V CSK 379/14

Sygn. akt V CSK 379/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 8 kwietnia 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Dariusz Dończyk (przewodniczący)

SSN Iwona Koper

SSN Agnieszka Piotrowska (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa Bank

Spółki Akcyjnej w W.

przeciwko E. K. i J. K.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 8 kwietnia 2015 r.,

skargi kasacyjnej pozwanych od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 18 lutego 2014

r.,

1. oddala skargę kasacyjną;

2. zasądza od pozwanych solidarnie na rzecz strony

powodowej koszty postępowania kasacyjnego w kwocie

1.800 (jeden tysiąc osiemset) złotych.

2

UZASADNIENIE

Nakazem zapłaty w postępowaniu nakazowym z dnia 5 listopada 2012 roku,

Sąd Okręgowy w G. zasądził od pozwanych solidarnie E. K. i J. K. na rzecz Bank

S.A. w W. kwotę 104 066,97 zł z ustawowymi odsetkami od 12 września 2009 r. do

dnia zapłaty. Po rozpoznaniu zarzutów wniesionych przez pozwanych, Sąd

Okręgowy uchylił powyższy nakaz zapłaty w całości i zasądził od pozwanych

solidarnie E. K. i J. K. na rzecz Bank S.A. w W. kwotę 104 066,97 zł z ustawowymi

odsetkami od 12 września 2009 r. do 4 czerwca 2013 r., rozkładając tę kwotę na 42

raty opisane w wyroku.

Sąd ustalił, że wyrokiem z dnia 3 września 2009 r., Sąd Okręgowy w G.

uznał pozwanych za winnych tego, że w dniu 7 kwietnia 2005 r. w Z., działając

wspólnie i w porozumieniu z innymi osobami, w celu osiągnięcia korzyści

majątkowej polegającej na uzyskaniu kredytu inwestycyjnego w kwocie 300 000

złotych, przedłożyli podrobione i stwierdzające nieprawdę dokumenty oraz złożyli

nierzetelne oświadczenia, wprowadzając w ten sposób Bank S.A. w W. w błąd co

do swojej zdolności płatniczej i doprowadzili stronę powodową do niekorzystnego

rozporządzenia mieniem znacznej wartości przez udzielenie kredytu w kwocie 300

000 zł. Pozwani zostali skazani za to przestępstwo na karę 2 lat pozbawienia

wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres próby wynoszący 2

lata. Na podstawie art. 72 § 2 kodeksu karnego Sąd Okręgowy zobowiązał

pozwanych, by w okresie 10 lat solidarnie naprawili szkodę poprzez zapłatę na

rzecz Bank S.A. w W. kwoty 126 766,97 zł. Wyrok ten uprawomocnił się w dniu 12

września 2009 roku.

Pozwani uiścili dotychczas na rzecz strony powodowej kwotę 22 700 zł;

w korespondencji prowadzonej ze stroną powodową twierdzili, że są zobowiązani

do zapłaty pozostałej należności wynoszącej 104 066,97 zł w okresie 10 lat

wskazanym w wyroku karnym, w związku z czym strona powodowa nie ma także

podstaw do domagania się od nich odsetek ustawowych za opóźnienie. Pozwani

prowadzą działalność gospodarczą, uzyskując z tego tytułu dochody w kwocie

około 5 000 zł miesięcznie. Pozwana otrzymuje także emeryturę w wysokości 1 500

zł miesięcznie. Pozwani nie mają majątku nieruchomego i ruchomego, są zadłużeni

3

wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i Urzędu Skarbowego w G., z którym

zawarli ugodę; stosownie do jej treści spłacają zadłużenie w ratach po 4 000 zł

miesięcznie; spłata zakończy się w maju 2014 r. Na pozwanych ciążą ponadto inne

długi związane z prowadzoną działalnością gospodarczą oraz zawartymi przez nich

umowami o kredyty konsumpcyjne.

