III KRS 3/15

Sygn. akt III KRS 3/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 26 lutego 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec (przewodniczący)

SSN Zbigniew Hajn

SSN Dawid Miąsik (sprawozdawca)

w sprawie z odwołania J. A.

od uchwały Krajowej Rady Sądownictwa z dnia 16 października 2014 r. w

przedmiocie przedstawienia wniosków o powołanie do pełnienia urzędu na dwa

stanowiska sędziego Sądu Rejonowego, ogłoszone w Monitorze Polskim […]

z udziałem P. G.

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 26 lutego 2015 r.,

uchyla zaskarżoną uchwałę w części odnoszącej się do P. G.

oraz J. A. i w tym zakresie sprawę przekazuje Krajowej Radzie

Sądownictwa do ponownego rozpoznania.

UZASADNIENIE

Krajowa Rada Sądownictwa uchwałą z dnia 16 października 2014 r. w

przedmiocie przedstawienia wniosków o powołanie do pełnienia urzędu na dwa

stanowiska sędziego Sądu Rejonowego w […] ogłoszone w Monitorze Polskim

2

[…] postanowiła przedstawić Prezydentowi RP z wnioskiem o powołanie do

pełnienia urzędu na stanowisku sędziego Sądu Rejonowego w […] kandydatury: P.

G. oraz J. K.

Na posiedzeniu w dniu 13 października 2014 r. Zespół oceniający Krajowej

Rady Sądownictwa (KRS lub Rada), po przeprowadzeniu narady i przy

uwzględnieniu ustawowych kryteriów, jednogłośnie przyjął stanowisko w

przedmiocie rekomendacji kandydatur P. G. oraz J. K. W odniesieniu do P. G.

Zespół oceniający KRS wziął pod uwagę: 1) ocenę na dyplomie ukończenia

wyższych studiów prawniczych; 2) ocenę z egzaminu sędziowskiego, 3) pozytywną

ocenę kwalifikacji; 4) doświadczenie zawodowe uzyskane dzięki pracy na

stanowisku asystenta sędziego w Sądzie Okręgowym […] z przydziałem

służbowym do Sądu Rejonowego […] (od grudnia 2010 r. do października 2012 r.),

na stanowisku referendarza sądowego w Wydziale Cywilnym i Wydziale

Rodzinnym i Nieletnich Sądu Rejonowego w […] (od listopada 2012 r. do marca

2014 r.) oraz na stanowisku referendarza sądowego w Wydziale Cywilnym tego

Sądu (od marca 2014 r.); 5) poparcie uzyskane w głosowaniu na Kolegium Sądu

Okręgowego w […] (7 głosów „za”, 29 pkt mocy poparcia) oraz na Zgromadzeniu

Przedstawicieli Sędziów okręgu Sądu Okręgowego w […] (35 głosów „za”, 8

„przeciw” i 20 „wstrzymujących się”).

Rada na posiedzeniu w dniu 16 października 2014 r., po rozważaniu

całokształtu okoliczności, podzieliła stanowisko Zespołu oceniającego i uznała, że

najlepszymi kandydatami są P. G. oraz J. K. W uzasadnieniu uchwały KRS

wskazała na następujące kryteria wyboru: 1) wynik ukończenia studiów, 2) wynik

uzyskany na egzaminie sędziowskim, 3) doświadczenie zawodowe kandydata, 4)

ocenę kwalifikacyjną w zakresie pionu karnego oraz uzupełniającą ocenę

kwalifikacyjną dotyczącą pracy na stanowisku referendarza, a także 5) wyniki

głosowań na Kolegium Sądu Okręgowego w […] oraz Zgromadzeniu Ogólnym

przedstawicieli Sędziów okręgu Sądu Okręgowego w […].

J. A. (odwołująca się) zaskarżyła uchwałę Rady w punkcie I podpunkt 1 w

części dotyczącej P. G. (zainteresowany).

