II UK 104/14

Sygn. akt II UK 104/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 24 lutego 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Zbigniew Myszka (przewodniczący)

SSN Jolanta Strusińska-Żukowska (sprawozdawca)

SSA Bohdan Bieniek

w sprawie z wniosku E. B.

przeciwko Dyrektorowi Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw

Wewnętrznych w Warszawie

o wysokość emerytury policyjnej,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 24 lutego 2015 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawczyni od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 5 grudnia 2013 r.,

1) oddala skargę kasacyjną ;

2) zasądza od odwołującej się na rzecz organu rentowego

kwotę 120 (sto dwadzieścia) zł tytułem zwrotu kosztów

postępowania kasacyjnego.

2

UZASADNIENIE

Sąd Okręgowy w W. wyrokiem z dnia 28 września 2012 r. oddalił odwołanie

E. B. od decyzji Zakładu Emerytalno – Rentowego Ministerstwa Spraw

Wewnętrznych w Warszawie z dnia 22 października 2009 r., ponownie ustalającej

wysokość jej emerytury policyjnej na kwotę 1.792,87 zł.

Sąd pierwszej instancji ustalił, że ubezpieczona nabyła prawo do emerytury

policyjnej na podstawie decyzji z dnia 9 czerwca 1998 r. Do wysługi emerytalnej

zaliczono jej 21 lat, 7 miesięcy i 2 dni służby w Policji i w Urzędzie Ochrony

Państwa. W dniu 14 maja 2009 r. Instytut Pamięci Narodowej w trybie art. 13a ust.

1 ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy

Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby

Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura

Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży

Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (obecnie jednolity tekst: Dz.U. z

2013 r., poz. 667 ze zm.; dalej jako: „ustawa zaopatrzeniowa”) przedstawił

informację o przebiegu służby E. B., z której wynikało, że w okresie od 1 listopada

1976 r. do 31 lipca 1990 r. pełniła ona służbę w organach bezpieczeństwa państwa,

o których mowa w art. 2 ustawy z dnia 18 października 2006 r. o ujawnianiu

informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz

treści tych dokumentów (obecnie jednolity tekst: Dz.U. z 2013 r., poz. 1388; dalej

jako: „ustawa lustracyjna”), tj. w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych - Biurze „B”

oraz Departamencie I. Na podstawie tej informacji organ rentowy zaskarżoną

decyzją ustalił ponownie wysokość emerytury odwołującej się, przyjmując że okres

od 1 listopada 1976 r. do 31 lipca 1990 r., tj. 13 lat i 9 miesięcy, jest okresem

służby, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 1b ustawy zaopatrzeniowej, za której

każdy rok emerytura wynosi 0,7% podstawy jej wymiaru zgodnie z art. 15b ust. 1

pkt 1 tej ustawy.

Sąd pierwszej instancji decyzję organu rentowego uznał za prawidłową,

wskazując, że zgodnie z art. 2 ustawy lustracyjnej, organami bezpieczeństwa

państwa, są między innymi, instytucje centralne Służby Bezpieczeństwa

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych oraz podległe im jednostki terenowe w

3

wojewódzkich, powiatowych i równorzędnych komendach Milicji Obywatelskiej oraz

w wojewódzkich, rejonowych i równorzędnych urzędach spraw wewnętrznych.

Służba odwołującej się w Biurze „B” i Departamencie I MSW była służbą w

organach bezpieczeństwa państwa w rozumieniu tego przepisu, wobec czego za

każdy rok tej służby emerytura wynosi 0,7% podstawy jej wymiaru, jak stanowi art.

15b ust. 1 pkt 1 ustawy zaopatrzeniowej. Zdaniem Sądu Okręgowego, również

okres urlopu wychowawczego, z którego odwołująca się korzystała w okresie od 15

sierpnia 1981 r. do 15 września 1983 r., był okresem służby, o którym mowa w art.

13 ust. 1 pkt 1b ustawy zaopatrzeniowej.

Sąd Apelacyjny, rozpoznając sprawę na skutek apelacji odwołującej się,

wyrokiem z dnia 5 grudnia 2013 r. zmienił wyrok Sądu Okręgowego wraz z

poprzedzającą go decyzją organu rentowego w ten sposób, że okres służby E. B.

od dnia 15 sierpnia 1981 r. do dnia 15 września 1983 r. liczony jest wskaźnikiem

2,6% podstawy wymiaru emerytury za każdy rok tej służby, oddalając apelację w

pozostałej części.

