III UK 118/14

Sygn. akt III UK 118/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 26 lutego 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec (przewodniczący,

sprawozdawca)

SSN Zbigniew Hajn

SSN Dawid Miąsik

w sprawie z odwołania A. D.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w S.

z udziałem zainteresowanego A. M.

o przeniesienie na członków zarządu odpowiedzialności spółki za składki na

ubezpieczenie społeczne,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 26 lutego 2015 r.,

skargi kasacyjnej odwołującego się od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 8 maja 2013 r.,

oddala skargę kasacyjną.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 23 kwietnia 2012 r. Sąd Okręgowy w S. zmienił decyzję

Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w S. z dnia 1 lutego 2011 r. i

2

stwierdził, że A. D. - jako wspólnik P. spółki jawnej z siedzibą w S. - nie odpowiada

solidarnie ze spółką oraz A. M. całym swoim majątkiem za zaległości z tytułu

nieopłaconych przez spółkę i pozostałego wspólnika kosztów egzekucyjnych

wynikających z działalności spółki za okres od marca 2006 r. do listopada 2007 r.

W sprawie ustalono, że tytułami wykonawczymi wystawionymi w dniu 29

lipca 2008 r. Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w S., działając

w charakterze organu egzekucyjnego, wszczął egzekucję administracyjną

przeciwko P. spółce jawnej w likwidacji A. D. i A. M., przez zajęcie rachunku

bankowego. Zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego

wierzytelność z rachunku bankowego dłużnika zajętej wierzytelności wystosowane

zostało do Banku […] S.A. Centrali Usług Oddział w W. Odpowiedzialność

wspólników spółki za jej zaległości składkowe została przesądzona decyzją organu

rentowego z dnia 8 lipca 2009 r. W dniu 30 października 2009 r. między płatnikiem

a organem rentowym został zawarty układ ratalny, a postępowanie egzekucyjne

zostało zawieszone. Należności objęte układem ratalnym zostały całkowicie

spłacone. Na koncie spółki pozostała niedopłata z tytułu kosztów egzekucyjnych na

kwotę 16.929,74 zł. Przedsiębiorstwo Robót Inżynieryjnych P. spółka jawna A. D. i

A. M. z siedzibą w S. w okresie od 6 lutego 1995 r. do 5 listopada 2009 r.

współpracowało z Bankiem S.A. z siedzibą we W., posiadając rachunek bankowy w

3 Oddziale tego Banku w S.

W oparciu o tak poczynione ustalenia i powołując się na treść art. 115 i art.

107 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (jednolity

tekst: Dz.U. z 2012 r., poz. 749 ze zm.) w związku z art. 31 i 32 ustawy z dnia 13

października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z

2013 r., poz. 1442 ze zm., dalej jako ustawa systemowa) oraz art. 64 § 9 i 10

ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

(jednolity tekst: Dz.U. z 2014 r., poz. 1619 ze zm.), Sąd Okręgowy stanął na

stanowisku, że w sprawie wyjaśnienia wymagała kwestia, czy istniały dostateczne

podstawy prawne do przeniesienia na odwołującego się odpowiedzialności za

zaległości z tytułu kosztów egzekucyjnych nieopłaconych przez spółkę. W ocenie

Sądu pierwszej instancji, obowiązek uiszczenia kosztów egzekucyjnych przez

płatnika w ogóle nie powstał. W świetle bowiem art. 80 § 1 ustawy o postępowaniu

3

egzekucyjnym w administracji, dla skutecznego zajęcia wierzytelności z rachunku

bankowego nie wystarczy przesłanie zawiadomienia o zajęciu do centrali banku,

lecz musi ono zostać skierowane do stosownego jego oddziału, ponieważ - gdy

zawiadomienie otrzyma niewłaściwy oddział - zajęcie nie będzie mogło zostać

zrealizowanie, a samo zawiadomienie powinno zostać zwrócone przez adresata

organowi egzekucyjnemu z informacją, że oddział ten nie prowadzi dla wskazanego

zobowiązanego rachunku bankowego. Z uwagi na zakres związania tajemnicą

bankową, bank z własnej inicjatywy nie może wskazać oddziału prowadzącego

rachunek zobowiązanego. Tymczasem - jak wynika z treści sporządzonych przez

organ egzekucyjny zawiadomień „o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego

wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego

bankiem” - zawiadomienia te we wszystkich przypadkach zostały wystosowane do

Centrali Banku S.A we W., a nie do właściwego 3 Oddziału tego Banku w S., gdzie

płatnik posiadał rachunek bankowy. Doręczenie przez organ egzekucyjny

zawiadomienia o zajęciu jedynie centrali banku nie czyni zadość obowiązkowi

organu egzekucyjnego, o którym stanowi art. 80 § 1 ustawy o postępowaniu

egzekucyjnym w administracji. Skoro w postępowaniu egzekucyjnym nie doszło do

prawidłowego doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu, co jest podstawowym

warunkiem prawidłowości i skuteczności zajęcia rachunku bankowego oraz

powstania obowiązku uiszczenia opłat za dokonane czynności egzekucyjne, to po

stronie płatnika nie powstał obowiązek uiszczenia kosztów egzekucyjnych w kwocie

16.929,74 zł.

Wyrokiem z dnia 8 maja 2013 r. Sąd Apelacyjny, w uwzględnieniu apelacji

organu rentowego, zmienił powyższy wyrok i oddalił odwołanie.

Sąd drugiej instancji, po uzupełnieniu postępowania dowodowego, ustalił, że

- zgodnie z regulaminem organizacyjnym - Departament Usług Centralnych Banku

[…] S.A. z siedzibą w W. stanowi wydzieloną - w ramach struktur organizacyjnych

Banku - komórkę, która obsługuje zajęcia egzekucyjne z rachunków bankowych w

imieniu wszystkich oddziałów […] S.A. W ocenie Sądu odwoławczego, jednostka ta

była zatem upoważniona do przyjęcia spornych zajęć egzekucyjnych. Zdaniem tego

Sądu, skierowanie zajęcia do oddziału, w którym jest prowadzony rachunek

bankowy dłużnika nie zawsze będzie prawidłowe, gdyż w sytuacji, gdy centrala lub

4

inna wyodrębniona komórka organizacyjna banku jest wyłącznie upoważniona do

obsługi zajęć egzekucyjnych wszystkich rachunków w banku, to ta jednostka będzie

tą właściwą, a nie pozbawiony tej kompetencji oddział. W tym ostatnim przypadku

oddział odmawia przyjęcia zajęcia do realizacji, co powoduje, że zawiadomienie o

zajęciu jest bezskuteczne. W rozumieniu art. 80 § 1 ustawy o postępowaniu

egzekucyjnym w administracji, oddziałem właściwym jest ten oddział, który został

wyposażony do określonej czynności bankowej zgodnie z wewnętrznymi

przepisami banku (w tym przypadku - do realizacji zajęć egzekucyjnych). Oznacza

to, że nie zawsze właściwym jest oddział, w którym jest prowadzony rachunek

dłużnika. W przeciwnym razie, zajęcia dokonywane w oddziałach, które nie są

wyposażone w kompetencje do ich przyjmowania byłyby nieskuteczne, gdyż nie

dochodziłoby w nich do realizacji zajęć. Skoro Departament Usług Centralnych

Banku […] S.A. w W. był jednostką właściwą do centralnej obsługi zajęć, a nie

oddział Banku w S., w którym był prowadzony rachunek dłużnej spółki, to organ

egzekucyjny prawidłowo przesłał zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z

rachunku bankowego do tego Departamentu. Do zajęcia wierzytelności z rachunku

bankowego doszło z chwilą doręczenia Bankowi zawiadomienia o zajęciu. Skoro

zajęcie było prawidłowe, a dłużna spółka została zawiadomiona o zajęciu, to tym

samym A. D. powinien uiścić koszty egzekucyjne, które są egzekwowane w oparciu

o tytuł wykonawczy wystawiony na dochodzoną należność główną i związane z nią

odsetki.

