I PK 184/14

Sygn. akt I PK 184/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 4 marca 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Katarzyna Gonera (przewodniczący)

SSN Roman Kuczyński

SSA Bohdan Bieniek (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa M.R., H. Z. i M. S.

przeciwko F. Spółce Akcyjnej w B.

o przywrócenie do pracy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 4 marca 2015 r.,

skargi kasacyjnej powodów od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w K.

z dnia 28 stycznia 2014 r.,

1. oddala skargę kasacyjną,

2. nie obciąża powodów kosztami postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 30 lipca 2013 r., Sąd Rejonowy w T. oddalił powództwa M.

R., H. Z. i M. S. wytoczone przeciwko F. S.A. o przywrócenie do pracy oraz

2

zasądził od każdego z powodów na rzecz pozwanego kwotę po 60 złotych tytułem

zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

Sąd Rejonowy ustalił, że powód M. R. był zatrudniony od 24.10.2006 r. do

31.08.2012 r., a M. S. od 4.06.2007 r. do 31.08.2012 r. Obaj pracownicy pracowali

na stanowisku zgrzewacza. Z kolei powód H. Z. był zatrudniony od 25.05.1981 r. do

31.08.2012 r. na stanowisku operatora linii lakierniczych. W stosunku do powodów

F.. S.A. zwrócił się do MOZ NSZZ „Solidarność” o wyrażenie opinii w przedmiocie

rozwiązania z pracownikami umów o pracę za wypowiedzeniem z powodu

zmniejszenia zapotrzebowania na ich pracę w związku ze spadkiem

zapotrzebowania na produkowane samochody. Niezależny Samorządny Związek

Zawodowy - Międzyzakładowa Organizacja Związkowa - nie wyraził zgody na

rozwiązanie umów o pracę. Zarząd Regionu NSZZ „Solidarność” podzielił

stanowisko Międzyzakładowej Organizacji Związkowej NSZZ „Solidarność”.

Pracodawca podjął ostatecznie decyzję o rozwiązaniu umów o pracę z powodami

za wypowiedzeniem na podstawie art. 10 w związku z art. 1 ustawy z dnia

13.03.2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków

pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (Dz.U. z 2003 r. Nr 90, poz. 844 ze

zm.) z powodu zmniejszenia zapotrzebowania na ich pracę. Pracownicy

oświadczenia woli pracodawcy w przedmiocie wypowiedzenia umów o pracę

odebrali w dniu 2 lipca 2012 r.

Sąd Rejonowy ustalił, że u pozwanej kierownik zespołu technologicznego

sporządzał ranking pracowników, który następnie przekazywany był do działu

personalnego. W rankingu liczyła się ogólna liczba zgłoszonych pomysłów i

pomysłów zrealizowanych. Kierownicy zespołu technologicznego powodów

wiedzieli, że osoby znajdujące się na dole rankingu będą brane pod uwagę do

zwolnienia. M. R. wykonywał operacje polegające na przykręcaniu błotników do

nadwozia (dwie albo trzy operacje w zależności od sytuacji). Większość

pracowników wykonywała około 10-15 operacji. Do czasu kiedy pracował powód M.

R. w jego zespole technologicznym było wykonywanych około 20 operacji. W roku

2012 każdy z pracowników miał zgłosić 30 pomysłów. Świadek T. K. zeznał, że

powód M. R. zgłosił ich około 10 do momentu zwolnienia. Pozostali pracownicy

zgłaszali wymagalną ilość pomysłów lub znacznie przekraczali. Powód M.R. był

3

dwukrotnie na zwolnieniach lekarskich. Z kolei do obowiązków H. Z. należały

wzrokowe oględziny nadwozia i ewentualne usunięcia w powierzchni lakierowanej

wtrąceń, zanieczyszczeń. Według rankingu powód zgłosił jeden pomysł w 2012 r.

W końcu powód M. S. był oceniany pozytywnie, ale w grupie, w której pracował był

oceniony najsłabiej. Oceny składają się z pięciu obszarów, a mianowicie są brane

pod uwagę predyspozycje zawodowe, przygotowanie zawodowe, inicjatywa, praca

w grupie i dyspozycyjność. Powód ocenę kompleksową za 2011 r. otrzymał na

poziomie 2 w skali od 1 do 4. Jest to ocena poprawna. W ramach tej oceny jako

przygotowanie zawodowe znajduje się ilość wykonywanych i znanych operacji w

danym zespole. Powód na 16 operacji znał 10. W ramach tej oceny pracownika jest

również brana pod uwagę ilość zgłaszanych pomysłów. W tym obszarze powód

został oceniany dobrze - otrzymał 3 punkty, ale była to ocena cząstkowa. Świadek

T. S. oceniając powoda M. S. pod uwagę wziął przede wszystkim absencję i

dyspozycyjność. To wpłynęło na kompleksową ocenę powoda. Częstotliwość

absencji powoda była duża, najwyższa w zespole. Nieobecność powoda miała

wpływ na organizację pracy, wykonanie planów produkcyjnych. W związku z

nieobecnością powoda świadek musiał niekiedy zmieniać urlopy niektórych

pracowników. Na tle całego zespołu technologicznego powód był na jednym z

ostatnich miejsc w ocenie.

