V CSK 357/14

Sygn. akt V CSK 357/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 26 marca 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Dariusz Dończyk (przewodniczący)

SSN Iwona Koper (sprawozdawca)

SSN Agnieszka Piotrowska

w sprawie z powództwa J. W.

przeciwko Szpitalowi Specjalistycznemu w B.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 26 marca 2015 r.,

skargi kasacyjnej powódki od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 17 października 2013 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania

oraz rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.

2

UZASADNIENIE

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 17 października 2013 r. oddalił apelację

powódki J. W. od wyroku Sądu Okręgowego w K. oddającego powództwo

przeciwko pozwanemu Szpitalowi Specjalistycznemu w B. o zasądzenie kwoty

95.000 zł z tytułu zadośćuczynienia za krzywdę, jakiej doznała powódka na skutek

wadliwego działania i zwłoki w diagnostyce spowodowanej przez zatrudnionego u

pozwanego lekarza.

Wyrok Sądu Apelacyjnego zapadł w następującym faktycznym.

W dniu 13 listopada 2009 r. w trakcie profilaktycznego badania

mammograficznego, wykryto u powódki podejrzaną zmianę wymagającą dalszej

diagnostyki, w tym przeprowadzenia badania USG i ewentualnej biopsji. Powódka

w dniu 25 stycznia 2010 r. zgłosiła się na badanie USG, podczas którego

stwierdzono w prawej piersi istnienie guzków o cechach zmian złośliwych. Badanie

nie wykazało zmian w obrębie węzłów chłonnych. W dniu 29 stycznia 2010 r.

powódka zgłosiła się do Poradni Chorób Sutka pozwanego szpitala, gdzie lekarz P.

B. zlecił jej wykonanie biopsji cienkoigłowej, termin badania wyznaczono na 16

lutego 2010 r. Powódka przekazała P. B. wynik biopsji, która wykazała istnienie

komórek podejrzanych w kierunku raka piersi i została skierowana na konsultację

onkologiczną. Badanie onkologiczne nie wykazało dalszych zmian, w tym w obrębie

węzłów chłonnych, jednak z uwagi na dotychczasowe niepokojące wyniki lekarz

prowadzący w dniu 9 marca 2010 r. skierował powódkę na biopsję

mammograficzną. Termin wykonania biopsji został wyznaczony na dzień 21

kwietnia 2010 r. Po przeprowadzeniu biopsji rozpoznano u powódki nowotwór

przewodowy inwazyjny piersi, w związku z czym zalecono niezwłoczna analizę

onkologiczną. Badanie histopatologiczne zostało wykonane w dniu 27 kwietnia

2010 r. Powódka odebrała jego wynik dnia 13 maja 2010 r. wraz ze skierowaniem

do ośrodka onkologicznego. Po przeprowadzonym w dniu 17 maja 2010 r. badaniu

onkologicznym zakwalifikowano ją do zabiegu operacyjnego, który miał mieć

charakter oszczędzający. Lekarz prowadzący zaproponował powódce termin

zabiegu w październiku 2010 r. Wówczas powódka zgłosiła się do Wojewódzkiego

3

Szpitala Specjalistycznego, gdzie wyznaczono jej termin operacji w dniu 21

czerwca 2010 r. Lekarze operujący podjęli próbę przeprowadzenia zaplanowanego

zabiegu oszczędzającego, jednak wobec śródoperacyjnego stwierdzenia

przerzutów do węzłów chłonnych i z uwagi na ustalony rozmiar guza pierwotnego

zmodyfikowano leczenie i zastosowano radykalną amputację piersi i węzłów

chłonnych dołu pachowego. W przebiegu pooperacyjnym wdrożono chemioterapię i

radioterapię, których powikłaniem był odczyn popromienny okolicy loży

pozabiegowej z pozostawieniem obrzęków i przykurczów tej okolicy i

upoośledzeniem ruchomości w zakresie kończyny górnej.

Sąd Apelacyjny dokonał analizy stanu faktycznego sprawy pod kątem

twierdzeń powódki uzasadniających żądanie pozwu o opóźnieniu prowadzonej

u niej diagnostyki i wpływie ewentualnego opóźnienia na rozległość zabiegu. W jej

wyniku stwierdził - odmiennie niż Sąd Okręgowy - że doszło do obciążającego

pozwaną przewlekania diagnostyki u powódki w okresie od 9 marca, a praktycznie

od 16 marca 2010 r. (licząc 7 - dniowy termin do wykonania biopsji

mammograficznej), do 21 kwietnia 2010 r. Ten 6 - tygodniowy okres przewlekłości

mógłby - w ocenie Sądu Apelacyjnego - stanowić podstawę odpowiedzialności

pozwanego na podstawie art. 430 w zw. z art. 415 k.c., pod warunkiem wykazania

przez powódkę, że doprowadziła ona do konieczności przeprowadzenia rozległej

i radykalnej operacji. Przesłanek tych jednak nie potwierdził dowód z opinii biegłego.

