III PK 120/14

Sygn. akt III PK 120/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 25 marca 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Maciej Pacuda (przewodniczący)

SSN Roman Kuczyński

SSN Krzysztof Staryk (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa K. D.

przeciwko Zespołowi Szkół Ogólnokształcących […] o przywrócenie do pracy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 25 marca 2015 r.,

skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w L.

z dnia 29 stycznia 2014 r.,

I. oddala skargę kasacyjną

II. zasądza od powoda na rzecz pozwanego kwotę 120 (sto

dwadzieścia) zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego

w postępowaniu kasacyjnym.

UZASADNIENIE

2

Wyrokiem z dnia 8 maja 2013 r. Sąd Rejonowy – Sąd Pracy w C. w sprawie

z powództwa K. D. przeciwko Zespołowi Szkół Ogólnokształcących […] (dalej jako:

„Zespół Szkół” lub „strona pozwana”) o przywrócenie do pracy – oddalił powództwo.

Podstawę faktyczną powyższego wyroku Sądu Rejonowego stanowiły

następujące ustalenia. Powód został zatrudniony w dniu 1 września 1996 r. w

Szkole Podstawowej nr […] na stanowisku nauczyciela; początkowo na podstawie

umowy o pracę na czas określony, a od 1 września 1998 r. – na czas nieokreślony.

Z dniem 1 września 1999 r. powód stał się nauczycielem Zespołu Szkół

Ogólnokształcących nr […] (pracował w pełnym wymiarze czasu pracy, na

podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony). K. D. ukończył wyższe studia

magisterskie o kierunku historia, a także - studia podyplomowe w zakresie

wychowania fizycznego i w zakresie edukacji obronnej. Posiada 16-letni staż pracy

jako nauczyciel i awans zawodowy nauczyciela mianowanego. W Zespole Szkół

prowadził zajęcia z historii, wychowania fizycznego i przysposobienia obronnego.

W roku szkolnym 2011/2012 prowadził zajęcia wyłącznie z wychowania fizycznego.

Kurator Oświaty w opinii datowanej na dzień 12 marca 2013 r., znak: […],

stwierdził, że K. D. nie spełnia wymagań do nauczania przedmiotu edukacja dla

bezpieczeństwa oraz przedmiotu wiedza o społeczeństwie w gimnazjum i liceum

ogólnokształcącym.

Pismem z dnia 7 maja 2012 r. powód otrzymał wypowiedzenie stosunku

pracy na podstawie art. 20 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta

Nauczyciela (Dz.U. z 2006 r. Nr 97, poz. 674 ze zm.; dalej jako: „Karta

Nauczyciela”) – z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia, który

upłynął w dniu 31 sierpnia 2012 r. Przyczynę wypowiedzenia stosunku pracy

powoda wskazano w zmniejszeniu ilości oddziałów w Zespole Szkół

Ogólnokształcących nr […] w roku szkolnym 2012/2013, co wpłynęło znacząco na

zmniejszenie ilości godzin dydaktycznych w zakresie nauczanego przez K. D.

przedmiotu.

Sąd powołał art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela i wskazał, że zastosowane

przez pozwanego kryteria doboru pracowników do zwolnienia były prawidłowe;

powód posiada mniejsze uprawnienia i kwalifikacje w dziedzinach, których nauczał

– w porównaniu do pozostałych nauczycieli zatrudnionych u strony pozwanej. W

3

ocenie Sądu Rejonowego powód nie posiada pełnych kwalifikacji do prowadzenia

zajęć z zakresu nauczania przedmiotu edukacja dla bezpieczeństwa.

Podstawowym przepisem określającym kwalifikacje nauczycieli jest art. 9 ust. 1 pkt

1 Karty Nauczyciela, a szczegółowe wymagania dotyczące kwalifikacji nauczycieli

precyzuje rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 12 marca 2009 r. w

sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli oraz określenia

szkół i wypadków, w których można zatrudnić nauczycieli niemających wyższego

wykształcenia lub ukończonego zakładu kształcenia nauczycieli (Dz.U. Nr 50, poz.

400), w którym od nauczycieli wymaga się ukończenia kierunku studiów zgodnych z

nauczanym przedmiotem (zajęciami) lub ukończenia studiów magisterskich na

innym kierunku, który w grupie treści podstawowych i kierunkowych musi

obejmować treści nauczanego przedmiotu lub prowadzonych zajęć. Nauczyciel

może również uzyskać kwalifikacje przez ukończenie odpowiednich studiów

podyplomowych lub kursu kwalifikacyjnego. Powód co prawda posiada ukończone

studia podyplomowe w zakresie edukacji obronnej i prowadził zajęcia z

przysposobienia obronnego, jednakże obecnie dla potrzeb prowadzenia zajęć z

zakresu edukacja dla bezpieczeństwa wymagane jest zaświadczenie o możliwości

prowadzenia zajęć edukacyjnych z udzielania pierwszej pomocy. Zgodnie z § 10

powołanego wyżej rozporządzenia kwalifikacje do prowadzenia tych zajęć będą

posiadać osoby legitymujące się zaświadczeniem wydanym na podstawie

rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 26 sierpnia 2009 r. w sprawie

przygotowania nauczycieli do prowadzenia zajęć edukacyjnych w zakresie

udzielania pierwszej pomocy (Dz.U. Nr 139, poz. 1132). Powód nie ma takiego

zaświadczenia.