Według Sądu odwoławczego, w okresie korzystania z urlopu

wychowawczego funkcjonariuszka jest zwolniona z wykonywania obowiązków

służbowych. Pozostaje ona w stosunku służby, zachowuje status funkcjonariuszki,

jednakże nie realizuje zadań przynależnych do określonego stanowiska

służbowego, tym samym nie pełni służby w organie bezpieczeństwa państwa w

rozumieniu art. 15b ust. 1 in principio ustawy zaopatrzeniowej, skoro realizacja

zadań na stanowisku służbowym prawnie została jej odjęta. Zdaniem Sądu

Apelacyjnego, pojęciu pełnienia służby w organie bezpieczeństwa państwa, jakim

posługuje się art. 15b ust. 1 in principio ustawy zaopatrzeniowej, nie można

przypisać innego znaczenia niż faktyczne wykonywanie obowiązków związanych ze

stanowiskiem zajmowanym w organie bezpieczeństwa państwa, z takim skutkiem,

że znajdujące prawną podstawę zwolnienie z obowiązku realizacji zadań i ich

niewykonywanie oznacza brak możliwości przyjęcia, iż miało miejsce pełnienie

służby w organie bezpieczeństwa państwa. Decydujące znaczenie ma kryterium

rzeczywistego w danej strukturze wykonywania obowiązków służbowych

przypisanych do danego stanowiska. W ocenie Sądu Apelacyjnego, takie, jak

przedstawione rozumienie pojęcia pełnienia służby w organie bezpieczeństwa

4

państwa, pozostaje w związku z celem ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r., która art.

15b wprowadziła do ustawy zaopatrzeniowej. Względy wykładni celowościowej

prowadzą do wniosku, że ograniczenie wysokości świadczeń emerytalnych nie

może dotyczyć funkcjonariuszy, którzy li tylko formalnie pozostawali w służbie w

jednostce organizacyjnej kwalifikowanej jako organ bezpieczeństwa państwa, ale

winno obejmować tych, którzy rzeczywiście pełnili służbę w tych organach,

realizując obowiązki przypisane do stanowisk, które mieściły się w danej strukturze

organizacyjnej. Skoro byli funkcjonariusze ponoszą konsekwencje pełnienia służby

w organach bezpieczeństwa państwa, ze względu na rolę tych organów, to

konsekwencje te winny rozciągać się wyłącznie na okresy służby pełnionej

faktycznie, wykonywanej, na okresy uczestniczenia w realizowaniu przez te organy

ich funkcji. W takiej sytuacji, okres korzystania przez odwołującą się z urlopu

wychowawczego powinien być liczony jako 2,6% podstawy wymiaru emerytury za

rok służby, stosownie do art. 15b ust. 1 pkt 2 ustawy zaopatrzeniowej, wobec czego

w tym zakresie wyrok Sądu Okręgowego wraz z poprzedzającą go decyzją

podlegał zmianie.

Natomiast pozostałe okresy, w których odwołująca się pełniła służbę w MSW

- Biurze […] i Departamencie […], prawidłowo zostały uznane za okresy pełnienia

służby w organach bezpieczeństwa państwa ze skutkiem uwzględnienia ich w

wysłudze emerytalnej po 0,7% podstawy wymiaru emerytury za każdy rok. Sąd

pierwszej instancji nie naruszył bowiem art. 2 ustawy lustracyjnej, kwalifikując Biuro

[…] i Departament […] MSW do organów bezpieczeństwa państwa. Z art. 2 ust. 3

ustawy lustracyjnej wynika bowiem, że jednostkami Służby Bezpieczeństwa w

rozumieniu tej ustawy są te jednostki, które z mocy prawa podlegały rozwiązaniu w

chwili zorganizowania Urzędu Ochrony Państwa oraz te jednostki, które były ich

poprzedniczkami. Zgodnie zaś z art. 129 ust. 1 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o

Urzędzie Ochrony Państwa (Dz.U. Nr 30, poz. 180 ze zm.), Służba Bezpieczeństwa

została rozwiązana z mocy prawa z dniem utworzenia Urzędu Ochrony Państwa. Z

tego wynika, że Biuro […] i Departament […] MSW jako centralne instytucje Służby

Bezpieczeństwa zostały z mocy prawa rozwiązane z dniem utworzenia Urzędu

Ochrony Państwa, wobec czego należy je uznać za organy bezpieczeństwa

państwa w rozumieniu art. 2 ustawy lustracyjnej.

