V KK 7/15

Sygn. akt V KK 7/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 17 lutego 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Jarosław Matras (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Jerzy Grubba

SSN Andrzej Ryński

Protokolant Katarzyna Wełpa

w sprawie podmiotu zbiorowego spółki z o.o. „L.” z siedzibą w W.

co do której stwierdzono odpowiedzialność za czyn zabroniony osoby fizycznej z

art. 77 § 2 k.k.s. w zw. z art. 6 § 2 k.k.s. i w zw. z art. 9 § 3 k.k.s.,

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k.

w dniu 17 lutego 2015 r.,

kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego

od wyroku Sądu Rejonowego w W.

z dnia 4 maja 2009 r.

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje do ponownego

rozpoznania Sądowi Rejonowemu w W.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 4 maja 2009 r. Sąd Rejonowy w W.:

I. na podstawie art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 28 października 2002 r. o

odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary,

orzekł wobec „L.” sp. z o.o. z siedzibą w W. karę pieniężną w wysokości 1.000

(jednego tysiąca) zł.;

2

II. na podstawie art. 22 ustawy z dnia 28 października 2002 r. o

odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary w

zw. z art. 624 § 1 k.p.k. zwolnił „L.” sp. z o.o. z siedzibą w W. od ponoszenia

kosztów procesu, zaliczając je na rachunek Skarbu Państwa.

Wyrok ten nie został zaskarżony przez żadną ze stron i uprawomocnił się w I

instancji w dniu 12 maja 2009 r.

Kasację od tego wyroku na korzyść podmiotu zbiorowego wniósł Prokurator

Generalny.

Zaskarżając wyrok w całości zarzucił mu: „rażące i mające istotny wpływ na

treść wyroku naruszenie przepisu prawa materialnego - art. 5 ustawy z dnia 28

października 2002 r. o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny

zabronione pod groźbą kary (Dz. U. Nr 197, poz. 1661 z późn. zm.) polegające na

dokonaniu błędnej oceny przesłanek statuujących odpowiedzialność podmiotu

zbiorowego „L.” sp. Z o.o. z siedzibą w W. za czyn zabroniony pod groźbą kary,

popełniony przez prezesa zarządu tej spółki poprzez pominięcie wskazanej w art. 5

tej ustawy przesłanki zawinienia”.

Podnosząc ten zarzut skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i

przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja jako oczywiście zasadna podlegała uwzględnieniu w trybie art. 535

§ 5 k.p.k. Rację ma skarżący, że sąd meriti dopuścił się rażącej obrazy art. 5

ustawy z dnia 28 października 2002 r. o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych

za czyny zabronione pod groźbą kary (Dz. U. Nr 197, poz. 1661 ze zm. – dalej

także jako: ustawa), w brzmieniu obowiązującym od dnia 5 października 2005 r.

Stosownie do ówczesnego brzmienia art. 5 tej ustawy zawinienie podmiotu

zbiorowego, jako konieczny warunek odpowiedzialności podmiotu zbiorowego,

polegało na braku należytej staranności w wyborze osoby fizycznej, o której mowa

w art. 3 pkt 2 lub 3 ustawy, lub co najmniej na braku należytego nadzoru nad tą

osobą – ze strony organu lub przedstawiciela podmiotu zbiorowego. Podkreślić

należy, że nawiązanie w art. 5 ustawy do konstrukcji zawinienia było niezbędne,

zważywszy na to, iż odpowiedzialność podmiotu zbiorowego określano jako

odpowiedzialność typu represyjnego (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia

3

3 listopada 2004 r., K 18/03, OTK-A 2004, nr 10, poz. 103). Przepis ten w brzmieniu

ustalonym nowelą z dnia 28 lipca 2005 r. i obowiązujący w okresie od dnia 5

października 2005 r. (Dz. U. z 2005 r., Nr 180, poz. 1492) do dnia 13 listopada

2011 r. (Dz. U. z 2011, Nr 191, poz.1135), a więc i w dacie orzekania w niniejszej

sprawie, odnosił przesłankę zawinienia jedynie do osób wymienionych w art. 3 ust.

2 i 3 ustawy. W odniesieniu do tych osób podmiot zbiorowy mógł zatem ponosić

winę w ich wyborze lub w nadzorze nad nimi. Zawinienie, o którym mowa w art. 5

przedmiotowej ustawy nie mogło się zatem odnosić do kategorii osób

wymienionych w art. 3 ust. 1 ustawy, a więc osób zarządzających podmiotem

zbiorowym. Taką osobą był prezes zarządu spółki z o.o. „L.” A. A., którego

prawomocnie skazano wyrokiem Sądu Rejonowego w W. z dnia 27 marca 2007 r.,

na karę grzywny w ilości 75 stawek dziennych, przy ustaleniu wysokości jednej

stawki na kwotę 40 zł., co z kolei stanowiło o spełnieniu warunku z art. 4 tej ustawy.

Wskazać należy, że taka wykładnia przepisów art. 3 i 5 ustawy z dnia 28

października 2002 r. jest już ugruntowana w orzecznictwie Sądu Najwyższego (zob.

np. postanowienie SN z dnia 5 maja 2009 r., IV KK 427/08, OSNKW 2009, z. 7, poz.

57; oraz wyroki SN: z dnia 6 kwietnia 2011 r., V KK 15/11, OSNKW 2011, z. 8, poz.

72; z dnia 11 kwietnia 2011 r.; V KK 57/11, LEX nr 794533; z dnia 18 października

2011 r., IV KK 276/11, LEX nr 1027192; z dnia 7 marca 2012 r., III KK 265/11, LEX

nr 116319). W orzeczeniach tych wywodzi się, że podmiot zbiorowy nie może

ponosić odpowiedzialności za czyny zabronione popełnione przez prezesów spółek

prawa handlowego, jeśli działali oni w ramach własnego uprawnienia lub obowiązku,

a taki status miał w tej sprawie A. A.

Jest przy tym oczywiste, że zmiana przepisu art. 5 ustawy jaka nastąpiła w

ustawie z dnia 29 lipca 2011 r. (Dz. U. z 2011, Nr 191, poz.1135) nie może

stanowić podstawy odpowiedzialności podmiotu zbiorowego (zob. wyrok SN z dnia

11 kwietnia 2012 r., II KK 254/11, OSNKW 2012, z.10, poz. 99). Zaskarżony

kasacją wyrok wydany został zatem z rażącą obrazą art. 5 ustawy z dnia 28

października 2002 r. w kształcie, w jakim przepis ten obowiązywał w chwili wydania

zaskarżonego wyroku. Jasne jest również, że obraza ta nie tylko mogła, ale miała

istotny wpływ na treść wyroku, skoro jej efektem było niezasadne pociągnięcie do

odpowiedzialności podmiotu zbiorowego. Rażący charakter naruszenia tego

4

przepisu powoduje konieczność uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania

sprawy do rozpoznania sądowi I instancji, który będzie związany wypowiedzianym

powyżej zapatrywaniem prawnym (art. 442 § 3 k.p.k. w zw. z art. 518 k.p.k.).

Z tych powodów orzeczono jak w wyroku.