Sąd Rejonowy uznał, że nie ma przeciwwskazań prawnych do nauczania

przez powoda lekcji z zakresu wos. Brak takich przeciwwskazań nie powoduje

jednak, że zwolnienie powoda nie było zasadne. Powód nie prowadził wcześniej

takich zajęć; tym samym nie posiadał praktycznego i merytorycznego

przygotowania do prowadzenie tych zajęć. Sąd Rejonowy zaakceptował zeznania

D.C. przesłuchanej w charakterze strony pozwanej, z których wynika, że nie było

praktycznie możliwe ani celowe odebranie innym nauczycielom godzin

ponadwymiarowych i przekazanie ich powodowi, gdyż wówczas w jednej klasie

4

tego samego przedmiotu nauczałoby np. dwóch nauczycieli lub w różnych latach ta

sama klasa miałaby więcej niż jednego wychowawcę. W ocenie Sądu Rejonowego

należy zwrócić uwagę na treść zeznania D. C., w tej części, w której twierdziła ona,

że zmiana nauczyciela wymusza pewien rodzaj zaburzenia procesu

dydaktycznego. Nauczyciel opracowuje bowiem plan na 3 lata, wie na jakim jest

etapie po zakończeniu poszczególnych klas, zna poszczególnych uczniów i wie, jak

się z nimi komunikować. Jeden, ten sam nauczyciel zapewnia pełną realizację

programu.

Wyrokiem z dnia 29 stycznia 2014 r. Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych oddalił apelację powoda i uznał, że Sąd pierwszej

instancji prawidłowo przeprowadził postępowanie dowodowe w sprawie, a

zaprezentowany w uzasadnieniu wyroku tok rozumowania odnoszący się do oceny

dowodów jest spójny i logiczny.

Sąd Okręgowy nie podzielił zarzutu apelacji, że u pozwanego nie zaszły

zmiany organizacyjne. Okoliczność ta – w ocenie Sądu drugiej instancji – wynika z

dokumentu, jakim jest arkusz organizacyjny szkoły, załączone plany nauczania w

poszczególnych klasach. Na powyższe okoliczności zeznawał także dyrektor

pozwanego i brak było podstaw od odmowy wiary tym zeznaniom, które znajdują

oparcie w powyżej wskazanych dokumentach.

Sąd drugiej instancji podkreślił, że o ile Sąd Pracy nie jest uprawniony do

badania zasadności celowości i zasadności zmian organizacyjnych, to jednak jest

uprawniony do oceny formalnej i merytorycznej poprawności czynności

dokonywanych przez dyrektora w sprawach ze stosunku pracy. Norma zawarta w

art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela przyznaje dyrektorowi kompetencję wyboru

nauczycieli, z którymi nastąpi rozwiązanie stosunku pracy z uwagi na ustawowo

określone potrzeby organizacyjne szkoły. Powyższe uprawnienie dyrektora może

być zweryfikowane wyłącznie w razie pozytywnego wykazania, że wybór ten był

rażąco dowolny lub w sposób oczywisty dyskryminował nauczyciela zwalnianego.

Sąd Okregowy wskazał, że powód ukończył studia wyższe magisterskie o

kierunku historia, a także studia podyplomowe w zakresie wychowania fizycznego i

w zakresie edukacji obronnej; innych dodatkowych uprawnień nie posiada. Jest

nauczycielem mianowanym z 16-letnim stażem pracy. W pozwanym Zespole Szkół

5

prowadził zajęcia z historii, wychowania fizycznego i przysposobienia obronnego; z

tym że w ostatnim roku szkolnym 2011/2011 wyłącznie z wychowania fizycznego.

Oprócz powoda u pozwanego było zatrudnionych jeszcze 7 nauczycieli

wychowania fizycznego i każdy z nich poza kierunkowym wykształceniem

wyższych studiów o kierunku wychowanie fizyczne, posiada dodatkowe

uprawnienia trenerskie lub instruktora. Nauczyciele wychowania fizycznego mają

stopień zawodowy nauczyciela mianowanego lub dyplomowanego, posiadają staż

pracy od 11 lat do 34 lat. Jedynie A. R. jest nauczycielem kontraktowym z 5 letnim

stażem pracy z uprawnieniami instruktora piłki siatkowej i aerobiku. Jeżeli chodzi o

nauczycieli uczących historii i WOS, to zatrudnieni trzej nauczyciele […] są

nauczycielami dyplomowanymi, z wykształceniem wyższym kierunkowym i studiami

podyplomowymi z wiedzy o społeczeństwie, z dłuższym od powoda stażem pracy.

