IV CNP 36/14

Sygn. akt IV CNP 36/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 15 kwietnia 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Irena Gromska-Szuster (przewodniczący)

SSN Agnieszka Piotrowska (sprawozdawca)

SSN Krzysztof Strzelczyk

w sprawie ze skargi strony powodowej

o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku

Sądu Okręgowego w O.

z dnia 27 lutego 2012 r.

w sprawie z powództwa Wspólnoty Mieszkaniowej Nieruchomości

przy ulicy K. 24 w O.

przeciwko Z. M. i Bankowi […]

Spółce Akcyjnej z siedzibą w W.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 15 kwietnia 2015 r.,

oddala skargę i nie obciąża strony powodowej kosztami

postępowania przed Sądem Najwyższym.

2

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 16 maja 2011 r. Sąd Rejonowy w O. zasądził

od pozwanych Z. M. i Banku […] S.A. z siedzibą w W. solidarnie na rzecz

Wspólnoty Mieszkaniowej nieruchomości przy ulicy K. 24 w O. kwotę 17 415

złotych z odsetkami ustawowymi od dnia 22 września 2010 r. do dnia zapłaty,

oddalił powództwo w pozostałej części i umorzył postępowanie z powództwa Z.

W., A. S. i I. B., którzy początkowo wytoczyli powództwo o zapłatę wskazanej

kwoty na ich rzecz w częściach równych, a następnie cofnęli pozew.

Sąd pierwszej instancji ustalił, że Wspólnota Mieszkaniowa nieruchomości

przy ulicy K. 24 w O. składa się z pięciu lokali: trzech mieszkalnych i dwóch

użytkowych. Współwłaścicielami nieruchomości wspólnej są: A. S. i N. J. w udziale

128/1000 części, I. B. w udziale 381/1000 części, M. B. i Z. M. w udziale 173/1000

części, Z. M. w udziale 152/1000 części oraz Z. W. w udziale 166/1000 części.

Zarząd Wspólnotą, która jest tak zwaną małą wspólnotą mieszkaniową,

sprawowany jest zgodnie przepisami kodeksu cywilnego i kodeksu postępowania

cywilnego o współwłasności. Za zgodą większości współwłaścicieli nieruchomości

wspólnej wyrażonej w formie uchwały nr 3/Z/2002 r. z dnia 28 listopada 2002 r.

powołano jednoosobowy Zarząd Wspólnoty Mieszkaniowej w osobie Z. M.

Wspólnota posiadała rachunek bankowy w Banku […] S.A., do dysponowania

którym uprawniony jest pozwany Z. M. W dniu 13 maja 2009 r. współwłaściciele Z.

W., A. S. działająca także w imieniu N. J. oraz I. B., posiadający łącznie udziały

675/1000, podjęli uchwałę nr 1/2009 o cofnięciu Z. M. wszelkich uprawnień do

dokonywania jakichkolwiek czynności związanych z zarządem nieruchomością

wspólną. O decyzji tej współwłaściciele powiadomili Z. M. listem poleconym

nadanym w dniu 21 maja 2009 r. oraz Bank […] S.A. Oddział w O. w dniu 22 maja

2009 r. W dniu 18 sierpnia 2009 r. pozwany Z. M., zlecił Bankowi S.A. Oddział w O.,

dokonanie przelewu z rachunku bankowego Wspólnoty Mieszkaniowej przy ulicy K.

24 w O. na swój rachunek bankowy kwoty 17.415 zł, która to kwota została

przelana zgodnie z poleceniem. W dniu 23 września 2009 r. pozwany Z. M. złożył

pozwanemu Bankowi S.A. Oddział w O., w imieniu Wspólnoty Mieszkaniowej przy

ulicy K. 24 w O., wniosek o rozwiązanie umowy o prowadzenie rachunku

bankowego. Rachunek bankowy został zamknięty przez pozwany Bank w dniu 5

3

października 2009 r. Jednocześnie pozwany Z.M. w dniu 22 września założył w […]

Bank S.A. z siedzibą w W. rachunek bankowy dla Wspólnoty Mieszkaniowej przy

ulicy K. 24 w O., na który przelana została kwota 1.005,17 zł z rachunku

bankowego prowadzonego przez Bank […] S.A.

