II PK 120/14

Sygn. akt II PK 120/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 10 marca 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Bogusław Cudowski (przewodniczący)

SSN Zbigniew Hajn (sprawozdawca)

SSN Roman Kuczyński

w sprawie z powództwa B. S.

przeciwko Szkole Podstawowej Nr […]

o przywrócenie do pracy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 10 marca 2015 r.,

skargi kasacyjnej powódki od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w E.

z dnia 29 listopada 2013 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Okręgowemu - Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w E. do

ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania

kasacyjnego.

2

UZASADNIENIE

Powódka B. S. wniosła pozew przeciwko Szkole Podstawowej [...] o uznanie

za bezskuteczne wypowiedzenia umowy o pracę. W uzasadnieniu pozwu

podniosła, że nie zgadza się z oceną zaświadczenia dokonaną przez pracodawcę,

a w rezultacie z wypowiedzeniem umowy o pracę. W szczególności wskazała, że

konsekwencje wypadku, któremu uległa w maju 2012 r., a które utrudniają jej

poruszanie się, stanowią przemijającą przeszkodę i nie mogą uzasadniać decyzji o

rozwiązaniu stosunku pracy. Strona pozwana w odpowiedzi na pozew wyniosła o

oddalenie powództwa w całości.

Wyrokiem z dnia 13 czerwca 2013 r. Sąd Rejonowy w O. oddalił powództwo

oraz zasądził od powódki na rzecz pozwanego 60 zł tytułem zwrotu kosztów

procesu.

Sąd ustalił, że powódka była zatrudniona w pozwanej szkole od 1 września

1989 r. jako nauczycielka. Od 4 czerwca do 2 lipca i od 9 lipca do 4 września

2012 r. przebywała na zwolnieniu lekarskim (bezsporne). Po zakończeniu leczenia

przez powódkę - pozwana skierowała ją do lekarza medycyny pracy celem

ustalenia zdolności do wykonywania pracy na dotychczasowym stanowisku. Lekarz

medycyny pracy stwierdził, że wobec braku przeciwwskazań zdrowotnych powódka

jest zdolna do wykonywania pracy na stanowisku: „nauczyciel - zwolnienie z

dyżurów”. Dnia 22 października 2012 r. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w

O., w wyniku odwołania strony pozwanej, wydał ponownie zaświadczenie lekarskie

stwierdzając, że powódka wobec przeciwwskazań zdrowotnych jest niezdolna do

wykonywania pracy na stanowisku nauczyciela. Do zaświadczenia tego powódka

dołączyła dokumentację lekarską z zapisem: „proponuję 3 miesiące urlopu

zdrowotnego”. Powódka nie występowała z wnioskiem o udzielenie jej urlopu dla

poratowania zdrowia. Pismem z 25 października 2012 r. pozwana rozwiązała z

powódką stosunek pracy zawarty na podstawie mianowania.

Sąd pierwszej instancji wskazał, że zgodnie z art. 23 ust. 1 pkt 3 ustawy z

dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (Dz.U. Nr 3, poz. 19 ze zmianami),

niezdolność do wykonywania pracy na stanowisku nauczyciela stanowi podstawę

rozwiązania stosunku pracy, jeżeli jest potwierdzona orzeczeniem wydanym przez

lekarza przeprowadzającego badanie okresowe lub kontrolne w trybie określonym

3

w rozporządzeniu Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 30 maja 1996 r. w

sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej

opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do

celów przewidzianych w Kodeksie pracy (Dz.U. 1996 Nr 69, poz. 332),

powoływanego dalej, jako „rozp. z 1996 r.” Paragraf 5 ust. 1 tego rozporządzenia

stanowi, że pracownik lub pracodawca, który nie godzi się z treścią wydanego

zaświadczenia, może wystąpić w ciągu 7 dni od dnia wydania zaświadczenia, za

pośrednictwem lekarza, który je wydał z wnioskiem o przeprowadzenie nowego

badania. Ustęp 2 § 5 stanowi, że badanie, o którym mowa w ust. 1, przeprowadza

się w wojewódzkim ośrodku medycyny pracy. Badanie powinno być

przeprowadzone w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku. Ustalone na jego

podstawie orzeczenie lekarskie jest ostateczne. Dlatego, zdaniem Sądu

Rejonowego, z literalnej treści art. 23 ust. 1 pkt 3 Karty Nauczyciela wynika, że

orzeczenie przez lekarza przeprowadzającego okresowe lub kontrolne o

niezdolności nauczyciela do wykonywania dotychczasowej pracy, stanowi

obligatoryjną przesłankę rozwiązania stosunku pracy.

