II KK 84/15

Sygn. akt II KK 84/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 23 kwietnia 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Włodzimierz Wróbel (przewodniczący)

SSN Andrzej Ryński

SSN Eugeniusz Wildowicz (sprawozdawca)

Protokolant Marta Brylińska

na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k.

w przedmiocie wyroku łącznego

w sprawie A. K.

po rozpoznaniu w Izbie Karnej w dniu 23 kwietnia 2015 r.,

kasacji, wniesionej przez Rzecznika Praw Obywatelskich na korzyść skazanego

od wyroku łącznego Sądu Rejonowego w Ż.

z dnia 28 września 2009 r.,

uchyla punkt 4 zaskarżonego wyroku i w tym zakresie

sprawę przekazuje Sądowi Rejonowemu w Ż. do

ponownego rozpoznania.

UZASADNIENIE

W dniu 9 kwietnia 2008 r. do Sądu Rejonowego wpłynął wniosek skazanego

A. K. o wydanie wyroku łącznego obejmującego następujące prawomocne wyroki:

Sądu Rejonowego w W. o sygn. akt III K 1084/05 oraz Sądu Rejonowego w W. o

sygn. akt III K 2447/06.

2

Rozpoznając powyższy wniosek Sąd Rejonowy w Ż. ustalił, że A. K. został

skazany następującymi prawomocnymi wyrokami:

1. Sądu Rejonowego w W. z dnia 18 czerwca 2003 r. w sprawie o sygn. akt

V K 446/03, za przestępstwo z art. 279 § 1 k.k. w zw. z art. 283 k.k. popełnione w

dniu 9 lutego 1996 r., na karę 4 miesięcy pozbawienia wolności;

2. Sądu Rejonowego w W. z dnia 6 października 2003 r. w sprawie o sygn.

akt II K 7091/00, za przestępstwo z art. 209 § 1 k.k. popełnione w okresie od maja

1997 r. do lipca 2000 r., na karę 12 miesięcy ograniczenia wolności z warunkowym

zawieszeniem jej wykonania na okres 3 lat próby, a której wykonanie zarządzono

następnie postanowieniem Sądu Rejonowego w Ł. z dnia 12 września 2006 r. w

sprawie o sygn. akt II Ko 85/06. Następnie postanowieniem Sądu Rejonowego w Ł.

z dnia 2 sierpnia 2007 r. w sprawie o sygn. akt II Ko 308/07, karę tę zamieniono na

zastępczą karę pozbawienia wolności w wymiarze 182 dni i orzeczono jej

wykonanie;

3. Sądu Rejonowego w W. z dnia 7 maja 2004 r. w sprawie o sygn. akt II K

4058/00, za przestępstwo z art. 284 § 2 k.k. popełnione w dniu 12 stycznia 1998 r.,

na karę grzywny w wysokości 100 stawek dziennych po 10 zł każda;

4. Sądu Rejonowego w W. z dnia 12 października 2005 r. w sprawie o sygn.

akt V K 1614/03, za przestępstwo:

- z art. 178a § 1 k.k. popełnione w dniu 27 kwietnia 2002 r., na karę roku

i 6 miesięcy pozbawienia wolności oraz

- z art. 235 k.k. popełnione w dniu 27 kwietnia 2002 r., na karę roku

pozbawienia wolności;

na podstawie art. 85 k.k. i art. 86 § 1 k.k. wymierzono skazanemu karę łączną roku i

6 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na

okres 4 lat próby oraz na podstawie art. 71 § 1 k.k. karę 50 stawek dziennych

grzywny po 20 zł każda. Postanowieniem Sądu Rejonowego w W. z dnia 2 marca

2009 r. o sygn. akt V Ko 125/09, zarządzono wykonanie wymierzonej kary łącznej

pozbawienia wolności;

