcie sprawy co do istoty poprzez oddalenie

apelacji wywiedzionej przez powoda oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów

zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna ma uzasadnione podstawy. Należy przypomnieć, że

art. 32 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych wprowadza jako kryterium dyferencjacji wieku emerytalnego -

określonego w art. 27 tego aktu dla ubezpieczonych urodzonych przed dniem 1

8

stycznia 1949 r. na co najmniej 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn - rodzaj

wykonywanej pracy (tj. szczególne warunki, w jakich jest ona świadczona lub

szczególny jej charakter), narażający na szybsze zrealizowanie się ryzyka

emerytalnego z powodu wcześniejszej, niż powszechnie, utraty sprawności

psychofizycznej pracownika. Brzmienie powołanego przepisu nie pozostawia

bowiem wątpliwości, że prawo do emerytury w wieku niższym od powszechnego

przysługuje jedynie osobom wykonującym owe prace w ramach pracowniczego

zatrudnienia (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 lutego 2004 r., II UK 246/03,

OSNP 2004 nr 20, poz. 358; z dnia 25 stycznia 2005 r., I UK 142/04, OSNP 2005 nr

17, poz. 272; z dnia 29 czerwca 2005 r., I UK 300/04, OSNP 2006 nr 5-6, poz. 94 i

z dnia 8 maja 2008 r., I UK 354/07, MPP 2008 nr 10). Wprawdzie ust. 2

cytowanego artykułu zawiera definicję (pojęcie) pracownika zatrudnionego w

szczególnych warunkach stanowiąc, iż jest nim pracownik zatrudniony przy pracach

o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub

wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na

bezpieczeństwo własne bądź otoczenia, lecz uregulowania omawianego artykułu

nie precyzują szczegółowych przesłanek nabycia prawa do emerytury w obniżonym

wieku. Artykuł 32 ust. 4 ustawy odsyła w tej materii do dotychczasowych przepisów,

którymi są przepisy rangi ustawy lub wydane na mocy delegacji ustawowej

(uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 13 lutego 2002 r.,

III ZP 30/01, OSNP 2002 nr 10, poz. 243). Aktem prawnym normującym tę

problematykę jest rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie

wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych szczególnych warunkach lub w

szczególnym charakterze (Dz.U. Nr 8, poz. 43 ze zm.). Jak zauważył Trybunał

Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 14 czerwca 2004 r., P 17/03 (OTK-A

2004 nr 6, poz. 57), odesłanie to powinno być odczytywane jako kierujące do

rozporządzenia w zakresie, w jakim chodzi o ustalenie kwestii wskazanych w

art. 32 ust. 4 ustawy, tj. wieku emerytalnego, rodzajów prac lub stanowisk oraz

warunków, na podstawie których osobom wymienionym w ust. 2 i 3 tego artykułu

przysługuje prawo do emerytury.

9

Przepisy § 2 ust. 1, § 3 i § 4 ust. 1 rozporządzenia kreują zaś dla

pracownika, który wykonywał prace w szczególnych warunkach, wymienione w

wykazie A, następujące przesłanki nabycia prawa do przedmiotowego świadczenia:

1) osiągnięcie wieku emerytalnego, wynoszącego 55 lat dla kobiet i 60 lat dla

mężczyzn,

2) posiadanie wymaganego okresu zatrudnienia, określonego w odniesieniu

do kobiet na 20 lat a do mężczyzn na 25 lat i

3) legitymowanie się co najmniej 15 letnim stażem pracy w szczególnych

warunkach, wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym

na danym stanowisku.

W rozpoznawanej sprawie jest sporne, czy wnioskodawca zatrudniony w

pełnym wymiarze czasu pracy w Kółku Rolniczym w okresach od 17 czerwca 1983

r. do 15 listopada 1986 r. i od 1 stycznia 1989 r. do 30 września 1990 r. na

stanowiskach trakowego i kierowcy ciągnika, wykonujący czynności polegające na:

ładowaniu kloców na wózek i przewożeniu ich do hali traka, obsługiwał trak, układał

tarcice na wózek i przewoził na plac, układał tarcicę na placu, wywoził trociny,

ostrzył piły na szlifierce, dokonywał naprawy traka w razie awarii, obcinał tarcicę na

cyrkularce, wykonywał czynności określone w wykazie A, Dziale VI. poz. 1 W

leśnictwie, przemyśle drzewnym i papierniczym załącznika do rozporządzenie Rady

Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników

zatrudnionych szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. Nr

8, poz. 43 ze zm.) – „Prace drwali” oraz prace z Działu VIII. W transporcie i

łączności, określone pod pozycją 1, jako „Ciężkie prace załadunkowe i

wyładunkowe oraz przeładunek materiałów sypkich, pylistych, toksycznych, żrących

lub parzących w transporcie”.

