II PK 114/14

Sygn. akt II PK 114/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 12 marca 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Zbigniew Korzeniowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Romualda Spyt

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec

w sprawie z powództwa E. D.

przeciwko Urzędowi Skarbowemu w W.

o uznanie wypowiedzenia za bezskuteczne,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 12 marca 2015 r.,

skargi kasacyjnej powódki od wyroku Sądu Okręgowego w Z.

z dnia 30 grudnia 2013 r.,

I. oddala skargę kasacyjną

II. zasądza od powódki na rzecz strony pozwanej 120 zł

tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

Sąd Okręgowy w Z. wyrokiem z 30 grudnia 2013 r. oddalił apelację skarżącej

powódki od wyroku Sądu Rejonowego w N. z 4 października 2013 r., który oddalił

2

jej powództwo o przywrócenie do pracy, przyjmując, że wypowiedzenie umowy o

pracę było zasadne.

Przyczyną wypowiedzenia była utrata zaufania „spowodowana rażącym

naruszeniem obowiązków pracowniczych wynikających z zakresu czynności,

przepisów o służbie cywilnej oraz zasad etyki korpusu służby cywilnej,

polegających na sporządzeniu z własnej inicjatywy za podatnika korekty zeznania

SD-3 ze znacznie mniejszą w stosunku do pierwotnego zeznania wartością

nabytego spadku, powodującą zaniżenie należnego podatku z tytułu nabycia

spadku”. Powódka była zatrudniona u pozwanego na stanowisku starszego

inspektora. Rejestrowała zeznania podatkowe SD-3 a także weryfikowała wartości

przedmiotu opodatkowania. Sąd Rejonowy ustalił, że naczelnik wielokrotnie wytykał

powódce różnego rodzaju uchybienia pracownicze. Na wezwanie 5 czerwca 2013 r.

w urzędzie stawiła się podatniczka K. K. Podatniczka wyjaśniła, iż w pierwotnym

zeznaniu SD-3, które osobiście sporządziła i złożyła w urzędzie, podała wyższe

wartości składników majątku zgłoszonych do opodatkowania, ale pracownica

urzędu przyjmująca zeznanie zaoferowała się sporządzić za nią nowe zeznanie,

zaniżające wartość składników majątkowych zgłaszanych do opodatkowania w celu

zmniejszenia wysokości podatku. Podatniczka zgodziła się na propozycję i

pozostawiała dokumenty, a po kliku dniach, na telefoniczne wezwanie urzędniczki

zgłosiła się do urzędu, podpisała przygotowane przez urzędniczkę zeznanie SD-3 i

je złożyła. W związku z wezwaniem do wyjaśnienia i skorygowania zeznania

podatkowego podatniczka wyraziła wolę natychmiastowego skorygowania zeznania

poprzez podanie w zeznaniu pierwotnych wartości składników majątkowych

zgłoszonych do opodatkowania. W związku z treścią wyjaśnień podatniczki

komisarz skarbowy W. B. przedstawiła sprawę kierownikowi referatu M. M.

Podatniczka wraz z M. M. udały się do zastępcy naczelnika urzędu L. A.

Podatniczka powtórzyła swoje wyjaśnienia, a ponieważ mówiąc o urzędniczce,

która zaniżyła w zeznaniu wartość składników majątkowych zgłoszonych do

opodatkowania posługiwała się sformułowaniem „pani z pokoju nr 4”, L. A. zarządził

przeprowadzenie konfrontacji podatniczki i powódki. Podatniczka zdecydowanie

wskazała na powódkę, jako osobę, która sporządziła za nią zeznanie podatkowe

SD-3, zaniżające wartość składników majątkowych w stosunku do wartości

3

podanych przez podatniczkę w pierwotnym zeznaniu podatkowym. W reakcji na

wyjaśnienia podatniczki powódka oświadczyła, że nie pamięta zdarzenia

przedstawianego przez podatniczkę. Sporządzono protokół z rozmowy z

podatniczką, który podpisała. Z protokołem zapoznał się naczelnik urzędu T. L.

