I PK 205/14

Sygn. akt I PK 205/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 1 kwietnia 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Jolanta Strusińska-Żukowska (przewodniczący)

SSN Bogusław Cudowski (sprawozdawca)

SSN Maciej Pacuda

w sprawie z powództwa P. D.

przeciwko A. Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w W.

o odszkodowanie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 1 kwietnia 2015 r.,

skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w K.

z dnia 20 lutego 2014 r.

oddala skargę kasacyjną.

UZASADNIENIE

Powód domagał się zasądzenia od pozwanej kwoty 29.715,00 zł wraz z

ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu, tytułem odszkodowania za

niezgodne z prawem i nieuzasadnione wypowiedzenie umowy o pracę. Twierdził,

że złożone mu wypowiedzenie umowy o pracę naruszało art. 38 k.p., ponieważ

2

pozwany nie skonsultował zamiaru rozwiązania umowy o pracę z organizacją

związkową OM OPZZ Konfederacja Pracy, której powód był członkiem. Zarzucał

ponadto, że wskazana przez pracodawcę przyczyna wypowiedzenia była

nierzeczywista i nieuzasadniona, ponieważ nie doszło do likwidacji jego stanowiska

pracy.

Wyrokiem z dnia 28 marca 2011 r. Sąd Rejonowy w S. zasądził od pozwanej

spółki na rzecz powoda kwotę 29.715,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia

24 stycznia 2011 roku, w pozostałym zakresie powództwo oddalił. Sąd ustalił, iż

pozwana nie przeprowadziła konsultacji zamiaru wypowiedzenia powodowi umowy

o pracę. Sąd ocenił, że wniosek pozwanej z dnia 5 października 2010 r. naruszał

art. 30 ust. 21

ustawy o związkach zawodowych, w konsekwencji organizacja

związkowa miała prawo odmówić udzielenia informacji o przynależności

związkowej pracowników. Zdaniem Sądu, okoliczność ta nie zwalniała pozwanej z

obowiązku konsultowania indywidualnych spraw pracowniczych ze związkiem

zawodowym. Sąd nie badał zasadności wypowiedzenia umowy o pracę,

ograniczając się do ustalenia, że złożone powodowi wypowiedzenie umowy o pracę

było niezgodne z art. 38 k.p.

Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 7 lipca 2011 r. oddalił apelację pozwanej.

Podzielił stanowisko sądu I instancji, że wypowiedzenie powodowi umowy o pracę

bez uprzedniego przeprowadzenia konsultacji z organizacją związkową nastąpiło z

naruszeniem art. 38 k.p., co czyniło zbędnym badanie przyczyn wypowiedzenia

umowy pod względem ich konkretności, zasadności i rzeczywistości.

Od wyroku Sądu Okręgowego skargę kasacyjną wniósł pełnomocnik

pozwanej, zarzucając naruszenie art. 30 ust. 21

ustawy o związkach zawodowych

przez jego błędną wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie art. 38 k.p. polegające

na uznaniu, że pomimo nieotrzymania od organizacji związkowej informacji o

osobach korzystających z jej obrony, skarżąca miała obowiązek przeprowadzenia z

organizacją związkową konsultacji zamiaru wypowiedzenia powodowi umowy o

pracę.

Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 14 czerwca 2012 r., I PK 231/11, OSNP

2013 nr 13-14, poz.149, uchylił wyrok Sądu Okręgowego przekazując temu sądowi

sprawę do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania

3

kasacyjnego. Sąd Najwyższy stanął na stanowisku, iż odmowa udzielenia lub

nieuzupełnienie wymaganej informacji o przysługującej pracownikom obronie

związkowej zwalnia pracodawcę z obowiązku współdziałania z zakładową

organizacją związkową w indywidualnych sprawach ze stosunku pracy.