W oparciu o te ustalenia Sąd Rejonowy uznał, że powództwo Wspólnoty

zasługuje na uwzględnienie. Większość współwłaścicieli była uprawniona w świetle

art. 201 k.c. w ramach zwykłego zarządu rzeczą wspólną, do cofnięcia pozwanemu

Z. M. uprawnień do dokonywania czynności związanych z zarządem

nieruchomością wspólną. Pozwany dokonując, bez umocowania ze strony trojga

współwłaścicieli, przelewu kwoty 17 415 złotych z rachunku Wspólnoty na swój

własny rachunek wyrządził szkodę Wspólnocie, stąd jest zobowiązany do jej

naprawienia. Wprawdzie pozwany wskazał, że przelane pieniądze stanowiły

kilkuletnie wynagrodzenie przysługującemu mu za sprawowanie zarządu

nieruchomością wspólną, ale nie zgłosił z tego tytułu zarzutu potrącenia. W ocenie

Sądu Rejonowego, pozwany Bank […] S.A. także ponosi odpowiedzialność za

szkodę, albowiem mimo informacji o cofnięciu Z. M. pełnomocnictwa, zrealizował

wydane przez niego polecenie przelewu kwoty 17 415 złotych na rachunek

pozwanego, a więc nienależycie wykonał zobowiązanie wynikające z umowy

rachunku bankowego zawartej z powódką, co skutkuje odpowiedzialnością

odszkodowawczą Banku na podstawie art. 471 k.c.

Po rozpoznaniu apelacji wywiedzionych przez obu pozwanych, Sąd

Okręgowy wyrokiem z dnia 27 lutego 2012 r. zmienił zaskarżony wyrok w pkt. I i IV

w ten sposób, że powództwo oddalił i nie obciążył Wspólnoty Mieszkaniowej

kosztami procesu na rzecz pozwanych. Sąd Okręgowy uznał, że w świetle

przepisów kodeksu cywilnego o współwłasności, czynności dotyczące zarządzania

nieruchomością wspólną w zakresie dotyczącym gospodarowania jej środkami

pieniężnymi zgromadzonymi na rachunku bankowym, są czynnościami, które

przekraczają zakres zwykłego zarządu rzeczą wspólną. W konsekwencji uchwała

z dnia 13 maja 2009 roku podjęta przez większość współwłaścicieli jest nieważna,

albowiem prowadziła do zmiany sposobu zarządu nieruchomością wspólną,

stanowiącej czynność przekraczającą zakres zwykłego zarządu nieruchomością,

4

dla której konieczna jest zgoda wszystkich współwłaścicieli, o której mowa w art.

199 k.c.

Strona powodowa wniosła skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem

powyższego wyroku Sądu drugiej instancji, opierając ją na podstawie naruszenia

prawa materialnego wskutek błędnej wykładni lub niezastosowania przepisów tj. art.

98 k.c., 101 k.c., 108 k.c., art. 199 k.c., art. 201 k.c. art. 415 k.c., art. 471 k.c., art.

19 i art. 20 ust. 2 oraz art. 22 ust. 3 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności

lokali (t.j. Dz. U. Nr 80, poz. 903 z 2000 r. z późn. zm.). Skarżąca zarzuciła, że

wyrok jest niezgodny z powyższymi przepisami. Przez jego wydanie powódce

została wyrządzona szkoda polegająca na utracie 17 415 złotych stanowiącej

wypłacone sobie samemu przez pozwanego Z. M. wynagrodzenie za sprawowanie

zarządu nieruchomością wspólną mimo cofnięcia mu przez większość

współwłaścicieli pełnomocnictwa do dysponowania rachunkiem bankowym

Wspólnoty. Skarżąca wniosła o stwierdzenie, że zaskarżony wyrok jest niezgodny

z art. 98 k.c., art. 101 k.c., art. 108 k.c., art. 199 k.c., art. 201 k.c., art. 415 k.c., art..

471 k.c. oraz art. 19, art. 20, art. 22 ust. 2, art. 22 ust. 3 ustawy o własności lokali.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Stosownie do ustabilizowanego stanowiska orzecznictwa Sądu Najwyższego

i Trybunału Konstytucyjnego orzeczenie niezgodne z prawem w rozumieniu art.

4241

§ 1 ü to orzeczenie sprzeczne z niewątpliwymi i niepodlegającymi różnej

wykładni przepisami, ogólnie przyjętymi standardami rozstrzygnięć oraz takie, które

zostało wydane w wyniku rażąco błędnej wykładni lub zastosowania prawa, które

jest oczywiste i nie wymaga głębszej analizy prawniczej (por. jedynie przykładowo

wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 9 marca 2006 r., sygn. II BP 6/05, OSNP 2007,

nr 3-4, poz. 42, z dnia 31 marca 2006 r., sygn. IV CNP 25/05, OSNC 2007, nr 1,

poz. 17, z dnia 21 lutego 2007 r., sygn. I CNP 71/06, niepubl., z dnia 8 stycznia

2008 r., sygn. I BP 40/07, niepubl., z dnia 10 czerwca 2008 r., sygn. I BP 54/07,

niepubl., z dnia 22 lipca 2010 r., sygn. I CNP 100/09, niepubl., z dnia 3 czerwca

2009 r., sygn. IV CNP 18/09, niepubl. z dnia 5 września 2008 r., sygn. I CNP 27/08,

niepubl. oraz z dnia 20 stycznia 2011 r., sygn. I BP 4/10, niepubl.).