Opierając się na powyższych, niespornych między stronami, ustaleniach,

Sąd Okręgowy uznał, że nie zachodziła ujemna przesłanka procesowa w postaci

powagi rzeczy osądzonej w sytuacji, w której sąd karny nałożył na pozwanych,

na podstawie art. 72 § 2 k.k., obowiązek naprawienia szkody wyrządzonej

przestępstwem jako środek probacyjny. Z uwagi na wyznaczenie terminu realizacji

tego obowiązku na 10 lat od daty prawomocności wyroku skazującego

i niemożność nadania wyrokowi klauzuli wykonalności przed upływem tego terminu,

wyrok w tej części nie nadaje się do egzekucji, stąd strona powodowa

może dochodzić w odrębnym postępowaniu cywilnym roszczeń

odszkodowawczych wynikających z przestępstwa popełnionego przez pozwanych,

łącznie z odsetkami ustawowymi. Sąd Okręgowy uznał jednak, że z uwagi

na aktualną sytuację majątkową i życiową pozwanych zachodzą podstawy do

rozłożenia, na podstawie art. 320 k.p.c., należnej stronie powodowej kwoty

104 096,97 zł na 42 miesięczne raty.

Po rozpoznaniu apelacji obu stron, Sąd Apelacyjny zmienił wyrok Sądu

pierwszej instancji w ten sposób, że utrzymał w mocy nakaz zapłaty

w postępowaniu nakazowym Sądu Okręgowego w G. z dnia 5 listopada 2012 roku

oraz oddalił apelację pozwanych. Podzielił pogląd Sądu Okręgowego co do

dopuszczalności dochodzenia przez stronę powodową roszczeń

odszkodowawczych niezależnie od zastosowanego przez sąd karny środka

probacyjnego; uznał jednak, że brak jest uzasadnionych podstaw do zastosowania

w niniejszej sprawie art. 320 k.p.c. i rozłożenia zasądzonej należności na raty,

ponieważ pozwani dopuścili się umyślnego przestępstwa przeciwko mieniu, a nadto

prowadzą działalność gospodarczą, przynoszącą dochody.

W skardze kasacyjnej pozwani zarzucili naruszenie art. 365 § 1 i 2 k.p.c., art.

72 oraz art 74 § 1 i § 2 k.k., art. 379 pkt 3 k.p.c., art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c., art. 107

4

§ 2 k.p.c. i art. 386 § 2 i 3 k.p.c. Wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości

oraz uchylenie wyroku Sądu Okręgowego w G. z dnia 4 czerwca 2013 r. w części

zaskarżonej apelacją pozwanych, zniesienie postępowania dotkniętego

nieważnością i przekazanie Sądowi Okręgowemu sprawy do ponownego

rozpoznania i orzeczenia o kosztach procesu za wszystkie instancje.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Pozwani zarzucili naruszenie art. 365 § 1 k.p.c. i art. 72 § 2 w związku z art.

74 § 1 i 2 k.k. przez „ponowne orzeczenie przez Sąd cywilny w zakresie

prawomocnego wyroku sądu karnego”. Art. 72 § 2 kodeksu karnego przewiduje,

że zawieszając warunkowo wykonanie kary pozbawienia wolności, sąd karny może

zobowiązać skazanego do naprawienia szkody w całości lub w części, chyba że

orzekł środek karny wymieniony w art. 39 pkt 5, albo do uiszczenia świadczenia

wymienionego w art. 39 pkt 7. Czas i sposób wykonania nałożonych obowiązków

wymienionych w art. 72 sąd określa po wysłuchaniu skazanego; nałożenie

obowiązku wymienionego w art. 72 § 1 pkt 6 wymaga nadto zgody skazanego

(art. 74 § 1 k.k.). Stosownie do art. 365 § 1 k.p.c., orzeczenie prawomocne wiąże

nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy

państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie

przewidzianych także inne osoby. Przytoczony przepis statuuje zasadę związania

prawomocnym wyrokiem oznaczającą, że każdy sąd obowiązany jest uznać,

że określona kwestia prawna, która była już przedmiotem rozstrzygnięcia w innej

sprawie, a która ma znaczenie prejudycjalne w sprawie przez niego aktualnie

rozpoznawanej, kształtuje się tak, jak przyjęto w wcześniejszym prawomocnym

wyroku; w późniejszej sprawie kwestia ta nie może być już w ogóle badana.

W rozpoznawanej sprawie nie doszło do naruszenia wskazanych przepisów, skoro

Sądy obu instancji uwzględniły prawomocny wyrok sądu karnego w ramach

podstawy faktycznej orzekania o żądaniu zgłoszonym przez powoda

w niniejszej sprawie.

