III SK 50/14

Sygn. akt III SK 50/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 23 kwietnia 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Dawid Miąsik (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Halina Kiryło

SSN Zbigniew Korzeniowski

w sprawie z powództwa P. Sp. z o.o. w W.

przeciwko Prezesowi Urzędu Komunikacji Elektronicznej

o ustalenie pozycji na rynku i nałożenie obowiązków regulacyjnych,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 23 kwietnia 2015 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego w W.

z dnia 29 stycznia 2014 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

Sąd Apelacyjny wyrokiem z 29 stycznia 2014 r., zmienił wyrok Sądu

Okręgowego w W. z 18 marca 2013 r., w punkcie I i III w ten sposób, że uchylił

decyzję Prezesa Urzędu Komunikacji Elektronicznej (Prezes Urzędu) z 29 września

2

2009 r. (decyzja SMP P. 2009) w całości oraz zasądził od Prezesa Urzędu na rzecz

P. Sp. z o.o. (powód) koszty postępowania oraz rozstrzygnął o kosztach

postępowania apelacyjnego.

Uznając apelację powoda od wyroku Sądu Okręgowego za zasadną, Sąd

drugiej instancji podzielił w pełni ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instancji ale

dokonał ich odmiennej oceny prawnej. Sąd Apelacyjny uwzględnił zarzut

naruszenia art. 18 Prawa telekomunikacyjnego w związku z art. 7 dyrektywy

2002/21 oraz zarzut naruszenia art. 25 ust. 2 Prawa telekomunikacyjnego, poprzez

błędne przyjęcie, że porozumienie organów wymagane tym przepisem zostało

osiągnięte mimo istotnych materialnych i formalnych wad postanowień Prezesa

UOKiK z 8 lipca i 20 sierpnia 2009 r.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 18 Prawa telekomunikacyjnego Sąd

Apelacyjny wyjaśnił, że Sąd Okręgowy przyjął, że wykreślenie z sentencji decyzji

obowiązku regulacyjnego polegającego na oferowaniu usług na warunkach

hurtowych w celu ich dalszej odsprzedaży przez innego przedsiębiorcę na rynku

zakańczania połączeń głosowych zgodnym z obszarem ruchomej publicznej sieci

telefonicznej powoda już po otrzymaniu stanowiska Komisji Europejskiej

spowodowane było ustaleniem, że powód nie świadczy takich usług i sam rynek nie

wykazuje zainteresowania taka usługą, co z kolei oznacza, że zniesienie tego

obowiązku nie mogłoby mieć wpływu na stosunki handlowe między państwami

członkowskimi. Sąd Apelacyjny miał na względzie, że w zaskarżonej decyzji

zrezygnowano z nałożenia obowiązków, które przewidywano w projekcie decyzji

poddanemu konsultacjom uzasadniając to ogólnikowo charakterem rynku oraz

brakiem praktycznej możliwości realizowania niektórych form dostępu na rynku

zakańczania połączeń. Odwołano się także do toczącego się równolegle

postępowania w sprawie wydania decyzji SMP wobec innego przedsiębiorcy

telekomunikacyjnego. Sąd Apelacyjny zwrócił jednak uwagę, że w aktach

administracyjnych sprawy brak nowych analiz rynkowych sporządzonych po

notyfikacji projektu decyzji Komisji Europejskiej, ani jakichkolwiek danych które

mogłyby być przedmiotem oceny, czy zmiany dokonane w stosunku do projektu

decyzji objętego postępowaniem konsolidacyjnym wynikają jedynie z uwzględnienia

stanowiska Komisji Europejskiej lub uzupełniania analiz rynkowych o kwestie

3

sugerowane przez Komisję Europejską. Sąd orzekający w sprawie z odwołania od

decyzji Prezesa Urzędu nie jest zaś w stanie przeprowadzić postępowania

konsolidacyjnego celem usunięcia uchybienia organu regulacji.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 25 ust. 2 Prawa

telekomunikacyjnego Sąd drugiej instancji wskazał, że na mocy ustawy z dnia 24

kwietnia 2009 r. o zmianie ustawy Prawo telekomunikacyjne i niektórych innych

ustaw (Dz.U. Nr 85, poz. 716, ustawa nowelizująca) uchylono dotychczasową treść

art. 25 Prawa telekomunikacyjnego. Przedmiot regulacji objęty poprzednio treścią

art. 25 ust. 2 Prawa telekomunikacyjnego przeniesiono do art. 25c Prawa

telekomunikacyjnego, zastępując dotychczasowe porozumienie opinią Prezesa

UOKiK. Zmiany wprowadzone ustawą weszły w życie w dniu 6 lipca 2009 r. Zmian

tych nie dostrzegł Prezes Urzędu jak i Prezes UOKiK, ponieważ w postanowieniach

Prezesa UOKiK jak i w decyzji SMP Polkomtel 2009 powołany jest dalej art. 25 ust.

