IV KK 329/14

Sygn. akt IV KK 329/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 8 kwietnia 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Przemysław Kalinowski (przewodniczący)

SSN Eugeniusz Wildowicz (sprawozdawca)

SSA del. do SN Dariusz Kala

Protokolant Danuta Bratkrajc

przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Barbary Nowińskiej

w sprawie R. C., S. U. i K. K.

oskarżonych z art. 217 § 1 kk

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie

w dniu 8 kwietnia 2015 r.,

kasacji, wniesionej przez pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego

od wyroku Sądu Okręgowego w K.

z dnia 30 maja 2014 r.,

utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w J.

z dnia 19 grudnia 2013 r.

1. na podstawie art. 536 kpk w zw. z art. 439 § 1 pkt 11 kpk

uchyla zaskarżony wyrok i utrzymany nim w mocy wyrok Sądu

Rejonowego w J. w odniesieniu do S. U. i sprawę w tej części

przekazuje Sądowi Rejonowemu w J. do ponownego

rozpoznania,

2

2. oddala kasację w odniesieniu do R. C. i K. K. jako

oczywiście bezzasadną,

3. kosztami sądowymi postępowania kasacyjnego w części

oddalającej kasację obciąża oskarżyciela posiłkowego T. D.,

4. zasądza od oskarżyciela posiłkowego T. D. na rzecz

oskarżonych R. C. i K. K. kwoty po 600 zł tytułem poniesionych

przez nich kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu

kasacyjnym.

UZASADNIENIE

Prokurator oskarżył R. C., K. K. i S. U. o to, że w dniu 28 kwietnia 2012 r. w

J. działając wspólnie i w porozumieniu oraz z inną osobą wzięli udział w pobiciu T.

D. zadając mu kopnięcia nogami po ciele, w wyniku czego pokrzywdzony doznał

obrażeń ciała w postaci wieloodłamowego dostawowego złamania bliżej nasady

lewej kości piszczelowej z przemieszczeniem odłamów lewego kolana, które to

naruszyły czynności ciała na okres powyżej dni siedmiu, narażając go tym samym

na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty zdrowia lub nastąpienia skutku

określonego w art. 156 § 1 k.k., tj. o przestępstwo z art. 158 § 1 k.k.

Wyrokiem z dnia 19 grudnia 2013 r. Sąd Rejonowy w J. na podstawie art. 17

§ 1 pkt 3 k.p.k. w zw. z art. 1 § 2 k.k. umorzył postępowanie karne przeciwko

oskarżonym, po ustaleniu, że naruszyli oni nietykalność cielesną T. D. w ten

sposób, że: R. C. odepchnął go od siebie, K. K. kopnęła go w plecy, zaś S. U.

uderzyła go otwartą ręką w twarz i uprzednim zakwalifikowaniu ich czynów z art.

217 § 1 k.k.

Od powyższego wyroku apelację złożył pełnomocnik oskarżyciela

posiłkowego T. D. zarzucając błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za

podstawę wydanego orzeczenia, obrazę przepisów postępowania, tj. art. 171 § 7

k.p.k., art. 4 k.p.k., art. 7 k.p.k., art. 170 k.p.k. i art. 410 k.p.k. oraz obrazę prawa

materialnego, tj. art. 217 k.k. w zw. z art. 1 § 2 k.k. Wniósł o uchylenie

zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego

rozpoznania.

3

Wyrokiem z dnia 30 maja 2014 r. Sąd Okręgowy w K. zaskarżony wyrok

utrzymał w mocy uznając apelację za oczywiście bezzasadną.

Od powyższego wyroku kasację złożył pełnomocnik oskarżyciela

posiłkowego T. D. zarzucając mu rażące naruszenie prawa, wpływające w sposób

istotny na treść orzeczenia tj.:

1. „art. 457 § 3 k.p.k. poprzez nie wskazanie w uzasadnieniu wyroku,

dlaczego zarzut apelacji z pkt 3 sąd uznał za niezasadny,

poprzestając jedynie na lakonicznym twierdzeniu, iż „zarzut opisany

w pkt. 3 apelacji jest tego rodzaju, że pozostaje bez najmniejszego

wpływu na treść orzeczenia", gdy tymczasem obraza przepisu art.