Zobowiązał powódkę do ustosunkowania się do treści protokołu na piśmie. W

oświadczeniu z 17 czerwca 2013 r. powódka podała: - „nie pamiętam by taka

sytuacja miała miejsce”. Naczelnik zarządził wystosowanie do podatniczki pisma

zawierającego szczegółowe pytania dotyczące sprawy. W reakcji na pismo

podatniczka bez wezwania stawiła się u naczelnika. Podatniczka odpowiedziała na

pytania zawarte w piśmie z 17 czerwca 2013 r. do protokołu. Naczelnik po

zapoznaniu się z protokołem podjął decyzję o wypowiedzeniu powódce umowy o

pracę. Z telefonu służbowego, do którego dostęp miała powódka, zrealizowano 16

kwietnia 2013 r. połącznie do podatniczki. Punkt 4.2.4 ust. 2 instrukcji obiegu

dokumentów stanowi, że pracownik przyjmuje zeznania SD-3 oraz załączone

dokumenty, sprawdza pod względem formalnym i merytorycznym oraz potwierdza

na kopii zgodność z oryginałem (…) w dniu wpływu, bądź następnym wprowadza

je do systemu P. Sąd Rejonowy ustalił, że powódka z własnej inicjatywy

sporządziła za podatniczkę korektę zeznania SD-3 w celu wyliczenia podatku od

spadków i darowizn w kwocie niższej niżby to wynikało z pierwotnego zeznania

sporządzonego osobiście przez podatniczkę. Wynika to z zeznań świadków L. A. i

M. M., a także z dokumentów (notatki k. 20, protokołów z 5 i z 20 czerwca 2013 r.).

Sąd nie zgodził się ze stanowiskiem powódki, iż gdyby nawet przyczyna

wypowiedzenia była prawdziwa, to nie uzasadniałaby wypowiedzenia.

Niedopuszczalność sporządzania za podatników zeznań podatkowych jest

oczywista. Powódka nie ograniczyła się do przepisania na komputerze zeznania

podstawowego SD-3 sporządzonego przez podatnika, lecz merytorycznie

zaingerowała w jego treść, zmniejszając wartości zgłaszanych do opodatkowania

składników majątkowych w celu zmniejszenia zobowiązania podatkowego.

Sporządzenie za podatnika zeznania podatkowego uzasadnia utratę zaufania

pracodawcy do powódki, co stanowiło uzasadnioną przyczynę wypowiedzenia

umowy o pracę.

4

Sąd Okręgowy potwierdził ustalenia Sądu Rejonowego. Dodał, że

zachowanie powódki wiązało się z naruszeniem obowiązku dbania o dobro zakładu

pracy i ochronę jego mienia (art. 100 § 1 i § 2 pkt 4 k.p.). Pracodawca ma prawo do

zatrudniania pracowników dających najlepszą gwarancję prawidłowego

wykonywania obowiązków. Pozwany wykazał zgodnie z ciężarem dowodu z art. 6

k.c. w związku z art. 232 k.p.c. istnienie przyczyny wypowiedzenia i jej zasadność.

W skardze kasacyjnej powódka zarzuciła naruszenie: I. prawa materialnego:

1) art. 45 § 1 k.p. przez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że w

sprawie zachodziły przesłanki do rozwiązania z powódką umowy o pracę za

wypowiedzeniem ze względu na utratę zaufania, gdyż powódka z własnej inicjatywy

sporządziła za podatniczkę M. K. korektę zeznania SD-3 w celu wyliczenia podatku

od spadków i darowizn w kwocie niższej niżby to wynikało z pierwotnego zeznania

sporządzonego przez podatniczkę, podczas gdy nie zaistniały przesłanki

uzasadniające ziszczenie się przyczyny utraty zaufania wobec pracownika bowiem

przyjęta przyczyna wypowiedzenia umowy o pracę z uwagi na nieprawdziwy i

nierzeczywisty charakter jest nieuzasadniona; 2) art. 6 k.c. w związku z art. 300 k.p.

