I PK 217/14

Sygn. akt I PK 217/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 16 kwietnia 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Zbigniew Myszka (przewodniczący)

SSN Jolanta Frańczak

SSN Zbigniew Hajn (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa A. O.

przeciwko Urzędowi Miasta C.

o uznanie wypowiedzenia warunków pracy i płacy za bezskuteczne,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 16 kwietnia 2015 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w K.

z dnia 18 marca 2014 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Okręgowemu - Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K. do

ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania

kasacyjnego.

2

UZASADNIENIE

Powód A.O. domagał się od pozwanego Urzędu Miasta w C. uznania

wypowiedzenia warunków pracy za bezskuteczne, oraz zasądzenia kosztów

zastępstwa procesowego według obowiązujących stawek. Pozwany Urząd wniósł o

oddalenie powództwa i zasądzenie rzecz kosztów zastępstwa procesowego.

Wyrokiem z 15 kwietnia 2013 r. Sąd Rejonowy w B. ustalił, że oświadczenie

złożone A. O. 31 stycznia 2013 r. przez pozwany Urząd Miasta w C. jest

bezskuteczne i zasądził od pozwanego na rzecz powoda 3.560 zł tytułem zwrotu

kosztów procesu.

Sąd pierwszej instancji ustalił, że powód jest zatrudniony w pozwanym

Urzędzie na stanowisku kierownika Wydziału Prawno-Organizacyjnego. Powód jest

pracownikiem samorządowym w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 3 ustawy o

pracownikach samorządowych z dnia 21 listopada 2008 r. (Dz.U. Nr 223, poz.

1458). 31 stycznia 2013 r. weszło w życie zarządzenie nr 9/2013 Burmistrza Miasta

C. z 14 stycznia 2013 r., w sprawie nadania Regulaminu Organizacyjnego Urzędu

Miasta C. W tym samym dniu pozwany wręczył powodowi pismo zatytułowane:

„Informacja o przeniesieniu pracownika samorządowego na podstawie art. 23

ustawy o pracownikach samorządowych”. Powód jest członkiem władz komitetu

zakładowego OPZZ Konfederacja Pracy w Urzędzie Miasta C. i podlega

szczególnej ochronie.

Sąd Rejonowy uznał, że art. 23 ustawy o pracownikach samorządowych

określa przesłanki zmiany treści stosunku pracy (reorganizacja), jednakże nie

określa trybu zmiany treści umowy o pracę, lecz jedynie uzasadnienie takiej

zmiany. Do zmiany treści stosunku pracy właściwy jest zaś art. 42 k.p. Art. 23

stanowi podstawę wzruszalności treści stosunku pracy pracownika samorządowego

zatrudnionego na podstawie umowy o pracę, nie określa jednak trybu i w tym

zakresie odpowiednie zastosowanie ma art. 42 k.p. Skoro więc zmiana treści

stosunku pracy powoda może nastąpić przy zastosowaniu art. 42 k.p., to należy

przyjąć, że przed złożeniem oświadczenia w przedmiocie zmiany warunków

zatrudnienia konieczna była konsultacja ze związkami zawodowymi zgodnie art. 38

3

k.p. Poza tym, powód podlega szczególnej ochronie na mocy art. 32 ust. 1 ustawy z

dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 854 ze

zm), który pozwana naruszyła zmieniając warunki zatrudnienia powoda, gdyż nie

uzyskała uprzednio zgody zarządu zakładowej organizacji związkowej.

Wyrokiem zaskarżonym rozpoznawana skargą kasacyjną Sąd Okręgowy, po

rozpoznaniu apelacji strony pozwanej, oddalił apelację i zasądził od pozwanego na

rzecz powoda 60 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w

postępowaniu odwoławczym.