Dalej Sąd pierwszej instancji ustalił, że w 2011 r. u pozwanej produkcja w

drugiej połowie roku uległa obniżeniu. Tendencja spadkowa utrzymywała się

również w 2012 r. W ten sposób ustalone okoliczności faktyczne doprowadziły Sąd

Rejonowy do wniosku, że powództwa nie zasługują na uwzględnienie. Pozwana

rozwiązując z pracownikami umowy o pracę zachowała wymogi formalne.

Oświadczenie pracodawcy o wypowiedzeniu umów o pracę zostało złożone na

piśmie (art. 30 § 3 k.p.) oraz zawierało przyczynę uzasadniającą wypowiedzenie

umowy o pracę i pouczenie o przysługującym pracownikowi prawie odwołania do

sądu pracy (art. 30 § 4 i 5 k.p.). Podstawy do rozwiązania stosunku pracy leżały po

stronie pracodawcy. Stąd też, w sprawie miały zastosowanie przepisy ustawy z

dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami

stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników. Z zebranego w sprawie

materiału dowodowego wynika, że pozwana nie stosowała zwolnień grupowych w

4

oparciu o art. 1 cytowanej ustawy, lecz w myśl art. 10 ustawy. Sąd stwierdził

ponadto, że zmniejszenie stanu zatrudnienia u pracodawcy stanowi uzasadnioną

przyczynę wypowiedzenia, a sąd pracy nie jest powołany do badania zasadności i

celowości zmniejszenia stanu zatrudnienia. Jest jednak uprawniony do badania i

ustalania, czy zmniejszenie zatrudnienia i w konsekwencji likwidacja stanowisk

pracy ma charakter rzeczywisty, czy też pozorny. Na potwierdzenie tego

stanowiska odwołał się do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 15 grudnia 1982 r.,

I PRN 130/82, Sł. Prac. 1983/3/37.

Analizując zebrany w sprawie materiał dowodowy Sąd Rejonowy doszedł do

wniosku, że zmniejszenie zapotrzebowania na pracę na stanowisku operatora linii

lakierniczych i zgrzewaczy, w związku ze spadkiem zapotrzebowania na

produkowane samochody, miało u pozwanej rzeczywisty charakter. Okoliczność, że

u pozwanej nastąpił realny spadek produkcji samochodów potwierdza również

porównanie wyników produkcji z roku 2011 i 9 miesięcy roku 2012 r., z którego

wynika, że sprzedaż samochodów zmniejszyła się w stosunku do roku

poprzedniego. Sąd I instancji zwrócił również uwagę na fakt, że kwestia

zmniejszenia produkcji samochodów u pozwanej była i jest faktem powszechnie

znanym. Od 2011 r. lokalne, jak i krajowe media przekazywały informacje o trudnej