Wyrokiem z dnia 11 października 2012 r. Sąd Okręgowy uchylił wyrok Sądu

Rejonowego z dnia 28 marca 2011 r. w punktach 1, 3 i 4 i w tym zakresie przekazał

temu sądowi sprawę do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach

postępowania odwoławczego.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Rejonowy wyrokiem z dnia 27

sierpnia 2013 r. oddalił powództwo. Sąd ustalił, że w wyniku restrukturyzacji

pozwana zlikwidowała dwa stanowiska w segmencie zajmującym się sprzedażą

butli gazowych, w tym stanowisko Regionalnego Kierownika Sprzedaży zajmowane

przez powoda. Obowiązki związane z w/w stanowiskiem zostały podzielone i

przekazane innym pracownikom. Kryterium doboru pracowników do zwolnień

stanowiło doświadczenie i kompetencje na rynku zbiornikowym, czyli wiedza

techniczna, inżynierska, wiedza o produkcie, a także wiedza na temat pozwoleń na

budowę, gdyż są to obiekty będące przedmiotem prawa budowlanego. W dniu 5

października 2010 r. pozwana wystąpiła z pisemnym wnioskiem do OM OPZZ

Konfederacja Pracy w S. sp. z o.o. wnosząc o wskazanie imion i nazwisk

pracowników pozwanej spółki korzystających z obrony w indywidualnych sprawach

pracowniczych. W odpowiedzi związek zawodowy odmówił udzielenia żądanych

informacji, wskazując, iż wniosek pozwanej ma charakter abstrakcyjny, a więc jest

sprzeczny z art. 30 ust. 21

ustawy z związkach zawodowych, który umożliwia

ujawnienie informacji o przynależności związkowej wyłącznie w indywidualnych

sprawach, gdy pracodawca nosi się z zamiarem zwolnienia pracownika. W tych

okolicznościach Sąd uznał, że został wyczerpany tryb konsultacji ze związkami

zawodowymi. Wyjaśnił, że na skutek wniesienia przez stronę pozwaną skargi

kasacyjnej Sąd Najwyższy wskazał, że wymagane i wystarczające jest

jednorazowe zwrócenie się przez pracodawcę do zakładowych organizacji

związkowych o informację o pracownikach korzystających ze związkowej obrony w

indywidualnych sprawach ze stosunku pracy. Dla uzyskania takiej informacji

pracodawca nie musi pytać o konkretnych, tj. wymienionych z imienia i nazwiska

4

pracowników, ani wskazywać konkretnego celu wnioskowanych informacji dlatego,

że przynależność do legalnie działających organizacji społecznych ma charakter

publiczny, dobrowolny i jawny, i nie może pozostawać w ukryciu za przepisami o

ochronie danych osobowych. Z kolei odmowa udzielenia lub nieuzupełnienie

wymaganej informacji o przysługującej pracownikom obronie związkowej zwalnia

pracodawcę z obowiązku współdziałania z zakładową organizacją związkową w

indywidualnych sprawach ze stosunku pracy, w których związkowe współdziałanie

byłoby ustawowo wymagane, gdyby zakładowa organizacja związkowa należycie

wypełniła swoje ustrojowe i ustawowe powinności.

Stanowisko Sądu Najwyższego podzielił w całości Sąd Okręgowy,

rozpoznający sprawę po uprzednim uchyleniu jego wyroku. Sąd Rejonowy

powołując się na art. 386 § 6 k.p.c. wskazał, że ocena prawna i wskazania co do

dalszego postępowania wyrażone w uzasadnieniu wyroku sądu drugiej instancji

wiążą sąd, któremu sprawa została przekazana, przy czym nie dotyczy to wypadku,

gdy nastąpiła zmiana stanu prawnego. W konwencji stwierdził, że umowa o pracę

została rozwiązana przez pracodawcę w sposób prawidłowy pod kątem formalnym.

