III KK 40/15

Sygn. akt III KK 40/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 11 marca 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Michał Laskowski (przewodniczący)

SSN Rafał Malarski (sprawozdawca)

SSN Józef Szewczyk

Protokolant Anna Korzeniecka-Plewka

w sprawie A. K. i K. S.

uniewinnionych od zarzutu popełnienia czynu z art. 286 §1 k.k. w zw. z art. 294 § 1

k.k. w zw. z art. 12 k.k. i w zw. z art. 65 § 1 k.k.

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k.

w dniu 11 marca 2015 r.,

kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego

od wyroku Sądu Okręgowego w B.

z dnia 9 października 2013 r.,

zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w I. z dnia 31 maja 2013 r.,

uchyla zaskarżony wyrok w zakresie rozstrzygnięcia o kosztach

procesu i sprawę w tym zakresie przekazuje do ponownego

rozpoznania Sądowi Okręgowemu w B.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 31 maja 2013 r Sąd Rejonowy, po rozpoznaniu sprawy

zainicjowanej subsydiarnym aktem oskarżenia, uznał oskarżonych A. K. i K. S. za

winnych popełnienia czynu z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k. i w zw. z art. 65 §

2

1 k.k. i za to skazał ich na kary pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem

ich wykonania na odpowiednie okresy próby oraz na kary grzywny.

Apelacje od powyższego wyroku na korzyść oskarżonych wnieśli: prokurator,

A. K. i obrońca K. S., natomiast pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego

subsydiarnego zaskarżył orzeczenie na niekorzyść.

Po rozpoznaniu środków odwoławczych Sąd Okręgowy, wyrokiem z dnia 9

października 2013 r., zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że uniewinnił

oskarżonych od zarzucanych im czynów oraz obciążył kosztami procesu Skarb

Państwa.

Powyższy wyrok został zaskarżony kasacją przez Prokuratora Generalnego,

który zarzucił rażące i mające istotny wpływ na treść orzeczenia naruszenie

przepisów postępowania, tj. art. 632 pkt 1 k.p.k. w zw. z art. 640 k.p.k., polegające

na bezpodstawnym zaniechaniu zastosowania tych przepisów i niezasadnym

obciążeniu całością kosztów procesu Skarbu Państwa, podczas gdy w razie

uniewinnienia oskarżonego w sprawie, w której akt oskarżenia wniósł oskarżyciel

subsydiarny, to on ponosi koszty procesu. W konsekwencji wniósł o uchylenie

orzeczenia w zaskarżonej części i przekazanie sprawy w tym zakresie Sądowi

Okręgowemu do ponownego rozpoznania.

Pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego subsydiarnego w pisemnej

odpowiedzi na kasację zażądał oddalenia kasacji Prokuratora Generalnego jako

oczywiście bezzasadnej oraz orzeczenia o kosztach postępowania według norm

przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja jest oczywiście zasadna, co zważywszy na jej kierunek skutkowało

uwzględnieniem w trybie art. 535 § 5 k.p.k. tego nadzwyczajnego środka

zaskarżenia.

Należy zgodzić się z Prokuratorem Generalnym co do konieczności

uchylenia zaskarżonego orzeczenia w części rozstrzygającej o kosztach procesu,

bowiem w tym zakresie doszło do rażącego naruszenia przepisów postępowania

mającego wpływ na treść wyroku.

Orzekając w tym przedmiocie, Sąd Okręgowy obciążył kosztami Skarb

Państwa, wskazując w uzasadnieniu, jako podstawę rozstrzygnięcia art. 634 k.p.k.

3

w zw. z art. 632 k.p.k. Przy czym drugi z przepisów powołany został nieprecyzyjnie

(bez określenia punktu), co jest istotne o tyle, że w pkt 1 i 2 art. 632 k.p.k.

odmiennie uregulowana została kwestia podmiotu ponoszącego koszty procesu w

sytuacji wydania orzeczenia uniewinniającego. Określenie w wyroku Skarbu

Państwa, jako podmiotu obciążonego tymi kosztami pozwala przyjąć, że podstawę

prawną tego rozstrzygnięcia stanowił art. 632 pkt 2 k.p.k.

Słusznie dostrzega autor skargi, że to rozstrzygnięcie nie przystaje do

realiów procesowych sprawy. Została ona zainicjowana subsydiarnym aktem

oskarżenia wniesionym przez pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego „S.” S.A. i

ostatecznie, z uwagi na zmianę wyroku w instancji odwoławczej, zakończyła się

prawomocnym uniewinnieniem. W świetle powyższego do kosztów za

postępowanie odwoławcze, oprócz powołanego przez Sąd drugiej instancji

przepisu art. 634 k.p.k., zastosowanie znajduje art. 632 pkt 1 k.p.k. W przepisie tym

mowa jest wprawdzie o sprawach z oskarżenia prywatnego, jednakże art. 640

k.p.k. nakazuje odpowiednie stosowanie przepisów odnoszących się do kosztów za

postępowanie prywatnoskargowe do postępowania w sprawach o przestępstwa

ścigane z oskarżenia publicznego, w których akt oskarżenia wniósł oskarżyciel

posiłkowy subsydiarny. W tej sytuacji nie może budzić wątpliwości, że to właśnie on

winien zostać obciążony kosztami procesu w niniejszej sprawie (podobnie

Komentarz aktualizowany do art. 632 Kodeksu postępowania karnego pod red. L.