Wskazując na naruszenie art. 199 § 1 punkt 2, art. 379 punkt 3 i art. 386 § 2

i 3 k.p.c., pozwani zarzucili nieważność postępowania przed Sądami obu instancji

przez rozpoznanie powództwa strony powodowej i wydanie wyroku pomimo

5

istnienia - zdaniem pozwanych - ujemnej przesłanki procesowej w postaci powagi

rzeczy osądzonej, wynikającej z faktu istnienia prawomocnego wyroku Sądu

Okręgowego w G. z dnia 3 września 2009 r. nakładającego na pozwanych środek

probacyjny w postaci obowiązku naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwem

przez zapłatę na rzecz powoda kwoty 126.766,97 złotych w ciągu 10 lat.

W świetle tak skonstruowanych zarzutów kasacyjnych przedmiotem oceny

prawnej Sądu Najwyższego była kwestia, czy nałożenie przez sąd karny

na sprawcę przestępstwa obowiązku naprawienia szkody w terminie określonym

przez ten sąd jako środka probacyjnego na podstawie art. 72 § 2 i art. 74 § 1 k.k.,

stwarza stan rzeczy osądzonej, wyłączający dopuszczalność rozpoznania przez

sąd w odrębnym postępowaniu cywilnym pozwu wierzyciela o zasądzenie

odszkodowania pokrywającego szkodę wyrządzoną tym przestępstwem.

Niewymieniony w skardze kasacyjnej pozwanych art. 366 k.p.c. stanowi,

że wyrok prawomocny ma powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego,

co w związku z podstawą sporu stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia, a ponadto

tylko między tymi samymi stronami. Powaga rzeczy osądzonej polega na

niedopuszczalności ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy, która została

już prawomocnie osądzona (ne bis in idem). Ponowny pozew w sprawie objętej

powagą rzeczy osądzonej podlega odrzuceniu (art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c.).

Postępowanie w sprawie, która została już prawomocnie osądzona, jest nieważne

(art. 379 pkt 3 k.p.c.). Res iudicata odnosi się tylko do tych orzeczeń,

które ,,osądzają” sprawę, a więc merytorycznych orzeczeń rozstrzygających sporny

między stronami występującymi w określonych rolach procesowych stosunek

prawny w oparciu o określoną podstawę faktyczną i prawną. Przedmiotowe granice

powagi rzeczy osądzonej wyznacza przedmiot rozstrzygnięcia sądu w związku

z podstawą tego rozstrzygnięcia.

Zgodnie z ugruntowanym w orzecznictwie Sądu Najwyższego poglądem,

tożsamość przedmiotu uprzedniego orzeczenia oraz kolejnego powództwa,

wykluczająca możliwość jego merytorycznej oceny i uzasadniająca odrzucenie

pozwu, zachodzi w przypadku jednakowej podstawy faktycznej i prawnej

rozstrzygnięcia zapadłego wcześniej między tymi samymi stronami oraz

6

ponownego żądania powoda, przy czym przesłanki te muszą wystąpić

kumulatywnie (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 9 czerwca 1971 r.,

II CZ 59/71, OSNCP 1971, Nr 12, poz. 226; z dnia 25 sierpnia 1998 r. I PKN 266/98,

OSNP 1999, Nr 17, poz. 554; z dnia 3 lutego 2010 r., II CSK 414/09, nie publ;

z dnia 11 lutego 2011 r., I CSK 277/10, nie publ.; z dnia 8 kwietnia 2011 r., II CSK

493/10, Biul. SN 2011, nr 6, str. 11-12; z dnia 26 stycznia 2012 r., I UK 301/11,

nie publ. oraz wyroki: z dnia 22 kwietnia 1967 r., I CR 570/66, OSPiKA 1968, nr 7-8,

poz. 158; z dnia 4 grudnia 1998 r., III CKN 56/98, Biul. SN 1999, nr 4, str. 9; z dnia

14 lipca 2011 r., III UK 196/10, OSNP 2012, nr 17-18, poz. 222 i z dnia 15 listopada

2012 r., V CSK 515/11, nie publ.). Zgodnie z art. 365 § 1 i art. 366 k.p.c., powaga

rzeczy osądzonej zachodzi wówczas, gdy wydane zostało prawomocne orzeczenie,

którego skutkiem staje się wykluczenie ponownego wniesienia pomiędzy tymi

samymi stronami (także przy ich ewentualnej odmiennej roli procesowej w nowej

sprawie) powództwa opartego na tej samej podstawie faktycznej i prawnej.