sytuacji pozwanej i zmniejszeniu zapotrzebowania na produkowane przez nią

samochody. Nadto z pisma Inspektora Pracy z dnia 12 grudnia 2012 r. wynika

bezspornie, że u pozwanej miały miejsca zwolnienia z przyczyn nie dotyczących

pracowników w okresie, który także obejmuje powodów. Powołując się na

orzecznictwo Sądu Najwyższego (wyrok z dnia 2 kwietnia 2008 r., II PK 285/07,

LEX nr 465855) Sąd Rejonowy wskazał, że przy zwolnieniu indywidualnym z art. 10

ust. 1 ustawy przesłanka zmniejszenia zatrudnienia powinna być odniesiona do

konkretnej grupy zawodowej zatrudnionej u danego pracodawcy lub wyodrębnionej

jednostki organizacyjnej zakładu pracy. Sąd Rejonowy wskazał, że z powodu

ograniczeń w produkcji samochodów zmniejszeniu uległo zapotrzebowanie na

pracowników wykonujących pracę na stanowiskach operatorów linii lakierniczych,

zgrzewaczy, pozwana wskazała konkretną grupę zawodową, do której odnosiło się

zwolnienie pracowników. Uznając, że podane przyczyny rozwiązania stosunku

pracy okazały się prawdziwe, Sąd pierwszej instancji przystąpił do analizy, czy

5

kryteria według których dokonano wyboru powoda do zwolnienia z pracy były

uzasadnione. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że kryteria

zastosowane wobec powodów były merytoryczne i obiektywne. U pozwanej

praktyką było, że stosowano rankingi pracowników, w których oceniano ich

umiejętności pracy na innych stanowiskach, absencję oraz pomysłowość. Rankingi

sporządzane były co miesiąc i na tej podstawie przełożeni oceniali przydatność

pracowników oraz ich pozycję na tle grupy. W przypadku każdego z powodów Sąd

Rejonowy poddał ocenie wskazane kryteria i następnie doszedł do przekonania, że

odpowiadają one prawu. I tak w przypadku M. R., który wykonywał operacje

polegające na przykręcaniu błotników do nadwozia, znaczenie miała niska ilość

wykonywanych operacji, jak też ilość dni nieobecności w pracy oraz niska

pomysłowość w inicjowaniu owych procedur. W przypadku powoda H. Z., który znał

jedną operację (a inni pracownicy wykonywali ich od dziewięciu do dziesięciu) na

uwadze miano ilość nieobecności w pracy oraz negatywne nastawienie do

obowiązku podnoszenia swoich kwalifikacji. Natomiast w przypadku M. S. z jednej

strony ocena cząstkowa była pozytywna (ilość pomysłów, znajomość ilości

operacji), jednak rozmiar absencji w pracy, jak i stopień dyspozycyjności uzasadniał

wybór tego pracownika do zwolnienia.

Sąd Rejonowy dokonał również oceny zgromadzonych osobowych źródeł

dowodowych, wskazując które z nich zasługują na wiarę, a które nie. Nadto

pominął dowód z przesłuchania powodów w charakterze strony, gdyż omawiany

środek dowodowy nie może być traktowany jako dowód mający na celu

sprawdzenie wyników dotychczasowego postępowania dowodowego. Dokonując

oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego Sąd Rejonowy uznał, że

przyczyny rozwiązania z powodami stosunków pracy były uzasadnione. Sąd I

instancji nie uznał ponadto rozwiązania z powodami umowy o pracę za sprzeczne z

zasadami współżycia społecznego. Powodowie nie wykazali żadnych wyjątkowych

okoliczności, także tych nie związanych ze stosunkiem pracy, które przemawiałyby

za taką oceną.

Mając powyższe na uwadze Sąd Rejonowy na podstawie powołanych

przepisów uznał żądanie powodów za nieuzasadnione.

6

Apelację od powyższego wyroku złożyli powodowie, zaskarżając wyrok w

całości i zarzucając mu sprzeczność istotnych ustaleń z treścią zebranego w

sprawie materiału dowodowego, przejawiającą się w przyjęciu, że rozwiązanie z

powodami umów o pracę było uzasadnione z uwagi na kryteria doboru do

zwolnienia w zakresie oceny jakości pracy powodów oraz naruszenie art. 232 k.p.c.

przez dowolną ocenę materiału dowodowego w zakresie przyczyn rozwiązania z

powodami umów o pracę i kryterium doboru pracowników do zwolnienia. W oparciu

o powyższe zarzuty skarżący wnieśli o zmianę zaskarżonego wyroku i

przywrócenie powodów do pracy u pozwanego, ewentualnie o uchylenie

zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi

Rejonowemu oraz o zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów zwrotu kosztów

postępowania.

Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 28 stycznia 2014 r., oddalił apelację

powodów oraz zasądził od każdego z nich na rzecz strony pozwanej po 60 złotych

tytułem zwrotu kosztów procesu. W pisemnych motywach zaskarżonego

orzeczenia Sąd drugiej instancji zaakceptował poczynione w sprawie ustalenia

faktyczne, zostały bowiem dokonane zgodnie z dyspozycją art. 233 k.p.c. Tym

samym Sąd Okręgowy przyjął je za własne. W dalszej części uzasadnienia została

wyjaśniona przyczyna pominięcia wniosku dowodowego strony powodowej. W tej

mierze Sąd Okręgowy odwołał się do treści art. 381 k.p.c. Na gruncie wykładni tego

przepisu utrwalony jest pogląd, że za nowe fakty i dowody należy uznać takie, które

nie istniały wcześniej lub o których istnieniu stronie nie było wiadomo w toku

postępowania przed sądem pierwszej instancji. Strona, która dopuszcza się

zaniedbania w zakresie przysługującej jej inicjatywy dowodowej w postępowaniu

przed sądem pierwszej instancji, musi się liczyć z tym, że sąd drugiej instancji jej

wniosku dowodowego nie uwzględni (por. wyrok SN z 17 kwietnia 2002 r., IV CKN

980/00, LEX nr 53922). Przeto w sprawie nie można brać pod uwagę ustaleń

wynikających z treści wystąpienia Okręgowego Inspektoratu Pracy w K. z dnia 17

grudnia 2012 r., które były znane pełnomocnikowi powodów w postępowaniu przed

Sądem Rejonowym, a ponadto nie dotyczyły nowych okoliczności faktycznych.