Zaskarżonej uchwale zarzuciła naruszenie art. 33 ust. 1 w związku z art. 35

ust. 2 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa (Dz.U. Nr

3

126, poz. 714 ze zm., ustawa o KRS) przez: 1) sprzeczną z prawem, dowolną oraz

sprzeczną ze zgromadzonym materiałem dowodowym ocenę kandydatury

odwołującej się na stanowisko sędziowskie; 2) dokonanie oceny bez dochowania

obowiązku wszechstronnego rozważania wszystkich okoliczności sprawy na

podstawie udostępnionej dokumentacji; 3) dokonanie oceny z pominięciem dwóch

korzystnych merytorycznych opinii zawartych w analizach sporządzonych przez

Sędziego Sądu Okręgowego w […] Z. K., Sędziego Sądu Rejonowego w […] A. S.,

bez podania uzasadnienia i wyjaśnienia motywów takiej decyzji; 4) pominięcie

dwóch (pozytywnej i wyróżniającej) „ocen kwalifikacji kandydata ubiegającego się

stanowisko sędziego sądu rejonowego” sporządzonych przez sędziego wizytatora

ds. cywilnych wieczystoksięgowych SSO M. K., bez podania uzasadnienia i

wyjaśnienia motywów takiej decyzji; 5) pominięcie korzystnej opinii kolegium

właściwego sądu oraz oceny właściwego zgromadzenia ogólnego; 6) dokonanie

oceny w oparciu o kryteria niejednakowe dla wszystkich osób uczestniczących w

konkursie na wolne stanowisko sędziowskie; 7) podjęcie uchwały w oparciu o

pozaustawowe kryterium doboru kandydatów oraz w oparciu o sporządzoną na

potrzeby postępowania ocenę kwalifikacji zainteresowanego dokonaną przez KRS,

a przez to naruszenie art. 60 i art. 32 Konstytucji RP.

Odwołująca się wniosła o uchylenia uchwały w zaskarżonej części i

przekazanie sprawy Radzie do ponownego rozpoznania.

Zdaniem odwołującej się sposób przedstawienia kandydatury P. G. nie

pozwala na ustalenie, jakimi kryteriami kierowała się KRS wybierając kandydata

młodszego, ze zdecydowanie krótszym stażem oraz doświadczeniem zawodowym i

życiowym, a ponadto z mniejszym poparciem organów samorządu sędziowskiego

w porównaniu z odwołującą. Odwołująca się przedstawiła zestawienie przesłanek

ustawowych wskazanych w art. 35 ust. 2 ustawy o KRS, z którego wynika, że:

1) odwołująca się otrzymała ocenę wyróżniającą kwalifikacji, podczas gdy

kandydat wybrany przez Radę ocenę pozytywną; 2) odwołująca się legitymuje się

14-letnim doświadczeniem zawodowym, w tym 10-letnim doświadczeniem na

stanowisku referendarza sądowego, zaś kandydat ma prawie 4-letnie

doświadczenie zawodowe, w tym zaledwie 2 lata pracy na stanowisku referendarza

sądowego; 3) obie kandydatury otrzymały takie samo poparcie na głosowaniu

4

Kolegium SO, przy czym odwołująca się otrzymała wyższą moc poparcia; 4)

odwołująca się otrzymała wyższe poparcie na Zgromadzeniu Ogólnym Sędziów

okręgu Sądu Okręgowego (41 głosów „za” do 35 głosów „za”). Jedynie ocena

odwołującej się z egzaminu sędziowskiego, zdanego w 2002 r., była niższa od

oceny uzyskanej przez kandydata wybranego przez Radę, który zdał ten egzamin

w 2011 r. Odwołująca wskazała także, że jej doświadczenie zawodowe obejmuje

udzielanie porad prawnych z zakresu prawa rodzinnego oraz prowadzenie

dochodzeń i śledztw z kodeksu karnego skarbowego. Odwołująca angażuje się

także we współpracę międzynarodową w ramach Europejskiego Stowarzyszenia

Rejestrów Ksiąg Wieczystych.

