I CSK 156/14

Sygn. akt I CSK 156/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 12 marca 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Antoni Górski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Mirosław Bączyk

SSN Zbigniew Kwaśniewski

w sprawie z powództwa T. S.

przeciwko Towarzystwu Ubezpieczeń Wzajemnych "T." w W.

o zadośćuczynienie, odszkodowanie i rentę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 12 marca 2015 r.,

skargi kasacyjnej powódki

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 6 września 2013 r.,

A) uchyla zaskarżony wyrok w zakresie dotyczącym

roszczenia powódki o zadośćuczynienie i o skapitalizowane

odsetki (pkt. I ppkt. 1 i 2 ) i w tej części zmienia go w ten sposób,

że oddala apelację pozwanego w odniesieniu do tych roszczeń,

B) uchyla zaskarżony wyrok w części dotyczącej

rozstrzygnięcia o kosztach (pkt. I ppkt. 3 i 4 ) oraz w pkt. III

i zmienia go w ten sposób, że znosi wzajemnie między stronami

koszty procesu za obie instancje,

2

C) zasądza od pozwanego na rzecz powódki kwotę 3 600 zł

(trzy tysiące sześćset) kosztów postępowania kasacyjnego.

3

UZASADNIENIE

Powódka T. S. dochodzi od pozwanego ubezpieczyciela – Towarzystwa

Ubezpieczeń Wzajemnych „T.” roszczeń z tytułu następstw wypadku

komunikacyjnego, któremu uległa w dniu 17 lipca 2009 r. Roszczenia te obejmują

zadośćuczynienie za doznaną krzywdę, odszkodowania z poniesione szkody, rentę

oraz żądanie ustalenia odpowiedzialności pozwanego za następstwa wypadku,

które mogą ujawnić się w przyszłości.

Wyrokiem z dnia 12 grudnia 2012 r. Sąd Okręgowy w W. zasądził od

pozwanego ma rzecz powódki zadośćuczynienie w wysokości 240.000 zł

z ustawowymi odsetkami od kwoty 50.000 zł od 4 lipca 2011 r. oraz kwotę

38.108,75 zł. tytułem skapitalizowanych odsetek z ustawowymi odsetkami od

4 lipca 2011 r., uwzględnił większość roszczeń odszkodowawczych i w znacznej

części roszczenie o rentę oraz ustalił odpowiedzialność pozwanego na przyszłość.

Sąd Okręgowy, rozważając poważne następstwa wypadku dla stanu zdrowia

i przyszłości życia powódki uznał, że odpowiednią sumą zadośćuczynienia za jej

krzywdę będzie kwota 400.000 zł, a ponieważ pozwany wypłacił już jej w sumie

160.000, zasądził na jej rzecz dodatkowo 240.000 zł.

Na skutek apelacji pozwanego od tego orzeczenia, Sąd Apelacyjny

wyrokiem z dnia 6 września 2013 r. zmienił je m. in. przez obniżenie zasądzonego

zadośćuczynienie do kwoty 90.000 zł, oceniając, że powódce należy się

zadośćuczynienie w ogólnej kwocie 250.000 zł, tym samym uznał ustalone przez

Sąd I – ej Instancji zadośćuczynienie za wygórowane. Konsekwencją tej redukcji

zadośćuczynienia było zmniejszenie kwoty skapitalizowanych odsetek do

24.965,32 zł i oddalenie dalej idącego roszczenia z tytułu zadośćuczynienia.

Wyrok Sądu Apelacyjnego zaskarżyła powódka skargą kasacyjną w części

oddalającej roszczenie o zadośćuczynienie co do kwoty 150.000 zł oraz roszczenie

o skapitalizowane odsetki co do kwoty 13. 143,43 zł i orzekającej o kosztach

procesu. Zarzuciła naruszenie art. 445 § 1 k.c., art. 445 § 1 w zw. z art. 444 § 1 k.c.

oraz art. 481 § 1 w zw. z art. 482 § 1 i art. 455 § 1 k. c., wnosząc o uchylenie w tym

4

zakresie skarżonego wyroku i oddalenie apelacji, ewentualnie o przekazanie

sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Z ustaleń Sądów wynika, że 16- letnia wówczas powódka doznała w czasie

wypadku następujących obrażeń ciała: wstrząsu urazowego, urazu

wielonarządowego, rozerwania śledziony z krwawieniem do otrzewnej, krwiaka

zaotrzewnowego, pęknięcia dwunastnicy, złamania trzech żeber, złamania

z obniżeniem przedni – górnej krawędzi trzonu kręgosłupa kręgu Th 12.