Następnie Sąd Okręgowy odniósł się do podniesionych zarzutów

apelacyjnych. Wyraził tym samym pogląd, że nie może odnieść skutku podniesiony

7

przez stronę pozwaną zarzut sprzeczności ustaleń z treścią zebranego w sprawie

materiału dowodowego. Sąd Rejonowy wziął pod rozwagę cały zebrany w sprawie

materiał dowodowy, dokonał trafnej jego oceny i poczynił podstawie prawidłowe

ustalenia faktyczne, co Sąd drugiej instancji zaakceptował. Na podstawie art. 45

k.p. sąd może oceniać prawidłowość postępowania pracodawcy w zakresie doboru

pracowników przewidzianych do zwolnienia. Jeżeli występuje konieczność

zmniejszenia zatrudnienia z przyczyn ekonomicznych, pracodawcy przysługuje

uprawnienie do wyboru pracowników zakwalifikowanych do zwolnienia z pracy,

przy zastosowaniu obiektywnych i sprawiedliwych kryteriów oceny pracowników i

wyników ich pracy. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 232 k.p.c. wskazać

należy, że ciężar dowodu w zakresie wykazania, iż pozwana zastosowała

obiektywne i sprawiedliwe kryteria doboru pracownika do wypowiedzenia,

spoczywał w niniejszym postępowaniu na pozwanym pracodawcy (por. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 8 sierpnia 2006 r., sygn. akt I PK 50/06, Pr. Pracy 2006 nr 12,

poz. 39). Pozwany motywując w toku sporu dokonany wybór powodów, jako

pracowników przeznaczonych do zwolnienia, wskazał na kryteria doboru i

udowodnił, że mają one charakter obiektywny i sprawiedliwy. Powodowie nie

wykazali natomiast, że pozwana zastosowała niedozwolone kryteria doboru do

zwolnienia i nie zakwestionowali skutecznie ich zasadności.

W świetle powyższych okoliczności sprawy Sąd Rejonowy słusznie uznał, że

wypowiedzenie powodom umów o pracę dokonane zostało w ramach

rzeczywistych zmian organizacyjnych i było uzasadnione w kontekście art. 45 § 1

k.p. ze względu na zastosowanie usprawiedliwionych kryteriów doboru powodów do

zwolnienia.

Z tych względów apelacje powodów podlegają oddaleniu z mocy art. 385

k.p.c. O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98 § 1 k.p.c.

W imieniu powodów skargę kasacyjną wniósł ich pełnomocnik, zaskarżając

wyrok Sądu Okręgowego w całości i zarzucając:

- naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 232 § 1 k.p.c. mogące mieć

istotny wpływ na wynik sprawy, a polegające na dowolnej ocenie materiału

dowodowego i przejawiające się w stwierdzeniu, że w stosunku do powodów został

zastosowany tryb indywidualnych zwolnień w ramach ustawy z dnia 13 marca

8

2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy

z przyczyn niedotyczących pracowników, a nie zwolnień grupowych;

- sprzeczność istotnych ustaleń sądu z treścią zebranego w sprawie

materiału dowodowego, przejawiającą się w przyjęciu, że rozwiązanie z powodami

umów o pracę było uzasadnione z uwagi na zastosowanie sprawiedliwych i

obiektywnych kryteriów doboru do zwolnienia w zakresie oceny jakości pracy, a

nadto, że pracodawca nie naruszył przy rozwiązywaniu z pracownikami umów o

pracę przepisów ustawy wskazanej powyżej;

- naruszenie prawa materialnego, tj. art. 1 ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o

szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z

przyczyn niedotyczących pracowników przez jego niezastosowanie w sprawie.

Mając na uwadze powyższe zarzuty skarżący domagał się zmiany

zaskarżonego wyroku i przywrócenia powodów do pracy u pozwanego, ewentualnie

wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania.

W uzasadnieniu swego stanowiska zwrócił uwagę na brak wykazania przez

pozwanego obiektywnych kryteriów doboru pracowników do zwolnienia w zakresie

oceny jakości ich pracy, co jest w sprawie niezbędne dla uznania zasadności

wypowiedzenia umowy o pracę. Pracodawca poza niewiarygodnymi zeznaniami

świadków nie przedłożył żadnych dowodów na rzekome uchybienia pracowników.

