I UK 223/14

Sygn. akt I UK 223/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 18 marca 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec (przewodniczący,

sprawozdawca)

SSN Halina Kiryło

SSN Jolanta Strusińska-Żukowska

Protokolant Anna Matura

w sprawie z odwołania A. P.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

z udziałem zainteresowanego Banku […] o zasiłek chorobowy,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 18 marca 2015 r.,

skargi kasacyjnej ubezpieczonej od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w K.

z dnia 26 listopada 2013 r.,

oddala skargę kasacyjną.

UZASADNIENIE

2

Wyrokiem z dnia 10 lipca 2013 r. Sąd Rejonowy w S. oddalił odwołanie A. P.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 28 stycznia 2013 r., którą

organ rentowy ustalił podstawę wymiaru zasiłku chorobowego za okres od 6

kwietnia do 17 października 2012 r. oraz zasiłku macierzyńskiego za okres od 18

października 2012 r. na kwotę 3.020,15 zł.

W sprawie ustalono, że wnioskodawczyni w okresie od 24 maja 2010 r. do

14 lutego 2012 r. była pracownicą […] Bank S.A., a od 15 lutego 2012 r. podjęła

zatrudnienie w Banku […] (dalej jako zainteresowany). Jej wynagrodzenie u obu

pracodawców składało się z wynagrodzenia zasadniczego i prowizji. W okresach

od 21 do 24 lutego i od 8 marca do 17 października 2012 r. wnioskodawczyni

korzystała ze zwolnienia lekarskiego, a od 18 października 2012 r. z urlopu

macierzyńskiego. Podstawa wymiaru zasiłków chorobowego i macierzyńskiego

została ustalona wyłącznie w oparciu o wynagrodzenie uzyskiwane w

zainteresowanym Banku.

Przy takich ustaleniach Sąd Rejonowy uznał, że decyzja organu rentowego

jest zgodna z treścią art. 36 ust. 1 i 4 oraz art. 37 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 25

czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie

choroby i macierzyństwa (jednolity tekst: Dz.U. z 2014 r., poz. 159).

Wyrokiem z dnia 26 listopada 2013 r. Sąd Okręgowy w K. oddalił apelację

wnioskodawczyni, podzielając ustalenia i ocenę prawną Sądu pierwszej instancji.

W ocenie Sądu odwoławczego, w art. 36 ust. 4 ustawy zasiłkowej

ustawodawca przesądził, że podstawę wymiaru zasiłku chorobowego ustala się od

wynagrodzenia uzyskanego u płatnika składek w okresie nieprzerwanego

ubezpieczenia chorobowego, w trakcie którego powstała niezdolność do pracy.

Odwołanie się w tym przepisie do płatnika składek usunęło wątpliwości związane z

poprzednią redakcją przepisu w zakresie zaliczenia wynagrodzenia uzyskiwanego

u poprzedniego pracodawcy. Aktualnie nie ma wątpliwości, że w podstawie

wymiaru zasiłku chorobowego uwzględnia się wyłącznie wynagrodzenie ze

stosunku pracy osiąganego u obecnego płatnika składek (tak w wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 16 maja 2006 r., I UK 291/05). Przyjęcie do podstawy wymiaru

zasiłku chorobowego wynagrodzenia wypłaconego za 12 miesięcy kalendarzowych

poprzedzających miesiąc, w którym powstała niezdolność do pracy, czyli z

3

uwzględnieniem wynagrodzenia uzyskiwanego przez wnioskodawczynię w […]

Bank S.A. byłoby możliwe tylko wtedy, gdyby art. 36 ust. 4 ustawy zasiłkowej

zawierał stwierdzenie - „z uwzględnieniem wynagrodzenia uzyskanego u płatników

składek w okresie nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego”. Redakcja tego

przepisu nie budzi wątpliwości. Użycie przez ustawodawcę sformułowania „u

płatnika składek” odnosi się wyłącznie do tego pracodawcy, w trakcie którego

powstała niezdolność do pracy. Zdaniem Sądu drugiej instancji, powoływanie się

przez wnioskodawczynię na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 12 września 2008

r., I UZP 5/08 jest błędne, gdyż dotyczy ona prawa do zasiłku chorobowego, a nie

podstawy jego wymiaru.