5. Sądu Rejonowego w W. z dnia 12 grudnia 2005 r. w sprawie o sygn.

akt II K 1084/05, za przestępstwo z art. 279 § 1 k.k. popełnione w dniu 6 maja 2005

r., na karę 2 lat pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania

3

na okres 5 lat próby oraz na karę 50 stawek dziennych grzywny po 10 zł każda, a

której wykonanie zarządzono następnie postanowieniem Sądu Rejonowego w W. z

dnia 8 lutego 2007 r. w sprawie o sygn. akt III Ko 1040/06;

6. Sądu Rejonowego w W. dnia 20 kwietnia 2006 r. w sprawie o sygn. akt

II K 435/06, za przestępstwo z art. 278 § 1 k.k. popełnione w dniu 16 marca 2004 r.,

na karę 10 miesięcy ograniczenia wolności;

7. Sądu Rejonowego w W. dnia 28 czerwca 2006 r. w sprawie o sygn. akt

III K 2447/06, za przestępstwo z art. 278 § 1 k.k. popełnione w dniu 5 lutego 2006

r., na karę 6 miesięcy pozbawienia wolności;

8. Sądu Rejonowego w W. z dnia 28 września 2007 r. w sprawie o sygn.

akt IX K 389/07, za przestępstwo z art. 286 § 3 k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k. w zw. z

art. 12 k.k. popełnione w dniu 27 sierpnia 1999 r., na karę grzywny w wysokości

100 stawek dziennych po 50 zł każda;

9. Sądu Rejonowego w Ż. z dnia 27 listopada 2007 r. w sprawie o sygn.

akt II K 947/07, za przestępstwo z art. 244 k.k. popełnione w dniu 30 września 2007

r., na karę roku pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania

na okres 5 lat próby oraz na karę grzywny w wysokości 100 stawek dziennych po

10 złotych każda.

Wyrokiem łącznym z dnia 28 września 2009 r., sygn. akt II K 244/08, Sąd

Rejonowy w Ż.:

1. rozwiązał karę łączną pozbawienia wolności orzeczoną wobec skazanego A.

K. wyrokiem Sądu Rejonowego w W. z dnia 12 października 2005 r.

opisanym w punkcie 4;

2. na zasadzie art. 85 k.k., art. 86 § 1 k.k. i art. 87 k.k. w miejsce kar

pozbawienia wolności i kary ograniczenia wolności orzeczonych wobec

skazanego A. K. wyrokami opisanymi w punktach 1, 2 i 4 orzekł wobec

skazanego karę łączną roku i 9 miesięcy pozbawienia wolności;

3. na podstawie art. 63 § 1 k.k. na poczet wymierzonej skazanemu kary

łącznej pozbawienia wolności zaliczył okresy rzeczywistego pozbawienia wolności

w dniach od 17 lutego 2003 r. do 18 czerwca 2003 r., od 7 września 2005 r. do 12

października 2005 r.;

4. w pozostałym zakresie postępowanie umorzył;

4

5. stwierdził, że w pozostałym zakresie połączone wyroki podlegają

odrębnemu wykonaniu.

Wyrok ten uprawomocnił się w dniu 24 października 2009 r. wobec nie

zaskarżenia go przez strony postępowania.

Od powyższego wyroku łącznego kasację na korzyść skazanego A. K. w

części umarzającej postępowanie (pkt 4 wyroku łącznego) wywiódł Rzecznik Praw

Obywatelskich, zarzucając rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku

naruszenie przepisu prawa procesowego, a mianowicie art. 572 k.p.k. poprzez

umorzenie postępowania, w sytuacji gdy:

- czyn z dnia 12 stycznia 1998 r., przypisany skazanemu wyrokiem Sądu

Rejonowego w W. z dnia 7 maja 2004 r., sygn. akt II K 4058/00 (pkt 3 komparycji

wyroku łącznego), pozostawał w zbiegu realnym z czynem z dnia 27 sierpnia 1999

r. przypisanym skazanemu wyrokiem z dnia 28 września 2007 r., sygn. akt IX K

389/07 (pkt 8 komparycji wyroku łącznego) i za oba te przestępstwa wymierzona

została kara grzywny oraz

- czyn z dnia 16 marca 2004 r., przypisany skazanemu wyrokiem Sądu

Rejonowego w W. z dnia 20 kwietnia 2006 r. w sprawie o sygn. akt II K 435/06 (pkt