Rada wniosła o oddalenie odwołania uznając, że w postępowaniu

dochowano wszystkich wymogów proceduralnych. Rada dostrzegła kwalifikacje

zawodowe odwołującej się, ale uznała, że nie są tak wyróżniające, jak kwalifikacje

wytypowanego kontrkandydata. W ocenie KRS zarzut naruszenia art. 32 oraz

art. 60 Konstytucji RP nie jest zasadny, ponieważ Rada zastosowała ściśle i

jednolicie wobec wszystkich kandydatów te same kryteria ustawowe, czemu dała

wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały. W ocenie Rady zarzut naruszenia

art. 33 ust. 1 ustawy o KRS jest bezpodstawny, ponieważ zaskarżona uchwała

zawiera wyczerpujące uzasadnienie. Odwołując się do wyroku Sądu Najwyższego

z 13 lipca 2012 r., III KRS 17/12 Rada podniosła, że ocena przydatności kandydata

należy do Rady, a jeżeli ocena ta została dokonana przy pomocy właściwych

kryteriów i nie doszło do naruszenia przepisów postępowania mogących mieć

wpływ na jego wynik, Sąd Najwyższy jedynie sprawdza, czy przy użyciu kryteriów

Rada nie przekroczyła granic swobodnego uznania. Kontrola sprawowana przez

Sąd Najwyższy ograniczona jest do stosowania przez Radę przepisów

postępowania i nie stwarza podstaw do wkraczania w zakres kompetencji Rady w

kwestii oceny kwalifikacji, czy wiarygodności danego kandydata z punktu widzenia

kryteriów stosowanych w ramach postępowania konkursowego. W gestii Rady

pozostają ustalenia faktyczne, ocena dowodów, ocena doboru kryteriów, jak

również znaczenie przywiązywane do poszczególnych kryteriów przy ocenie

poszczególnych kandydatów.

5

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

Odwołanie okazało się zasadne.

Zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą Sądu Najwyższego jego kognicja do

oceny uchwał Krajowej Rady Sądownictwa obejmuje wyłącznie badanie, czy

uchwała nie pozostaje w sprzeczności z prawem. Sąd Najwyższy nie ma

kompetencji do merytorycznego rozpatrywania kandydata na sędziego lub jego

kontrkandydatów (wyroki Sądu Najwyższego z 5 sierpnia 2011 r., III KRS 9/11; z 12

czerwca 2013 r., III KRS 200/13; z 12 lutego 2014 r., III KRS 1/14). Domeną Rady

jest także wybór kryteriów oceny oraz przypisanie poszczególnych kryteriom

określonej wagi przy ocenie kandydatów w danym postępowaniu konkursowym

(wyrok Sądu Najwyższego z 15 maja 2013 r., III KRS 197/13).

Kontrola Sądu Najwyższego nad postępowaniem dotyczącym

przedstawienia Prezydentowi RP wniosku o powołanie sędziego obejmuje

natomiast ocenę, czy Rada zastosowała kryteria wyboru zgodne z prawem oraz czy

przestrzegała w danym postępowaniu jednolitych kryteriów oceny kandydata i

procedur postępowania, związanych z oceną kandydatury i przedstawieniem

wniosku Prezydentowi (wyroki Sądu Najwyższego z 20 października 2009 r.,

III KRS 3/09; z 5 sierpnia 2011 r., III KRS 10/11; z 5 sierpnia 2011 r., III KRS 10/12;

z 12 lutego 2014 r., III KRS 1/14; z 4 kwietnia 2013 r., III KRS 173/13; z 4 kwietnia