W związku z tym wymaga podkreślenia, że dla oceny, czy pracownik

pracował w szczególnych warunkach, nie ma istotnego znaczenia nazwa

zajmowanego przez niego stanowiska, tylko rodzaj powierzonej mu pracy. Praca w

szczególnych warunkach to praca wykonywana stale (codziennie) i w pełnym

wymiarze czasu pracy (przez 8 godzin dziennie, jeżeli pracownika obowiązuje taki

wymiar czasu pracy) w warunkach pozwalających na uznanie jej za jeden z

rodzajów pracy wymienionych w wykazie stanowiącym załącznik do rozporządzenia

10

Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. (wyroki Sądu Najwyższego z dnia 14

września 2007 r., III UK 27/07, OSNP 2008 nr 21-22, poz. 325; z dnia 19 września

2007 r., III UK 38/07, OSNP 2008 nr 21-22, poz. 329; z dnia 6 grudnia 2007 r.,

III UK 66/07, LEX nr 483283; z dnia 22 stycznia 2008 r., I UK 210/07, OSNP 2009

nr 5-6, poz. 75 i z dnia 24 marca 2009 r., I PK 194/08, LEX nr 528152). Decydującą

rolę w analizie charakteru pracy ubezpieczonego z punktu widzenia uprawnień

emerytalnych ma zatem możliwość jej zakwalifikowania pod którąś z pozycji

wspomnianego załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów. W świetle art. 32

ust. 4 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

pracami w szczególnych warunkach nie są bowiem wszelkie prace wykonywane w

narażeniu na kontakt z niekorzystnymi dla zdrowia pracownika czynnikami, lecz

jedynie takie, które zostały rodzajowo wymienione w tymże rozporządzeniu. Przepis

§ 1 ust. 1 rozporządzenia stanowi zresztą, że akt ten ma zastosowanie do

pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym

charakterze, wymienione w § 4 - 15 rozporządzenia oraz w wykazach stanowiących

załącznik do niego.

Sąd drugiej instancji zaliczył zajmowane przez ubezpieczonego stanowisko

trakowego i kierowcy ciągnika w Kółku Rolniczym łącznie do stanowiska

wykonywania czynności określonych w wykazie A, dziale VI poz. 1 oraz dziale VIII

poz. 1 załącznika do rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w

sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych szczególnych warunkach

lub w szczególnym charakterze (Dz.U. Nr 8, poz. 43 ze zm.) – „Prace drwali” oraz

„Ciężkie prace załadunkowe i wyładunkowe oraz przeładunek materiałów sypkich,

pylistych, toksycznych, żrących lub parzących w transporcie”. Sąd drugiej instancji

nie przeanalizował, czy świadczenie pracy w Kółku Rolniczym miało charakter

pracy odpowiadający działowi VI lub działowi VIII, to jest pracy w leśnictwie,

przemyśle drzewnym i papierniczym oraz transporcie i łączności. Ponadto nie

dokonał oceny, czy praca ubezpieczonego mogła być w ogóle kwalifikowana

jednocześnie z dwóch działów gałęzi przemysłu. Można się jedynie domyślać, że

powyższe kwestie, w ocenie Sądu drugiej instancji, nie miały znaczenia prawnego,

a zamiarem ustawodawcy nie było zawężenie wykazu prac wyłącznie do

konkretnych gałęzi przemysłu, ale ich usystematyzowanie.

11

W ocenie Sądu Najwyższego tak zwany „branżowy charakter pracy w

warunkach szczególnych” ma zasadnicze znaczenie. Przyznając zasadniczą rolę w

kwalifikowaniu prac w szczególnych warunkach cytowanemu rozporządzeniu Rady

Ministrów warto podkreślić, że w świetle przepisów wykazu A, stanowiącego

załącznik do tegoż rozporządzenia, wyodrębnienie owych prac ma charakter

stanowiskowo – branżowy, jedynie dział XIV odnosi się do prac różnych, nie

związanych z konkretną branżą przemysłu. Pod pozycjami zamieszczonymi w

kolejnych działach wykazu wymieniono bowiem konkretne stanowiska przypisane

danym branżom, uznając je za prace w szczególnych warunkach uprawniające do

niższego wieku emerytalnego. Taki sposób kwalifikacji prawnej tychże prac nie jest

dziełem przypadku. Specyfika poszczególnych gałęzi przemysłu determinuje

bowiem charakter świadczonych w nich prac i warunki, w jakich są one

wykonywane, ich uciążliwość i szkodliwość dla zdrowia. Nie można zatem

swobodnie czy wręcz dowolnie, z naruszeniem postanowień rozporządzenia,

wiązać konkretnych stanowisk pracy z branżami, do których nie zostały one

przypisane w tym akcie prawnym (niepublikowany wyrok Sądu Najwyższego z dnia

1 czerwca 2010 r., II UK 21/10).

Bez ustalenia powyższej kwestii Sąd drugiej instancji nie mógł dokonać

właściwej kwalifikacji wykonywanej przez ubezpieczonego pracy trakowego i

kierowcy ciągnika w Kółku Rolniczym. Naruszył tym przepisy § 4 ust. 1

rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wieku emerytalnego pracowników

zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze i

załącznika do cytowanego rozporządzenia, a w konsekwencji tegoż - naruszył

także art. 32 ust. 4 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych, odsyłający do rozporządzenia przy ustalaniu szczegółowych

przesłanek nabycia prawa do emerytury z obniżonego wieku, o jakim stanowi ust. 1

tego artykułu.

Biorąc powyższe pod rozwagę, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.

12