6 komparycji wyroku łącznego), pozostawał w zbiegu realnym z czynem z dnia 6

maja 2005 r. przypisanym skazanemu wyrokiem z dnia 12 grudnia 2005 r. Sądu

Rejonowego w W., sygn. akt II K 1084/05 (pkt 5 komparycji wyroku łącznego) i za

oba te przestępstwa wymierzone zostały inne kary podlegające łączeniu.

W konkluzji kasacji Rzecznik Praw Obywatelskich wniósł o uchylenie pkt 4

zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy w tym zakresie Sądowi Rejonowemu w

Ż. do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja jest zasadna w stopniu oczywistym.

Zgodnie z art. 569 § 1 k.p.k. wyrok łączny wydaje się, jeżeli zachodzą

warunki do orzeczenia kary łącznej w stosunku do osoby prawomocnie skazanej

różnymi wyrokami. Warunki orzekania kary łącznej, o których mowa w art. 569 § 1

k.p.k., to przede wszystkim przesłanki wynikające z art. 85 k.k. Oznacza to, że

wyrok łączny w stosunku do osoby skazanej prawomocnie różnymi wyrokami może

być wydany, jeśli sprawca popełnił dwa lub więcej przestępstw, zanim zapadł

5

pierwszy wyrok, chociażby nieprawomocny, co do któregokolwiek z tych

przestępstw, i wymierzono za nie kary tego samego rodzaju albo inne podlegające

łączeniu. Użyte w ustawie określenie „zanim zapadł pierwszy wyrok” nie oznacza

przy tym, że punktem odniesienia ma być jedynie pierwszy wyrok skazujący, jaki

kiedykolwiek wydano wobec skazanego, lecz chodzi każdorazowo o ten wyrok,

który jest chronologicznie pierwszy w odniesieniu do konkretnej, wyodrębnionej

grupy, pozostających w zbiegu, przestępstw. Nie ma tym samym przeszkód

prawnych, by spośród skazań, utworzyć kilka grup obejmujących skazania za czyny

popełnione zanim zapadł kolejny "pierwszy” - z punktu widzenia tej konkretnej

grupy przestępstw – wyrok.

Z taką sytuacją mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie.

Wprawdzie prawidłowo Sąd Rejonowy w Ż. stwierdził, w oparciu o

zestawienie dat popełnienia czynów przypisanych skazanemu oraz dat wyroków

wydanych w sprawach objętych postępowaniem w przedmiocie wydania wyroku

łącznego, że przy przyjęciu za punkt wyjścia wyroku Sądu Rejonowego w W. z dnia

18 czerwca 2003 r. w sprawie V K 446/03 skazującego za przestępstwo z art. 279 §

1 k.k. w zw. z art. 283 k.k. popełnione w dniu 9 lutego 1996 r., warunki do

połączenia spełniły również wyroki Sądu Rejonowego w W. z dnia 6 października

2003 r. w sprawie o sygn. akt II K 7091/00, za przestępstwo z art. 209 § 1 k.k.

popełnione w okresie od maja 1997 r. do lipca 2000 r. oraz Sądu Rejonowego w W.

z dnia 12 października 2005 r. w sprawie o sygn. akt V K 1614/03, za przestępstwa

z art. 178a § 1 k.k. oraz z art. 235 k.k. popełnione w dniu 27 kwietnia 2002 r.