2013 r., III KRS 172/13). Jest to konsekwencją weryfikowania w ramach kontroli

sądowej przestrzegania praw obywateli wynikających z art. 32 ust. 1 oraz art. 60

Konstytucji (wyrok Sądu Najwyższego z 5 sierpnia 2011 r., III KRS 9/11). Sąd

Najwyższy może także oceniać sposób zastosowania wybranych przez Radę

kryteriów z punktu widzenia respektowania zasady równego traktowania oraz

zasady niedyskryminacji przy dostępie do służby publicznej, zaś obowiązkiem Rady

jest wskazanie w uzasadnieniu uchwały kryteriów, jakimi kierowała się w

postępowaniu konkursowym przy wyborze najlepszych jej zdaniem kandydatów.

Żadne z kryteriów przyjętych przez Radę przy ocenie kandydatów do

pełnienia urzędu sędziego nie ma charakteru decydującego, ani też nie jest

koniecznie wymagane uszeregowanie kandydatów w oparciu o każde z nich.

Decyduje ocena całościowa wynikająca z łącznego zastosowania tych kryteriów

6

(wyroki Sądu Najwyższego z 17 sierpnia 2010 r., III KRS 10/10; z 27 sierpnia

2014 r., III KRS 36/14). Jeżeli, jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, na

stanowisko sędziowskie zgłosił się więcej niż jeden kandydat, Rada rozpatruje i

ocenia wszystkie zgłoszone kandydatury łącznie. Taki sposób procedowania

powoduje, że wyłonienie kandydata, który ma zostać przedstawiony do nominacji

sędziowskiej nie ma cech bezpośredniej rywalizacji poszczególnych kandydatów

między sobą. Stanowisko Rady odzwierciedla sumę wielu cech każdego z

kandydatów dającą obraz jednego (albo kilku w przypadku obsady więcej niż

jednego stanowiska sędziowskiego w tym samym postępowaniu konkursowym),

jako „najlepszego” ze wszystkich. Wybór kandydata przedstawianego Prezydentowi

RP z wnioskiem o powołanie na stanowisko sędziowskie nie może być redukowany

do wyników algorytmu matematycznego (wyroki Sądu Najwyższego z 5 września

2013 r., III KRS 212/13; z 24 września 2014 r., III KRS 43/14).

Rada nie ma obowiązku szczegółowego opisywania każdego z kandydatów,

którzy nie zostali przez nią wybrani (wyrok Sądu Najwyższego z 12 czerwca

2012 r., III KRS 15/12). Niezaprezentowanie w uzasadnieniu uchwały szczegółowej

charakterystyki kandydatów, których Rada postanowiła nie przedstawić

Prezydentowi RP z wnioskiem o powołanie na stanowisko sędziego nie powoduje,

że uchwała jest sprzeczna z prawem (wyroki Sądu Najwyższego z 12 czerwca

2013 r., III KRS 201/13; z 27 sierpnia 2014 r., III KRS 38/14). Jednakże takie

założenie nie musi się sprawdzać, gdy uzasadnienie uchwały pomija kandydatów,

których kwalifikacje były bliskie albo nawet lepsze od kwalifikacji kandydatów

przedstawionych z wnioskiem o powołanie. Wówczas uchwała jest z reguły

kontestowana przez osoby nieprzedstawione z wnioskiem o powołanie. Sąd

Najwyższy podkreśla jednak, że to Rada ma konstytucyjne prawo wyboru

kandydatów, których przedstawia Prezydentowi RP, przy czym niejednokrotnie

wyboru tego dokonuje spośród wielu kandydatów ocenianych równie wysoko. Sąd

Najwyższy nie jest uprawniony do zastępowania Rady w tym wyborze, choć - jak

wynika to z przywołanego powyżej orzecznictwa - w postępowaniu odwoławczym

może badać przekroczenie uznania i przestrzeganie procedury w aspekcie

równego traktowania w dostępie do służby publicznej.