Rozwiązanie to umożliwia stabilizację wydanych orzeczeń sądowych, stanowiąc

równocześnie jedną z gwarancji konstytucyjnego prawa do sądu (por.m.in. wyroki

Sądu Najwyższego: z dnia 23 marca 2006 r., IV CSK 89/05, OSNC 2007, nr 1,

poz. 15 i z dnia 6 marca 2014 r., V CSK 203/13, nie publ.).

Wyrok Sądu Okręgowego w G. z dnia 3 września 2009 roku , zobowiązujący

pozwanych, w oparciu o art. 72 § 2 i art. 74 kodeksu karnego, w ramach

przewidzianego tymi przepisami środka probacyjnego, do naprawienia szkody

wyrządzonej przestępstwem przez zapłatę w okresie 10 lat kwoty 126.766,97

złotych na rzecz strony powodowej, nie jest objęty powagą rzeczy osądzonej we

wskazanym wyżej rozumieniu art. 366 k.p.c., co do zgłoszonego w niniejszym

postępowaniu roszczenia powoda o zasądzenie od pozwanych solidarnie kwoty

104 066,97 złotych z ustawowymi odsetkami od dnia 12 września 2009 roku do

dnia zapłaty. Sąd karny, nakładając na E. K. i J. K. obowiązek naprawienia w ciągu

10 lat szkody jako środek probacyjny (art. 72 § 2 i 74 § 1 k.k.), nie orzekł wiążąco

o żądaniu powoda dotyczącym odszkodowania za szkodę wyrządzoną

przestępstwem, bowiem powód nie zgłosił takiego żądania w postępowaniu

karnym. Nie zachodzi więc jakakolwiek ze wskazanych w art. 366 k.p.c. przesłanek

7

powagi rzeczy osądzonej uzasadniająca przyjęcie nieważności postępowania

z przyczyny wskazanej w art. 379 punkt 3 k.p.c.

Rozstrzygając roszczenie zgłoszone w niniejszej sprawie sąd cywilny nie

orzekał ponownie o tym samym roszczeniu, między tymi samymi stronami i na tej

samej podstawie faktycznej i prawnej co sąd karny w wyroku skazującym

pozwanych za przestępstwo, ponieważ, raz jeszcze należy powtórzyć, sąd karny

nie osądził roszczenia cywilnoprawnego zgłoszonego przez pokrzywdzonego,

a jedynie zastosował, w ramach przysługującej mu władzy, przewidziany

przepisami kodeksu karnego fakultatywny środek probacyjny o charakterze

kompensacyjnym, prewencyjnym, wychowawczym i mobilizującym skazanych.

Nie zachodziła więc zarzucana w skardze kasacyjnej nieważność postępowania,

a zarzuty naruszenia przez Sąd Apelacyjny art. 199 § 1 punkt 2 k.p.c., 379 pkt 3

k.p.c. oraz art. 386 § 2 i 3 k.p.c. są bezzasadne.

W nawiązaniu do wywodów skarżących zawartych w skardze kasacyjnej

należy wskazać, że czym innym jest przesłanka powagi rzeczy osądzonej, o której

mowa w art. 366 k.p.c., a czym innym dająca się zauważyć na tle przepisów

prawa cywilnego i karnego, kwestia możliwości występowania pochodzących

od sądu karnego i cywilnego sądowych tytułów egzekucyjnych dotyczących

obowiązku naprawienia tej samej szkody wyrządzonej przestępstwem oraz kwestia

wpływu istnienia wcześniejszego prawomocnego wyroku karnego orzekającego

o tego rodzaju środku probacyjnym na możliwość dochodzenia przez

pokrzywdzonego naprawienia szkody w odrębnym postępowaniu cywilnym.