Sąd Rejonowy uznał także za nieuzasadnione twierdzenie powódki, że

pozwana powinna udzielić jej urlopu dla poratowania zdrowia a nie rozwiązać z nią

umowę o pracę). Przyjmując nawet, że dyrektorka pozwanej szkoły otrzymała

orzeczenie lekarskie o potrzebie udzielenia takiego urlopu, nie spowodowało to

automatycznie obowiązku jego udzielenia. Wykładnia art. 73 Karty Nauczyciela nie

pozwala na twierdzenie, że udzielenie urlopu dla poratowania zdrowia jest możliwe

bez wniosku nauczyciela (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 lipca 2006 r., I PK

47/06). Poza tym, stosunek pracy stosunek pracy z powódką uległ rozwiązaniu.

Sąd Rejonowy wyjaśnił też, że pominął wnioskowany przez stronę powodową

dowód z zeznań świadka B. M. na okoliczność wystawienia zaświadczenia

lekarskiego i wykładni jego treści, ponieważ dokument - zaświadczenie lekarskie z

22 października 2012 r. nie daje pola do wykładni. Punkt drugi zaświadczenia

(zakreślony przez lekarza) expressis verbis stwierdza niezdolność powódki do

wykonywania pracy na stanowisku nauczyciela. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd

orzekł jak w sentencji.

4

Apelację od powyższego wyroku wniosła powódka, zaskarżając ten wyrok w

całości.

Zaskarżanemu wyrokowi zarzuciła między innymi, naruszenie art. 233 §1

k.p.c., przez błędną ocenę materiału dowodowego wyrażającą się w ustaleniu w

oparciu o zaświadczenie lekarskie lek. med. B. M. z 22 października 2012 r., że

względem powódki orzeczono niezdolność do pracy w rozumieniu art. 23 ust 1 pkt

3 Karty Nauczyciela, mimo że ze wspomnianego zaświadczenia wynika, że nie jest

to niezdolność trwała i powinna ustąpić po upływie trzymiesięcznego urlopu

zdrowotnego, natomiast ze str. 1/6 Orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS z 16

stycznia 2013 r., wynika, że powódka rokowała odzyskanie zdolności do pracy, co

uzasadniało ustalenie uprawnień do świadczenia rehabilitacyjnego, a z orzeczenia

Komisji Lekarskiej ZUS z 14 lutego 2013 r. wynika wprost, że niezdolność do

wykonywania pracy nie zachodzi co do zasady. Powódka zarzuciła też naruszenie

art. 23 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela, przez jego niezastosowanie, pomimo że w

przedmiotowym stanie faktycznym zaistniały przesłanki wskazane w tym przepisie.

Pozwana wniosła o oddalenie apelacji.

Wyrokiem zaskarżonym rozpoznawaną skargą kasacyjną Sąd Okręgowy

oddalił apelację i zasądził od powódki na rzecz pozwanego 60 zł tytułem zwrotu

kosztów procesu za instancję odwoławczą.

Sąd odwoławczy uznał, że Sąd pierwszej instancji w sposób prawidłowy

ustalił stan faktyczny i rozpoznał istotę sprawy. Sąd stwierdził, że zaświadczenie

lek. med. B. M. z 22 października 2012 r. mogło być podstawą ustalenia, że

względem powódki orzeczono niezdolność do wykonywania pracy na jej

stanowisku pracy w rozumieniu art. 23 ust. 1 pkt 3 ustawy Karty Nauczyciela.

Zaświadczenie to jest ostateczne i nie podlega kontroli sądowej. Dlatego słusznie

Sąd Rejonowy oddalił wniosek o przesłuchanie B. M., gdyż treść tego dokumentu

nie nasuwała żadnych wątpliwości interpretacyjnych. Dlatego też, podnoszone

przez powódkę zmiany w stanie zdrowia po wydaniu orzeczenia przez WOMP w O.

skutkujące późniejszymi orzeczeniami Lekarza Orzecznika ZUS i Komisji Lekarskiej

ZUS nie mają żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Wobec powyższego

na zasadzie art. 385 k.p.c. należało apelację oddalić jako niezasadną.