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku A. D. zarzucił naruszenie

prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 80 § 1

o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wskutek przyjęcia, że przesłanie

zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku

bankowego do centrali zajmującej się, zgodnie z wewnętrznymi regulacjami banku,

realizacją zajęć egzekucyjnych w banku posiadającym oddziały jest prawidłowe i

powoduje skuteczne zajęcie rachunku bankowego zobowiązanego. Skarżący

wskazał również - „z daleko idącej ostrożności procesowej” - że przy przyjęciu, iż

art. 80 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji jest przepisem

postępowania w rozumieniu art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c., to jego naruszenie nastąpiło

w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy.

5

Wskazując na powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i

orzeczenie co do istoty sprawy „przez zmianę zaskarżonej decyzji”, ewentualnie o

uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi drugiej

instancji do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna jest nieusprawiedliwiona.

Zgodnie z art. 3983

§ 1 k.p.c. skargę kasacyjną można oprzeć na dwóch

podstawach: naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub

niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) oraz naruszenia przepisów postępowania, jeżeli

uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). W myśl art. 3984

§

1 pkt 2 k.p.c., skarga kasacyjna powinna zawierać przytoczenie podstaw

kasacyjnych i ich uzasadnienie. Ponieważ Sąd Najwyższy rozpoznaje skargę

kasacyjną w granicach przytoczonych podstaw (art. 39813

§ 1 k.p.c.), przeto

skarżącego obciąża obowiązek właściwego ich powołania. Skarżący nie może więc

zarzucać naruszenia tego samego przepisu prawa w ramach alternatywnie

powołanych podstaw kasacyjnych, przerzucając na Sąd Najwyższy ciężar wyboru

jednej z nich. O ile bowiem w wypadku podstawy wymienionej w art. 3983

§ 1 pkt 1

k.p.c. konieczne jest oznaczenie przez skarżącego przepisu prawa materialnego i

postaci jego naruszenia (czy został przez sąd błędnie wyłożony lub niewłaściwie

zastosowany, z wyjaśnieniem, jak powinien być rozumiany i stosowany), to w

wypadku podstawy z art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c. nieodzowne jest wskazanie

konkretnych przepisów postępowania, które miały ulec naruszeniu przez sąd

drugiej instancji i istotnego wpływu, jaki mogło to wywrzeć na wynik sprawy.

Ponadto w orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że nie jest możliwe

naruszenie prawa materialnego jednocześnie przez błędną wykładnię i niewłaściwe

zastosowanie, ponieważ są to dwie różne postacie naruszenia i każda z nich

wymaga odrębnego wykazania. Naruszenie prawa materialnego będące

następstwem błędnej wykładni polega bowiem na mylnym rozumieniu treści

zastosowanego przepisu, natomiast naruszenie prawa materialnego przez

niewłaściwe zastosowanie oznacza błąd w subsumcji, a więc błąd w podciąganiu

konkretnego stanu faktycznego pod abstrakcyjny stan faktyczny zawarty w normie

6

prawnej (por. np. wyroki z dnia 7 lutego 2002 r., II UKN 3/01, LEX nr 560559; z dnia

15 lipca 2010 r., IV CSK 138/10, LEX nr 621347 oraz z dnia 5 września 2012 r.,

IV CSK 91/12, LEX nr 1275009 i powołane w nich orzeczenia). Nie może być zatem

uznane za prawidłowe i skuteczne powołanie przez skarżącego podstaw skargi

kasacyjnej, w ramach których raz zarzuca on obrazę art. 80 § 1 ustawy o

postępowaniu egzekucyjnym w administracji jednocześnie przez jego błędną

wykładnię (mylne rozumienie jego treści) i niewłaściwe zastosowanie (niewłaściwą

subsumcję), a raz - „z daleko idącej ostrożności ostrożności procesowej” - uznaje

go za przepis postępowania, którego naruszenie miało istotny wpływ na wynik

sprawy.