Trzeba jednak przypomnieć, że poza uwzględnianą z urzędu, w granicach

zaskarżenia, kwestią nieważności postępowania, Sąd Najwyższy rozpoznaje

skargę kasacyjną tylko w granicach zaskarżenia oraz tylko w granicach podstaw

kasacyjnych wskazanych przez skarżącego (art. 39813

§ 1 k.p.c.). Oznacza to, że

Sąd Najwyższy bierze pod uwagę jedynie te przepisy prawa materialnego

i procesowego, które zostały wymienione przez skarżącego w ramach podstaw

kasacyjnych, co do których skarżący wskazał sposób ich naruszenia przez Sąd

drugiej instancji (błędna wykładnia lub niewłaściwe zastosowanie) oraz wykazał

wpływ naruszenia na wynik sprawy. Sąd Najwyższy nie odnosi się natomiast i nie

rozważa z urzędu ewentualnego naruszenia przez Sąd drugiej instancji innych

8

przepisów prawa materialnego i procesowego, których skarżący nie wskazał,

co jest konsekwencją nadzwyczajnego charakteru skargi kasacyjnej i zawężonej

kognicji Sądu Najwyższego.

Skarżący nie zarzucili w skardze kasacyjnej uchybienia jakimkolwiek innym -

poza wyżej omówionymi - przepisom prawa materialnego i procesowego, niemniej

jednak z uwagi na argumentację zawartą w skardze kasacyjnej, odwołującą się do

sprzecznych, zdaniem pozwanych, orzeczeń Sądu Najwyższego w przedmiocie

relacji między orzeczeniami sądów karnych i cywilnych dotyczących naprawienia

szkody wyrządzonej przestępstwem, celowe jest syntetyczne odniesienie się do

stanowiska skarżących.

Ustawodawstwo karne przeszło ewolucję zmierzającą do ułatwienia

pokrzywdzonym uzyskania rekompensaty szkody poniesionej w wyniku

przestępstwa przez stworzenie instrumentów prawnych umożliwiających przyznanie

pokrzywdzonym odszkodowania już na etapie postępowania karnego,

bez konieczności kierowania przez nich odrębnych powództw do sądu cywilnego.

Intencją ustawodawcy było usprawnienie i przyspieszenie możliwości uzyskania

przez pokrzywdzonego stosownego odszkodowania bez konieczności korzystania

przez niego z kosztownej, nieraz uciążliwej i długotrwałej drogi procesu cywilnego

przy uniknięciu jednak zbędnego dublowania orzeczeń o charakterze

odszkodowawczym. Przepisy kodeksu karnego i kodeksu postępowania karnego

odnoszące się do roszczeń cywilnoprawnych pokrzywdzonego należy wykładać

mając na uwadze ich cel, preferujący interes pokrzywdzonego przestępstwem

i kompensacyjny aspekt postępowania karnego.

Możliwość wytoczenia przez pokrzywdzonego powództwa cywilnego

o naprawienie szkody wyrządzonej przestępstwem jest niezależna od tego, czy

przeciwko sprawcy przestępstwa zostało wszczęte lub toczy się postępowanie

karne. Przestępstwo jest czynem niedozwolonym, a przesłanki dochodzenia

naprawienia szkody nim wyrządzonej regulowane są przepisami prawa cywilnego.

Dochodzenie przez pokrzywdzonego roszczeń majątkowych przed sądem karnym

ma charakter fakultatywny, ponieważ wytoczenie powództwa cywilnego w ramach

procesu karnego (adhezyjnego) nie jest obligatoryjne, a wybór karnej bądź cywilnej

9

drogi dochodzenia roszczeń majątkowych wynikających z przestępstwa należy do

osoby uprawnionej. Z całą pewnością nie można przyjąć, że przepisy prawa

karnego mogą niweczyć lub utrudniać dochodzenie przez pokrzywdzonego

przestępstwem przysługujących mu uprawnień cywilnoprawnych, mających oparcie

w przepisach kodeksu cywilnego o czynach niedozwolonych.

W świetle przepisów kodeksu karnego i kodeksu postępowania karnego

(por. art. 415 k.p.k.), w wyroku skazującym sprawcę przestępstwa sąd karny może

orzec o roszczeniach cywilnoprawnych związanych ze szkodą będącą jego

skutkiem z urzędu lub z inicjatywy pokrzywdzonego. Może rozstrzygnąć

o powództwie cywilnym wniesionym przez pokrzywdzonego jako powoda cywilnego

(powództwie adhezyjnym), orzec o odszkodowaniu z urzędu, o nawiązce,

obowiązku naprawienia szkody jako środku karnym lub jako środku probacyjnym;

może także orzec o zadośćuczynieniu za doznaną krzywdę.