Oceniając tę kwestię powołany w sprawie biegły obracał się w sferze pewnego

prawdopodobieństwa, które nie jest na tyle znaczne, by przyjąć z wykluczeniem

innych możliwości, że bez przedłużonego oczekiwania zabieg ograniczyłby się do

oszczędzającego. Stwierdzenie konieczności sięgnięcia po środki radykalne

dopiero podczas samej operacji wskazuje, że nawet obszerna diagnostyka, do

samego końca nie dawała podstaw do podejmowania pośpiesznych działań.

Sąd Apelacyjny, uznając apelację za częściowo uzasadnioną w zakresie

zarzutów naruszenia art. 328 § 2 i 233 § 1 k.p.c., zaakceptował jednocześnie

oddalenie przez Sąd Okręgowy wniosków dowodowych powódki, w tym

dowodu z opinii innego biegłego lekarza, którego uzasadnieniem nie może być

jedynie niezadowolenie powódki z opinii wyznaczonego biegłego Z. K. Odnośnie do

oddalenia wniosku o przesłuchanie w charakterze świadka lekarza operatora B. C.

4

wskazał, że dowód ten dotyczy okoliczności, których rozstrzyganie nie należy do

świadka, lecz do biegłego, a także okoliczności niespornych lub już wyjaśnionych

wystarczająco w dotychczasowej opinii biegłego.

Wyrok Sądu Apelacyjnego powódka zaskarżyła skargą kasacyjną

ponawiając podnoszone w apelacji zarzuty naruszenia przepisów postępowania.

Zarzuciła naruszenie art. 286 w zw. z art. 227 k.p.c. i art. 233 k.p.c. przez oddalenie

wniosku o dopuszczenie dowodu z opinii innego biegłego, mimo nieprzydatności

opinii biegłego sporządzonych w postępowaniu, które nie doprowadziły do

sformułowania jednoznacznych wniosków, naruszenie art. 217 w zw. z art. 236 i art.

328 § 2 k.p.c. przez pominięcie dowodu z przesłuchania świadka B. C. W oparciu o

podstawę naruszenia prawa materialnego zarzuciła obrazę przepisów § 1, 2 i 3

rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 26 września 2005 r. (Dz.U. Nr 200, poz.

1661) oraz wytycznych Ministerstwa Zdrowia do tego rozporządzenia w zakresie

chirurgii ogólnej oraz art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. (jedn. tekst

Dz.U. 2008 r. Nr 164, poz. 1027 ze zm.) o świadczeniach opieki zdrowotnej

finansowanych ze środków publicznych - przez ich niezastosowanie. Wniosła o

uchylenie wyroków obu Sądów i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do

ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W stanie sprawy przyjętym przez Sąd Apelacyjny za podstawę

rozstrzygnięcia, nie budzi wątpliwości stanowcze ustalenie, że doszło do 6 -

tygodniowego opóźnienia prowadzonej u powódki diagnostyki. Nie wymagają więc

dowodzenia w sprawie, już wykazane twierdzenia powódki w tej kwestii,

podnoszone obecnie w ramach zarzutów wniesionej skargi.

Przedmiotem dowodu są fakty mające dla rozstrzygnięcia sprawy istotne

znaczenie (art. 227 k.p.c.) Obowiązkiem stron w procesie cywilnym jest ich

wskazanie i dowodzenie. Naruszenie art. 227 k.p.c. może stanowić uzasadnioną

podstawę kasacyjną, gdy sąd drugiej instancji bezzasadnie pominie dowód

wskazywany przez stronę procesu przyjmując, że nie ma on znaczenia dla

rozstrzygnięcia sprawy (zob. np. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 11 grudnia

1997 r., I CKN 388/97, Prok. i Pr. 1998, nr 4, poz. 37; z dnia 20 października

5

1999 r., II UKN 153/99, OSNP 2001, nr 2, poz. 48; z dnia 14 maja 2008 r., II PK

322/07, nie publ.) Sąd pominie środki dowodowe, jeżeli okoliczności sporne zostały

już dostatecznie wyjaśnione (art. 217 § 3 k.p.c.). Niedopuszczalne jest pominięcie

zaofiarowanych środków dowodowych z powołaniem się na wyjaśnienie sprawy,

jeżeli ocena dotychczasowych dowodów prowadzi w przekonaniu sądu do

wniosków niekorzystnych dla strony powołującej dalsze dowody. Takie pominięcie

jest bowiem równoznaczne z pozbawieniem jednej ze stron możności

udowodnienia jej twierdzeń (orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 3 października

1950 r., C 223/50, OSNC 1951, nr 3, poz. 72, wyrok Sądu Najwyższego z dnia

26 września 1966 r., II CR 314/66, OSNC 1967, nr 3, poz. 39).

Uzasadnione jest twierdzenie powódki o istnieniu istotnych faktów, których

niewyjaśnienie w sprawie, w następstwie oddalenia wniosku dowodowego

o przesłuchanie świadka B. C., lekarza operującego powódkę, mogło mieć wpływ

na jej wynik. Dowód ten został powołany m. innymi na okoliczność przyczyn

podjęcia w czasie operacji decyzji o zmianie jej charakteru z oszczędzającego na

radykalny. W pisemnej opinii uzupełniającej (k. 181) biegły lekarz chirurg onkolog Z.