oraz w związku z art. 232 k.p.c. poprzez nieprawidłowe rozłożenie ciężaru dowodu i

przyjęcie, że w rozważanym przypadku powódka nie wykazała, że wskazane w

wypowiedzeniu okoliczności nie miały miejsca, a w konsekwencji pozwany wykazał

istnienie przyczyny wypowiedzenia umowy o pracę i jej zasadność pomimo tego, że

pozwany nie przedstawił: - dokumentów, na których istnienie powoływał się

zarówno w oświadczeniu o wypowiedzeniu umowy o pracę, jak i w toku procesu, tj.:

korekty zeznania SD-3 ze znacznie mniejszą w stosunku do pierwotnego zeznania

wartością nabytego spadku, powodującą zaniżenie kwoty należnego podatku z

tytułu nabycia spadku, którą miała sporządzić powódka; - zeznania SD-3

pierwotnego ze znacznie wyższą wartością niż podana w korekcie zeznania, którą

sporządził podatnik; II. prawa procesowego: 1) art. 235 § 1 k.p.c. i art. 328 § 2

k.p.c. przez naruszenie zasady bezpośredniości i oparcie przez Sąd Okręgowy

wyroku na dowodzie nieprzeprowadzonym w sprawie, tj. dowodzie z przesłuchania

podatnika M. K. przeprowadzonym przez pozwanego, zawartym w protokołach z 5

czerwca 2013 r. i z 20 czerwca 2013 r., które to przesłuchanie zostało

przeprowadzone bez udziału Sądu, czego skutkiem jest nierozważenie

5

wszechstronnie materiału dowodowego sprawy oraz przez powoływanie się przez

Sąd Okręgowy na dowody w postaci: korekty zeznania SD-3 ze znacznie

zmniejszoną w stosunku do pierwotnego zeznania wartością nabytego spadku –

sporządzoną według oceny Sądu Okręgowego przez powódkę w celu wyliczenia

podatku od spadków i darowizn w kwocie niższej niżby to wynikało z zeznania

sporządzonego osobiście przez podatniczkę M. K., podczas gdy ww. dokumenty

nie znalazły się w materiale dowodowym sprawy; 2) art. 328 § 2 k.p.c. w związku z

art. 391 § 1 k.p.c. przez nierozważenie przez Sąd Okręgowy w uzasadnieniu braku

dowodu z dokumentu zeznania SD-3 i zeznania SD-3 korekty, co skutkowało

nierozważeniem wszechstronnie zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz

przez niewyjaśnienie w uzasadnieniu wyroku przyczyn nieuwzględniania zarzutu

naruszenia art. 235 § 1 k.p.c.

Pozwany wniósł o oddalenie skargi i zasądzenie kosztów postępowania

kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzuty skargi kasacyjnej nie są zasadne i dlatego została oddalona.

Skarżąca zarzuca, że w sprawie nie udowodniono zdarzenia, które pozwany

przyjął za przyczynę wypowiedzenia umowy o pracę. Punkt ciężkości dotyczy art.

235 § 1 przez „naruszenie zasady bezpośredniości i oparcie wyroku na dowodzie

nieprzeprowadzonym w niniejszej sprawie”. Zarzut ten nie jest trafny, gdyż zasada

bezpośredniości (postępowanie dowodowe odbywa się przed sądem orzekającym)

odnosi się do konkretnego dowodu, składającego się na postępowanie dowodowe

prowadzone przez sąd. Podatniczka M. K. nie była świadkiem w postępowaniu

sądowym w tej sprawie (art. 258 i nast. k.p.c.). Skoro nie była świadkiem w

postępowaniu sądowym, to przepis ten nie mógł zostać naruszony. Nie wynika z

niego, że Sąd każdorazowo niejako z urzędu przeprowadza każdy dowód (tu z

zeznań świadka) bezpośrednio dotyczący faktów. Wykracza to poza ramy art. 235

k.p.c. Jest to kwestia szersza, czy brak określonego dowodu w sprawie ma wpływ

na jej wynik. Wówczas czym innym jest zaniechanie albo pominięcie dowodu

zawnioskowanego w postępowaniu sądowym przez stronę. Zakres postępowania

6

dowodowego zależy w pierwszej kolejności od stron procesu cywilnego. Sąd może

dopuścić dowód niewskazany przez stronę (art. 232 zdanie drugie k.p.c.). Uznanie

przysługujące sądowi (sąd może dopuścić dowód niewskazany przez stronę) z

reguły nie może być podstawą zarzutu, zresztą skarżąca takiego zarzutu nie stawia

(czyli zaniechania przeprowadzenia dowodu z urzędu). W pierwszej kolejności to

strony oceniają, jakie dowody są w sprawie konieczne (pozew, odpowiedź na

pozew). Przekłada się to na określone wnioski dowodowe, które też nie muszą być

uwzględniane przez sąd. Przedmiotem dowodu są fakty mające dla rozstrzygnięcia

sprawy istotne znaczenie. Sąd pomija twierdzenia i dowody, jeżeli okoliczności

sporne zostały już dostatecznie wyjaśnione. Nieuprawniona jest więc teza, że to

sąd ma wyprzedzać stanowiska stron i z urzędu prowadzić postępowanie

dowodowe. Stałoby to w sprzeczności z zasadą kontradyktoryjności procesu.