Sąd odwoławczy przyznał rację poglądowi wyrażonemu w apelacji, że

przeniesienie powoda na podstawie art. 23 ust. 1 ustawy o pracownikach

samorządowych na inne stanowisko służbowe nie wymagało wypowiedzenia

dotychczasowych warunków pracy i płacy w rozumieniu art. 42 § 1 k.p., a art. 23

ust. 1 stanowił samodzielną podstawę zmiany treści stosunku pracy pracownika

samorządowego. Na gruncie ustawy o pracownikach samorządowych obowiązuje

bowiem, tak jak w ustawie o pracownikach urzędów państwowych, zasada większej

ochrony pracownika przed rozwiązaniem umowy i jednocześnie zasada większej

dyspozycyjności pracownika. Przejawem tej drugiej zasady jest obowiązek

pracownika podporządkowania się jednostronnej decyzji pracodawcy odnoszącej

się do istotnych elementów treści stosunku pracy. Dlatego, w myśl w art. 23 ust. 1

ustawy o pracownikach samorządowych, w razie reorganizacji jednostki,

pracownika samorządowego zatrudnionego na stanowisku urzędniczym, w tym

kierowniczym stanowisku urzędniczym, można przenieść na inne stanowisko

odpowiadające jego kwalifikacjom, jeżeli ze względu na likwidację zajmowanego

przez niego stanowiska nie jest możliwe dalsze zatrudnienie na tym stanowisku.

Jednocześnie reorganizacja urzędu i likwidacja stanowiska pracy nie uprawnia

pracodawcy samorządowego do definitywnego wypowiedzenia umowy o pracę. O

odrębności przeniesienia pracownika samorządowego na inne stanowisko

służbowe na podstawie powołanego przepisu, w porównaniu z przeniesieniem na

inne stanowisko w wyniku wypowiedzenia warunków pracy i płacy na podstawie art.

42 § 1 k.p., przemawia także art. 23 ust. 2 tej ustawy, zgodnie z którym,

przeniesiony pracownik zachowuje prawo do dotychczasowego wynagrodzenia,

jeżeli jest ono wyższe od wynagrodzenia przysługującego na nowym stanowisku

4

przez okres 6 miesięcy następujących po miesiącu, w którym pracownik został

przeniesiony na nowe stanowisko. Tymczasem, w wypadku wypowiedzenia

warunków pracy i płacy pracownik zachowuje prawo do dotychczasowego

wynagrodzenia jedynie do końca okresu wypowiedzenia. Jednakże zdaniem Sądu

Okręgowego, to że art. 23 ust. 1 ustawy o pracownikach samorządowych jest

samodzielną podstawą zmiany treści stosunku pracy, nie wyklucza odpowiedniego

zastosowania przepisów Kodeksu pracy dotyczących dochodzenia roszczeń przed

sądem pracy i ochrony stosunku pracy. Dochodzi bowiem do istotnej zmiany treści

stosunku pracy, wobec czego trudno byłoby przyjąć, że pracownik samorządowy

przeniesiony na inne stanowisko nie ma ochrony prawnej. Art. 43 ust. 1 ustawy o

pracownikach samorządowych stanowi, że w sprawach nieuregulowanych w

ustawie stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu pracy. Wymaga to sięgnięcia do

przepisów regulujących dochodzenie przez pracownika roszczeń związanych ze

zmianą treści stosunku pracy (art. 42 § 1 w związku z art. 45 k.p.), a także innych

przepisów odnoszących się do ochrony stosunku pracy nieuregulowanych w

przepisach ustawy o pracownikach samorządowych. Następnie Sąd wskazał, że

pozwany pracodawca, przenosząc powoda na inne stanowisko służbowe, nie

konsultował zmiany treści stosunku pracy z reprezentującą powoda organizacją

związkową, czym naruszył art. 38 k.p. Ponadto, nie respektował wzmożonej

ochrony stosunku pracy powoda wynikającej z pełnienia przez powoda funkcji

sekretarza zarządu organizacji zakładowej Ogólnopolskiego Pracowniczego

Związku Zawodowego „Konfederacja Pracy” oraz wskazania go na mocy uchwały

zarządu tej organizacji jako objętego ochroną z art. 32 ustawy o związkach

zawodowych. Pracodawca z góry przyjął, że wymienione przepisy nie znajdują

zastosowania tylko dlatego że przeniesienie powoda na inne stanowisko służbowe

nastąpiło w trybie natychmiastowym, nie zaś w wyniku wypowiedzenia warunków

pracy i płacy. Zdaniem Sądu Okręgowego, w wyniku przeniesienia powoda na inne

stanowisko służbowe doszło do istotnej zmiany treści stosunku pracy na niekorzyść