Natomiast inicjatywa dowodowa powodów nie zyskała aprobaty Sądu drugiej

instancji, który oddalił jej wnioski dowodowe. Ponadto odwołał się do szeregu

przepisów ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach

rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących

pracowników oraz przepisów dyrektywy Rady 98/95/WE z 20 lipca 1998 r. w

sprawie zbliżania ustawodawstw Państw Członkowskich odnoszących się do

zwolnień grupowych (Dz. U. UE L. 225, s.16). W jego ocenie w sprawie doszło na

naruszenia art. 1 ust. 1 pkt 3 cytowanej wcześniej ustawy, albowiem skala

zwolnień, w tym także w trybie porozumienia stron uzasadnia przyjęcie tezy o

zwolnieniach grupowych, a nie indywidualnych. Z tych względów skarga kasacyjna

jest zasadna.

W odpowiedzi na skargę pozwany wniósł o jej oddalenie.

9

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem nieuzasadnione

są zarzuty podnoszone w ramach obydwu podstaw kasacyjnych. Już na wstępie

konieczne staje się przypomnienie, że z mocy art. 39813

§ 1 k.p.c. Sąd Najwyższy

rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i jest związany ustaleniami

faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia, jeżeli skarga nie

zawiera zarzutu naruszenia przepisów postępowania lub gdy zarzut taki okaże się

niezasadny.

W związku z tym kluczowego znaczenia nabiera ocena podniesionych w

skardze zarzutów procesowych, które nie mogą być dowolne, lecz powinny

pozostawać w związku z normą prawa materialnego, od której zależy przecież

wynik sprawy. Nadto zarzuty procesowe nie mogą pomijać ograniczenia

wynikającego z treści art. 3983

§ 3 k.p.c. Zgodnie z powołanym przepisem

podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub

oceny dowodów. Przy rozpoznawaniu skargi kasacyjnej Sąd Najwyższy nie jest

uprawniony ani do badania prawidłowości ustaleń faktycznych, ani do oceny

dowodów, dokonanych przez sąd drugiej instancji i jest związany ustalonym stanem

faktycznym sprawy (art. 39813

§ 2 k.p.c.). Związanie to wyklucza nie tylko

przeprowadzenie w jakimkolwiek zakresie dowodów, lecz także badanie, czy sąd

drugiej instancji nie przekroczył granic swobodnej ich oceny. Z tego punktu

widzenia każdy zarzut skargi kasacyjnej, który ma na celu polemikę z ustaleniami

faktycznymi sądu drugiej instancji, chociażby pod pozorem kontestowania błędnej

wykładni lub niewłaściwego zastosowania określonych przepisów prawa

materialnego, z uwagi na jego sprzeczność z art. 3983

§ 3 k.p.c. jest a limine

niedopuszczalny.

Pozostając w tym nurcie rozważań zauważyć należy, że obowiązkiem

skarżącego jest wskazanie konkretnych przepisów prawa procesowego, które jego

zdaniem, zostały naruszone. Przy czym nie chodzi tu o zwykłe naruszenie

procedury, lecz naruszenie kwalifikowane, które powinno wywrzeć istotny wpływ na

wynik sprawy. W piśmiennictwie prawniczym wyjaśniono, że naruszenie przepisów

10

postępowania sprowadza się do niezgodnej z przepisami procesowymi działalności

sądu. Jej podstawę mogą stanowić errores in iudicando, dotyczące kwestii

proceduralnych, jak również errores in procedendo, czyli błędy w postępowaniu

(por. T. Zembrzuski, Skarga kasacyjna – dostępność w postępowaniu cywilnym,

Lexis Nexis, Warszawa 2011, s. 323). W końcu skarga kasacyjna służy od

orzeczenia Sądu drugiej instancji (art. 3981

§ 1 k.p.c.), a zatem istotne uchybienia

procesowe powinny być przez skarżącego powiązane z postępowaniem

odwoławczym.

Przedstawione wyżej zasady w oczywisty sposób wizualizują ułomną

konstrukcję zarzutów w odniesieniu do drugiej podstawy kasacyjnej. Mimo szeroko

zakreślonej autonomii stron w ich redakcji, skarżący nie wykorzystał mechanizmu

jurysdykcyjnego do poddania kontroli orzeczenia w ramach tego nadzwyczajnego

środka odwoławczego. Po pierwsze, nie jest zasadny zarzut dowolnej oceny

zgromadzonego materiału dowodowego przez Sąd drugiej instancji. Z treści

argumentacji wynika, że w ten sposób skarżący zarzuca naruszenie art. 233 § 1

k.p.c., chociaż wadliwie przypisuje to treści art. 232 § 1 k.p.c. (pkt 1 skargi), którego

jak wiadomo ustawa nie zawiera. Upatrywanie wadliwości rozstrzygnięcia Sądu

drugiej instancji w treści przywołanej normy nie może przynieść spodziewanego

skutku, albowiem zarzut jest zredagowany wadliwie, skoro zarzuca jedynie

naruszenie art. 233 § 1 k.p.c., (odnoszącego się do postępowania przed sądem

pierwszej instancji) bez powiązania go z art. 391 § 1 k.p.c. Przepis art. 233 k.p.c.