Pozwany pracodawca stojąc w obliczu zmian organizacyjnych spowodowanych

zmniejszeniem liczby oddziałów klasowych, miał dokonać wyboru do zwolnienia

tego nauczyciela, który w jego ocenie spełnia najmniejsze oczekiwania w procesie

edukacji. Dyrektor pozwanego Zespołu Szkół wytypował powoda do zwolnienia

uznając, że w porównaniu z innymi nauczycielami wychowania fizycznego oraz

historii posiada niższe kwalifikacje do nauczania tych przedmiotów. W ocenie Sądu

drugiej instancji wybór powoda do zwolnienia nie był dowolny, ale poprzedzony

wnikliwą oceną w zakresie przyjętych kryteriów. Pozwany opracował bardzo

dokładne i szerokie kryteria zwalniania nauczycieli, i wśród nich były zarówno

kryteria formalne odnoszące się do kwalifikacji kierunkowych, kwalifikacji

dodatkowych z uwzględnieniem przydatności w pracy szkoły, staż pracy, realizacja

zadań dydaktyczno-wychowawczych, jak również dyscyplina w pracy m.in.

absencja, dyspozycyjność, urlopy bezpłatne. W ocenie Sądu drugiej instancji

niewątpliwie powód spośród wszystkich nauczycieli wychowania fizycznego, jak i

historii posiadał najniższe kwalifikacje. Powód w okresie zatrudnienia nie rozwijał

się zawodowo i nie podnosił swoich kwalifikacji. Wszyscy nauczyciele poza

powodem posiadali dodatkowe kwalifikacje i uprawnienia. Powód nie wykazywał się

też innymi osiągnięciami w pracy dydaktycznej. Spośród wszystkich nauczycieli

miał największą absencję chorobową, dwukrotnie udzielono mu urlopu dla

poratowania zdrowia.

6

Sąd drugiej instancji nie podzielił zarzutu powoda, że pozwany mógł

przydzielić mu godziny przez odebranie innym nauczycielom godzin

ponadwymiarowych. Przede wszystkim powód nie wykazał, któremu z nauczycieli i

w jakim rozmiarze takie godziny należałoby odebrać. W tym zakresie dyrektor

pozwanego przedstawiła wykaz wszystkich godzin przydzielonych nauczycielom

wychowania fizycznego, z którego wynika przekroczenie pensum, ale jednocześnie

wyjaśniła sposób i zasady takiego przydziału godzin. Sąd podzielił twierdzenie

pozwanej, że powstanie godzin wynika z planu nauczania, aby w tej samej klasie

nie uczyło dwóch nauczycieli tego samego przedmiotu.

Sąd drugiej instancji podkreślił, że powód nie był jedynym nauczycielem, z

którym rozwiązano umowę o pracę; pozwany z uwagi na zmniejszenie się liczby

oddziałów w szkole w roku szkolnym 2011/2012 czterem nauczycielom ograniczył

zatrudnienie, a z dziewięcioma rozwiązał stosunek pracy. Nauczycielom

zatrudnionym na umowy terminowe nie przedłużono zatrudnienia.

Sąd drugiej instancji wskazał, że strona pozwana w uzupełnieniu materiału

dowodowego w postępowaniu apelacyjnym złożyła wykaz, z którego wynika, że

dopiero w roku szkolnym 2013/2014 został zatrudniony jeden nauczyciel

dyplomowany G. G. – do prowadzenia zajęć wychowania fizycznego na basenie w

niepełnym pensum i nauczyciel dyplomowany B. J. do nauczania w ramach

zastępstwa historii w niepełnym pensum. W. M. będący nauczycielem

dyplomowanym został zatrudniony na 10 godzin do prowadzenia klasy sportowej.

Powyższy wyrok Sądu Okręgowego (w całości) powód zaskarżył skargą

kasacyjną. Skargę oparto na obydwu podstawach określonych w art. 3983

§ 1 pkt 1

i 2 k.p.c. W ramach podstawy materialnoprawnej (art. 3983

§ 1 pkt 1 k.p.c.) skarga

zarzuciła naruszenie:

- art. 45 § 1 k.p. w związku z art. 30 § 4 k.p., art. 30 § 1 pkt 2 k.p., art. 183a

§

1 k.p., art. 183b

k.p., art. 22 ust. 2 i art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela przez uznanie,

że:

a) nieprzydzielenie powodowi godzin z historii, wiedzy o społeczeństwie,

wychowania fizycznego, edukacji dla bezpieczeństwa, skutkujące rozwiązaniem z

nim stosunku pracy, pomimo że powód legitymuje się większymi kwalifikacjami

(dłuższym stażem nauczania danego przedmiotu, wyższym stopniem awansu

7

zawodowego) do wykonywania tego obowiązku niż inni pracownicy, którym te

obowiązki powierzono, nie stanowi naruszenia art. 45 § 1 k.p. w związku z art. 30 §

4 k.p., art. 30 § 1 pkt 2 k.p., jest wystarczającą przyczyną rozwiązania stosunku

pracy;

b) niezaproponowanie powodowi co najmniej połowy obowiązkowego

pensum godzin, gdy taka możliwość w pozwanej szkole istniała, uzasadnia

wypowiedzenie mu umowy o pracę,

c) w szkole zaszły zmiany organizacyjne, które spowodowały konieczność

rozwiązania umowy o pracę z powodem, w sytuacji gdy w placówce nauczyciele

przedmiotów, do których kwalifikacje do nauczania posiada również powód są

zatrudnieni w godzinach ponadwymiarowych, przyjęto dodatkowo jeszcze jednego

nauczyciela wychowania fizycznego, a godziny z edukacji dla bezpieczeństwa w

ogóle nie zostały rozdysponowane.