Wyroki sądu karnego w zakresie orzekającym co do roszczeń majątkowych

wynikających z przestępstwa są tytułami egzekucyjnymi. Stosownie do art. 196 § 1

k.k.w., w razie orzeczenia obowiązku naprawienia szkody lub zadośćuczynienia na

rzecz osoby, która nie brała udziału w sprawie karnej przeciwko sprawcy

przestępstwa, nawiązki lub świadczenia pieniężnego, sąd karny, z urzędu i bez

pobierania jakichkolwiek opłat, przesyła tytuł egzekucyjny pokrzywdzonemu lub

innej osobie uprawnionej. Tytuł egzekucyjny staje się tytułem wykonawczym po

nadaniu mu przez sąd karny klauzuli wykonalności. Art. 107 k.p.k. przewiduje

w paragrafie 1, że sąd, który orzekał co do roszczeń majątkowych, nadaje na

żądanie osoby uprawnionej klauzulę wykonalności orzeczeniu podlegającemu

wykonaniu w drodze egzekucji. W paragrafie 2 wskazano, że za orzeczenia

co do roszczeń majątkowych uważa się również orzeczenia nakładające

obowiązek naprawienia szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę oraz

nawiązkę orzeczoną na rzecz pokrzywdzonego, jeżeli nadają się one do egzekucji

w myśl przepisów kodeksu postępowania cywilnego.

W orzecznictwie sądów karnych ugruntowane jest stanowisko, że nałożony

na podstawie art. 72 § 2 k.k. na skazanego obowiązek naprawienia szkody, staje

się wykonalny dopiero z upływem terminu oznaczonego w prawomocnym wyroku

10

skazującym przez sąd na podstawie art. 74 § 1 k.k., zatem dopiero wówczas

orzeczeniu sądu karnego zawierającemu takie rozstrzygnięcie - w tym zakresie -

można nadać klauzulę wykonalności (por. postanowienie Sądu Najwyższego

z dnia 24 lutego 2010 roku, I KZP 31/09, OSNKW 2010, nr 4, poz. 32, wyroki

Sądów Apelacyjnych: w Warszawie z dnia 19 grudnia 2012 r., II AKa 374/12,

niepubl. i w Katowicach z dnia 6 marca 2014 r., II AKa 502/13, niepubl.).

W uzasadnieniu uchwały Sądu Najwyższego z dnia 29 czerwca 2007 roku,

III CZP 51/07(OSNC-ZD 2008, nr 3, poz. 43) wskazano natomiast, że termin

naprawienia szkody oznaczony przez sąd karny na podstawie art. 72 § 2 w związku

z 74 § 1 k.k. nie stoi na przeszkodzie wyegzekwowaniu tego obowiązku przez

pokrzywdzonego jeszcze przed jego upływem, co oznacza, że pokrzywdzony może

żądać nadania wyrokowi sądu karnego klauzuli wykonalności przed upływem

terminu naprawienia szkody wskazanym w wyroku karnym. Pogląd ten stoi

w sprzeczności z przytoczonym wyżej stanowiskiem Sądu Najwyższego i sądów

powszechnych orzekających w sprawach karnych. W orzecznictwie z zakresu

prawa pracy i ubezpieczeń społecznych stwierdzono natomiast, że orzeczenie sądu

karnego zobowiązujące skazanego do naprawienia w całości lub w części szkody

wyrządzonej przestępstwem w ramach środka probacyjnego z art. 72 § 2 k.k., które

nie nadaje się do egzekucji cywilnej, nie pozbawia pokrzywdzonego możliwości

dochodzenia w postępowaniu cywilnym roszczeń odszkodowawczych wynikających

z tego przestępstwa (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 7 lipca 2000 roku,

I PKN 724/99, OSNP 2002, nr 2, poz. 38 i z dnia 2 lutego 2011 roku, I UK 300/10,

OSNP 2012, nr 7-8, poz. 96). W uzasadnieniu tego poglądu wskazano, że wyrok

sądu karnego orzekający o obowiązku naprawienia szkody w oznaczonym terminie,

nie stanowi orzeczenia sądu rozstrzygającego o roszczeniach majątkowych,

o których mowa w art. 107 § 1 i 2 k.p.k., ponieważ dopóki nie upłynął oznaczony

w nim termin dopóty, wyrok sądu karnego nie nadaje się do egzekucji sądowej

wobec braku możliwości nadania mu klauzuli wykonalności. W sytuacji, w której nie

upłynął jeszcze termin wyznaczony przez sąd karny do naprawienia szkody,

dopuszczalne jest więc wszczęcie i prowadzenie odrębnego postępowania

cywilnego o zasądzenie odszkodowania. Sąd Najwyższy uznał ponadto,

że w sytuacji, w której nie upłynął jeszcze termin wyznaczony przez sąd karny do

11

naprawienia szkody przez skazanego, nie zachodzi ujemna przesłanka procesowa

w postaci powagi rzeczy osądzonej.