5

W ocenie Sądu drugiej instancji, Sąd Okręgowy nie naruszył też art. 15b

ustawy zaopatrzeniowej, przyjmując, że wysokość emerytury wyliczanej za okresy

pełnienia służby w latach 1944–1990 w organach bezpieczeństwa państwa może

być niższa od 40% podstawy wymiaru tego świadczenia, albowiem stanowisko to

jest zgodne z poglądem wyrażonym przez Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 3

marca 2011 r., II UZP 2/11 (OSNP 2011 nr 15-16, poz. 210), która zasługuje na

pełną akceptację.

Odwołująca się wywiodła skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego,

zarzucając naruszenie:

1. art. 15b ust. 1 i 2 w związku z art. 15 ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej,

przez ich niewłaściwe zastosowanie, czego skutkiem było

nieuwzględnienie przy ustalaniu podstawy wymiaru emerytury skarżącej

art. 15 ust. 1 tej ustawy, tj. „40% podstawy wymiaru emerytury po 15

latach służby”,

2. art. 15b ust. 2 ustawy zaopatrzeniowej, przez błędną jego wykładnię i

przyjęcie, że na jego podstawie przepisy art. 14 i 15 tej ustawy stosuje

się odpowiednio, ale z pominięciem art. 15 ust. 1 ustawy,

3. art. 15b ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej w związku z art. 2 ust. 3 ustawy

lustracyjnej, przez niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że służba

skarżącej w Biurze […] MSW w okresie od 1 listopada 1976 r. do 31

stycznia 1987 r. była służbą w organach bezpieczeństwa państwa, w tym

w szczególności od 23 marca 1981 r. do 15 lipca 1981 r., kiedy skarżąca

przebywała na urlopie macierzyńskim.

Opierając skargę na takich podstawach, odwołująca się wniosła o uchylenie

zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi drugiej instancji do ponownego

rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o odmowę

przyjęcia jej do rozpoznania, ewentualnie o jej oddalenie oraz o zasądzenie od

odwołującej się kosztów postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

6

Skarga kasacyjna jest nieuzasadniona.

Wykładnia przepisu art. 15b ust. 2 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym

funkcjonariuszy w zakresie dotyczącym odpowiedniego stosowania art. 15 ust. 1 in

principio tej ustawy, stanowiącego o tym, że emerytura dla funkcjonariusza, który

pozostawał w służbie przed 2 stycznia 1999 r. wynosi 40% podstawy jej wymiaru za

15 lat służby, została dokonana przez Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 3 marca

2011 r., II UZP 2/11 (OSNP 2011 nr 15-16, poz. 210), zgodnie z którą za każdy rok

pełnienia służby w latach 1944-1990 w organach bezpieczeństwa państwa, o

których mowa w art. 2 ustawy lustracyjnej, emerytura wynosi 0,7% podstawy jej

wymiaru (art. 15b ust. 1 pkt 1 ustawy zaopatrzeniowej), co oznacza, że wysokość

emerytury wyliczanej wyłącznie za okresy pełnienia takiej służby może być niższa

od 40% podstawy wymiaru tego świadczenia. W jej uzasadnieniu Sąd Najwyższy

stwierdził, między innymi, że po istotnej zmianie normatywnej obowiązującego

stanu prawnego wynikającej z dodania szczególnego, szczegółowego i odrębnego

art. 15b ustawy zaopatrzeniowej, zawarte w ust. 2 tego przepisu odesłanie do

odpowiedniego stosowania art. 14 i 15 tej ustawy oznacza, że przepisy te stosuje

się odpowiednio wyłącznie w zakresie, który nie został wyraźnie i odmiennie

uregulowany w art. 15b ust. 1. W przeciwnym razie doszłoby do pozbawienia

waloru i znaczenia normatywnego art. 15b ustawy zaopatrzeniowej, do czego nie

ma żadnych prawnych, prawniczych ani racjonalnych argumentów. Stwierdził, że

art. 15b ust. 1 pkt 1 jednoznacznie nakazuje wyliczyć emeryturę osób pełniących w