Tę wykładnię wskazanej normy zawartej w przytoczonym przepisie podzielił

Trybunał Konstytucyjny orzekając w wyroku z dnia 27 września 2012 roku,

5

(Sk 4/11, OTK-A 2012/8/97, Dz.U. 2012 r., poz. 1104), że art. 4241

§ 1 k.p.c.

rozumiany w ten sposób, że skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego orzeczenia sądu drugiej instancji przysługuje tylko wtedy, kiedy

niezgodność ta jest oczywista, rażąca i przybiera postać kwalifikowaną, jest zgodny

z art. 77 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

W świetle przedstawionego stanowiska bezprawność judykacyjną, o której

mowa w przywołanym 4241

§ 1 k.p.c., należy więc definiować w sposób

autonomiczny, węższy od tradycyjnie rozumianej bezprawności w dziedzinie

odpowiedzialności cywilnej, z uwzględnieniem specyfiki sądowego stosowania

prawa, istoty władzy sądowniczej i niezawisłości sędziowskiej i nie może być ona

traktowana jako podstawa do dochodzenia roszczeń odszkodowawczych od

Państwa w odniesieniu do każdego wadliwego wyroku (por. np. wyroki Sądu

Najwyższego: z dnia 17 maja 2006 r., sygn. I CNP 14/06, niepubl., z dnia 28 marca

2007 r., sygn. II CNP 124/06, niepubl., z dnia 14 kwietnia 2008 r., sygn. II BP 62/07,

niepubl., z dnia 25 marca 2009 r., sygn. V CNP 93/08, niepubl., z dnia 3 czerwca

2009 r., sygn. IV CNP 116/08, niepubl. oraz z dnia 20 stycznia 2011 r., sygn. I BP

4/10, niepubl.).

W orzecznictwie utrwalony jest także pogląd, że stwierdzenie niezgodności

z prawem prawomocnego orzeczenia to ustalenie jego bezprawności, które nie

może nastąpić bez sięgnięcia do istoty władzy sądowniczej, tj. orzekania

w warunkach niezawisłości, w sposób bezstronny, zależny nie tylko od

obowiązujących ustaw, ale także od "głosu sumienia" sędziego oraz jego swobody

w ocenie prawa i faktów stanowiących podłoże sporu. Swoboda ocen sędziego

wynika nie tylko z władzy sędziowskiej, ale także z prawa pozytywnego, często

posługującego się pojęciami niedookreślonymi i klauzulami generalnymi albo

dekretującego wolność decyzji sędziego. Treść orzeczenia zależy również od

rezultatów wykładni, które mogą być różne, w zależności od jej przedmiotu, metod

oraz podmiotu, który jej dokonuje. Z istoty wykładni wynika więc wiele możliwych

interpretacji, a sam fakt wykładni z natury rzeczy nacechowany jest

subiektywizmem. Już z tych powodów uzasadnione jest, aby w odniesieniu do

działalności jurysdykcyjnej sądu sformułować autonomiczne pojęcie bezprawności.

Jeśli więc na gruncie odpowiedzialności cywilnej bezprawność oznacza generalnie

6

naruszenie normy właściwego zachowania się, wynikającego z ustawy lub z umowy

międzynarodowej, to w odniesieniu do odpowiedzialności za wydanie orzeczenia

sądowego musi być skorygowana specyfiką władzy sądowniczej oraz jej ustrojem.

Niezgodność z prawem rodząca odpowiedzialność odszkodowawczą Skarbu

Państwa musi zatem mieć charakter kwalifikowany, elementarny i oczywisty,

których to cech nie nosi zaskarżony rozpatrywaną skargą wyrok Sądu Okręgowego.

W rozpoznawanej sprawie Sąd ten przyjął, w zgodzie z ustaleniami faktycznymi

oraz treścią art. 19 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 roku o własności lokali

(Dz.U.2000 r., nr 80, poz. 903 j.t. ze zm.- dalej jako u.w.l.), że zarząd

nieruchomością wspólną jest sprawowany w sposób wskazany w przepisach

kodeksu cywilnego i kodeksu postępowania cywilnego o współwłasności.