Przytoczone orzeczenia Sądu Najwyższego łączą brak przeszkody do

wszczęcia i prowadzenia odrębnego postępowania cywilnego o naprawienie szkody

wyrządzonej przestępstwem - w przypadku istnienia prawomocnego wyroku

sądu karnego nakładającego na sprawcę obowiązek naprawienia szkody –

z sytuacją, w której nie upłynął jeszcze termin wykonania tego obowiązku przez

skazanego szkody oznaczony przez sąd karny, co powoduje czasową

niedopuszczalność nadania wyrokowi karnemu w tym zakresie klauzuli

wykonalności. Wskazuje się ponadto, że mimo możliwości powstania w takiej

sytuacji dwóch tytułów egzekucyjnych (jednego w postaci wyroku sądu cywilnego

i drugiego w postaci wyroku sądu karnego po upływie wyznaczonego skazanemu

terminu naprawienia szkody) nie istnieje niebezpieczeństwo podwójnego

wyegzekwowania odszkodowania od sprawcy szkody z uwagi na przysługujące

dłużnikowi instrumenty ochronne, w szczególności powództwo przeciwegzekucyjne

(por. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 2 lutego 2011 roku, I UK

300/10, OSNP 2012, nr 7-8, poz. 96). Ten ostatni pogląd należy podzielić.

Czym innym jest jednak możliwość nadania prawomocnemu wyrokowi sądu

karnego we wskazanym wyżej zakresie klauzuli wykonalności, a czym innym to,

czy zachodzi, z uwagi na treść i granice rozstrzygnięcia zawartego w wyroku sądu

karnego, przesłanka powagi rzeczy osądzonej w rozumieniu art. 366 k.p.c.

W skardze kasacyjnej skarżący nie zarzucili naruszenia przepisów rozwiązujących

ewentualną kolizję między prawomocnym wyrokiem sądu karnego określającym

bardzo odległy termin wykonania obowiązku naprawienia szkody, na który

pokrzywdzony nie miał żadnego wpływu, a wytoczeniem przez pokrzywdzonego

przestępstwem odrębnego powództwa cywilnego o odszkodowanie. Związanie

Sądu Najwyższego granicami podstaw kasacyjnych nie pozwoliło na rozważenie

z urzędu zagadnienia „konkurencyjności” tytułów powstałych w postępowaniu

karnym i cywilnym, poza omówioną kwestią nie występowania w takiej sytuacji,

jak w rozpoznawanej sprawie, ujemnej przesłanki procesowej w postaci powagi

rzeczy osądzonej.

12

Pozwani zaskarżyli wyrok Sądu Apelacyjnego w całości, a więc nie tylko co

do należności głównej 104 096,97 złotych, w zakresie której błędnie zarzucili

istnienie powagi rzeczy osądzonej, ale także w części zasądzającej od pozwanych

odsetki ustawowe od kwoty 104 096,97 złotych za okres od dnia 12 września

2009 roku do dnia zapłaty. Pozwani nie zarzucili jednak naruszenia przepisów

prawa materialnego stanowiących podstawę zasądzenia odsetek ustawowych

na rzecz strony powodowej, nie sformułowali także zarzutów dotyczących

rozstrzygnięcia w tej części, co sprawia, że usuwa się ono w tym zakresie

spod kontroli kasacyjnej. Sąd Najwyższy rozpoznaje bowiem sprawę wyłącznie

w granicach podstaw (art. 39813

§ 1 k.p.c.), stąd niedopuszczalne jest

skontrolowanie przez sąd kasacyjny z urzędu zaskarżonego orzeczenia z punktu

widzenia ewentualnego naruszenia prawa materialnego (por. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 9 grudnia 2011 roku, III CSK 100/11, niepubl.).

W tym stanie rzeczy orzeczono, jak w sentencji (art. 39814

k.p.c.).