Zasada ta obowiązuje również przed sądem pracy, który także nie prowadzi

postępowania dowodowego z urzędu (prowadził je poprzednio tylko w

ograniczonym zakresie, czyli przy ustaleniu istnienia stosunku pracy – por.

nieobowiązujący już art. 4771

§ 11

k.p.c.). W tej sprawie żadna ze stron nie wniosła

o przeprowadzenie dowodu z zeznań świadka M. K. Sąd mógł uznać, że na

podstawie zebranego materiału okoliczności sporne zostały dostatecznie

wyjaśnione. Brak zatem dowodu z zeznań tego świadka nie oznacza, że sprawa nie

została dostatecznie wyjaśniona do rozstrzygnięcia. Skarżąca nie zarzuca

naruszenia art. 217 § 3 k.p.c. Ponadto skargę kieruje się do wyroku sądu drugiej

instancji (art. 3981

§ 1 k.p.c.), natomiast postępowanie dowodowe przeprowadza

zasadniczo sąd pierwszej instancji, co wynika z art. 381 k.p.c. Nowy wniosek

dowody na etapie przed sądem drugiej instancji nie może być temporalnie dowolnie

zgłoszony. Oceny tej nie zmienia pewna specyfika ciężaru dowodu w sprawach z

odwołania od wypowiedzenia umowy o pracę, gdyż to pracodawca musi wykazać

zasadność wypowiedzenia. W odwołaniu od wypowiedzenia umowy o pracę, które

staje się pozwem, pracownik wystarczy, że nie zgadza się z wypowiedzeniem. W

zakresie faktów i wniosków dowodowych pracownik (powód) może być bierny

procesowo, jednak wówczas jego pozycja jest gorsza, gdyż nadal obowiązuje

zasada, że powinien przedstawić swoją wersję zdarzeń (jeżeli jest sprzeczna z

wersją pracodawcy) oraz twierdzenia i dowody na ich poparcie (art. 210 k.p.c.).

7

Jeżeli pracownik tego nie czyni, to musi liczyć się z tym, że w sporze sąd przyjmie

wersję zdarzeń podaną przez pracodawcę. Skarżąca nie wnioskowała o

przeprowadzenie dowodu z zeznań św. E. K., jednak miała możliwość odniesienia

się do dokumentów (protokołów) zawierających jej wyjaśnienia. Innymi słowy

dowodem, nie były zeznania podatniczki, lecz jej wyjaśnienia utrwalone w

dokumentach. Powódka mogła odnieść się do tych dokumentów i w tym znaczeniu

zasada bezpośredniości nie została naruszona.

Nie został naruszony art. 6 k.c. i art. 232 k.p.c., gdyż skarżąca niezasadnie

przyjmuje, iż Sąd wymagał od niej, iżby wykazała, że wskazane w wypowiedzeniu

okoliczności nie miały miejsca. Pozwany pracodawca miał wykazać przyczynę

wypowiedzenia (zgodnie z prawem materialnym – art. 45 § 1 k.p.). W procesie

podał określony stan faktyczny i odwołał się do dowodów. Sąd uznał, że materiał

zebrany w sprawie potwierdza wersję pracodawcy. Sąd drugiej instancji mógł w

rozpoznaniu sprawy oraz zarzutów apelacji poprzestać na materiale zebranym

przed Sądem pierwszej instancji. Skarżąca nie zarzuca naruszenia art. 382 k.p.c.

ani art. 381 k.p.c. W sprawie znaczenie miało określone zachowanie, czyli

wypełnienie przez powódkę zeznania podatkowego (SD-3) za podatniczkę. Zostało

to potwierdzone przez podatniczkę, która wskazała personalnie na powódkę.