5

Powódka zaskarżyła powyższy wyrok w całości, żądając w skardze

kasacyjnej jego uchylenia oraz uwzględnienie powództwa w całości, a także

zasądzenie od pozwanej kosztów procesu za obie instancje, w tym kosztów

zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz kosztów postępowania

kasacyjnego wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych,

ewentualnie uchylenia tego wyroku oraz poprzedzającego go wyroku Sądu

Rejonowego i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi

Okręgowemu, przy uwzględnieniu kosztów dotychczasowego postępowania.

Skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego, tj.: (1) art. 73 § 1 Karty

Nauczyciela, przez niewłaściwą wykładnią tego przepisu i niewłaściwe

zastosowanie, polegające na przyjęciu, że złożone przez powódkę oświadczenie

nie spełnia przesłanek zastosowania tego przepisu, jak również przyjęcie, że

wydanie przez lekarza orzekającego oświadczenia o udzielenia urlopu dla

poratowania zdrowia nie na formularzu stanowiącym załącznik do rozporządzenia

Ministra Zdrowia w sprawie udzielenia urlopu dla poratowania zdrowia z 27

października 2005 r., stanowi podstawę do odmowy udzielenia takiego urlopu; (2)

art. 23 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela, przez jego niezastosowanie, podczas gdy w

przedmiotowym stanie faktycznym zaistniały przesłanki wymienione w tym

przepisie; (3) art. 60 w związku z art. 61 k.c., przez niezastosowanie w sytuacji gdy

powódka złożyła pozwanej oświadczenie woli o potrzebie udzielenia jej urlopu dla

poratowania zdrowia.

Ponadto, skarżąca zarzuciła naruszenie w sposób, który miał istotny wpływ

na wynik sprawy, art. 217 § 1 w związku art. 227 k.p.c., przez oddalenie wniosku

powódki o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania lek. med. B. M.

wyjaśnienia powodów propozycji udzielenia urlopu dla poratowania zdrowia.

W odpowiedzi na skargę pozwany wniósł o jej oddalenie i zasądzenie od

powódki na rzecz pozwanego kosztów procesu według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie, choć nie wszystkie

podniesione przez skarżącą zarzuty można uznać za trafne.

6

Zarzuty skargi kasacyjnej zostały oparte na obydwu podstawach

wynikających z art. 3983

§ 1 pkt 1 i 2 k.p.c. W pierwszej kolejności rozważenia

wymagała zatem podstawa naruszenia przepisów postępowania, jako zmierzająca

do zakwestionowania prawidłowości dokonania ustaleń faktycznych przyjętych za

podstawę zaskarżonego wyroku. W tym zakresie skarżąca formułuje zarzuty

naruszenia art. 217 § 1 w związku art. 227 k.p.c., przez „oddalenie wniosku

powódki o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania lek. med. B. M. wyjaśnienia

powodów propozycji udzielenia urlopu dla poratowania zdrowia.” Zarzut ten nie

może być rozpoznany w postępowaniu kasacyjnym. Z treści skargi wynika bowiem,

że dotyczy on postępowania przed Sądem pierwszej instancji, który wskazany

wniosek oddalił. Tymczasem, czego profesjonalny pełnomocnik skarżącej nie wziął

pod uwagę, skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem odwoławczym od

wyroku sądu drugiej instancji. Pełnomocnik skarżącej nie powołał też przy jego

formułowaniu art. 391 § 1 k.p.c., umożlwiającego odniesienie sformułowanych

zarzutów do postępowania apelacyjnego.