W ramach podstawy procesowej (art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c.) zarzucono

naruszenie: art. 378 § 1 k.p.c. w związku z art. 328 § 2 k.p.c., art. 316 § 1 k.p.c., art.

382 k.p.c. i art. 391 § 1 k.p.c. przez nierozpoznanie zrzutów apelacji, co wynika

wprost z uzasadnienia, których nieuwzględnienie skutkowało de facto

nierozpoznaniem istoty sprawy w rozumieniu art. 386 § 4 k.p.c. Dotyczy to: -

nieodniesienia się do zarzutu braku potrzeby rozwiązania umowy o pracę z

jakimkolwiek nauczycielem wychowania fizycznego, bowiem w placówce była

wystarczająca ilość godzin, aby również w dalszym ciągu pracował powód bez

konieczności rozwiązania umowy o pracę z innym nauczycielem wychowania

fizycznego zatrudnionym w szkole (z uwzględnieniem kwalifikacji do nauczania

wos, historii i edukacji dla bezpieczeństwa); - pominięcia, że powód również

posiada kwalifikacje do nauczania przedmiotu edukacja dla bezpieczeństwa, a w

szkole nie był zatrudniony nauczyciel tego przedmiotu.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego w

całości i przekazanie sprawy temu sądowi do ponownego rozpoznania.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną strona pozwana wniosła o oddalenie

skargi kasacyjnej oraz o zasądzenie od powoda na rzecz strony pozwanej kosztów

postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

8

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw.

Przystępując w pierwszej kolejności do rozważenia zarzutów podniesionych

w ramach podstawy kasacyjnej przewidzianej w art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c., należy

przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem uchybienie wymaganiom

określonym w art. 328 § 2 w związku z art. 391 § 1 k.p.c. może być ocenione, jako

mogące mieć wpływ na wynik sprawy tylko wyjątkowo, gdy braki w uzasadnieniu są

tak znaczące, że uniemożliwiają kontrolę kasacyjną zaskarżonego orzeczenia (por.

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 września 2014 r. - LEX nr 1545029 i przytoczone

tam orzecznictwo). W niniejszej sprawie sfera motywacyjna zaskarżonego wyroku

została ujawniona w stopniu pozwalającym na poddanie go kontroli kasacyjnej,

dlatego zarzut obrazy art. 328 § 2 w związku z art. 391 § 1 k.p.c. nie może być

uznany za uchybienie, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Z kolei zarzut naruszenia art. 316 § 1 nie może odnieść zamierzonego skutku

przede wszystkim z tej przyczyny, że skarżący nie wyjaśnił, w czym przejawia się -

jej zdaniem - uchybienie zasadom postępowania wynikającym z tego przepisu. W

przepisie tym zostały wyrażone dwie zasady, a mianowicie: zasada wydania

wyroku po przeprowadzeniu rozprawy i zasada aktualności orzeczenia. W sytuacji,

w której skarżący nie skonkretyzował, która z tych zasad miała doznać naruszenia

ani na czym ono polegało, podniesiony zarzut usuwa się spod kontroli kasacyjnej.

W związku z zarzutem obrazy art. 378 § 1 k.p.c. przez nierozpoznanie

wszystkich zarzutów podniesionych w apelacji trzeba podkreślić, że z

ustanowionego w tym przepisie obowiązku rozpoznania sprawy w granicach

apelacji nie wynika konieczność osobnego omówienia przez sąd w uzasadnieniu

wyroku każdego argumentu podniesionego w apelacji. Za wystarczające należy

uznać odniesienie się do sformułowanych w apelacji zarzutów i wniosków w sposób

wskazujący na to, że zostały one przez sąd drugiej instancji w całości rozważone

przed wydaniem orzeczenia (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 kwietnia

2012 r., III CSK 300/11, OSNC 2012 Nr 12, poz. 144).

Skarżący wskazał w skardze kasacyjnej, że uchybienia Sądu dotyczą

nieodniesienia się do zarzutu braku potrzeby rozwiązania umowy o pracę z

9

jakimkolwiek nauczycielem wychowania fizycznego, bowiem w placówce była

wystarczająca ilość godzin, aby również w dalszym ciągu pracował powód bez

konieczności rozwiązania umowy o pracę z innym nauczycielem wychowania

fizycznego zatrudnionym w szkole (z uwzględnieniem kwalifikacji do nauczania

wos, historii i edukacji dla bezpieczeństwa); - pominięcia, że powód również

posiada kwalifikacje do nauczania przedmiotu edukacja dla bezpieczeństwa, a w

szkole nie był zatrudniony nauczyciel tego przedmiotu.