Odbyła się określona konfrontacja. Podatniczka potwierdziła to w drugim

wyjaśnieniu (w odpowiedzi na konkretne pytania). Potwierdzili to świadkowie

słuchani w sprawie. Skarżąca skupia się na braku zeznań świadka E. K., natomiast

pomija dowody przeprowadzone w postępowaniu sądownym. Odnosi się do

dowodów, których w sprawie nie przeprowadzono i nie podważa dowodów na

podstawie których dokonano ustaleń ją obciążających. Sąd mógł uznać wyjaśnienia

podatniczki za część materiału (art. 382 k.p.c.), jako że potwierdzone zostały w

protokołach oraz w zeznaniach świadków. Tak samo gdy idzie o brak w aktach

dokumentu zeznania podatkowego SD-3, skoro stanowiło ono element zwykłej

procedury podatkowej. Skarżąca nie twierdzi (zarzuca), że takie zeznanie nie

istniało. Podatniczka była wzywana i toczyło się postępowanie z określonymi

ustaleniami i ocenami co do majątku spadkowego i jego wartości. Pierwotne

zeznanie podatkowe (przed korektą), może nie być dostępne, gdyż wedle ustalonej

wersji podatniczka zostawiła je powódce. Nowe zeznanie zostało sporządzone z

8

pomocą komputera przez skarżącą i na jej wezwanie zostało podpisane przez

podatniczkę. Takie są ustalenia. Odmienna ocena dowodów nie może być

podstawą zarzutów skargi kasacyjnej (art. 3983

§ 3 k.p.c.). W sprawie ustalono, że

podatniczka zdecydowanie wskazała na powódkę, jako osobę, która sporządziła za

nią nowe zeznanie podatkowe. Wskazanie w procesie na określone fakty

przerzucało na powódkę obowiązek odniesienia się do twierdzeń pracodawcy i

wskazania oraz udowodnienia swojej (przeciwnej) wersji zdarzeń (art. 210 k.p.c.).

Na tym polega zasada kontradyktoryjności i dlatego nie został naruszony art. 6

k.p.c. w związku art. 232 k.p.c.

Na tym tle nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 328 § 2 k.p.c.

Uzasadnienie wyroku wystarczająco klarownie przestawia podstawę faktyczną i

prawną rozstrzygnięcia. Wszak kwestia faktyczna to pytanie czy zarzucane

zdarzenie miało miejsce. Sądy odpowiedziały pozytywnie i przedstawiły dowody

składające się na podstawę faktyczną. Jeżeli przez pryzmat art. 328 § 2 k.p.c.

zarzuca się naruszenie przez Sąd drugiej instancji art. 235 § 1 k.p.c., to nie jest to

metodycznie i merytorycznie zasadne. Zarzut w części dotyczy rozpoznania

apelacji, wówczas właściwy byłby zarzut naruszenia art. 378 § 1 k.p.c., przy czym

konieczne byłoby wykazanie, że naruszenie tego przepisu miało wpływ na wynik

sprawy (art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c.). Nie można tego stwierdzić, jako że już wyżej

stwierdzono, iż brak dowodu z zeznań świadka niezasadnie łączy się w skardze z

naruszeniem art. 235 § 1 k.p.c. Nie jest również wątpliwa podstawa prawna

rozstrzygnięcia, czyli art. 45 § 1 k.p. Ramy prawne sporu nie są skomplikowane.

Chodziło o zasadność i zgodność z prawem wypowiedzenia. Spór dotyczył tylko

zasadności, a o tym decydowały fakty. W ocenie zarzutu materialnego skargi

zachodzi związanie stanem faktycznym, na którym oparto zaskarżony wyrok (art.

39813

§ 2 k.p.c.). Skoro Sąd ustalił, że skarżąca zaproponowała i sporządziła za

podatniczkę spadkowe zeznanie podatkowe, obniżając wartość opodatkowania, to

nie doszło do naruszenia art. 45 § 1 k.p., gdyż pozwany mógł uznać takie

zachowanie jako przyczynę utraty zaufania, uzasadniające wypowiedzenie umowy

o pracę.

Z tych motywów orzeczono jak w sentencji, stosownie do art. 39814

k.p.c.

9

O kosztach orzeczono na podstawie art. 98 i 99 k.p.c. oraz § 11 ust. 1 pkt 1

oraz § 12 ust. 4 pkt 2 (stosowanego odpowiednio do odpowiedzi na skargę

kasacyjną) rozporządzenia z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności

radców prawnych.