W skardze kasacyjnej wnioskodawczyni zarzuciła naruszenie prawa

materialnego, a to: 1) art. 4 ust. 2 ustawy zasiłkowej, przez jego błędną wykładnię,

a w konsekwencji przyjęcie, że nie znajduje on zastosowania do obliczania

podstawy wymiaru zasiłku chorobowego, a stosuje się go jedynie w odniesieniu do

nabycia prawa do zasiłku chorobowego; 2) art. 36 ust. 1 i 4 tej ustawy, przez ich

błędną wykładnię, a w konsekwencji przyjęcie, że podstawa zasiłku chorobowego

skarżącej powinna być wyliczona wyłącznie w oparciu o wynagrodzenie

uzyskiwane u pracodawcy aktualnego na dzień, w którym powstała niezdolność do

pracy; 3) art. 43 ustawy zasiłkowej, przez jego błędną wykładnię, a w konsekwencji

przyjęcie, że w związku ze zmianą pracodawcy przepis ten nie może mieć

zastosowania w sprawie, podczas gdy prawidłowa jego wykładnia prowadzi do

wniosku, że powinien on zostać zastosowany, a podstawa wymiaru zasiłku

chorobowego skarżącej obliczona przez byłego pracodawcę nie powinna ulec

zmianie.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego

wyroku i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez uwzględnienie odwołania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych zarzutów.

Nabycie prawa do zasiłku chorobowego uzależnione jest nie tylko od

powstania niezdolności do pracy z powodu choroby w czasie trwania ubezpieczenia

chorobowego (art. 6 ustawy zasiłkowej), ale także od przebycia określonego czasu

4

w tym ubezpieczeniu. Kwestię tę reguluje art. 4 ustawy zasiłkowej. Zgodnie z ust. 1

tego przepisu, ubezpieczony nabywa prawo do zasiłku chorobowego: 1) po upływie

30 dni nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego - jeżeli podlega obowiązkowo

temu ubezpieczeniu; 2) po upływie 90 dni nieprzerwanego ubezpieczenia

chorobowego - jeżeli jest ubezpieczony dobrowolnie. W myśl art. 4 ust. 2 tej

ustawy, do okresów ubezpieczenia chorobowego, o których mowa w ust. 1, wlicza

się poprzednie okresy ubezpieczenia chorobowego, jeżeli przerwa między nimi nie

przekroczyła 30 dni lub była spowodowana urlopem wychowawczym, urlopem

bezpłatnym albo odbywaniem czynnej służby wojskowej przez żołnierza

niezawodowego. Wreszcie art. 4 ustawy zasiłkowej określa w ust. 3 przypadki, w

których prawo do zasiłku chorobowego przysługuje od pierwszego dnia

ubezpieczenia chorobowego.

Brzmienie art. 4 ustawy zasiłkowej wskazuje, że przepis ten, po pierwsze -

reguluje kwestię nabycia prawa do zasiłku chorobowego, uzależniając je (poza

wyjątkami wymienionymi w ust. 3) od przebycia przez ubezpieczonego określonego

okresu wyczekiwania (karencji), którego długość została zróżnicowana według

kryterium obligatoryjności lub dobrowolności podlegania ubezpieczeniu; po drugie -

odróżnia dwa okresy ubezpieczenia chorobowego: okres nieprzerwanego

ubezpieczenia chorobowego (ust. 1) oraz - wliczany do niego pod pewnymi

warunkami - poprzedni okres ubezpieczenia chorobowego (ust. 2); po trzecie -

umożliwia zaliczenie poprzednich okresów ubezpieczenia chorobowego do okresu

wyczekiwania dla potrzeb posiadania okresu ubezpieczenia wystarczającego do

uruchomienia wypłaty świadczeń. Wszystko to oznacza, że poprzedni okres

ubezpieczenia chorobowego, o którym stanowi art. 4 ust. 2 ustawy zasiłkowej nie

jest okresem nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego w rozumieniu art. 4 ust.

1 tej ustawy, a tylko okresem do niego wliczanym dla potrzeb nabycia prawa do

zasiłku chorobowego, jeżeli nieprzerwany okres ubezpieczenia jest

niewystarczający. Już tylko z tego względu nie można uznać, jak tego chce

skarżąca, że pojęcie okresu nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego, którym

posługuje się art. 4 ust. 1 ustawy zasiłkowej oraz użyte w art. 4 ust. 2 tej ustawy

pojęcie poprzedniego okresu ubezpieczenia chorobowego, są tożsame, a w

konsekwencji tożsame są pojęcia użyte w art. 4 ust. 2 i art. 36 ust. 4 ustawy. Ten

5

ostatni przepis odwołuje się bowiem jedynie do okresu nieprzerwanego

ubezpieczenia chorobowego, z pominięciem poprzednich okresów ubezpieczenia.