latach 1944-1990 służbę w organach bezpieczeństwa państwa, o których mowa w

art. 2 ustawy lustracyjnej, według obniżonego ustawowego wskaźnika 0,7%

podstawy wymiaru za każdy rok takiej służby, z jedynym wyjątkiem uregulowanym

w art. 15b ust. 3 i 4 tej ustawy. Wskazał, że nie ma żadnych podstaw ani

uzasadnienia korygowanie zasady wyliczania emerytury mundurowej od innego

wskaźnika procentowego niż 0,7% podstawy wymiaru tego świadczenia za każdy

rok służby w organach bezpieczeństwa państwa, o których mowa w ustawie

lustracyjnej, w drodze odpowiedniego stosowania art. 15 ust. 1 in principio tej

ustawy, który przewiduje co najmniej 40% podstawę wymiaru tego świadczenia z

tytułu pozostawania w służbie przed dniem 2 stycznia 1999 r. Jeżeli służba była

pełniona w latach 1944-1990 w organach bezpieczeństwa państwa, o których

7

mowa w art. 2 ustawy lustracyjnej, to emerytura wynosi zawsze po 0,7% podstawy

wymiaru tego świadczenia za każdy rok pełnienia takiej służby (art. 15b ust. 1 pkt 1

ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy), z jedynym wyjątkiem

uregulowanym w art. 15b ust. 3 i 4. Sąd Najwyższy odwołał się również do wykładni

celowościowo-systemowej art. 15b ust. 1 pkt 1 w związku z art. 13 ust. 1 pkt 1b

ustawy zaopatrzeniowej, która nie pozwala odstąpić od niebudzącej wątpliwości

gramatyczno-językowo-logicznej wykładni art. 15b ust. 1 pkt 1 tej ustawy,

przewidującego ustalenie (liczenie) wysokości emerytury z zaopatrzenia

emerytalnego funkcjonariuszy służb mundurowych po 0,7% podstawy wymiaru tego

świadczenia za okresy pełnienia służby w organach bezpieczeństwa PRL, o których

mowa w art. 2 ustawy lustracyjnej. Przyjęcie minimalnej 40% podstawy wymiaru

emerytury za 15 lat służby przy ustalaniu wysokości emerytur z zaopatrzenia

emerytalnego służb mundurowych prowadziłoby do niedopuszczalnego, bo

bezpodstawnego podważenia waloru normatywnego i celu wprowadzenia istotnej

zmiany normatywnej wynikającej z dodania szczególnej regulacji art. 15b ustawy

zaopatrzeniowej. W porządku chronologicznym, a zatem co do zasady okresy

służby w latach 1944-1990 w organach bezpieczeństwa państwa, o których mowa

w art. 2 ustawy lustracyjnej, przypadały bowiem w okresie 15 „pierwszych”

(początkowych) lat służby stanowiącej tytuł nabycia uprawnień z zaopatrzenia

emerytalnego funkcjonariuszy, przeto wykładnia zmierzająca do zachowania co

najmniej 40% podstawy wymiaru emerytury takich osób w drodze odpowiedniego

stosowania do nich art. 15 ust. 1 in principio ustawy zaopatrzeniowej, wykluczałaby,

a co najmniej w istotny sposób ograniczałaby, ustanowioną w art. 15b ust. 1 pkt 1 w

związku z art. 13 ust. 1 pkt 1b tej ustawy zasadę wyliczania wysokości emerytury z

zastosowaniem współczynnika 0,7% podstawy wymiaru tego świadczenia za każdy

rok służby w organach bezpieczeństwa państwa w latach 1944-1990. Inaczej rzecz

ujmując, żądanie stosowania tego normatywnie obniżonego przelicznika

procentowego dopiero za każdy kolejny (powyżej 15 lat) rok służby lub okres

równorzędny z taką służbą (art. 13 ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej) w istocie rzeczy

wykluczałoby zastosowanie tego ustawowego przelicznika: całkowicie w przypadku

osób pobierających emerytury zaopatrzeniowe wyłącznie z tytułu pełnienia służby w