pracownika. Sposób przeniesienia służbowego nie decydował o treści stosunku

pracy, lecz o odmiennym trybie zmiany stanowiska. Odpowiednie zastosowanie

przepisów Kodeksu pracy przez art. 43 ust. 1 ustawy o pracownikach

samorządowych wymagało zatem zastosowania przepisów regulujących ochronę

5

stosunków pracy przed jej zmianą lub rozwiązaniem, w tym art. 38 k.p. oraz art. 32

ustawy z o związkach zawodowych. Naruszenie przez pozwanego wymienionych

przepisów prawa przesądziło o zasadności powództwa.

Pozwany zaskarżył powyższy wyrok w całości, zarzucając w skardze

kasacyjnej naruszenie prawa materialnego, tj. art. 23 ust. 1 i 2 ustawy o

pracownikach samorządowych w związku z art. 38 k.p. oraz art. 32 ust. 1 ustawy o

związkach zawodowych, przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie tych

przepisów, polegające na przyjęciu przez Sąd Okręgowy stanowiska, że procedura

przewidziana w art. 23 ustawy o pracownikach samorządowych, mimo że stanowi

samodzielną i natychmiastową podstawę zmiany treści stosunku pracy bez

konieczności sięgania do konstrukcji wypowiedzenia zmieniającego z art. 42 k.p.

nie wyklucza odpowiedniego stosowania przepisów Kodeksu pracy w zakresie

ochrony stosunku pracy.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego w

całości, a także o uchylenie w całości poprzedzającego go wyroku Sądu

Rejonowego i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o

kosztach postępowania za wszystkie instancje temu Sądowi Rejonowemu,

ewentualnie o uchylenie zaskarżonych wyroków (jak w punkcie 1 i 2) i orzeczenie

co do istoty sprawy, przez oddalenie powództwa w całości i zasądzenie na rzecz

pozwanego od powoda zwrotu kosztów postępowania.

Sąd Najwyższy zważył, o następuje:

Zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o pracownikach

samorządowych (Dz.U. Nr 223, poz. 1458 ze zm.; obecnie: jednolity tekst: Dz.U z

2014, poz. 1202), w przypadku reorganizacji jednostki, pracownika samorządowego

zatrudnionego na stanowisku urzędniczym, w tym kierowniczym stanowisku

urzędniczym, można przenieść na inne stanowisko odpowiadające jego

kwalifikacjom, jeżeli ze względu na likwidację zajmowanego przez niego stanowiska

nie jest możliwe dalsze jego zatrudnienie na tym stanowisku (ust. 1). Pracownik, o

którym mowa w ust. 1, zachowuje prawo do dotychczasowego wynagrodzenia,

jeżeli jest ono wyższe od wynagrodzenia przysługującego na nowym stanowisku

6

przez okres 6 miesięcy następujących po miesiącu, w którym pracownik został

przeniesiony na nowe stanowisko (ust. 2). Z kolei art. 43 ust. 1 tej ustawy stanowi,

że w sprawach nieuregulowanych w ustawie stosuje się odpowiednio przepisy

Kodeksu pracy, co oznacza, że przesłanką stosowania przepisów Kodeksu pracy

do stosunków pracy pracowników samorządowych jest brak uregulowania danej

kwestii w pragmatyce służbowej.

Jak stwierdził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 7 października 2014 r. I PK

36/14 (LEX nr 1537264), art. 23 wymienionej wyżej ustawy odnosi się wyłącznie do

pracowników umownych, gdyż od 1 stycznia 2012 r. mianowanie nie występuje już

w ustawie o pracownikach samorządowych. W konsekwencji normowane w nim

przeniesienie należy kwalifikować jako specyficzną instytucję prawa urzędniczego,

które zawiera odmienne od kodeksowych regulacje zwiększające dyspozycyjność

szczególnej kategorii pracowników. Zdaniem Sądu Najwyższego w obecnym

składzie, przeniesienie uregulowane w art. 23 ustawy o pracownikach

samorządowych jest szczególnym, odrębnym od wypowiedzenia warunków pracy

lub płacy, sposobem zmiany treści stosunku pracy, wyczerpująco uregulowanym w

tej ustawie. W rezultacie nie ma podstaw do uzupełniającego, odpowiedniego

stosowania w tym zakresie Kodeksu pracy, w tym art. 38 i 42 (por. wyroki Sądu

Najwyższego z: 7 października 2014 r., I PK 36/14, cyt. wyżej, i z 28 października