7

Z dotychczasowej praktyki Sądu Najwyższego w tym zakresie wynika, że w

ramach dokonywania weryfikacji zgodności z prawem uchwały Rady we

wskazanym powyżej zakresie, przy rozpatrywaniu zarzutu naruszenia art. 33 ust. 1

ustawy o KRS pod kątem dochowania przez Radę przy całościowej ocenie

kandydatów wymogu zastosowania jednolitych kryteriów oceny z poszanowaniem

zasady równości, dopuszczalne jest porównywanie poszczególnych,

zastosowanych przez Radę kryteriów w odniesieniu do konkretnych kandydatów

(wyrok SN z 11 kwietnia 2012 r., III KRS 6/12), w szczególności zaś do kandydata

wybranego przez Radę oraz uczestnika postępowania konkursowego skarżącego

uchwałę. Do takiego porównania odwołano się w wyroku Sądu Najwyższego z 12

czerwca 2013 r., III KRS 200/13. Na podstawie takiego porównania uwzględniono

zarzut naruszenia art. 33 ust. 1 ustawy o KRS, gdyż „nie można uznać, że sprawa

została rozważona wszechstronnie, jeżeli z uzasadnienia uchwały nie wynika

jednoznacznie dlaczego dokonano wyboru kandydata, który nie legitymuje się

wymiernymi – lepszymi kwalifikacjami, czy poparciem kolegium i zgromadzenia

danego sądu”. Podobnie w sprawie III KRS 9/11 wskazano, że „sposób

zaprezentowania obydwu kandydatur nie pozwala na ustalenie, jakimi kryteriami

kierowała się Rada wybierając spośród tychże osób, posiadających bardzo dobre

opinie wystawione przez sędziów oceniających ich dotychczasową pracę,

kandydata młodszego, ze zdecydowaniem krótszym stażem oraz doświadczeniem

zawodowym i życiowym, a nadto z mniejszym poparciem organów samorządu

sędziowskiego”. Z kolei w wyrokach Sądu Najwyższego z 27 sierpnia 2014 r.,

III KRS 39/14 jak i z 24 września 2014 r., III KRS 40/14 przyjęto, że skarżący nie

wykazał, by kryteria uwzględnione przez Radę przy wyborze kandydatów spełnił w

większym stopniu niż osoby wskazane przez Radę.

Kierując się przedstawionymi powyżej zasadami należy ocenić sposób

zastosowania w niniejszej sprawie przez Radę kryteriów oceny kandydatów. Z

uzasadnienia skarżonej uchwały wynika, że przy wyborze P.G. Rada kierowała się

następującymi kryteriami wyboru: 1) wynik ukończenia studiów, 2) wynik egzaminu

sędziowskiego, 3) doświadczenie zawodowe kandydata, 4) ocena kwalifikacyjna; 5)

poparcie organów samorządu sędziowskiego.

8

Odwołująca się legitymuje się wieloletnim doświadczeniem zawodowym w

pracy na stanowisku referendarza. Okres aktywności zawodowej odwołującej się

jest przy tym 3,5 krotnie dłuższy od okresu pracy kandydata wybranego przez

Radę, zaś na stanowisku referendarza staż ten 5-krotnie przewyższa staż

zainteresowanego. Pozostałe doświadczenie zawodowe odwołującej, uzyskane w

okresie 4 lat poprzedzających powołanie na stanowisko referendarza, niewątpliwie

obejmuje wykonywanie czynności przydatnych przy pełnieniu urzędu sędziego.

Odpowiednikiem umiejętności uzyskanych przez odwołującą się przy wykonywaniu

tych zadań jest, w przypadku zainteresowanego, praca na stanowisku asystenta

sędziego. W trakcie swojej pracy zawodowej odwołująca się podlegała ocenie

ubiegając się nieskutecznie o nominację sędziowską. Pierwsza ocena kwalifikacji

była pozytywna, a zatem na takim samym poziomie, jak w przypadku P. G.