Zarzut ten nie może być uwzględniony, gdyż uzasadnienie zaskarżonego

wyroku wskazuje, iż w toku rozprawy dyrektor pozwanego przedstawiła wykaz

wszystkich godzin przydzielonych nauczycielom wychowania fizycznego, z którego

wynika przekroczenie pensum; ale jednocześnie wyjaśniła sposób i zasady takiego

przydziału godzin. Powstanie godzin ponawymiarowych wynika z planu nauczania.

Sąd zaaprobował jako słuszne dążenie dyrekcji szkoły, aby w tej samej klasie nie

uczyło dwóch nauczycieli tego samego przedmiotu, na skutek czego nie było

możliwe zatrudnienie powoda jako nauczyciela wychowania fizycznego.

Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika ponadto, że Zespół Szkół

zatrudnia trzech nauczycieli uczących historii i wos – M. M., Z. L. i B. Ł.

M. M. jest nauczycielem z 24-letnim stażem pracy, posiada wykształcenie

wyższe o kierunku historia i specjalność nauczycielską, studia podyplomowe z

wiedzy o społeczeństwie oraz awans zawodowy nauczyciela dyplomowanego. Z. L.

jest nauczycielem z 23-letnim stażem pracy, posiada wykształcenie wyższe o

kierunku historia, studia podyplomowe w zakresie filozofii oraz awans zawodowy

nauczyciela dyplomowanego. B. Ł. jest nauczycielem z 23-letnim stażem pracy,

posiada wykształcenie wyższe o kierunku historia i specjalność nauczycielską,

studia podyplomowe z wiedzy o społeczeństwie oraz awans zawodowy nauczyciela

dyplomowanego. Sąd drugiej instancji zgodził się z pozwanym, że powód nie miał

wyższych kwalifikacji do nauczania historii. Sąd odniósł się również do kwalifikacji

związanych z innymi przedmiotami.

Nie można więc w tym kontekście zarzucać Sądowi nierozpoznania istoty

sprawy.

Z ustaleń Sądu drugiej instancji - którymi Sąd Najwyższy jest związany

stosownie do art. 39813

§ 2 k.p.c. - wynika, że w Zespole Szkół w roku szkolnym

10

2012/2013 nastąpiło zmniejszenie oddziałów o trzy w porównaniu z rokiem

szkolnym 2011/2012, co spowodowało konieczność zmniejszenia i ograniczenia

liczby etatów nauczycielskich: czterem nauczycielom ograniczono etat, a z

dziewięcioma rozwiązano stosunek pracy; dziesięciu nauczycielom wygasł

stosunek pracy ze względu na zatrudnienie na podstawie umów o pracę na czas

określony. Zmniejszenie ilości oddziałów u strony pozwanej w roku szkolnym

2012/2013 spowodowało, że Zespół Szkół musiał podjąć kroki zmierzające do

redukcji zatrudnienia przy jednoczesnym zachowaniu stabilności i efektywności

nauczania. Pozwany typując powoda do zwolnienia brał pod uwagę jego

kwalifikacje nauczycielskie, stopień awansu zawodowego, staż pracy oraz

zaangażowanie w działania szkoły i dalszy rozwój zawodowy. Powód w odróżnieniu

od nauczycieli prowadzących zajęcia z historii i wos posiada najmniejszy staż pracy

oraz niższy stopień awansu zawodowego; nie posiada żadnych uprawnień

świadczących o możliwości wykonywania dodatkowej funkcji związanej z

nauczaniem tych przedmiotów. Powód w roku szkolnym 2011/2012 prowadził

wyłącznie zajęcia z wychowania fizycznego. Powód ma – w stosunku do niektórych

nauczycieli wychowania fizycznego – wyższy staż pracy, czy też stopień awansu

zawodowego, jednak staż pracy powoda nie jest wyłącznie „podyktowany” pracą

nauczyciela wychowania fizycznego u pozwanego; pełny etat w tym zakresie

powód otrzymał dopiero w roku szkolnym 2011/2012. Powód, poza ukończonymi

studiami podyplomowymi, nie posiada studiów wyższych z zakresu wychowania

fizycznego; nie ma – w przeciwieństwie do pozostałych nauczycieli – ukończonych

dodatkowych uprawnień instruktora lub trenera konkretnej dyscypliny sportu.

Sąd Najwyższy może skargę kasacyjną rozpoznawać tylko w ramach tej

podstawy, na której ją oparto, odnosząc się jedynie do przepisów, których

naruszenie zarzucono. Sąd Najwyższy rozpoznaje bowiem skargę w granicach

zaskarżenia i w granicach przedstawionych podstaw (art. 39813

§ 1 k.p.c.), co

oznacza, że nie może uwzględniać naruszenia żadnych innych przepisów niż

wskazane przez skarżącego. Sąd Najwyższy nie jest bowiem uprawniony do

samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów lub też stawiania hipotez co do

tego, jakiego aktu prawnego (przepisu) dotyczy podstawa skargi. Nie może także

zastąpić skarżącego w wyborze podstawy kasacyjnej, jak również w przytoczeniu

11

przepisów, które mogłyby być naruszone przy wydawaniu zaskarżonego

orzeczenia. Sąd Najwyższy może zatem skargę kasacyjną rozpoznawać tylko w

ramach tej podstawy, na której ją oparto, odnosząc się jedynie do przepisów,

których naruszenie zarzucono (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 maja

2011 r. I PK 264/10, LEX nr 896462).