naderwania wiązadła międzykolczystego na poziomie Th 11/Th 12 oraz pourazowej

wypukliny tarczy międzykręgowej na tym poziomie, zespołu wąskiego kanału

kręgowego, przetoki trzustkowej, ostrego zapalenia trzustki i rozległego otarcia

skóry nadbrzusza po stronie lewej. W związku z tym przeszła następujące operacje

i zabiegi: zabieg usunięcia śledziony pękniętej - splenektomi, zabieg operacyjnego

zszycia dwunastnicy z jednoczesnym zespoleniem obarczającym jelitowo –

żołądkowym, operacyjną stabilizację kręgosłupa na odcinku Th 12 oraz operacyjne

usunięcie tej stabilizacji. Oprócz cierpień związanych z tym procesem leczenia,

którego ubocznym skutkiem było wycieńczenie organizmu (straciła na wadze

18 kg.), powódka utraciła znaczną część zdrowia, nie może wykonywać większego

wysiłku fizycznego, na stałe musi utrzymywać dietę, a ponadto nawracają jej

groźne zapalenia trzustki.

Oceniając zaskarżony wyrok w kontekście zarzutów kasacyjnych należy

stwierdzić, że Sąd Apelacyjny, ustalając wielkość krzywdy powódki, skupił się

przede wszystkim na bezpośrednim zakresie następstw wypadku dla stanu jej

zdrowia, nie przywiązując należytej wagi do skutków, które mają charakter trwały,

gdyż, wedle prognoz lekarskich, pozostaną już na całe jej życie. Należą do nich

przede wszystkim znaczne ograniczenia w wyborze zawodu i wykonywaniu pracy

spowodowane tym, że powódka nie powinna podejmować większych wysiłków

fizycznych, przeciwwskazana też jest jej praca wymagająca długotrwałej pozycji

stojącej, a także siedzącej. Biegli formułują wprawdzie ostrożnie prognozy co do

możliwości wykonywania pracy zawodowej przez powódkę, określając je jako

„niepewne”, jednakże z opinii biegłego ortopedy traumatologa wynika, że obecny

5

zakres tolerancji organizmu powódki przy jednostajnej pozycji siedzącej wynosi 3 –

4 godziny, co znacznie ogranicza jej możliwości pracy także o charakterze

biurowym. Najbardziej niebezpieczne dla jej zdrowia są jednak nawracające często

zapalenia trzustki, będące skutkiem uszkodzenia tego organu w czasie wypadku.

Biegli nie potrafili jednoznacznie ocenić rokowań co do tego istotnego upośledzenia

jej zdrowia, określając je mianem „ostrożnych”. Zadośćuczynienie za odniesioną

krzywdę przyznawane jest - co do zasady - jednorazowo, powinno zatem

uwzględniać także negatywne następstwa dla poszkodowanego w przyszłości,

które mogą być prognozowane z odpowiednim stopniem prawdopodobieństwa i to

nie tylko dla jego zdrowia fizycznego, ale także w sferze psychiki, zwłaszcza, jeśli

jest to osoba tak młoda, jak powódka. W nowszym orzecznictwie Sądu

Najwyższego, poczynając od wyroku z dnia 30 stycznia 2004 r., ICK 131/03,

(OSNC 2005, nr 2, poz. 40), podkreśla się, że podstawowym celem

zadośćuczynienia jest funkcja kompensująca rozmiar cierpienia i zakres

niekorzystnych zmian w życiu poszkodowanego, będących następstwem deliktu

(por. m.in. wyrok z dnia 8 czerwca 2011 r., I PK 275/10, niepubl.). Dlatego też

akcentowany przedtem w tym kontekście poziom przeciętnej stopy życiowej

społeczeństwa może rzutować na wysokość zadośćuczynienia jedynie

uzupełniająco, w aspekcie urzeczywistniania konstytucyjnej zasady sprawiedliwości

społecznej (zob. wyrok z dnia 8 sierpnia 2012 r., I CSK2/12, niepubl.). Kierując się

tymi przesłankami trzeba uznać, że ocena rozmiaru krzywdy odniesionej przez

powódkę dokonana przez Sąd Okręgowy była bardziej całościowa i wszechstronna

od oceny Sądu Apelacyjnego. Uwzględniała bowiem nie tylko rozmiar cierpień

powódki w trakcie leczenia, ale także ciążącą na niej traumę powypadkową

i - w odpowiedni sposób - także poważne następstwa odniesionych obrażeń na

dalsze jej życie. Dlatego też, zdaniem Sądu Najwyższego, dokonanie tak

znacznego obniżenia zadośćuczynienia w zaskarżonym wyroku nastąpiło

z wyraźnym naruszeniem art. 445 § 1 k.c., co uzasadniało uchylenie w tym

zakresie tego rozstrzygnięcia i oddalenie apelacji (art. 39816

w zw. z art. 98 § 1

k.p.c.).

6