jest tymczasem adresowany do sądu pierwszej instancji, wobec czego nie może go

naruszyć sąd drugiej instancji, a tym samym nie może on stanowić

usprawiedliwionej podstawy skargi. Lektura uzasadnienia skargi skłania do

wniosku, że skarżący kwestionuje nie tylko dokonaną przez Sąd drugiej instancji

ocenę poszczególnych dowodów w sprawie, lecz także neguje zupełność ustaleń

faktycznych niezbędnych dla prawidłowej subsumcji przepisów prawa materialnego,

w szczególności odnosząc się do stanowiska wyrażonego przez Okręgowy

Inspektorat Pracy. Rzecz w tym, że przedstawione kierunki zastrzeżeń nie stanowią

przedmiotu regulacji art. 233 § 1 k.p.c., a naruszenia innych przepisów

postępowania skarżący w ramach tej podstawy nie wskazał. Sformułowany w pkt 3

skargi zarzut wskazujący na art. 232 k.p.c. (brak odwołania do art. 391 § 1 k.p.c.)

11

stanowi de facto kontynuację wątku dotyczącego dokonania przez Sąd drugiej

instancji dowolnej oceny materiału dowodowego. Podsumowując ten fragment

rozważań wskazać należy, że niedopuszczalne jest oparcie skargi kasacyjnej na

podstawie, którą wypełniają omówione wyżej zarzuty. Przepis art. 3983

§ 3 k.p.c.

wprawdzie nie wskazuje expressis verbis konkretnych przepisów, których

naruszenie w związku z ustalaniem faktów i przeprowadzaniem oceny dowodów,

nie może być przedmiotem zarzutów wypełniających drugą podstawę kasacyjną,

nie ulega jednak wątpliwości, że obejmuje on art. 233 k.p.c., albowiem właśnie ten

przepis określa kryteria oceny wiarygodności i mocy dowodów (por. m.in. wyroki

Sądu Najwyższego: z dnia 19 października 2010 r., II PK 96/10, LEX nr 687025, z

dnia 24 listopada 2010 r., I UK 128/10, LEX nr 707405, czy też z dnia 24 listopada

2010 r., I PK 107/10, LEX nr 737366). Tytułem uzupełnienia należy dodać, że w

judykaturze Sądu Najwyższego dopuszczono wyjątkowo zasadność powoływania

się na treść art. 233 § 1 k.p.c. Może mieć to miejsce w razie kumulatywnego

przywołania także art. 328 § 2 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c. i to wówczas,

gdy w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku sąd – dokonując oceny wiarygodności

zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz wprowadzając stąd wnioski

– pominął wiele dowodów lub nie wyjaśnił z jakiej przyczyny odmówił im

wiarygodności lub mocy dowodowej, pomimo że mogły mieć one istotne znaczenie

dla rozstrzygnięcia w tej sprawie (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 stycznia

2005 r., I PK 134/04, LEX nr 602665). Tymczasem skarżący nie przywołuje w treści

skargi art. 328 § 2 k.p.c., a zatem i z tego powodu uwzględnienie procesowych

zarzutów skargi nie jest możliwe.

Po wtóre, nie zasługuje na uwzględnienie zarzut sprzeczności istotnych

ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego. Tak

sformułowany zarzut nie zawiera podstawy prawnej, co już samo w sobie

dyskwalifikuje możliwość jego uwzględnienia. Nadto autor skargi kasacyjnej

uchybienia upatruje w niewyjaśnieniu przez Sąd Okręgowy okoliczności istotnej

(kryteria doboru pracowników do zwolnienia) z punktu widzenia treści art. 30 § 4

k.p., chociaż jednocześnie obrazy tego przepisu nie zarzuca w skardze.

