V KK 335/14

Sygn. akt V KK 335/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 9 kwietnia 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Andrzej Siuchniński (przewodniczący)

SSN Włodzimierz Wróbel (sprawozdawca)

SSA del. do SN Mariusz Młoczkowski

Protokolant Katarzyna Wełpa

przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Małgorzaty Wilkosz-Śliwy,

w sprawie A. P.

o odszkodowanie i zadośćuczynienie za niesłuszne pozbawienie wolności

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie

w dniu 9 kwietnia 2015 r.,

kasacji, wniesionej przez pełnomocnika wnioskodawcy

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 10 kwietnia 2014 r.,

utrzymującego w mocy wyrok Sądu Okręgowego w W.

z dnia 14 stycznia 2014 r.,

1) uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania w postępowaniu

odwoławczym;

2) zarządza zwrot A. P. uiszczonej opłaty od kasacji.

2

UZASADNIENIE

Wyrokiem Sądu Okręgowego w W. z dnia 14 stycznia 2014 r. zasądzono

na rzecz A. P. od Skarbu Państwa kwotę 30.000 zł tytułem zadośćuczynienia za

niesłuszne pozbawienie wolności. Dalej idące żądanie wnioskodawcy oddalono.

Wyrokiem Sądu Apelacyjnego z dnia 10 kwietnia 2014 r. wyrok Sądu Okręgowego

utrzymano w mocy.

Od powyższego prawomocnego rozstrzygniecie kasację wniósł pełnomocnik

A. P., zarzucając przedmiotowemu orzeczeniu:

1. rażące naruszenie przepisów prawa procesowego, które mogło mieć

istotny wypływ na treść zaskarżonego orzeczenia, a to art. 433 § 2 k.p.k. w zw. z

art. 457 § 3 k.p.k. przez nienależyte, gdyż niepełne i powierzchowne, rozważenie

sformułowanych w apelacji zarzutów związanych z podstawami ustalenia

należnego wnioskodawcy zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, jak również

skrajnie uproszczone i pozbawione głębszej motywacji uzasadnienie przekonania

Sądu Apelacyjnego o bezzasadności tychże zarzutów, polegające zdaniem

skarżącego na:

a) całkowitym zaniechaniu rozważenia zarzutu apelacji dotyczącego

istotnego pogorszenia się stanu zdrowia wnioskodawcy zaistniałego po

zwolnieniu go z izolacji aresztowej, związku tego faktu z niesłusznym

pozbawieniem wolności i jego wpływu na rozmiar doznanej krzywdy, a tym

samym na wymiar zadośćuczynienia;

b) ogólnikowym i arbitralnym skwitowaniu zarzutu apelacji, dotyczącego

nienależytego zmiarkowania przez Sąd Okręgowy całokształtu okoliczności

faktycznych wpływających na prawidłowe ustalenie rozmiaru doznanej przez

wnioskodawcę krzywdy, a tym samym na wymiar zadośćuczynienia;

c) dokonaniu bezpodstawnego, niemającego jakiegokolwiek związku z

przedmiotową sprawą i oderwanego od jej realiów „porównania” wysokości

zadośćuczynień zasądzanych w sprawach dotyczących osób

represjonowanych z kwotą zadośćuczynienia zasądzonego na rzecz

wnioskodawcy w wyroku Sądu Okręgowego i wyciągnięcie z tego

„porównania” wniosków niekorzystnych dla wnioskodawcy;

d) zastąpieniu rzetelnej i pełnej oceny zarzutów oraz argumentów

podniesionych w apelacji i jej uzasadnieniu niedopuszczalnym wywodem,

3

dotyczącym okoliczności faktycznych mających związek z czynami

zarzucanymi wnioskodawcy, od popełnienia których został on prawomocnie

uniewinniony, co z kolei stanowiło niedozwoloną ingerencję w sferę

prawomocnie osądzoną, a ponadto wyjście poza granice apelacji i

dokonanie, na niekorzyść wnioskodawcy, ustaleń wykraczających poza

ustalenia przyjęte przez Sąd Okręgowy z jednoczesnym wyciągnięciem z

nich niekorzystnych dla apelującego wniosków w aspekcie określenia

wysokości należnego mu zadośćuczynienia;

2. rażące naruszenie przepisów prawa materialnego, które mogło mieć

istotny wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia a to art. 552 § 4 k.p.k. w zw. z art.

445 § 1 i 2 k.c. przez ich niewłaściwe zastosowanie, wyrażające się z jednej strony

w niedostatecznym rozważeniu całokształtu okoliczności wpływających na

prawidłową ocenę rozmiaru krzywdy wynikłej dla wnioskodawcy z niesłusznego

pozbawienia wolności, z drugiej zaś w wyeksponowaniu okoliczności niemogących

mieć związku z prawidłowym ustaleniem rozmiarów tej krzywdy, co doprowadziło

Sąd Apelacyjny do utrzymania w mocy rozstrzygnięcia oddalającego żądanie w

zakresie zadośćuczynienia ponad kwotę 30.000 zł, podczas gdy w realiach

przedmiotowej sprawy tak określona kwota jest rażąco niewspółmiernie niska w

stosunku do rzeczywistych rozmiarów doznanej przez wnioskodawcę krzywdy, nie

spełnia, zatem funkcji kompensacyjnej i nie może być uznana za „sumę

odpowiednią”.