W tym aspekcie należy przypomnieć, że skarga kasacyjna zarzuciła

wyrokowi w ramach podstawy materialnoprawnej naruszenie: art. 45 § 1 k.p. w

związku z art. 30 § 4 k.p., art. 30 § 1 pkt 2 k.p., art. 183a

§ 1 k.p., art. 183b

k.p., art.

22 ust. 2 i art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela przez uznanie, że: a) nieprzydzielenie

powodowi godzin z historii, wiedzy o społeczeństwie, wychowania fizycznego,

edukacji dla bezpieczeństwa, skutkujące rozwiązaniem z nim stosunku pracy,

pomimo że powód legitymuje się większymi kwalifikacjami (dłuższym stażem

nauczania danego przedmiotu, wyższym stopniem awansu zawodowego) do

wykonywania tego obowiązku niż inni pracownicy, którym te obowiązki powierzono,

nie stanowi naruszenia art. 45 § 1 k.p. w związku z art. 30 § 4 k.p., art. 30 § 1 pkt 2

k.p., jest wystarczającą przyczyną rozwiązania stosunku pracy.

Na wstępie tej części argumentacji trzeba wskazać na brak koniecznej

precyzji tej podstawy skargi kasacyjnej. Art. 183b

k.p. od 2004 r. miał 4 paragrafy, a

skarżący nie wskazuje konkretnego paragrafu. Kwestia ta dotyczy również

wymienionego w zarzucie skargi kasacyjnej art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela, który

ma 2 odmienne punkty, o treści: Dyrektor szkoły w razie: 1) całkowitej likwidacji

szkoły rozwiązuje z nauczycielem stosunek pracy; 2) częściowej likwidacji szkoły

albo w razie zmian organizacyjnych powodujących zmniejszenie liczby oddziałów w

szkole lub zmian planu nauczania uniemożliwiających dalsze zatrudnianie

nauczyciela w pełnym wymiarze zajęć rozwiązuje z nim stosunek pracy lub, na

wniosek nauczyciela, przenosi go w stan nieczynny. Nauczyciel zatrudniony na

podstawie mianowania może wyrazić zgodę na ograniczenie zatrudnienia w trybie

określonym w art. 22 ust. 2.

Skarżący nie wymienił w zarzucie kasacyjnym żadnego punktu art. 20 ust. 1

Karty Nauczyciela.

Ponadto obecny skład orzekający podziela dominujące w judykaturze Sądu

Najwyższego stanowisko o całościowej i zupełnej regulacji art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty

12

Nauczyciela (który zapewne miał na myśli skarżący). Wobec wyczerpująco

uregulowanego trybu postępowania w okolicznościach wymienionych w tym

przepisie, które wymuszają redukcje lub ograniczenie rozmiarów dalszego

zatrudnienia nauczycieli, do rozwiązania lub zmian nauczycielskich stosunków

pracy nie mają posiłkowego zastosowania przepisy Kodeksu pracy o trybie

postępowania i sposobach rozwiązywania lub modyfikacji umów o pracę (a

contrario do art. 91c ust. 1 tej ustawy, który nota bene nie został przywołany w

skardze kasacyjnej). Dlatego w razie zmian organizacyjnych lub zmian planu

nauczania uniemożliwiających dalsze zatrudnienie nauczyciela w pełnym wymiarze

zajęć odnoszenie zarzutów do „naruszenia art. 45 § 1 k.p. w związku z art. 30 § 4

k.p., art. 30 § 1 pkt 2 k.p.”, a nie do – naruszenia art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty

Nauczyciela nie było w pełni adekwatne (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26

marca 2013 r., III PK 37/12, LEX nr 1511061).

Nie ma też przesłanek do uznania, że zaskarżony wyrok został wydany z

naruszeniem art. 183b

lub art. 183a

§ 1 k.p., przez jego niezastosowanie. W

podstawie faktycznej rozstrzygnięcia wskazano wszystkie kryteria doboru

nauczycieli do rozwiązania stosunków pracy, odnosząc je do sytuacji powoda.

Skarga kasacyjna nie wskazuje żadnej przyczyny ewentualnego nierównego

traktowania lub dyskryminacji.

W judykaturze wskazano, że wybór nauczyciela do rozwiązania stosunku

pracy - w razie spełnienia przesłanek z art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela - może

być zakwestionowany przez sąd jedynie w przypadku oceny, że był on dowolny lub

dyskryminujący (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 marca 2012 r., III PK

52/11, OSNP 2013 nr 3-4, poz. 34). Sąd drugiej instancji uznał wybór powoda do

zwolnienia za prawidłowy, jako podyktowany obiektywnymi kryteriami,

obejmującymi ocenę kwalifikacji, stażu pracy oraz zaangażowania w wykonywanie

obowiązków pracowniczych wszystkich nauczycieli zatrudnionych u strony

pozwanej. Taki sposób oceny nie może być uznany za dowolny, czy

dyskryminujący i nie został skutecznie podważony w skardze kasacyjnej. Skoro

zatem w niniejszej sprawie nie ustalono, aby kryteria doboru nauczycieli do

zwolnienia w ogóle miały charakter dyskryminujący, to w sposób oczywisty brak

13

było podstaw do stosowania do takich ustaleń przepisów Kodeksu pracy

zakazujących dyskryminacji w zatrudnieniu.