Istotniejsze jest jednak to, że art. 80 § 1 ustawy o postępowaniu

egzekucyjnym w administracji, określający sposób zajęcia wierzytelności z

rachunku bankowego przez organ egzekucji administracyjnej, nie jest ani

przepisem postępowania, o którym stanowi art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c., ani przepisem

prawa materialnego w rozumieniu art. 3983

§ 1 pkt 1 k.p.c. i z tej przyczyny nie

może stanowić podstawy skargi kasacyjnej (por. również w tym zakresie

uzasadnienia: uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 23 marca

2011 r., I UZP 3/10, OSNP 2011 nr 17-18, poz. 233, postanowienia tego Sądu z

dnia 15 września 2011 r., II UZP 8/11, OSNP 2012 nr 19-20, poz. 252 oraz

wyroków z dnia 14 lutego 2008 r., I UK 206/07, OSNP 2009 nr 9-10, poz. 125, z

dnia 21 stycznia 2013 r., II UK 164/12, OSNP 2013 nr 21-22, poz. 261 oraz z dnia 8

stycznia 2014 r., II UK 242/13, LEX nr 1415119 i powołane w nich orzeczenia).

Uszło uwadze skarżącego, że od momentu wniesienia do sądu odwołania od

decyzji organu rentowego, rozpoznawana sprawa staje się sprawą cywilną,

podlegającą rozstrzygnięciu według zasad właściwych dla tej kategorii spraw.

Skoro sąd orzekający w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych może

stosować jedynie przepisy Kodeksu postępowania cywilnego, to w sferze zarzutów

proceduralnych skarga kasacyjna musi się opierać na podstawie naruszenia

przepisów postępowania cywilnego (art. 3983

§ 1 pkt 2 w związku z art. 1 k.p.c.), do

których niewątpliwie nie należą przepisy regulujące tryb postępowania mającego za

przedmiot egzekucję administracyjną, gdyż nie dotyczą one sposobu procedowania

przez sąd w postępowaniu cywilnym. Skarżący pomija także, że przepisem prawa

7

materialnego w rozumieniu art. 3983

§ 1 pkt 1 k.p.c. jest przepis stanowiący

podstawę orzekania przez sąd w postępowaniu cywilnym o prawach i obowiązkach

stron stosunku prawnego (tu: ubezpieczenia społecznego). W sprawie z zakresu

ubezpieczeń społecznych sąd orzeka o istocie przedmiotu odwołania, jaką stanowi

istnienie (nieistnienie) wynikającego z przepisów prawa materialnego określonego

prawa lub zobowiązania stwierdzonego lub ukształtowanego decyzją organu

rentowego. Na gruncie sprawy, w której wniesiona została niniejsza skarga

kasacyjna, oznacza to, że jej istotą była prawidłowość przeniesienia na skarżącego

decyzją organu rentowego z dnia 1 lutego 2011 r. odpowiedzialności z tytułu

nieopłaconych przez spółkę kosztów egzekucyjnych. Podstawy materialnoprawnej

odpowiedzialności wspólnika spółki jawnej za zaległości spółki nie stanowią

przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Sąd pierwszej

instancji jako podstawę tej odpowiedzialności wskazał art. 107 § 2 pkt 4 i art. 115

Ordynacji podatkowej w związku z art. 31 i 32 ustawy systemowej i ta kwalifikacja

prawna nie została przez Sąd odwoławczy zakwestionowana. Skarżący nie wskazał

w kasacyjnej podstawie naruszenia prawa materialnego przepisów, z których

wypływało jego materialnoprawne żądanie stwierdzenia nieistnienia zobowiązania

powstałego wskutek wydania przez organ rentowy wadliwej - w jego ocenie -

decyzji, poprzestając na postawieniu zarzutu wadliwego prowadzenia przez organ

rentowy administracyjnego postępowania egzekucyjnego, które co prawda podlega

uwzględnieniu przy ocenie zasadności zgłoszonego przez skarżącego żądania, ale

nie stanowi jego materialnoprawnej podstawy.

Z powyższy względów skarga kasacyjna podlega oddaleniu na podstawie

art. 39814

k.p.c.