Skarżąca prezentuje również alternatywny pogląd, że przy przyjęciu, iż użyte

w art. 4 ust. 2 oraz art. 36 ust. 4 ustawy zasiłkowej pojęcia nie są tożsame, to

wobec niewystąpienia nawet jednego dnia przerwy w ubezpieczeniu chorobowym,

podstawa wymiaru przysługującego jej zasiłku chorobowego powinna być ustalona

w myśl art. 36 ust. 1 tej ustawy, a więc z uwzględnieniem wynagrodzenia

wypłaconego przez poprzedniego płatnika składek (poprzedniego pracodawcę).

Pogląd ten nie może być uznany za trafny. Zasady ustalania podstawy wymiaru

zasiłku chorobowego dla ubezpieczonych będących pracownikami normują art. 36 i

następne ustawy zasiłkowej. W myśl art. 36 ust. 1 tej ustawy, podstawę wymiaru

zasiłku chorobowego przysługującego ubezpieczonemu będącemu pracownikiem

stanowi przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone za okres 12 miesięcy

kalendarzowych poprzedzających miesiąc, w którym powstała niezdolność do

pracy. Zgodnie z art. 36 ust. 4 tej ustawy, podstawę wymiaru zasiłku chorobowego

ustala się z uwzględnieniem wynagrodzenia uzyskanego u płatnika składek w

okresie nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego, w trakcie którego powstała

niezdolność do pracy. Warunkiem zastosowania tego przepisu jest zatem

powstanie niezdolności pracownika do pracy w tym okresie ubezpieczenia

chorobowego, w którym pracownik uzyskał już wynagrodzenie u pracodawcy

będącego płatnikiem składek. Inaczej mówiąc, podstawę wymiaru zasiłku

chorobowego ustala się z uwzględnieniem wynagrodzenia uzyskanego przez

pracownika u tego pracodawcy, z którym łączy go stosunek pracy w okresie

powstania niezdolności do pracy (por. także w tym zakresie uzasadnienia wyroków

Sądu Najwyższego z dnia 16 maja 2006 r., I UK 291/05, OSNP 2007 nr 11-12,

poz. 169; z dnia 15 kwietnia 2013 r., I BU 17/12, LEX nr 1554833 oraz z dnia 3

października 2013 r., II UK 96/13, OSNP 2014 nr 9, poz. 133). Taki kierunek

wykładni potwierdza art. 13 pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie

ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2015 r., poz. 121), zgodnie z

którym obowiązkowo ubezpieczeniu chorobowemu podlegają pracownicy w okresie

od dnia nawiązania stosunku pracy do dnia ustania tego stosunku. Ustanie

dotychczasowego i nawiązanie kolejnego stosunku pracy, nawet bez przerwy w

6

zatrudnieniu, powoduje zatem, że zakończony stosunek pracy staje się okresem

poprzedniego ubezpieczenia chorobowego, który - dla potrzeb nabycia prawa do

zasiłku chorobowego - jest okresem wliczanym do okresu wyczekiwania na

podstawie art. 4 ust. 2 ustawy zasiłkowej, jednak nie stanowi okresu

nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego w rozumieniu art. 4 ust. 1 i art. 36 ust.

4 tej ustawy. Do skarżącej nie znajdowały zatem zastosowania art. 36 ust. 1 i 4

ustawy zasiłkowej, ale podstawa wymiaru należnego jej zasiłku chorobowego

podlegała ustaleniu według zasad określonych w art. 37 tej ustawy. Zgodnie

bowiem z ust. 1 tego przepisu, jeżeli niezdolność do pracy powstała przed upływem

pełnego miesiąca kalendarzowego ubezpieczenia chorobowego, podstawę

wymiaru zasiłku chorobowego stanowi wynagrodzenie, które ubezpieczony będący

pracownikiem osiągnąłby, gdyby pracował pełny miesiąc kalendarzowy. Przepis ten

reguluje zatem sytuację, w której - jak w przypadku skarżącej - pracownik posiada

prawo do zasiłku chorobowego wskutek wliczenia mu do aktualnego okresu

ubezpieczenia chorobowego poprzedniego okresu tego ubezpieczenia na

podstawie art. 4 ust. 2 ustawy, jednak - z uwagi na powstanie niezdolności do pracy

przed upływem pierwszego miesiąca kalendarzowego aktualnego ubezpieczenia -

nie uzyskał jeszcze wynagrodzenia u płatnika składek.