Wobec tego, skoro podstawy naruszenia przepisów postępowania okazały

się nieuzasadnione, rozpoznanie skargi należy ograniczyć do oceny zasadności

12

podstawy naruszenia przepisów prawa materialnego, a przy tej ocenie Sąd

Najwyższy jest związany podstawą faktyczną zaskarżonego wyroku. Przedmiotowe

związanie wywiera zasadniczy wpływ na kierunek rozstrzygnięcia. W związku z tym

przypomnieć należy, że zgodnie z ustaleniami Sądów obu instancji do rozwiązania

stosunków pracy z powodami doszło w trybie art. 10 ustawy z dnia 13 marca

2003 r. o szczegółowych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków

pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (tekst jednolity: Dz.U. z 2015 r.,

poz. 192). Pracodawca z uwagi na zmniejszone zapotrzebowanie na pracę na

stanowiskach zgrzewaczy oraz operatora linii lakierniczej wręczył w dniu 2 lipca

2011 r. M. R., M. S. i H. Z. stosowne oświadczenia woli w przedmiocie rozwiązania

umów o pracę za wypowiedzeniem z jednoczesnym skróceniem okresu

wypowiedzenia do jednego miesiąca. Sąd pierwszej instancji ustalił (a Sąd drugiej

instancji to zaaprobował), że u pozwanej nastąpił realny spadek produkcji

samochodów, a co za tym idzie uległo zmniejszeniu zapotrzebowanie na pracę w

określonej grupie pracowników.

W związku z tym należy wyjaśnić skarżącemu, że ocena czy doszło w

sprawie do zwolnień grupowych, czy też zwolnień indywidualnych, stanowi element

stanu faktycznego sprawy i nie może być w skardze kasacyjnej skutecznie

zakwestionowane przez zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art. 1 ustawy z

dnia 13 marca 2003 r. o szczegółowych zasadach rozwiązywania z pracownikami

stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (por. odpowiednio wyrok

Sądu Najwyższego z dnia 28 kwietnia 1997 r., I PKN 119/97, OSNP 1998 nr 1, poz.

13). Zresztą odnosząc się do materialnoprawnej koncepcji prezentowanej w

skardze kasacyjnej nie sposób pominąć, że opiera się ona na dosłownym

powtórzeniu i przytoczeniu treści przepisów ustawy oraz dyrektywy Rady 98/59/WE

z dnia 20 lipca 1998 r. w sprawie zbliżania ustawodawstw Państw Członkowskich

odnoszących się do zwolnień grupowych (Dz.U. UE. L. 1998.225.16). Tymczasem

skuteczne wniesienie skargi kasacyjnej wymaga nie tylko odwołania się do prawa

materialnego, lecz również obliguje wnoszącego skargę do przedstawienia wywodu

prawnego, który uwypukli rozbieżności w judykaturze, a tym samym uzasadni

potrzebę wykładni danej normy. W skardze stosownego wywodu brak, co najlepiej

ilustruje jej zakończenie, w którym skarżący apeluje „o skuteczną i szybką

13

interwencję”. Ten lapsus prawniczy stanowi zwieńczenie mylnego odzwierciedlenia

roli Sądu Najwyższego przy rozpoznawaniu skargi kasacyjnej. Nie polega ona na

mechanizmie interwencyjnym w oderwaniu od wymienianych na wstępie

obowiązków stron przy formułowaniu jej podstawy i granic zaskarżenia. Skarga

kasacyjna nie jest kolejnym środkiem zaskarżenia przysługującym od każdego

rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji, zwłaszcza w przypadku braku akceptacji

kierunku tego rozstrzygnięcia. Generalnie skarga służy kontroli prawidłowości

stosowania prawa (jako narzędzie interesu publicznego), a jej celem nie jest

weryfikacja trafności ustaleń faktycznych stanowiących podstawę orzeczenia. Sąd

Najwyższy rozpoznaje skargę kasacyjną w granicach podstaw sformułowanych

przez skarżącego i nie może wyjść w swoich rozważaniach poza te podstawy.

Zarzut naruszenia art. 1 ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych

zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn

niedotyczących pracowników przez jego niezastosowanie okazał się błędny, gdyż

ustalone okoliczności faktyczne w sprawie doprowadziły Sądy obu instancji do

takiego wniosku, a jego skarżący nie zdołał skutecznie obalić, nie wskazał również