Podnosząc powyższe zarzuty, skarżący wniósł o uchylenie wyroku Sadu

Apelacyjnego w zaskarżonej części i przekazanie w tym zakresie sprawy do

ponownego rozpoznania temuż Sadowi w postępowaniu odwoławczym.

W odpowiedzi na kasację, Prokurator Prokuratury Apelacyjnej wniósł o jej

oddalenie, jako oczywiście bezzasadnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja wnioskodawcy okazała się zasadna. Wyrok Sądu Odwoławczego w

zakresie rozpoznania sformułowanych w apelacji zarzutów dotyczących wysokości

przyznanego wnioskodawcy zadośćuczynienia, nie spełnia standardów określonych

w art. 433 § 2 k.p.k. oraz 457 § 3 k.p.k.. Sąd Odwoławczy nie odniósł się do

powołanych w apelacji argumentów, wskazujących na ponadprzeciętny charakter

4

krzywdy doznanej przez wnioskodawcę z tytułu oczywiście niesłusznego

zastosowania tymczasowego aresztowania. Pominął także podniesiony w apelacji

zarzut, że wysokość zadośćuczynienia nie uwzględnia dalszego uszczerbku na

zdrowiu, jakiego miał doznać wnioskodawca w związku z zastosowaniem

tymczasowego aresztowania, lecz już po uchyleniu tego środka zapobiegawczego.

Sąd Odwoławczy, co prawda stwierdził, że Sąd I instancji „nie stracił z pola

widzenia żadnej z okoliczności, które powołuje apelujący pełnomocnik”, jednak

wskazał równocześnie na te fragmenty uzasadnienia wyroku Sądu I instancji, które

nie odnoszą się do kwestii uszczerbku na zdrowiu wnioskodawcy, do którego

doszło już po zwolnieniu go z aresztu. Nie oceniając, czy zarzuty postawione w

apelacji są zasadne, czy też nie, ich całkowite pominięcie przez Sąd Odwoławczy

stanowi niewątpliwie rażące naruszenie prawa procesowego, które mogło mieć

wpływ na treść rozstrzygnięcia.

W apelacji wskazano na konieczność uwzględnienia przy określaniu

wysokości zadośćuczynienia wyroków sądowych wydawanych w podobnych

sprawach. Sąd Odwoławczy odnosząc się do tego zarzutu, wskazał na „fakty

zasądzenia tytułem zadośćuczynienia ofiarom represji za działalność patriotyczno-

niepodległościową na podstawie tzw. Ustawy lutowej kwot kilkudziesięciu tysięcy

złotych za pozbawienie wolności trwające wiele lat”. Brak jest przy tym

jakiegokolwiek odniesienia do konkretnych rozstrzygnięć, ani też wskazania

argumentów, ze względu na które stosowanie tej właśnie ustawy miałoby

wyznaczać standard dla ustalania wysokości zadośćuczynienia w sprawach

związanych z oczywiście niesłusznym tymczasowym aresztowaniem. Należy przy

tym podkreślić, że Sąd Odwoławczy nie odniósł się wprost do zarzutów

podniesionych w apelacji, a dotyczących konieczności uwzględnienia przy

zasądzaniu zadośćuczynienia orzecznictwa sądowego w podobnych sprawach.

Niezrozumiała jest także argumentacja Sądu Odwoławczego zawarta w pkt 3

na str. 8 uzasadnienia wyroku, z której wynika, że czynnikiem wpływającym na

niezasadność roszczeń wnioskodawcy było jego ”wysoce nieetyczne” zachowanie,

w zakresie kontaktów z W. B. Jak stwierdził Sąd Odwoławczy, takie „nieetyczne

zachowanie wnioskodawcy nie może być pomijane” przy ocenie kwoty

zasądzonego zadośćuczynienia. Sąd Odwoławczy nie wskazał przy tym

5

jakiejkolwiek podstawy normatywnej dla takiego twierdzenia, zaś obszerność

wywodów Sądu Odwoławczego w tym zakresie świadczy o tym, że okoliczność ta

miała istotne znaczenia dla utrzymania w mocy wyroku Sądu I instancji.

Mając na względzie powyższe okoliczności, należało uchylić wyrok Sądu

Odwoławczego. Sąd ten, ponownie rozpoznając sprawę, zobligowany będzie do

rzetelnego odniesienia się do wszystkich zarzutów w apelacji dotyczących ustalenia

wysokości zadośćuczynienia przez Sąd I instancji. Zobligowany będzie także do

takiej oceny okoliczności, które mogą mieć wpływ na wysokość tego

zadośćuczynienia, która uwzględniać będzie obowiązujące regulacje Kodeksu

cywilnego oraz zasady konstytucyjne, w szczególności zasadę równości.