2014 r., I PK 52/14, LEX nr 1545135). Poza tym, przepisy te odnoszą się do

wypowiedzenia, którym rozważane przeniesienie nie jest. Z tego względu nietrafne

jest zapatrywanie Sądu Okręgowego, zgodnie z którym do rozpatrywanego

przeniesienia mają zastosowanie art. 38 oraz art. 42 § 1 w związku z art. 45 k.p. W

szczególności, odmowa pracownika wykonania polecenia przejścia na inne

stanowisko nie powoduje sama przez się rozwiązania stosunku pracy. Urzędnik

niezgadzający się z przeniesieniem może natomiast rozwiązać stosunek pracy za

porozumieniem stron lub go wypowiedzieć.

Zasadnie również zarzucono w skardze kasacyjnej naruszenie przez

zaskarżony wyrok art. 32 ust. 1 ustawy z 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych

(jednolity tekst: Dz.U. 2001 Nr 79, poz. 854; obecnie: jednolity tekst: Dz.U. 2014,

poz. 167). Zgodnie z tym przepisem, pracodawca bez zgody zarządu zakładowej

organizacji związkowej nie może: wypowiedzieć ani rozwiązać stosunku pracy z

7

imiennie wskazanym uchwałą zarządu jego członkiem lub z innym pracownikiem

będącym członkiem danej zakładowej organizacji związkowej, upoważnionym do

reprezentowania tej organizacji wobec pracodawcy albo organu lub osoby

dokonującej za pracodawcę czynności w sprawach z zakresu prawa pracy (pkt 1),

zmienić jednostronnie warunków pracy lub płacy na niekorzyść pracownika, o

którym mowa w pkt 1 - z wyjątkiem gdy dopuszczają to odrębne przepisy (2).

Zgodnie z wykładnią Sądu Najwyższego, ochrona przed niekorzystną zmianą

warunków pracy lub płacy udzielona przez art. 32 ust. 1 pkt 2 ustawy o związkach

zawodowych dotyczy każdej zmiany warunków zatrudnienia (pracy i płacy) na

niekorzyść chronionego działacza, bowiem w przepisie tym nie ma mowy o

wypowiedzeniu warunków pracy i płacy, lecz o ich jednostronnej zmianie na

niekorzyść przez pracodawcę (zob. wyroki Sądu Najwyższego z: 10 kwietnia 1997

r., I PKN 88/97, OSNP 1998 nr 1, poz. 10 i z 24 stycznia 2002 r., I PKN 835/00,

Prawo Pracy 2002 nr 9, s. 34). Jednakże, jak stanowi art. 32 ust. 1 in fine

powołanej wyżej ustawy, ochrona nie dotyczy sytuacji, gdy jednostronna zmiana

warunków pracy i płacy została dopuszczona przez odrębne przepisy. Przez

odrębne przepisy w rozumieniu art. 32 ust. 1 in fine ustawy o związkach

zawodowych należy rozumieć przepisy, z których treści wynika, że pomimo objęcia

pracownika szczególną ochroną trwałości stosunku pracy normowaną w tym

przepisie, pracodawca może wypowiedzieć mu lub rozwiązać z nim stosunek pracy

albo zmienić warunki pracy na jego niekorzyść. Takimi przepisami są np. art. 24113