Jednakże ocena sporządzona na użytek tego postępowania konkursowego była już

wyróżniająca i przewyższała ocenę kwalifikacji uczestnika postępowania.

Odwołująca się ukończyła także studia prawnicze z lepszym wynikiem, niż

uczestnik postępowania.

Z orzecznictwa Sądu Najwyższego wynika, że wprawdzie wyniki głosowania

przed organami samorządu sędziowskiego nie wiążą Rady w ocenie kandydata na

wolne stanowisko sędziowskie, jednakże Rada powinna uzasadniać wybór osoby,

która uzyskała mniejsze poparcie środowiska zawodowego (wyrok Sądu

Najwyższego z 14 stycznia 2010 r., III KRS 24/09). W niniejszej sprawie Rada

wybrała kandydata, który uzyskał nieznacznie mniejsze poparcie środowiska

sędziowskiego. Gdyby kandydatura odwołującej się uzyskała większe poparcie

środowiska sędziowskiego w porównaniu do kandydata wybranego przez Radę, a

jednocześnie kandydat ten przeważałby odwołującą się w zakresie

pozostałych wziętych pod uwagę kryteriów oceny, wówczas – mając na względzie

całościową ocenę kandydatów – zarzut naruszenia art. 33 ust. 1 ustawy o KRS

przez nieuwzględnienie poparcia udzielonego kandydatom należałoby uznać za

bezpodstawny. Jednakże w sytuacji, w której także w zakresie kryterium

dotyczącego poparcia środowiska sędziowskiego odwołująca się uzyskała wynik

lepszy od uzyskanego przez kandydata wybranego przez Radę, brak wyjaśnienia

powodu, dla którego wybrano kandydata o mniejszym, choćby nawet nieznacznie,

9

poparciu środowiska sędziowskiego, uzasadnia uwzględnienie zarzutu naruszenia

art. 33 ust. 1 ustawy o KRS.

Pominięcie w uzasadnieniu uchwały indywidualnego omówienia i rozważenia

kandydatów nieprzedstawionych z wnioskiem o powołanie może być dopuszczalne

przy wielości kandydatów, gdy ich nieprzedstawienie nie budzi wątpliwości (wyrok

Sądu Najwyższego z 27 sierpnia 2014 r., III KRS 35/14). Zdaniem Sądu

Najwyższego w sytuacji, gdy w postępowaniu konkursowym udział bierze 119

kandydatów, szczegółowe odniesienie się do wszystkich osób, które nie zostały

przez Radę przedstawione Prezydentowi RP z wnioskiem o powołanie do pełnienia

urzędu na stanowisku sędziego nie jest konieczne. Nie może także prowadzić do

uwzględnienia odwołania, gdy z zestawienia uzasadnienia uchwały z dokumentacją

postępowania będzie wynikało, że odwołujący się kandydat spełniał kryteria

zastosowane przez KRS w mniejszym, czy nawet porównywalnym, stopniu w

porównaniu do kandydatów wybranych przez Radę. Taka sytuacja nie zachodzi w

przypadku odwołującej się, która – z wyjątkiem oceny z egzaminu sędziowskiego,

zdanego przeszło 12 lat wcześniej - wszystkie kryteria zastosowane w zaskarżonej

w niniejszej sprawie uchwale Rady spełnia w stopniu większym (a w przypadku

doświadczenia zawodowego wyraźnie większym), niż p. P. G.

Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy uznał za zasadne uchylenie

uchwały w części opisanej w sentencji. Na obecnym etapie nie można stwierdzić, iż

nie jest zasadny zarzut naruszenia zasady równego traktowania i równego dostępu

do służby publicznej. Uzasadnienie zaskarżonej uchwały nie pozwala także na

kontrolę postępowania Krajowej Rady Sądownictwa pod kątem dochowania przez

nią wymagania wszechstronnego rozważenia wszystkich okoliczności istotnych dla

rozstrzygnięcia sprawy.