Zaskarżony wyrok nie jest w tej sytuacji niezgodny z art. 19, 20, 22 ust. 2 i 3 u.w.l.,

albowiem te przepisy nie mogły być zastosowane w niniejszej sprawie; odnoszą się

one do ustawowego zarządu dużymi wspólnotami mieszkaniowymi, do których

strona powodowa nie należy ( por. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia

7 października 2009 r., III CZP 60/09, OSNC 2010, nr 4, poz. 50). Wyrok nie jest

także niezgodny z art. 98,101 i 108 kodeksu cywilnego, albowiem również te

przepisy nie znajdowały zastosowania w rozpatrywanej sprawie. Nie ma miejsca

oczywista niezgodność wyroku z art. 199 i 201 k.c. Sąd Okręgowy zakwalifikował

kwestię uregulowania sposobu sprawowania zarządu wspólną nieruchomością jako

sprawę przekraczającą zakres zwykłego zarządu rzeczą wspólną i w konsekwencji

wymagającą zgody wszystkich współwłaścicieli z konsekwencjami płynącymi z art.

199 k.c. Stosownie do art. 200 k.c. każdy ze współwłaścicieli jest obowiązany do

współdziałania w zarządzie rzeczą wspólną; w rezultacie każdy z nich ma prawo do

sprawowania tego zarządu w zakresie nie naruszającym interesów pozostałych

współwłaścicieli. W rozpatrywanej sprawie na podstawie zgodnego porozumienia

współwłaścicieli czynności zarządcze dotyczące wspólnej nieruchomości, których

elementem było dysponowanie rachunkiem bankowym w celu regulowania

zobowiązań powodowej Wspólnoty, od 2002 roku wykonywał pozwany Z. M. Sąd

Okręgowy uznał, że do zmiany tego ustalonego dotychczas przez współwłaścicieli

sposobu zarządzania nieruchomością niezbędne jest zgodne porozumienie

wszystkich współwłaścicieli, ewentualnie orzeczenie sądu. Z uwagi na brak

7

ustawowej definicji czynności przekraczających zwykły zarząd rzeczą wspólną

zakwalifikowanie określonej czynności jest pozostawione sądowi orzekającemu w

odniesieniu do okoliczności faktycznych konkretnej sprawy; nie każdy błąd

orzeczniczy popełniony w tym zakresie przez Sąd skutkuje przyjęciem oczywistej i

rażącej niezgodności wyroku z prawem w przedstawionym wyżej rozumieniu.

Wątpliwe jest także, czy skarżący wykazał, że wydanie zaskarżonego wyroku

spowodowało szkodę w majątku Wspólnoty ( art. 4241

§ 1 k.p.c.). Skarżący

podniósł bowiem w skardze, że przez wydanie wyroku została powódce

wyrządzona szkoda, polegająca na utracie kwoty 17 415 złotych stanowiącej

wynagrodzenie wypłacone sobie samemu przez pozwanego Z. M. za kilkuletni

zarząd nieruchomością wspólną. Stosownie do art. 205 k.c. współwłaściciel

sprawujący zarząd rzeczą wspólną może żądać od pozostałych współwłaścicieli

wynagrodzenia odpowiadającego uzasadnionemu nakładowi jego pracy. Z

wiążących Sąd Najwyższy przy rozpoznawaniu skargi ustaleń faktycznych wynika,

że w przeszłości powodowa Wspólnota przyznała Z. M. prawo do otrzymywania

takiego wynagrodzenia za wykonywanie zarządu nieruchomością wspólną, a

pozwany faktycznie zarząd ten wykonywał. Kwestia, czy to wynagrodzenie należy

się pozwanemu i w jakiej wysokości, nie była objęta przedmiotem niniejszej sprawy,

nie można więc przyjąć, że wskutek wydania zaskarżonego orzeczenia w majątku

powodowej Wspólnoty powstała szkoda polegająca na utracie tej kwoty. Należy

przy tym zwrócić uwagę, że z odpowiedzi na pozew złożonej przez Z. M. w

rozpoznawanej sprawie wynika, że wpłaty na rachunek Wspólnoty Mieszkaniowej

pochodziły głównie od pozwanego Z. M. oraz od I. B., natomiast współwłaściciele

A.S. i Z. W. nie uiścili od kilku lat, co najmniej od 2003 - 2004 roku, jakichkolwiek

kwot na pokrycie kosztów zarządu nieruchomością wspólną, co osoby te przyznały,

mimo to początkowo żądały zasądzenia na swoją rzecz objętej pozwem kwoty (por.

k. 163 akt sprawy). W tym stanie rzeczy, wobec braku podstaw do uwzględnienia

skargi orzeczono jak w sentencji (art. 42411

§ 1 k.p.c.).

.

8