Taka wykładnia nie pozostaje w sprzeczności z zaprezentowanym przez Sąd

Najwyższy w powołanej przez skarżącą uchwale z dnia 12 września 2008 r., I UZP

5/08 (OSNP 2009 nr 5-6, poz. 70) poglądem, zgodnie z którym nieprzekraczające

30 dni przerwy w podleganiu ubezpieczeniu chorobowemu nie przerywają tego

ubezpieczenia w rozumieniu przepisów ustawy zasiłkowej, które jest

nieprzerwanym ubezpieczeniem chorobowym w rozumieniu art. 4 ust. 2 i art. 36

ust. 4 w związku z art. 48 ust. 1 i 2 tej ustawy. Pogląd ten odnosił się bowiem do

sytuacji ubezpieczonego niebędącego pracownikiem i wyrażony został w stanie

prawnym, w którym przepisy ustawy zasiłkowej ani nie odsyłały do odpowiedniego

stosowania do takich osób art. 37 ust. 1, ani nie zawierały jego odpowiednika.

Uchwała ta utraciła aktualność o tyle, że wskutek zakwestionowania przez Trybunał

Konstytucyjny w wyroku z dnia 24 maja 2012 r., P 12/10 (OTK-A 2012 nr 5,

poz. 52) takiego zróżnicowania sytuacji ubezpieczonych będących pracownikami

oraz ubezpieczonych dobrowolnie, z dniem 1 grudnia 2013 r. dokonano zmiany

7

art. 49 ustawy zasiłkowej, wprowadzając rozwiązania podobne, jak w odniesieniu

do pracowników.

Niezasadny jest wreszcie zarzut naruszenia art. 43 ustawy zasiłkowej,

zgodnie z którym podstawy wymiaru zasiłku nie ustala się na nowo, jeżeli między

okresami pobierania zasiłków zarówno tego samego rodzaju, jak i innego rodzaju

nie było przerwy albo przerwa była krótsza niż 3 miesiące kalendarzowe. Błędny

jest pogląd skarżącej, jakoby przepis ten znajdował zastosowanie również w

przypadku zmiany pracodawcy, a powoływanie się przez nią w tym zakresie na

stanowisko zajęte przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 20 września 2011 r., I UK

63/11 (OSNP 2012 nr 19-20, poz. 248) jest bezprzedmiotowe, odnosi się ono

bowiem do odpowiedniego stosowania art. 36 ust. 2-4 i art. 43 w związku z art. 48

ust. 2 ustawy zasiłkowej przy ustalaniu podstawy wymiaru zasiłku chorobowego

przysługującego osobie objętej po ustaniu zatrudnienia i pracowniczego tytułu

obowiązkowego ubezpieczenia chorobowego - dobrowolnym ubezpieczeniem

chorobowym osób prowadzących pozarolniczą działalność. Sąd Najwyższy w

składzie rozpoznającym niniejszą skargę kasacyjną podziela natomiast pogląd

wyrażony w powołanym wyżej wyroku z dnia 15 kwietnia 2013 r., I BU 17/12, w

którym - z odwołaniem się do wykładni historycznej, systemowej, funkcjonalnej i

aksjologicznej - stwierdzono, że wykładni art. 43 ustawy zasiłkowej należy dokonać

z uwzględnieniem art. 36 ust. 1 i 4 tej ustawy. Skoro bowiem art. 36 ust. 4 nakazuje

ustalać podstawę wymiaru zasiłku chorobowego z uwzględnieniem wynagrodzenia

uzyskanego u płatnika składek, u którego powstała niezdolność do pracy

(aktualnego pracodawcy), to art. 43 stosuje się jedynie wówczas, gdy wszystkie

okresy pobierania zasiłku chorobowego powstały u tego samego pracodawcy.

Uchodzi uwadze skarżącej, że celem zasiłku chorobowego jest zrekompensowanie

wynagrodzenia za pracę utraconego wskutek niezdolności do pracy z powodu

choroby. Już tylko z tego względu wysokość zasiłku chorobowego nie może być

zdecydowanie wyższa lub niższa niż wynagrodzenie, jakie pracownik otrzymałby,

gdyby nie chorował. Jak bowiem trafnie stwierdził Sąd Najwyższy w powołanym

wyżej wyroku z dnia 16 maja 2006 r., I UK 291/05, kompensowane z ubezpieczenia

społecznego może być to wynagrodzenie, którego pracownik faktycznie nie

uzyskuje w związku z chorobą, czyli należne od aktualnego pracodawcy, a nie

8

takie, które ubezpieczony osiągał w przeszłości, przed zajściem zdarzenia

chronionego ubezpieczeniem chorobowym.

Z powyższych względów skarga kasacyjna podlega oddaleniu na podstawie

art. 39814

k.p.c.