Nietrafny okazał się także zarzut naruszenia art. 73 § 1 ustawy z dnia 26

stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (jednolity tekst: Dz.U. 2006 Nr 97, poz. 674;

obecnie jednolity tekst: Dz.U. 2014, poz. 191 ze zm.). Zarzut ten opiera się na

twierdzeniu, że na podstawie tego przepisu pracodawca był zobowiązany do

udzielenia powódce urlopu dla poratowania zdrowia, ponieważ powódka złożyła

ustny wniosek o jego udzielenie. Tymczasem Sąd Okręgowy ustalił, że powódka

nie składała wniosku o udzielenie urlopu dla poratowania zdrowia. Co więcej

ustalenie to nie było kwestionowane przez stronę powodową w apelacji od wyroku

Sądu Rejonowego. Skarżąca nie kwestionuje też stanowiska Sądu Okręgowego,

zgodnego z poglądem Sądu Najwyższego (wyrok z dnia 25 lipca 2006 r., I PK

47/06, Prawo Pracy 2006 nr 12, s. 36), że nie jest możliwe udzielenie urlopu dla

poratowania zdrowia bez wniosku nauczyciela. We wskazanym zakresie skarga

opiera się więc na przyjętej przez stronę skarżącą okoliczności faktycznej

niezgodnej z ustalaniami przyjętymi w podstawie zaskarżonego wyroku.

Konsekwentnie, za bezpodstawny należy uznać również zarzut naruszenia art. 60

w związku z art. 61 k.c., przez ich niezastosowanie w sytuacji, gdy powódka złożyła

pozwanej oświadczenie woli o potrzebie udzielenia jej urlopu dla poratowania

7

zdrowia. Zarzut ten opiera się na założeniu, że powódka złożyła wniosek o

udzielenie urlopu dla poratowania zdrowia, co jak wyżej wskazano, jest sprzeczne z

ustaleniami przyjętymi w podstawie faktycznej zaskarżonego wyroku. W tej sytuacji

dla oceny omawianego zarzutu nie ma już znaczenia, że pełnomocnik skarżącej nie

poświęcił mu w uzasadnieniu podstaw skargi ani jednego zdania.

Uzasadniony jednak okazał się zarzut naruszenia przez wyrok Sądu drugiej

instancji art. 23 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela, przez jego niezastosowanie.

Zgodnie z art. 23 ust. 1 tej ustawy, stosunek pracy z nauczycielem zatrudnionym na

podstawie mianowania ulega rozwiązaniu, między innymi: w razie czasowej

niezdolności nauczyciela do pracy spowodowanej chorobą, jeżeli okres tej

niezdolności przekracza 182 dni - chyba, że w szczególnie uzasadnionych

wypadkach okres tej nieobecności zostanie przedłużony o kolejne 12 miesięcy, o ile

nauczyciel uzyska prawo do świadczenia rehabilitacyjnego lub zostanie mu

udzielony urlop dla poratowania zdrowia (pkt 2); w razie orzeczenia przez lekarza

przeprowadzającego badanie okresowe lub kontrolne o niezdolności nauczyciela

do wykonywania dotychczasowej pracy (pkt 3). Z przytoczonych przepisów wynika,

że w sytuacjach określonych w art. 23 ust. 1 Karty ustawodawca, używając zwrotu:

„stosunek pracy (...) ulega rozwiązaniu” nałożył na pracodawcę obowiązek

rozwiązania z nauczycielem stosunku pracy. Uregulowanie to zostało podyktowane

specyfiką pracy nauczycieli, a zwłaszcza organizacją pracy szkół, w tym

koniecznością krótkookresowego (obejmującego rok szkolny i semestr) planowania

organizacji pracy szkoły i obciążeń dydaktycznych, a tym samym zatrudniania

nauczycieli. Art. 23 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela nakłada taki obowiązek w razie

czasowej niezdolności do pracy spowodowanej chorobą, jeżeli okres tej

niezdolności przekracza 182 dni, z tym, że okres ochrony przed rozwiązaniem

stosunku pracy może zostać przedłużony w szczególnie uzasadnionych wypadkach

o kolejne 12 miesięcy (zob. szczegółowe wyjaśnienie tej regulacji w uzasadnieniu

wyroku Sądu Najwyższego z dnia 9 lutego 2012 r., I PK 95/11, LEX nr 1107149).

Natomiast art. 23 ust. 1 pkt 3 Karty Nauczyciela łączy literalnie rozpatrywany

obowiązek z orzeczeniem przez lekarza przeprowadzającego badanie okresowe

lub kontrolne o niezdolności nauczyciela do wykonywania dotychczasowej pracy.