Jak jednakże trafnie podnosi skarżący Rzecznik Praw Obywatelskich, Sąd

Rejonowy w Ż. naruszył art. 85 k.k. i art. 572 k.p.k. umarzając w oparciu o ten

ostatni przepis postępowanie w przedmiocie połączenia węzłem kary łącznej kar

orzeczonych czterema innymi wyrokami jednostkowymi. Analiza dat popełnienia

przez skazanego A.K. przestępstw, nie objętych zaskarżonym wyrokiem,

uwzględniając wskazane wcześniej rozumienie art. 85 k.k. w zw. z art. 569 § 1

k.p.k., pozwalała bowiem na wyodrębnienie kolejnych dwóch grup czynów, co do

których istniała możliwość wydania wyroku łącznego.

O zbiegu takim można było mówić w odniesieniu do skazań podanych w pkt

3 i 8 części wstępnej wyroku łącznego, gdyż przestępstwo, za które skazano A.K.

6

wyrokiem w sprawie IX K 389/07 (pkt 8) popełnione zostało przed wydaniem

wyroku w sprawie II K 4058/00 (pkt 3), a w obu tych wyrokach orzeczono kary

grzywny.

Odrębną grupę, także odpowiadającą wymaganiom określonym w art. 85

k.k., tworzyły przestępstwa, za które skazano wyrokami wymienionymi w punktach

5 i 6 kwestionowanego obecnie wyroku łącznego. Przestępstwo, za które skazano

A. K. wyrokiem w sprawie II K 435/06 (pkt 6) popełnione zostało przed wydaniem

wyroku w sprawie II K 1084/05 (pkt 5), z tym że należało wówczas mieć na

względzie, iż w obu tych wyrokach orzeczono kary różnorodzajowe.

Wydaniu wyroku łącznego w obydwu powyżej wskazanych przypadkach nie

stał również na przeszkodzie fakt, że poszczególne kary wymierzone za zbiegające

się przestępstwa zostały już w całości lub w części wykonane. W przypadku

spełnienia przesłanek określonych w art. 85 k.k., połączenie prawomocnych kar w

wyroku łącznym jest obligatoryjne, niezależnie od etapu i sposobu wykonywania

tych ostatnich. W konsekwencji, odbycie przez skazanego - w chwili orzekania w

przedmiocie wydania wyroku łącznego - wszystkich kar wymierzonych w

warunkach określonych w art. 85 k.k., nie stanowi przesłanki umorzenia

postępowania na podstawie art. 572 k.p.k. (por. uchwała składu 7 sędziów Sądu

Najwyższego z dnia 9 czerwca 2006 r., sygn. I KZP 11/06, OSNKW 2006/7-8/64,

OSP 2007/7-8/91).

Podkreślić jeszcze raz należy, że przyjęcie realnego zbiegu w razie

spełnienia ustawowych przesłanek wynikających z przepisu art. 569 § 1 k.p.k. w

zw. z art. 85 k.k., jest obowiązkiem, a nie jedynie uprawnieniem Sądu. Nie budzi

zatem wątpliwości, że Sąd Rejonowy w Ż. umarzając postepowanie odnośnie

skazania w sprawach II K 4058/00 i IX K 389/07 oraz II K 1084/05 i II K 435/06

naruszył wymogi art. 572 k.p.k. Jedynie bowiem w sytuacji, gdyby w stosunku do

skazanego nie zachodziły warunki do orzeczenia kary łącznej, a tym samym

wydania wyroku łącznego, uprawniony był do wydania orzeczenia o umorzeniu

postępowania w przedmiocie wydania takiego wyroku.

Podsumowując, doszło w tej sprawie do rażącej obrazy przepisów prawa

procesowego, wskazanych w skardze Rzecznika Praw Obywatelskich, która miała

istotny wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia. W świetle stwierdzonych uchybień

7

zaskarżony wyrok ostać się nie może. Z tego powodu Sąd Najwyższy uchylił to

orzeczenie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w

Ż. Przy ponownym jej rozpoznawaniu, Sąd ten powinien rozważyć, jakie

rzeczywiście grupy przestępstw można wyodrębnić w gronie czynów będących

przedmiotem rozpoznania w tej sprawie i prawidłowo połączyć kary wymierzone za

te przestępstwa w wyroku łącznym.

Z tych wszystkich względów orzeczono jak na wstępie.