innych podstaw prawa materialnego, które mogły prowadzić do odmiennych

wniosków. W celu unaocznienia istoty sporu warto pokusić się o abstrakcyjną

wykładnię prawa, która – z uwagi na ustalenia faktyczne – nie ma przełożenia w

sprawie. W pierwszym rzędzie należy wyjaśnić, jak ustala się progi ilościowe w

przypadku stosowania zwolnień grupowych. Niewątpliwie art. 1 ust. 1 ustawy o

zwolnieniach grupowych posługuje się sekwencją czasową, podczas której musi

ziścić się walor ilościowy określony w omawianym przepisie; chodzi mianowicie o

to, aby w okresie nieprzekraczającym 30 dni dokonano wypowiedzeń z przyczyn

niedotyczących pracowników, względnie rozwiązano stosunki pracy z tego powodu

na mocy porozumienia stron (pod warunkiem, że tych porozumień jest co najmniej

5). Judykatura w sposób jednoznaczny wyjaśnia, że początkowy bieg tego terminu

może rozpocząć się w dowolnym dniu miesiąca (por. wyrok Sądu Najwyższego z

dnia 21 marca 2001 r., I PKN 334/00, OSNP 2003, z. 1, poz. 13). Rodzi się zatem

pytanie, czy bieg terminu należy ustalać przyjmując za początek datę złożenia

pierwszemu pracownikowi oświadczenia woli, czy też może taki moment wyznacza

data rozwiązania stosunku pracy (por. K.W. Baran – Komentarz do art. 1 ustawy o

14

szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z

przyczyn niedotyczących pracowników, LEX 2010r.). Zakres funkcjonalny

analizowanego przepisu wskazuje, że dla oceny zastosowania art. 1 ust. 1 ustawy

o zwolnieniach grupowych (co do liczby zwalnianych pracowników w stosunku do

reszty załogi) decydujące znaczenia ma chwila złożenia pracownikom

oświadczenia o wypowiedzeniu, a nie data rozwiązania stosunków pracy. Pogląd

ten potwierdza wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 września 1994 r., I PRN 63/94,

OSNAPiUS 1995, z. 3, poz. 36, chociaż został on wydany na tle poprzednio

obowiązującej ustawy, to nadal zachowuje swój walor interpretacyjny. Nie inaczej

na daną kwestię zapatruje się Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w

Luksemburgu (por. wyrok z dnia 27 stycznia 2005 r., w sprawie Irmtraud Junk

przeciwko Wolfgang Kühnel, C-188/03, LEX nr 215829). W konsekwencji pierwsze

wypowiedzenie lub porozumienie prowadzące do rozwiązania stosunku pracy

powoduje rozpoczęcie biegu 30-dniowego okresu z art. 1 ust. 1 ustawy o

zwolnieniach grupowych.

Z drugiej strony konieczność wyboru spośród większej liczby zatrudnionych

pracowników, z którymi ma nastąpić rozwiązanie umowy o pracę, wymaga

uwzględnienia, że dana osoba jest z pewnych względów mniej przydatna w pracy

od innych. Stąd też, w przypadku zmniejszenia zatrudnienia, które nie jest

warunkiem sine qua non stosowania ustawy, powinna być wskazana przyczyna

wyboru pracownika do zwolnienia z pracy (kryteria doboru) chyba, że jest oczywista

lub znana pracownikowi (art. 30 § 4 k.p.). Daną kwestię kompleksowo obrazuje

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 stycznia 2013 r., I PK 172/12 (LEX nr

1312564). W cytowanym judykacie Sąd Najwyższy wskazał, że w sytuacji, gdy

rozwiązanie umowy o pracę dotyczy pracownika wybranego przez pracodawcę z

większej liczby pracowników, zatrudnionych na takich samych stanowiskach pracy,

przyczyną tego wypowiedzenia są nie tylko zmiany organizacyjne, czy redukcja

zatrudnienia, ale także określona kryteriami doboru sytuacja danego pracownika, to

wynikający z art. 30 § 4 k.p. wymóg wskazania przyczyny wypowiedzenia umowy o

pracę zawartej na czas nieokreślony jest ściśle związany z możliwością oceny jego

zasadności w rozumieniu art. 45 § 1 k.p. Wskazanie tej przyczyny lub przyczyn

przesądza o tym, że spór przed sądem pracy może się toczyć tylko w ich

15

granicach. Okoliczności podane pracownikowi na uzasadnienie decyzji o

rozwiązaniu stosunku pracy, a następnie ujawnione w postępowaniu sądowym,

muszą być takie same, zaś pracodawca pozbawiony jest możliwości powoływania

się przed organem rozstrzygającym spór na inne przyczyny mogące przemawiać za

zasadnością wypowiedzenia umowy. Identycznie na sprawę zapatruje się Sąd

Najwyższy w wyroku z dnia 10 września 2013 r., I PK 61/13, OSNP 2014 nr 12,

poz. 166. Brak jednak powołanych w skardze odpowiednich norm prawa

materialnego wykluczył możliwość badania sprawy pod wskazanym kątem.

Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną w

myśl art. 39814

k.p.c.

O kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnięto stosownie do treści

art. 102 k.p.c., uznając, że utrata miejsca pracy z przyczyn leżących po stronie

pracodawcy, w okolicznościach faktycznych sprawy, mieści się w hipotezie tego

przepisu.