§ 2 k.p. i art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach

rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących

pracowników (Dz.U. Nr 90, poz. 844 ze zm.; obecnie: jednolity tekst: Dz.U. 2015,

poz. 192). W szczególności, stosownie do art. 5 ust. 1 wymienionej ustawy, przy

wypowiadaniu pracownikom stosunków pracy w ramach grupowego zwolnienia nie

stosuje się art. 38 i 41 k.p., z zastrzeżeniem ust. 2-4, a także przepisów odrębnych

dotyczących szczególnej ochrony pracowników przed wypowiedzeniem lub

rozwiązaniem stosunku pracy. Zgodnie z art. 5 ust. 5 pkt 3, w okresie objęcia

szczególną ochroną przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem stosunku pracy

pracodawca może jedynie wypowiedzieć dotychczasowe warunki pracy i płacy

pracownikowi będącemu, jak powód, członkiem zarządu zakładowej organizacji

8

związkowej. Zaś zgodnie z art. 10 ust. 1 tej ustawy art. 5 ust. 3-7 stosuje się

odpowiednio także w wypadku dokonywania tzw. zwolnień indywidualnych z

przyczyn niedotyczących pracownika, zdefiniowanych w tym przepisie. Z przepisów

tych wynika, że w razie zaistnienia przyczyn uzasadniających dokonywanie

zwolnień z przyczyn niedotyczących pracowników, zarówno grupowych jak i

indywidualnych, pracodawca nie może rozwiązać stosunku pracy członkowi

zarządu zakładowej organizacji związkowej bez zgody tego zarządu, może jednak

zmienić warunki jego pracy i płacy w drodze wypowiedzenia zmieniającego.

Omówione przepisy mają zastosowanie do pracowników samorządowych. Z

zakresu stosowania ustawy o zwolnieniach grupowych wyłączeni są bowiem

jedynie pracownicy zatrudnieni na podstawie mianowania. Co do zasady

pracodawca samorządowy ma też prawo rozwiązania stosunku pracy w drodze

wypowiedzenia w razie wystąpienia przyczyn wskazanych w ustawie o

zwolnieniach grupowych. Wbrew stanowisku Sądu Okręgowego, art. 23 ust. 1

ustawy o pracownikach samorządowych nie wyklucza tego (zob. J. Stelina,

Komentarz do art. 23 ustawy o pracownikach samorządowych [w:] A. Rycak, M.

Rycak, J. Stelina, J. Stępień, Ustawa o pracownikach samorządowych. Komentarz,

LEX 2013, nr LEX 153754). Stanowi on bowiem jedynie, że w sytuacji określonej w

jego hipotezie, pracownika „można przenieść na inne stanowisko”, z czego nie

wynika ani prawo pracownika do takiego przeniesienia, ani obowiązek pracodawcy

do dokonania przeniesienia. Likwidacja stanowiska pracy w związku z

reorganizacją jednostki samorządowej stanowi zatem przyczynę zwolnienia w

rozumieniu ustawy o zwolnieniach grupowych. Pracownik samorządowy będący,

jak powód, członkiem zarządu zakładowej organizacji związkowej, imiennie

wskazanym uchwałą zarządu, podlega jednak, jak wyżej wskazano, ochronie przed

rozwiązaniem stosunku pracy oraz przed jednostronną zmianą warunków pracy lub

płacy na jego niekorzyść. Jednakże, jak już również wskazano, ustawa o

zwolnieniach grupowych dopuszcza w takiej sytuacji wypowiedzenie warunków

pracy i płacy. Skoro jednak przeniesienie na inne stanowisko odpowiadające

kwalifikacjom pracownika mieści się w zakresie wypowiedzenia zmieniającego, to

dopuszczenie przez ustawę takiego wypowiedzenia w rozważanej sytuacji, oznacza

9

również dopuszczenie dokonania przez pracodawcę przedmiotowego

przeniesienia.

Należy zatem uznać, że w razie reorganizacji jednostki, pracownika

samorządowego zatrudnionego na stanowisku urzędniczym można przenieść na

inne stanowisko odpowiadające jego kwalifikacjom także wówczas, gdy ze względu

na członkostwo w zarządzie zakładowej organizacji związkowej podlega ochronie

szczególnej trwałości stosunku pracy (art. 23 ustawy o pracownikach

samorządowych w związku z art. 5 ust. 5 pkt 3 i art. 10 ust. 1 ustawy o

zwolnieniach grupowych i w związku z art. 32 ust. 1 in fine ustawy o związkach

zawodowych).

Z powyższych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na podstawie

art. 39815

§ 1 k.p.c., a o kosztach postępowania kasacyjnego - na podstawie art.

108 § 2 k.p.c. w związku z 39821

k.p.c.