Apelację od wyroku Sądu Rejonowego z dnia 27 sierpnia 2013 r. złożyła

strona powodowa, zarzucając naruszenie prawa materialnego: art. 30 ust. 21

ustawy o związkach zawodowych przez błędną wykładnię oraz art. 45 § 1 k.p. w

zw. z art. 38 k.p. poprzez uznanie, że pozwany nie był zobowiązany do

przeprowadzenia z działającą u pozwanego organizacją związkową konsultacji

zamiaru wypowiedzenia powodowi umowy o pracę, a nadto art. 45 § 1 k.p. poprzez

jego błędne niezastosowanie i przyjęcie, że wypowiedzenie powodowi umowy o

pracę z przyczyn organizacyjnych było uzasadnione, pomimo, że pozwany nie

zastosował obiektywnych i sprawiedliwych kryteriów doboru pracowników do

zwolnienia. Apelujący zarzucił także naruszenie art. 386 § 6 k.p.c. poprzez błędną

wykładnię polegającą na przyjęciu, że ocena prawna wyrażona w uzasadnieniu

wyroku sądu odwoławczego wiąże sąd, któremu sprawa została przekazana, w

sytuacji gdy późniejszą uchwałą składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego

wydaną na wniosek Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego (uchwała SN z dnia

21 listopada 2012 r., III PZP 6/12, OSNP 2013 nr 13-14, poz. 146) odstąpiono od

poglądu prawnego stanowiącego podstawę zapadłego w tej sprawie uprzednio

5

rozstrzygnięcia Sądu Najwyższego (wyrok SN z dnia 14 czerwca 2012 r., I PK

231/11). W ocenie strony powodowej uchwała składu siedmiu sędziów Sądu

Najwyższego z dnia 21 listopada 2012 r., III PZP 6/12 uchyla związanie wykładnią

zaprezentowaną we wcześniejszym rozstrzygnięciu Sądu Najwyższego z dnia 14

czerwca 2012 r., I PK 231/11, czy w wyroku Sądu Okręgowego z 11 października

2012 r.

W wyniku rozpoznania apelacji Sąd Okręgowy podzielił stanowisko Sądu

Rejonowego w kwestii związania tego sądu poglądem Sądu Okręgowego

wyrażonym w uzasadnieniu wyroku z dnia 11 października 2012 r. Wskazał, że

zgodnie z art. 386 § 6 k.p.c. ocena prawna i wskazania co do dalszego

postępowania wyrażone w uzasadnieniu wyroku sądu drugiej instancji wiążą

zarówno sąd, któremu sprawa została przekazana, jak i sąd drugiej instancji, przy

ponownym rozpoznaniu sprawy. Nie dotyczy to jednak wypadku, gdy nastąpiła

zmiana stanu prawnego. Sąd Okręgowy stwierdził, że w tej sprawie jest związany

wykładnią dokonaną w wyroku Sądu Najwyższego z 14 czerwca 2012 r., I PK

231/11 na zasadzie art. 39820

zd. 1 k.p.c. Odnotowując stanowisko Sądu

Najwyższego, że związanie wynikające z art. 39820

k.p.c. nie jest bezwzględne, gdy

inna wykładnia wynika z późniejszej uchwały Sądu Najwyższego, która ma moc

zasady prawnej (tak Sąd Najwyższy w wyrokach z 10 sierpnia 2007 r., III UK 23/07,

OSNP 2008 nr 19- 20, poz. 298 i z 12 lipca 2012 r., I CSK 5/12, LEX nr 1228765),

jednocześnie zauważył, że uchwała Sądu Najwyższego z dnia 21 listopada 2012 r.

III PZP 6/12, została podjęta w składzie powiększonym siedmiu sędziów tego Sądu,

jednak nie ma mocy zasady prawnej. Sąd stwierdził, że zmiana wykładni przepisów

art. 30 ust. 21

ustawy o związkach zawodowych nie na zatem charakteru wiążącego

i nadal z mocy art. 39820

k.p.c. zachodzi związanie Sądu Okręgowego wykładnią

prawa dokonaną przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 14 czerwca 2012 r., I PK

231/11. Sąd Okręgowy podzielił merytoryczną ocenę zastosowanych przez

pozwaną kryteriów doboru do zwolnienia w aspekcie zasadności wypowiedzenia

umowy o pracę dokonaną przez Sąd Rejonowy.

Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Okręgowego z dnia 20 lutego 2014 r.

złożył pełnomocnik powoda. Zarzucono naruszenie:

6

art. 386 § 6 k.p.c. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i błędną wykładnię

polegającą na przyjęciu, że ocena prawna wyrażona w uzasadnieniu wyroku sądu

odwoławczego wiąże sąd, któremu sprawa został przekazana, jaki i sąd drugiej

instancji, mimo że późniejszą uchwałą składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego

wydaną na wniosek Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego (uchwała SN z dnia

21 listopada 2012 roku, III PZP 6/12) odstąpiono od poglądu prawnego

stanowiącego podstawę zapadłego uprzednio rozstrzygnięcia,

art. 39820

k.p.c. poprzez niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że

rozpoznający apelację powoda Sąd Okręgowy jest związany wykładnią Sądu

Najwyższego dokonaną w wyroku z dnia 14 czerwca 2012 roku, I PK 231/11

podczas gdy późniejszą uchwałą składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego

wydaną na wniosek Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego (uchwała SN z dnia

21 listopada 2012 roku, sygn. III PZP 6/12) odstąpiono od tej wykładni oraz

pomimo, że sąd odwoławczy rozpoznający apelację powoda nie był sądem, o

którym mowa w art. 39820

k.p.c.,

art. 30 ust. 21

ustawy z dnia 23 maja 1991 roku o związkach zawodowych

przez błędną wykładnię oraz art. 45 § 1 k.p. w zw. z art. 38 k.p. poprzez błędne

niezastosowanie polegające na uznaniu, że pozwany nie był zobowiązany do

przeprowadzenia z działającą u pozwanego organizacją związkową konsultacji

zamiaru wypowiedzenia powodowi umowy o pracę, a w konsekwencji, że

wypowiedzenie umowy o pracę powoda było prawidłowe, pomimo że poprawna

wykładnia powołanego przepisu prowadzi do wniosku przeciwnego i uzasadnia

zastosowanie art. 45 § 1 k.p. w zw. z art. 38 k.p.

Pełnomocnik skarżącego wskazał, że w sprawie występuje istotne

zagadnienia prawne, tj. „Czy późniejsza uchwała składu siedmiu sędziów Sądu

Najwyższego wydana na wniosek Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego

rozstrzygająca wątpliwości co do wykładni określonych przepisów prawa

materialnego, której Sąd Najwyższy nie nadał mocy zasady prawnej uzasadnia

odstąpienie przez sąd orzekający od związania uprzednią wykładnią danego

przepisu zastosowaną w sprawie przez sąd odwoławczy (art. 386 § 6 k.p.c.) oraz

przez Sąd Najwyższy (art. 39820

k.p.c.)?”

7

Wniesiono o uchylenie wyroku Sądu Okręgowego z dnia 20 lutego 2014 roku

w całości i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania oraz

rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego, w tym kosztach zastępstwa

procesowego (art. 39815

§ 1 k.p.c.), względnie o uchylenie tego wyroku i

zasądzenie od pozwanej na rzecz powoda kwoty 29.715,00 zł z ustawowymi

odsetkami od dnia 24 stycznia 2011 roku do dnia zapłaty oraz kosztami procesu za

wszystkie instancje.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna okazała się nie mieć uzasadnionych podstaw.

Zasadniczym problemem mającym wpływ na jej rozstrzygnięcie miała ocena

znaczenia uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego, która w swej treści

była odmienna od wcześniejszego orzeczenia składu zwykłego podjętego w

sprawie. Skarżący podnosił poprzez zarzuty prawa procesowego i materialnego, że

z tego powodu zasadne byłoby odstąpienie od wcześniejszego stanowiska Sądu

Najwyższego. Zdaniem skarżącego uchwała składu powiększonego oraz

wcześniejsza rozbieżność orzecznictwa Sądu Najwyższego uzasadniają

konieczność zmiany zaskarżonego wyroku, gdyż w tej sytuacji nie był on związany

wcześniejszym orzeczeniem, a tym bardziej nie jest nim związany skład orzekający

w sprawie ponownie złożonej skargi kasacyjnej.