171 § 7 k.p.k. w kluczowy sposób wpływa na ustalenia sądu w

podstawowych kwestiach związanych z rozstrzygnięciem niniejszej

sprawy;

2. art. 171 § 7 k.p.k, w zw. z art. 7 k.p.k. poprzez jego zastosowanie i

przyjęcie, iż pierwsze przesłuchania pokrzywdzonych w

postępowaniu przygotowawczym nie mogą stanowić dowodu z

uwagi na fakt, iż złożone zostały w stanie nietrzeźwości, co miało

doprowadzić do wyłączenia swobody wypowiedzi, podczas gdy jak

jednoznacznie wynika z materiału dowodowego podejrzani

przesłuchiwani byli po upływie 30 godzin od zatrzymania i zbadania

ich alkomatem, co biorąc pod uwagę zasady wiedzy, a zważywszy

na fakt, iż poziom stężeń alkoholu we krwi podejrzanych wahał się

w granicach 0,29 mg/dm3 - 1,12 mg/dm3 przesądza o fakcie, iż w

chwili przesłuchania nie znajdowali się pod wpływem alkoholu, co w

konsekwencji skutkowało naruszeniem zasad swobodnej oceny

dowodów i przyznaniem waloru wiarygodności wyjaśnieniom

oskarżonych, przy jednoczesnym uznaniu za niewiarygodne

zeznań pokrzywdzonego i w efekcie prowadziło do błędnych

ustaleń sądu, w szczególności w odniesieniu do mechanizmu

powstania obrażeń nogi pokrzywdzonego;

3. art. 4, 170 i 410 k.p.k. poprzez nieprzeprowadzenie w sposób

wyczerpujący postępowania dowodowego, w tym licznych

4

dowodów mogących potwierdzić prezentowaną przez

pokrzywdzonego wersję zdarzeń, której Sąd I Instancji

bezpodstawnie odmówił waloru wiarygodności, a które to dawały

większe możliwości dokonania prawidłowej oceny materiału

dowodowego;

4. art. 158 § 1 k.k. w zw. z art. 156 k.k. poprzez jego niezastosowanie

w sytuacji, gdy prawidłowo oceniony materiał dowodowy prowadzi

do wniosku, iż oskarżeni swoim zachowaniem wyczerpali znamiona

tego przestępstwa”.

Wskazując na powyższe wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz

poprzedzającego go wyroku Sądu Rejonowego i przekazanie sprawy Sądowi I

instancji do ponownego rozpoznania.

W odpowiedzi na kasację prokurator wniósł o jej oddalenie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego T. D. w odniesieniu do

oskarżonych R. C. i K. K. jest bezzasadna w stopniu oczywistym. Oddalenie na

rozprawie, tak ocenionej kasacji, zwalnia Sąd Najwyższy z obowiązku sporządzania

w tym zakresie pisemnego uzasadnienia wyroku (art. 535 § 3 zd. pierwsze k.p.k.).

Analiza akt sprawy wskazuje jednakże, że w sprawie zaistniała bezwzględna

przyczyna odwoławcza określona w art. 439 § 1 pkt 11 k.p.k., gdyż Sąd Rejonowy

rozpoznał sprawę podczas nieobecności oskarżonej S. U., której obecność była

obowiązkowa.

W myśl art. 374 § 1 k.p.k. w postępowaniu zwyczajnym obecność

oskarżonego na rozprawie jest obowiązkowa. Wyjątki od tej zasady określa ustawa,

która dopuszcza prowadzenie rozprawy pod nieobecność oskarżonego między

innymi w warunkach określonych w art. 376 k.p.k., a więc także wtedy, gdy

oskarżony po złożeniu wyjaśnień, zawiadomiony o terminie rozprawy odroczonej

lub przerwanej, nie stawił się na tę rozprawę bez usprawiedliwienia (art. 376 § 2

k.p.k.).

Mając na uwadze, że obowiązkowy udział oskarżonego w rozprawie dotyczy

całej rozprawy, a nie jedynie jej części ograniczonej do fazy jej otwarcia i składania

wyjaśnień, zaś odstąpienie od tego obowiązku jest wyjątkiem od reguły, możliwe

5

jest uznanie nieobecności oskarżonego na przerwanej lub odroczonej rozprawie w

świetle art. 376 § 2 k.p.k. za nieusprawiedliwione i kontynuowanie postępowania,

jednakże wyłącznie wtedy, gdy jest niewątpliwe, że oskarżony został prawidłowo - a

więc zgodnie z przepisami zawartymi w rozdziale 15 Kodeksu postępowania

karnego - poinformowany o terminie rozprawy i brak jest usprawiedliwienia przez

niego niestawiennictwa.