K. Paprzyckiego, Lex/el, 2014). Nadmienić nadto należy, że w sprawie brak jest

podstaw do przyjęcia odmiennych unormowań szczególnych, określających

podmiot obciążony obowiązkiem poniesienia kosztów, które ustawodawca

ustanawia już na samym wstępie art. 632 k.p.k. (jeżeli ustawa nie stanowi

inaczej…).

Znamiennym w niniejszej sprawie jest to, że w końcowej fazie postępowania

toczącego się przed Sądem pierwszej instancji, a także przed Sądem ad quem

aktywnością wykazał się oskarżyciel publiczny. Mianowicie w dniu 23 kwietnia

2013r. stawił się na rozprawę główną, oświadczając, że „wstępuje do sprawy” (k.

669), na kolejnym terminie rozprawy wniósł o uniewinnienie oskarżonych od

zarzucanego im czynu (k. 690), zaś po wydaniu wyroku skazującego zaskarżył go

apelacją na korzyść oskarżonych, a na rozprawie odwoławczej popierał wniesioną

4

apelację i jednocześnie wniósł o uwzględnienie apelacji złożonych na korzyść

oskarżonych oraz o nieuwzględnienie apelacji oskarżyciela posiłkowego (k. 799v).

Skarżący dokonał analizy powyższych czynności procesowych w celu

ustalenia, czy wzięcie przez prokuratora udziału w postępowaniu nie skutkowało

ewentualną zmianą statusu tego postępowania, co z kolei mogłoby rzutować na

określenie podmiotu ponoszącego koszty procesu (art. 632 pkt 1 i 2 k.p.k.).

Słusznie w tym zakresie wskazał, że rolę oskarżyciela publicznego in concreto

należało ustalić na podstawie art. 55 § 4 k.p.k., który - w przeciwieństwie do

uregulowania dotyczącego postępowania prywatnoskargowego zawartego w art. 60

§ 1 i 2 k.p.k. czy też do sytuacji określonej w art. 57 § 2 k.p.k. - nie powoduje, że

dysponentem aktu oskarżenia staje się prokurator i postępowanie zamienia się w

stricte publicznoskargowe. W takich sytuacjach prokuratora określa się jako

rzecznika praworządności (interesu publicznego czy społecznego) (zob. uchwała

SN z 18 grudnia 2013r., I KZP 24/13, Lex nr 1403598).

Konkludując: w przypadku skorzystania przez prokuratora z

uprawnienia, jakie daje mu przepis art. 55 § 4 k.p.k., nie występuje on w

charakterze oskarżyciela publicznego, lecz w roli rzecznika praworządności

(interesu publicznego czy społecznego), co powoduje, że sprawa nie nabiera

charakteru publicznoskargowego, o którym mowa w art. 632 pkt 2 k.p.k.

W tej sytuacji skonstatować należy, że Sąd odwoławczy, rozstrzygając w

wyroku w przedmiocie kosztów procesu, niesłusznie obciążył nimi Skarb Państwa,

dopuszczając się tym samym rażącego naruszenia przepisów prawa procesowego.

To sprawia, że kasacja w zakresie wniosku o częściowe uchylenie zaskarżonego

orzeczenia z przekazaniem sprawy w tym zakresie Sądowi odwoławczemu do

ponownego rozpoznania (art. 537 § 2 k.p.k.) okazała się zasadna.

W postępowaniu ponownym Sąd będzie miał na uwadze, że stosownie do

treści art. 518 k.p.k. w zw. z art. 442 § 3 k.p.k. jest związany wyrażonymi powyżej

zapatrywaniami prawnymi.

Nie zasługuje na akceptację stanowisko wyrażone w odpowiedzi

pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego subsydiarnego na ten nadzwyczajny

środek zaskarżenia zarówno w zakresie sugestii, że został on wniesiony po upływie

16 miesięcy na niekorzyść A. K. i K. S., co wykluczałoby możliwość jego

5

uwzględnienia (art. 524 § 3 k.p.k.)., jak i twierdzenia, że nie zachodzą podstawy do

przyjęcia, iż zaskarżone orzeczenie dotknięte jest uchybieniem, o którym mowa

powyżej.

Uwagi w przedmiocie ewentualnej niewypłacalności oskarżyciela

posiłkowego subsydiarnego mają charakter dowolnych dywagacji, gdyż nie

znajdują oparcia w fatach. Okoliczności te nie mogą zatem wpłynąć na

zakwestionowanie kierunku zaskarżenia przez prokuratora prawomocnego

orzeczenia.

Pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego subsydiarnego podniósł nadto, że

„oskarżeni pomimo, iż w ocenie Sądu okręgowego podejmowali działania

nieetyczne i wpisujące się w ramy nieuczciwej konkurencji osiągną kosztem spółki

(...) korzyść majątkową”, co nie stanowi skutecznego argumentu służącego

zdezawuowaniu stwierdzonego w następstwie rozpoznania kasacji uchybienia. Tło

do czynienia ustaleń w zakresie podmiotu ponoszącego koszty procesu stanowi

bowiem prawomocne rozstrzygnięcie uniewinniające oskarżonych od zarzutu

popełnienia przestępstwa, zaś kwestia oceny ich zachowań w aspekcie norm

moralnych czy też innych, wykraczających poza sferę prawnokarną, pozostaje w

tym zakresie irrelewantna.

Należy zgodzić się z rozróżnieniem kosztów procesu od kosztów sądowych,

o których mowa w art. 624 § 1 k.p.k., jednakże na gruncie niniejszej sprawy

rozważania czynione w tym aspekcie posiadają jedynie teoretyczny wymiar.

Mając na względzie powyższe okoliczności, orzeczono jak w wyroku.