latach 1944-1990 w organach bezpieczeństwa PRL, o których mowa w art. 2

8

ustawy lustracyjnej; albo prowadziłoby do ograniczonego („kadłubowego”)

stosowania tego ustawowego przelicznika w przypadkach, gdyby okresy pełnienia

takiej służby podlegały uwzględnieniu do wymaganej „zaopatrzeniowej” wysługi

emerytalnej. W ocenie Sądu Najwyższego, tego typu możliwość musiałaby

jednoznacznie i wyraźnie wynikać z treści art. 15b ustawy zaopatrzeniowej, który

nie zawiera formuły, zasady ani takich możliwości interpretacyjnych, które

uzasadniałyby stanowisko, że emerytura osoby, która pełniła służbę w organach

bezpieczeństwa państwa, a których mowa w art. 2 ustawy lustracyjnej, wynosi

zawsze co najmniej 40% podstawy jej wymiaru za 15 lat służby i dopiero następnie

wzrasta według wskaźników określonych tym przepisem. Sąd Najwyższy podkreślił,

że art. 15b ust. 1 pkt 1 ustawy zaopatrzeniowej nie zawiera gwarancji minimalnej co

najmniej 40% podstawy wymiaru emerytury z tytułu lub w związku z okresami

pełnienia służby w organach bezpieczeństwa PRL, o których mowa w art. 2 ustawy

lustracyjnej. Przeciwnie, w przepisie tym prawodawca kategorycznie ustanowił

jednoznacznie czytelną zasadę, że za okresy pełnienia takiej służby emerytura

wynosi 0,7% podstawy jej wymiaru (ust. 1 pkt 1), z jedynym wyjątkiem

uregulowanym w art. 15b ust. 3 i 4. Do wyliczenia wysokości takiej emerytury

uwzględnia się ponadto po 2,6% podstawy wymiaru - za każdy rok służby lub

okresów równorzędnych ze służbą, o której mowa w art. 13 ust. 1 pkt 1, 1a oraz

pkt 2-4, z wyłączeniem jednak okresów równorzędnych służby w organach

bezpieczeństwa państwa (art. 13 ust. 1 pkt 1b), które uwzględniane są na zasadzie

wynikającej z art. 15b ust. 1 pkt 1 ustawy zaopatrzeniowej, tj. po 0,7% podstawy

wymiaru tego świadczenia. Odpowiednie stosowanie art. 14 i 15 ustawy do osób

pełniących służbę w organach bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 2

ustawy lustracyjnej, oznacza zatem tylko uzyskanie przewidzianych w art. 14 i 15

wzrostów lub zwiększeń (przywilejów) emerytalnych z zaopatrzenia emerytalnego

funkcjonariuszy z tytułu i za okresy innej służby - niż służba w ustawowo

wskazanych organach bezpieczeństwa państwa, w tym przywilejów wynikających z

korzystnego (uprzywilejowanego) traktowania między innymi okresów

poprzedzających lub przypadających po zwolnieniu ze służby przy ustalaniu

wysokości tzw. emerytur mundurowych. Wyrażona w art. 15 ust. 1 in principio

ustawy zaopatrzeniowej zasada przysługiwania co najmniej 40% podstawy wymiaru

9

emerytury za 15 lat służby dotyczy wprawdzie okresów pozostawania w służbie

przed dniem 2 stycznia 1999 r., ale nie ma zastosowania do okresów

równorzędnych z taką służbą, o których mowa w art. 13 ust. 1 pkt 1b tej ustawy.

Tylko okresy równorzędne, o których mowa w art. 13 ust. 1 pkt 1, 1a oraz pkt 2-4,

uwzględnia się do wyliczenia wysokości emerytury z przelicznikiem 2,6% podstawy

jej wymiaru (art. 15b ust. 1 pkt 2 ustawy zaopatrzeniowej), natomiast okresy

równorzędne, o których mowa w art. 13 ust. 1 pkt 1b tej ustawy, tj. okresy pełnienia

służby w latach 1944-1990 w strukturach bezpieczeństwa państwa, o których mowa

w art. 2 ustawy lustracyjnej, podlegają przeliczeniu wskaźnikiem 0,7% za każdy rok

takiej służby na podstawie art. 15b ust. 1 pkt 1 tej ustawy.

Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym niniejszą skargę kasacyjną w

pełni akceptuje przywołaną uchwałę i motywy jej podjęcia, wobec czego nie

znajduje podstaw do uwzględnienia zarzutów naruszenia art. 15b ust. 1 i 2 w

związku z art. 15 ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej, przez ich niewłaściwe

zastosowanie, czego skutkiem było nieuwzględnienie przy ustalaniu podstawy

wymiaru emerytury skarżącej art. 15 ust. 1 tej ustawy, tj. „40% podstawy wymiaru

emerytury po 15 latach służby” oraz art. 15b ust. 2 ustawy zaopatrzeniowej, przez

błędną jego wykładnię i przyjęcie, że na jego podstawie przepisy art. 14 i 15 tej

ustawy stosuje się odpowiednio, ale z pominięciem art. 15 ust. 1 ustawy.

Nie ma też przesłanek do uznania za uzasadniony zarzutu naruszenia art.

15b ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej w związku z art. 2 ust. 3 ustawy lustracyjnej,

przez niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że służba skarżącej w Biurze […] MSW

w okresie od 1 listopada 1976 r. do 31 stycznia 1987 r. była służbą w organach

bezpieczeństwa państwa, w tym w szczególności od 23 marca 1981 r. do 15 lipca

1981 r., kiedy skarżąca przebywała na urlopie macierzyńskim.

Sąd Apelacyjny trafnie bowiem zakwalifikował Biuro […] MSW, w którym

odwołująca się pełniła służbę, jako organ bezpieczeństwa państwa. Wyliczenie

organów bezpieczeństwa państwa zawarte w art. 2 ust. 1 ustawy lustracyjnej jest

mało precyzyjne, co dotyczy w szczególności pkt 5, który operuje wymagającymi

wykładni sformułowaniami: „instytucji centralnych Służby Bezpieczeństwa

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych” oraz „podległych im jednostek terenowych w

wojewódzkich, powiatowych i równorzędnych Komendach Milicji Obywatelskiej oraz

10

wojewódzkich, rejonowych i równorzędnych urzędach spraw wewnętrznych”. Na

potrzeby ustawy lustracyjnej pojęcie jednostek Służby Bezpieczeństwa zostało

zdefiniowane w jej art. 2 ust. 3. Takimi jednostkami są te jednostki Ministerstwa

Spraw Wewnętrznych, które z mocy prawa podlegały rozwiązaniu w chwili

zorganizowania Urzędu Ochrony Państwa, oraz te jednostki, które były ich

poprzedniczkami. Wobec tego wykładając treść art. 2 ust. 1 pkt 5 ustawy należy

odwołać się do tej ustawowej definicji. Sąd Najwyższy podziela pogląd wyrażony

przez Sąd Apelacyjny w Warszawie w orzeczeniu z dnia 14 maja 2010 r., II AKa

108/10 (LEX nr 833269), że sam przepis art. 2 ust. 3 ustawy o ujawnianiu

informacji, jako zawierający legalną definicję pojęcia jednostki Służby

Bezpieczeństwa, jest wystarczający do rozstrzygnięcia, czy dana jednostka

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych jest jednostką Służby Bezpieczeństwa

(centralną bądź terenową), a zarazem organem bezpieczeństwa państwa w

rozumieniu ustawy lustracyjnej. Trafny jest bowiem wywód, że w praktyce nie jest

możliwe w oparciu o akceptowane metody wykładni (a zatem z wyłączeniem

możliwości wyprowadzania wniosków pomocnych przy interpretacji aktów prawnych

wyższego rzędu z aktów niższego rzędu, jak i możliwości ustalenia treści normy

ustawowej z odwołaniem się do aktów-dokumentów tajnych tworzonych na użytek

aparatu bezpieczeństwa państwa) wykazanie, że dany podmiot był instytucją

centralną lub terenową Służby Bezpieczeństwa Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 5 ustawy lustracyjnej. Wobec tego, to przepis art. 2

ust. 3 tej ustawy powinien służyć ustaleniu, czy dana jednostka MSW jest centralną

bądź terenową jednostką Służby Bezpieczeństwa a zarazem organem

bezpieczeństwa państwa.