K. stwierdził, że z dostępnej dokumentacji lekarskiej nie wynika („nie wiemy")

dlaczego w trakcie zabiegu zdecydowano o zmianie metody operacyjnej na

amputację radykalną, w związku z czym nie można jednoznacznie odpowiedzieć na

pytanie sądu, czy przyspieszenie procesu diagnostycznego i leczniczego o około

dwa miesiące mogło spowodować, że wystarczające byłoby leczenie powódki o

charakterze oszczędzającym. W tej sytuacji nie można uznać - jak przyjął to Sąd

Apelacyjny - że wnioskowany dowód, mający dostarczyć źródłowej wiedzy na temat

przyczyn decyzji podjętej przez lekarza operatora, co zmiany zakresu zabiegu, a

więc okoliczności istotnej dla wydania opinii przez biegłego zmierzał do zastąpienia

tej opinii, a objęta nim okoliczność nie mogła być dowodzona zeznaniami świadka.

Istotne, w świetle przytoczonych uprzednio zasad postępowania, uchybienie Sądu

Apelacyjnego w tym zakresie w sytuacji, gdy jak trafnie podnosi skarżącą, o

oddaleniu powództwa zadecydowała ostatecznie treść opinii biegłego, mogło mieć

wpływ na wynik sprawy.

Celem postępowania kasacyjnego jest kontrola zgodności z prawem

prawomocnego orzeczenia sądu drugiej instancji. Sąd Najwyższy nie rozstrzyga

6

sprawy poddanej pod osąd sądów pierwszej i drugiej instancji, nie osądza

dochodzonych w jej ramami roszczeń, lecz kontroluje legalność zaskarżonego

skargą kasacyjną orzeczenia. Zakres tej kontroli podlega ustawowemu

ograniczeniu określonemu w art. 3983

§ 3 k.p.c., który wyłącza dopuszczalność

bezpośredniego podważania w skardze kasacyjnej ustalonych faktów i oceny

dowodów, na których'' zostały oparte. Dopuszczalne jest natomiast powoływanie

się w skardze kasacyjnej na naruszenie przepisów postępowania w związku

z dokonywaniem ustaleń faktycznych, o ile mogło ono wpłynąć na sposób

rozstrzygnięcia sprawy (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 kwietnia 2012 r.,

V CSK 205/11 nie publ.). Za dopuszczalny i uzasadniony uznać więc należy

podniesiony przez skarżącą zarzut kasacyjny naruszenia art. 233 § 1 k.p.c.

w zakresie motywowanym niewyczerpującym przeprowadzaniem postępowania

dowodowego.

Nie jest uzasadniony wniosek o dopuszczenie dowodu z opinii innego

biegłego, jeżeli opinia wyznaczonego biegłego jest na tyle kategoryczna

i przekonująca, że wystarczająco wyjaśnia zagadnienie wymagające wiadomości

specjalnych. Przedwczesna jest ocena skarżącej dyskwalifikująca całkowicie opinię

biegłego Z. K., z powodu niewątpliwego braku stanowczości wyrażonych w niej

wniosków odnośnie do możliwego wpływu opóźnienia w diagnostyce powódki na

zakres i skutki wykonanego zabiegu, a w konsekwencji także wniosek o zastąpienie

jej opinią innego biegłego, gdy z przyczyn wcześniej wskazanych, wydana opinia

oparta została na niepełnym, lecz dającym się uzupełnić materiale dowodowym.

Wskazać przy tym trzeba, że zgodnie ze stanowiskiem judykatury w tzw.

procesach odszkodowawczych lekarskich nie jest konieczne wykazywania istnienia

związku przyczynowego między działaniem (zaniechaniem) personelu służby

zdrowia, a szkodą pacjenta w stopniu pewnym i stanowczym, lecz wystarczy

istnienie związku o odpowiednim stopniu prawdopodobieństwa (zob. wyroki Sądu

Najwyższego z dnia 5 kwietnia 2012 r., II CSK 402/11, z dnia 8 maja 2014 r.,

V CSK 353/13, nie publikowane).

Powinnością sądu apelacyjnego jest, niezależnie od zarzutów podniesionych

w apelacji, samodzielne ustalenie podstawy prawnej wyroku przez zastosowanie

7

właściwego, w określonym stanie faktycznym przepisu prawa materialnego lub

braku podstaw do jego zastosowania. W związku tym w nawiązaniu do zarzutu

zaniechania rozważenia w sprawie kwestii naruszenia praw przysługujących

powódce na podstawie przepisów rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia

26 września 2005 r. oraz art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r.

o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych

dodatkowo podnieść należy, że zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 24 kwietnia 2009 r.

o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (jedn. tekst: Dz. U. 2012 r., poz. 159)

w razie zawinionego naruszenia wymienionych w ustawie praw pacjenta sąd

może przyznać poszkodowanemu odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia

pieniężnego za doznaną krzywdę na podstawie art. 448 k.c.

Z tych przyczyn Sąd Najwyższy w uwzględnieniu skargi kasacyjnej orzekł,

jak w sentencji (art. 39815

§ 1 k.p.c.).