Odnosząc powyższe uwagi natury ogólnej do realiów rozpoznawanej sprawy

zauważyć należy, że - jak wynika z protokołu - oskarżona S. U. nie stawiła się na

rozprawę w dniu 19 grudnia 2013 r., na której jej obecność była obowiązkowa (k.

204). Przy tym, wbrew zapisowi znajdującemu się w protokole, oskarżona nie

została o terminie odroczonej rozprawy powiadomiona na poprzednim terminie w

dniu 27 listopada 2013 r., gdyż także w tym terminie oskarżona nie stawiła się (k.

197-198). W protokole rozprawy z dnia 27 listopada 2013 r. brak jest przy tym

zarządzenia dotyczącego wezwania oskarżonej na kolejny termin rozprawy. W

aktach sprawy brak także zwrotnego potwierdzenia odbioru wezwania przez

oskarżoną, które wskazywałoby, że mimo nie wydania przez Przewodniczącego

stosownego zarządzenia, wezwanie dla S. U. zostało wysłane, ani też

jakiegokolwiek zapisu wskazującego na poinformowanie oskarżonej o kolejnym

terminie rozprawy.

W świetle powyższych okoliczności uznać należy, że oskarżona S. U. nie

została w sposób należyty zawiadomiona o terminie rozprawy w dniu 19 grudnia

2013 r., co wykluczało możliwość kontynuowania rozpoznania sprawy pod jej

nieobecność. Ów brak pewności, co do zawiadomienia oskarżonej o terminie

rozprawy w dniu 19 grudnia 2013 r., a konsekwencji osądzenie sprawy pod

nieobecność oskarżonej, która nie miała faktycznej możliwości wzięcia w niej

udziału, naruszał obowiązek rozpoznania sprawy w obecności oskarżonej,

stwarzając domniemanie, że w ten sposób została ona pozbawiona możliwości

obrony (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 17 września 1991 r., I KZP 14/91,

OSNKW 1992, nr 1-2, poz. 11) i tym samym stanowiło bezwzględną podstawę

odwoławczą określoną w art. 439 § 1 pkt 11 k.p.k.

Stwierdzenie tego uchybienia skutkuje uchyleniem zaskarżonego wyroku

Sądu Okręgowego i utrzymanego nim w mocy wyroku Sądu Rejonowego w J. w

6

odniesieniu do S. U. i przekazaniem sprawy w tej części do ponownego

rozpoznania temu ostatniemu Sądowi. Wprawdzie w rozpoznawanej sprawie

kasacja została wniesiona na niekorzyść oskarżonej, a zgodnie z art. 439 § 2 k.p.k.

uchylenie orzeczenia jedynie z powodów określonych w art. 439 § 1 pkt 9-11 może

nastąpić tylko na korzyść oskarżonego, jednakże zakaz uchylenia z tego powodu

orzeczenia aktualizuje się w zasadzie w odniesieniu do wyroku uniewinniającego.

Nie dotyczy on zatem wyroku umarzającego postępowanie karne, gdyż przy

ponownym rozpoznaniu sprawy nie jest wykluczone wydanie orzeczenia

korzystniejszego. W realiach sprawy możliwości takiego rozstrzygnięcia – bardziej

korzystnego dla oskarżonej niż zawarte w zaskarżonym wyroku - nie można

wykluczyć.

Ponownie rozpoznając sprawę Sąd Rejonowy będzie miał na uwadze, że

wobec uchylenia zaskarżonego wyroku i utrzymanego nim w mocy wyroku Sądu I

instancji na podstawie art. 439 § 1 pkt 11 k.p.k., nie będzie możliwe orzekanie na

niekorzyść oskarżonej, mimo że uchylenie tych wyroków nastąpiło po rozpoznaniu

kasacji wniesionej na jej niekorzyść. Na przeszkodzie takiemu ewentualnemu

rozstrzygnięciu będzie bowiem stał przepis art. 439 § 2 k.p.k.

Kierując się powyższą argumentacją Sąd Najwyższy orzekł, jak w wyroku.

O kosztach sądowych postępowania kasacyjnego rozstrzygnięto na

podstawie art. 636 k.p.k. w zw. z art. 518 k.p.k.