Jak prawidłowo przyjęto w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, Biuro […]

MSW odpowiada kryteriom powyższego przepisu. Zostało, tak jak Sąd odwoławczy

trafnie wywiódł, rozwiązane w chwili zorganizowania Urzędu Ochrony Państwa.

Utworzenie nowych jednostek organizacyjnych w Urzędzie Ochrony Państwa i

Komendzie Głównej Policji, które przejęły zadania dawnego Biura […] i podległych

mu terenowych jednostek organizacyjnych (w ramach rozdzielenia kompetencji, o

czym mowa w art. 129 ust. 2, art. 130 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Urzędzie

Ochrony Państwa), nie oznacza zachowania tych jednostek w dotychczasowym,

11

niezmienionym stanie formalno-prawnym. O rozwiązaniu w 1990 r. Biura […] jako

jednostki centralnej Służby Bezpieczeństwa w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych

świadczy jednoznacznie treść rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 lipca

1990 r. w sprawie nadania statutu organizacyjnego Ministerstwu Spraw

Wewnętrznych (Dz.U. Nr 49, poz. 288). Statut nie wymienia już Biura jako

działającej w Ministerstwie komórki organizacyjnej. Wcześniej Biuro działało w

Ministerstwie Spraw Wewnętrznych zgodnie ze statutem organizacyjnym MSW,

stanowiącym załącznik do uchwały Nr 144/83 Rady Ministrów z dnia 21

października 1983 r. Było wymienione w jego § 6 ust. 2 pkt 16. Okoliczność, że

zadania Biura tymczasowo, do zakończenia reorganizacji Ministerstwa Spraw

Wewnętrznych, pozostały niezmienione (§ 6 zarządzenia Ministra Spraw

Wewnętrznych z dnia 10 maja 1990 r., wydanego w celu wykonania postanowień

art. 129 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Urzędzie Ochrony Państwa), nie jest

równoznaczna z tym, że Biuro jako instytucja centralna Służby Bezpieczeństwa, nie

zostało rozwiązane z mocy prawa.

Dla stwierdzenia, że odwołująca się pełniła służbę w organach

bezpieczeństwa państwa nie ma też znaczenia, że do jej obowiązków należały

wyłącznie czynności biurowe, co zostało podniesione w skardze kasacyjnej. Z art.

15b ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej wynika bowiem, że dotyczy on osoby, która

pełniła służbę w organach bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 2

ustawy lustracyjnej, i która pozostawała w służbie przed dniem 2 stycznia 1999 r.

Przepis ten nie odnosi się w ogóle do wykonywanych przez funkcjonariusza

czynności. Krąg podmiotowy adresatów unormowania wyznacza - poza

pozostawaniem w służbie przed 2 stycznia 1999 r. - jako jedyne kryterium pełnienie

służby w organie bezpieczeństwa państwa. Do odmiennych wniosków nie prowadzi

również wykładnia art. 13 ust. 1 pkt 1b ustawy zaopatrzeniowej, który stanowi o

równorzędnym ze służbą w Policji, na zasadach z art. 15b, traktowaniu okresów

służby w charakterze funkcjonariusza w organach bezpieczeństwa państwa. Nie

ma zatem żadnych podstaw do przyjęcia, że na potrzeby ponownego, w tym

przypadku, ustalenia wysokości emerytury policyjnej rodzaj wykonywanych zadań

decyduje o tym, czy funkcjonariusz pełnił służbę w organie bezpieczeństwa

państwa, jeśli tę służbę w tak kwalifikowanej jednostce organizacyjnej pełnił.

12

Powyższy pogląd w pełni znajduje potwierdzenie w rozważaniach Trybunału

Konstytucyjnego, zawartych w uzasadnieniu wyroku z dnia 24 lutego 2010 r.,

K 6/09 (OTK-ZU Seria A 2010 nr 2, poz. 15). Trybunał w pkt 6.2 rozważań

prawnych podał, że: „(...) W żadnym przypadku wybór służby w tajnej policji

politycznej państwa komunistycznego nie zasługuje na aprobatę, niezależnie od

komórki organizacyjnej i stanowiska służbowego funkcjonariusza." (...). Według

Trybunału, ustawodawca negatywnie ocenił sam fakt podjęcia służby w organach

bezpieczeństwa Polski Ludowej - ze względu na jednoznacznie ujemną ocenę tych

organów. Bez znaczenia pozostaje więc okoliczność rodzaju zadań realizowanych

przez funkcjonariusza w ramach służby w organie bezpieczeństwa państwa.