Problem powyższy był już wielokrotnie rozstrzygany w orzecznictwie Sądu

Najwyższego. Z tego powodu nie można było uznać, że w sprawie występuje

istotne zagadnienie prawne uzasadniające rozpoznanie skargi kasacyjnej na

rozprawie.

Zgodnie z przepisem art. 386 § 6 k.p.c. przy ponownym rozpoznawaniu

sprawy sąd jest związany oceną prawną i wykładnią dokonaną w danej sprawie.

Sąd, któremu została przekazana sprawa jest związany wykładnią dokonaną przez

Sąd Najwyższy (art. 39820

k.p.c.). Nie dotyczy to jedynie przypadku zmiany stanu

prawnego. Tak więc Sąd Okręgowy trafnie zinterpretował powyższe przepisy

procesowe i orzekł zgodnie z wykładnią dokonaną przez Sąd Najwyższy.

8

W związku z powyższym należało rozstrzygnąć, czy zachodzi związanie

Sądu Najwyższego wykładnią dokonaną w uchwale składu 7 sędziów Sądu

Najwyższego z dnia 21 listopada 2012 r., III PZP 6/12 (OSNP 2013 nr 13-14, poz.

146). Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego jak i stanowiskiem

doktryny późniejsza zmiana stanowiska przez skład powiększony wyrażona w

uchwale, której nadano moc zasady prawnej, uzasadnia odstąpienie od

wcześniejszej wykładni dokonanej w sprawie przez Sąd Najwyższy. Wyraźnego

podkreślenia wymaga, że chodzi o uchwałę, której nadano moc zasady prawnej

(zob. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 kwietnia 2007 r., IV CSK 50/07). Tak

więc związanie wykładnią prawa według art. 39820

k.p.c. nie jest bezwzględne, gdy

inna wykładnia wynika z późniejszej uchwały Sądu Najwyższego, której nadano

moc zasady prawnej (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 sierpnia 2007 r., III UK

23/07, OSNP 2008 nr 19-20, poz. 298, czy z dnia 12 lipca 2012 r., I CSK 5/12, LEX

nr 1228765). Mając również na uwadze przepisy art. 60 i 61 ustawy o Sądzie

Najwyższym należy stwierdzić, że składy orzekające Sądu Najwyższego są

związane wyłącznie uchwałami mającymi moc zasad prawnych. Natomiast uchwale

III PZP 6/12 nie nadano mocy zasady prawnej. Wynika więc z tego, że Sąd

Najwyższy nie był nią związany, a Sąd Okręgowy był związany stanowiskiem Sądu

Najwyższego z wyroku z dnia 14 czerwca 2012 r., I PK 231/11 (OSNP 2013 nr 13-

14, poz. 149). Pogląd taki został już wcześniej wyrażony w wyroku Sądu

Najwyższego z dnia 9 listopada 2012 r., IV CSK 151/12 (LEX nr 1275000). Skład

orzekający podziela poglądy wyrażone w wyżej powołanych wcześniejszych

orzeczeniach Sądu Najwyższego.

Tak więc ostatecznie należy stwierdzić, że zgodnie z art. 39820

k.p.c. Sąd

Najwyższy byłby związany uchwałą składu powiększonego jeżeli miałaby ona moc

zasady prawnej. Odstąpienie od niej byłoby natomiast możliwe jedynie po

wyczerpaniu trybu postępowania określonego w art. 62 ustawy o Sądzie

Najwyższym. Podjęcie późniejszej uchwały nie mającej mocy zasady prawnej, jak i

tym bardziej odmiennego orzeczenia w postaci wyroku nie ma więc

bezpośredniego wpływu na rozstrzygnięcie sądu w sprawie, w której Sąd

Najwyższy dokonał wykładni prawa w wyroku uchylającym wcześniejszy wyrok i

przekazującym sprawę do ponownego rozpoznania.

9

Z tych względów orzeczono jak w sentencji wyroku.