Przepis ten nie może być jednak odczytywany dosłownie, to znaczy w ten sposób,

8

że podstawą rozwiązania stosunku pracy jest orzeczenie lekarskie. W istocie

rzeczy podstawę tę stanowi bowiem niezdolność nauczyciela do wykonywania

dotychczasowej pracy, stwierdzona orzeczeniem lekarskim. Z porównania treści

art. 23 ust. 1 pkt 2 i 3 Karty Nauczyciela wynika, że chodzi o niezdolność

nauczyciela do wykonywania dotychczasowej pracy przekraczającą okresy

wskazane w art. 23 ust. 1 pkt 2. Sąd, oceniając istnienie podstawy do rozwiązania

stosunku pracy nauczyciela, w sytuacji gdy jest ona przez niego kwestionowana,

nie może zatem poprzestać na samym fakcie istnienia orzeczenia lekarskiego, lecz

powinien, gdy strona zgłasza stosowne wnioski w tym zakresie, ustalić, czy

rzeczywiście wystąpiła niezdolność do pracy, o której stanowi rozważany przepis.

Należy bowiem przypomnieć, że zaświadczenie lekarskie o niezdolności do pracy z

powodu choroby pracownika jest jedynie środkiem dowodowym podlegającym

ocenie sądu (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 stycznia 2000 r., I PKN

493/99, OSNP 2001 nr 11, poz. 384). Wobec tego nietrafne jest zapatrywanie Sądu

Okręgowego, że w świetle § 5 ust. 4 rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki

Społecznej z dnia 30 maja 1996 r. w sprawie przeprowadzania badań lekarskich

pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz

orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w Kodeksie pracy

(Dz.U. 1996 Nr 69, poz. 332), zaświadczenie wydane przez lekarza zatrudnionego

w wojewódzkim ośrodku medycyny pracy jest ostateczne i nie podlega kontroli

sądowej. Istotnie, jest ono ostateczne, ale tylko w tym znaczeniu, że nie przysługuje

od niego odwołanie w postępowaniu regulowanym w rozporządzeniu. Podlega

jednak kontroli sądowej, ponieważ kwestii tej kontroli rozporządzenie nie dotyczy i

zgodnie z zakresem upoważnienia do jego wydania nie może dotyczyć. W

rezultacie należy stwierdzić, że w świetle art. 23 ust. 1 pkt 3 Karty Nauczyciela

podstawę rozwiązania stosunku pracy z nauczycielem mianowanym stanowi

niezdolność nauczyciela do wykonywania dotychczasowej pracy, stwierdzona

orzeczeniem lekarskim, a nie samo orzeczenie lekarskie o istnieniu takiej

niezdolności, które jest jedynie dowodem podlegającym ocenie sądu. Dlatego,

zważywszy na fakt, że powódka, począwszy od żądań powództwa, przez cały czas

postępowania przed Sądami pierwszej i drugiej instancji konsekwentnie twierdziła,

że jej niezdolność do pracy miała przejściowy i stosunkowo krótkotrwały charakter

9

(krótszy niż 180 dni), a także uwzględniając, że jak przyjęto w podstawie faktycznej

zaskarżonego wyroku, z wpisu na karcie choroby dołączonej do wymienionego

orzeczenia lekarskiego wynikało, że lekarz specjalista ortopedii, traumatologii

narządu ruchu, specjalista ortopedii, traumatologii narządu ruchu proponował

udzielenie powódce jedynie trzech miesięcy urlopu na poratowanie zdrowia,

konieczne było rozważenie, czy jej niezdolność do pracy nie miała jedynie

czasowego charakteru. Tym samym, rozważenia wymagało, czy nie należało

zastosować w jej sytuacji art. 23 ust. 1 pkt 2 Karty, tym bardziej, że zarzut

niezastosowania tego przepisu został także podniesiony w apelacji. Zaniechanie

rozpatrzenia tej kwestii przez Sąd odwoławczy oznacza, że jak już wskazano,

zarzut naruszenia art. 23 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela, przez jego

niezastosowanie okazał się uzasadniony.

Z powyższych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na podstawie

art. 39815

§ 1 k.p.c., a o kosztach postępowania kasacyjnego - na podstawie art.

108 § 2 k.p.c. w związku z 39821

k.p.c.