Zarzut naruszenia art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela opiera się, między innymi,

na kwestionowaniu tego, że zmniejszenie oddziałów w pozwanym Zespole Szkół

wymuszało ograniczenie zatrudnienia przez wypowiedzenie powodowi stosunku

pracy i jednocześnie nie stanowiło przeszkody dla zatrudnienia nowego nauczyciela

wychowania fizycznego od 2013 r. Sytuacja ta dotyczy jednak zdarzeń, które

nastąpiły rok po rozwiązaniu z powodem stosunku pracy i nie wpływa bezpośrednio

na ocenę zasadności wypowiedzenia z pierwszej połowy 2012 r. Ponadto w

pozwanej szkole utworzono klasę sportową ze specjalnością siatkarską. Celowe

było zatem zatrudnienie zawodowego trenera w tej dziedzinie sportu. Powód nie

miał kwalifikacji w tym zakresie.

W wyroku z dnia 30 września 2014 r. III PK 18/14, LEX nr 1541059, Sąd

Najwyższy stwierdził, że uprzednie ograniczenie na podstawie art. 22 ust. 2

wymiaru zajęć nauczyciela zatrudnionego na podstawie mianowania nie jest

warunkiem koniecznym rozwiązania z nim stosunku pracy w trybie art. 20 ust. 1 pkt

2 Karty Nauczyciela. Jeżeli jednak, mimo zaistnienia okoliczności wymienionych w

tym przepisie, istnieje możliwość dalszego zatrudniania nauczyciela w wymiarze, co

najmniej połowy obowiązującego go pensum oraz wyrazi on zgodę na ograniczenie

zatrudnienia i jest zatrudniany przez szkołę w obniżonym wymiarze, to

wypowiedzenie mu stosunku pracy z przyczyn, o których mowa w art. 20 ust. 1 pkt

2 może być uzasadnione takimi zmianami organizacyjnymi lub zmianami planu

nauczania, które uniemożliwiają jego dalsze zatrudnianie, w co najmniej połowie

obowiązującego go tygodniowego wymiaru zajęć.

W wyroku z dnia 27 lutego 2013 r., I PK 199/12, OSNP 2013 nr 23-24, poz.

276, Sąd Najwyższy zajął stanowisko, że zasada ograniczenia zatrudnienia

nauczyciela zatrudnionego na podstawie mianowania do wymiaru nie niższego niż

1/2 obowiązkowego wymiaru zajęć za proporcjonalnym zmniejszeniem

wynagrodzeniem (art. 22 ust. 2 Karty Nauczyciela) zobowiązuje dyrektora szkoły do

złożenia nauczycielowi takiej propozycji tylko wtedy, gdy przed upływem

ustawowego terminu wypowiedzenia dyrektor szkoły dysponuje pewną wiedzą o

14

możliwości zapewnienia nauczycielowi zatrudnienia w takim rozmiarze (nie niższym

niż połowa obowiązkowego wymiaru zajęć).

Podzielając wyżej przedstawione konstatacje Sąd Najwyższy w obecnym

składzie zwrócił uwagę, że w apelacji od wyroku Sądu Rejonowego powód zarzucił

wyrokowi m.in. sprzeczność poczynionych ustaleń faktycznych ze zgromadzonym

materiałem dowodowym przez pominięcie, że nauczyciele przedmiotów, których

nauczać może powód są zatrudnieni w godzinach ponadwymiarowych i godzin tych

jest wystarczająca ilość, aby K. D. był zatrudniony w pełnym wymiarze. Powód

domagał się więc zatrudnienia w pełnym wymiarze godzin. Dopiero w

postępowaniu kasacyjnym podniósł, że gotów byłby pracować na ½ etatu.

Odnośnie do zarzutu, że w aktach sprawy znajduje się zaświadczenie, że

powód posiada ukończony kurs pierwszej pomocy uprawniający do prowadzenia

zajęć z pierwszej pomocy i posiada uprawnienia do nauczania przedmiotu edukacja

dla bezpieczeństwa, należy zwrócić uwagę, że w sytuacji świadomości

zmniejszania oddziałów w szkole, powód nie podjął żadnych działań w celu

uzupełnienia swoich kwalifikacji w tej dziedzinie, nie zgłosił gotowości do nauki

przedmiotu edukacja dla bezpieczeństwa, nie przedstawił aktualnego

zaświadczenia lekarskiego o kompetencjach do udzielania pierwszej pomocy

medycznej (poprzednie było z 2005 r.). Mimo więc, że jego kwalifikacje w tej

dziedzinie nie zostały w pełni adekwatnie ocenione przez pracodawcę, nie można

mówić o arbitralności w postępowaniu pracodawcy. Wziąć bowiem należy pod

uwagę, że na wniosek Sądu - Kurator Oświaty zajął stanowisko, iż powód nie

posiada kwalifikacji do nauki przedmiotu edukacja dla bezpieczeństwa. Nie można

w tym kontekście negatywnie oceniać pracodawcy, iż nie uwzględnił powoda przy

obsadzie tego przedmiotu.

Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 12 marca 2010 r., II PK 279/09,

przydzielenie zajęć innym nauczycielom w ramach godzin ponadwymiarowych,

które mogłyby uzupełnić obowiązkowe pensum nauczyciela zwalnianego z pracy,

jeśli przyczyna takiej decyzji dyrektora nie jest uzasadniona szczególnie ważnymi

przyczynami, może prowadzić do wniosku, że niemożność dalszego zatrudniania

nauczyciela rzeczywiście nie występuje. W tym aspekcie należy mieć na uwadze,

że na skutek likwidacji trzech oddziałów w szkole doszło do bardzo istotnego

15

ograniczenia godzin lekcyjnych wszystkich przedmiotów. Uwzględnić też należy, że

modyfikacje treści stosunków pracy dotknęły nie tylko powoda, ale zastosowano je

wobec kilkunastu nauczycieli. Z powodu obiektywnego ograniczenia oddziałów

doszło zmian planu nauczania. Liczba lekcji wf zmniejszyła się o 9 godzin. Podobna

sytuacja dotyczyła nauczania historii oraz wos. Ocena mniejszej przydatności

powoda wynikała również z tego, że w ostatnich latach dwukrotnie korzystał z

urlopu dla poratowania zdrowia i miał kilkadziesiąt dni zwolnień lekarskich – np. w

czasie zaplanowanych wizytacji jego zajęć. Nigdy też nie sprawował funkcji

wychowawcy klasy. Podzielić należy ocenę Sądu drugiej instancji, że sprawny

proces dydaktyczny przemawia za wyznaczeniem jednego nauczyciela do nauki

danego przedmiotu lub powierzenia zadań wychowawcy jednemu nauczycielowi w

roku szkolnym. Takie założenie może generować niewielkie ilości godzin

ponadwymiarowych, które jednak – po obiektywnie ocenionej sytuacji – nie muszą

prowadzić do koniecznego zaproponowania tych godzin ponadwymiarowych

innemu nauczycielowi. Taka sytuacja wystąpiła w niniejszej sprawie. Powodowi

zaproponowano też przeniesienie w stan nieczynny z zachowaniem prawa do

wynagrodzenia, jednak nie skorzystał on z tej możliwości.

Reasumując – w ocenie Sądu Najwyższego - wystąpienie niewielkiej liczby

godzin ponadwymiarowych, wynikających z dążenia dyrektora szkoły do

zapewnienia uczniom tylko jednego wychowawcy lub jednego nauczyciela

przedmiotu w celu zapewnienia właściwego procesu dydaktycznego – nie neguje

możliwości skutecznego rozwiązania z nauczycielem stosunku pracy z powodu

wystąpienia zmian organizacyjnych powodujących zmniejszenie liczby oddziałów w

szkole lub zmian planu nauczania, uniemożliwiających dalsze zatrudnianie

nauczyciela w pełnym wymiarze zajęć (art. 20 ust. 1 pkt 2 ustawy z 1982 r. - Karta

Nauczyciela). W niniejszej sprawie nie wystąpiła sytuacja zobowiązująca dyrektora

szkoły do złożenia powodowi propozycji pracy w ograniczonym wymiarze, gdyż

przed upływem ustawowego terminu wypowiedzenia dyrektor szkoły nie

dysponował pewną wiedzą o możliwości zapewnienia nauczycielowi zatrudnienia w

rozmiarze nie niższym niż połowa obowiązkowego wymiaru zajęć, a powód ani w

okresie poprzedzającym wypowiedzenie, ani w trakcie postępowania przed sądami

powszechnymi nie wyraził zgody na ograniczenie jego zatrudnienia do wymiaru nie

16

niższego niż połowa obowiązkowego wymiaru zajęć za proporcjonalnie obniżonym

wynagrodzeniem, co także przemawia za uznaniem, że nie doszło do naruszenia

art. 22 ust. 2 Karty Nauczyciela.

W ocenie Sądu Najwyższego przy rozpoznawaniu niniejszej skargi

kasacyjnej nie wystąpiła potrzeba wyznaczania rozprawy, gdyż rozpoznanie skargi

kasacyjnej dotyczyło subsumpcji przepisów do ustaleń w kontekście zarzutów

kasacyjnych, a nie – rozstrzygania zagadnień prawnych, które były analizowane we

wcześniejszych wyrokach Sądu Najwyższego (przytoczonych wyżej).

Kierując się przedstawionymi motywami oraz opierając się na treści art.

39814

k.p.c., a w odniesieniu do kosztów postępowania kasacyjnego na podstawie

art. 99 k.p.c. w związku z art. 98 § 3 k.p.c. oraz § 11 ust. 1 pkt 1 w związku z § 12

ust. 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w

sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb

Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego

ustanowionego z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.), Sąd Najwyższy orzekł

jak w sentencji.