Wynika to zresztą wprost z tej części rozważań Trybunału, w której dokonywana

jest ocena zgodności art. 13 ust. 1 pkt 1b i art. 15b ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej z

art. 32 ust. 1 Konstytucji. Trybunał nie zakwestionował przyjęcia przez

ustawodawcę jako różniącej istotnie funkcjonariuszy organów bezpieczeństwa

Polski Ludowej od pozostałych funkcjonariuszy służb mundurowych przed 1990 r.

cechy w postaci ich służby w określonych w ustawie organach bezpieczeństwa

państwa w latach 1944-1990. Uznanie tej cechy za istotną, według Trybunału,

znajduje podstawę w zasadzie sprawiedliwości społecznej i preambule Konstytucji.

Reasumując, w świetle obowiązującego prawa brak uzasadnionych podstaw do

przyjęcia, że oprócz kryterium pełnienia służby w organie bezpieczeństwa państwa,

doniosłość prawną dla ustalenia wysokości świadczenia emerytalnego ma

przesłanka w postaci rodzaju wykonywanych przez funkcjonariusza zadań w tym

organie.

Twierdzenia skarżącej odnośnie do niemożliwości uznania, że przebywając

na urlopie macierzyńskim w okresie od 23 marca 1981 r. do 15 lipca 1981 r. pełniła

służbę w organach bezpieczeństwa państwa w rozumieniu art. 15b ust. 1 ustawy

zaopatrzeniowej w związku z art. 2 ust. 3 ustawy lustracyjnej, nie poddają się

natomiast kontroli kasacyjnej. Zgodnie z art. 3983

§ 3 k.p.c., podstawą skargi nie

mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów. Z przytoczonego

przepisu wynika wniosek, że obejmuje on wszystkie twierdzenia skarżącego, które

dotyczą wadliwości w określeniu podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, a więc

przebiegu zdarzeń lub stanów rzeczywistości oraz oceny mocy i wiarygodności

13

dowodów, prowadzących do ustalenia faktów. Wyłączenie to dotyczy całej sfery

ocennej, a zatem objętej zasadą swobodnej oceny dowodów, w związku z czym

odnosi się również do art. 228 § 1 k.p.c. (fakty powszechnie znane nie wymagają

dowodu), czyli tzw. bezdowodowego ustalania faktów” (por. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 30 czerwca 2006 r., V CSK 146/06, niepublikowane i wyrok

Sądu Najwyższego z dnia 10 stycznia 2008 r., IV CSK 404/07, niepublikowany).

Oznacza to, że spór o ocenę poszczególnych dowodów i ustalenie stanu

faktycznego nie może być przenoszony do postępowania przed Sądem

Najwyższym, który jest związany - zgodnie z art. 39813

§ 2 k.p.c. - ustaleniami

faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia (por. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 29 października 2008 r., IV CSK 228/08, niepublikowany).

Przebieg służby skarżącej należy do ustaleń faktycznych. W tych ustaleniach brak

jest informacji o tym, że we wskazanym okresie odwołująca się korzystała z urlopu

macierzyńskiego (wykazano tylko okres korzystania z urlopu wychowawczego,

który został oceniony przez Sąd Apelacyjny). Skarżąca w całym postępowaniu

przed Sądami obu instancji nigdy nie wskazywała na okoliczność korzystania z

urlopu macierzyńskiego w okresie swej pracy w organach bezpieczeństwa

państwa, a w postępowaniu kasacyjnym, jak wskazano, nie ma możliwości

uzupełnienia o ten element podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, niezależnie od

tego, że skarga kasacyjna opiera się wyłącznie na zarzutach naruszenia prawa

materialnego, które nie mogą służyć podważaniu ustaleń faktycznych poczynionych

przez Sąd drugiej instancji.

Mając to na uwadze, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji (art. 39814

k.p.c. i

art. 39821

w związku z art. 108 § 1 k.p.c.).