2 Prawa telekomunikacyjnego. Sąd drugiej instancji uwzględnił także zarzut

powoda, zgodnie z którym postanowienie Prezesa UOKiK z 8 lipca 2009 r.

dotknięte jest wada formalną, ponieważ nie zawiera podpisu z podaniem imienia i

nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do jego wydania, a

jedynie nieczytelną parafę. Wada ta jest wadą usuwalną i mogła zostać usunięta w

toku postepowania sądowego poprzez odebranie stosownego wyjaśnienia od

Prezesa UOKiK, jednak wobec opisanych wyżej uchybień merytorycznych tego

postanowienia było to bezprzedmiotowe.

Prezes Urzędu zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego skargą kasacyjną w

całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie art. 18 Prawa

telekomunikacyjnego przez uznanie, że Prezes Urzędu powinien dokonywać

ponownej konsolidacji, gdy zmniejszył w projekcie decyzji obowiązki regulacyjne a

ten zmniejszony zakres obowiązków nie miał wpływu na stosunki handlowe między

państwami członkowskimi oraz art. 25c Prawa telekomunikacyjnego w związku z

art. 13 i art. 18 ustawy nowelizującej poprzez uznanie, że w niniejszej sprawie

zastosowanie ma art. 25c Prawa telekomunikacyjnego, a nie art. 25 ust. 2 Prawa

telekomunikacyjnego w brzmieniu sprzed zmiany wprowadzonej ustawą

nowelizującą.

Powód w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie.

4

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna Prezesa Urzędu ma uzasadnione podstawy.

W wyroku Sądu Najwyższego z 5 marca 2015 r., III SK 31/14 rozstrzygnięto,

że w przypadku usunięcia obowiązku regulacyjnego z projektu decyzji poddanego

już procedurze konsolidacji, który to obowiązek choćby pośrednio i potencjalnie nie

wpływa na stosunki handlowe między państwami członkowskimi, Prezes Urzędu

nie ma obowiązku przeprowadzenia ponownego postępowania konsolidacyjnego.

W niniejszej sprawie chodzi o takie sam obowiązek, jak w sprawie III SK 31/14.

Obowiązek ten został zniesiony przez Prezesa Urzędu w związku z usunięciem

analogicznego obowiązku w równolegle toczącym się postępowaniu zakończonym

wyrokiem III SK 31/14 (pkt 17 decyzji Prezesa Urzędu w niniejszej sprawie). Projekt

decyzji pozbawiony tego obowiązku nie został poddany ponownej konsultacji z

Komisją Europejską. W ocenie Sądu Najwyższego nie narusza to jednak art. 18

Prawa telekomunikacyjnego w związku z art. 7 dyrektywy 2002/21. Obowiązek

przeprowadzenia konsultacji na szczeblu unijnym ciąży na Prezesie Urzędu, gdy

planowany przez niego środek regulacyjny może wpływać na handel między

państwami członkowskimi. Ponieważ w projekcie decyzji SMP przewidziane są

różne obowiązki regulacyjne, zaś już ze względu na samą pozycję rynkową

adresata decyzji, można zakładać, że większość z nich może oddziaływać na

wymianę handlową między państwami członkowskimi, krajowy organ regulacyjny

ma obowiązek uruchomienia konsultacji unijnych nawet gdy tylko jeden z

planowych obowiązków może wpływać na funkcjonowanie rynku wewnętrznego.

Usunięcie obowiązku regulacyjnego, który choćby pośrednio lub potencjalnie nie

wpływa na handel między państwami członkowskimi już po przeprowadzeniu

postępowania konsolidacyjnego, nie wymaga ponownego przeprowadzenia

konsultacji unijnych. Niezależnie bowiem od tego, czy w decyzji wydanej na

podstawie art. 7 ust. 3 dyrektywy 2002/21 Komisja Europejska odniosła się do

projektowanego obowiązku, bądź czy rezygnacja z tego obowiązku wynikała ze

stanowiska Komisji Europejskiej, obowiązek ten i tak nie podlegał procedurze

konsolidacji. Brak ponownych konsultacji projektu decyzji, z którego usunięto

5

obowiązek regulacyjny nie wpływający na stosunki handlowe między państwami

członkowskimi, nie wypacza w tej sytuacji istoty i funkcji postępowania

konsolidacyjnego, ani nie stanowi próby obejścia wymogów wynikających z art. 18

Prawa telekomunikacyjnego.

Zdaniem Sądu Najwyższego w obecnym składzie, usunięcie z projektu

decyzji takiego obowiązku regulacyjnego jak w niniejszej sprawie po

przeprowadzeniu konsultacji krajowych nie uprawnia do przyjęcia założenia,

zgodnie z którym doszło do naruszenia istoty i funkcji postępowania

konsultacyjnego. Taki skutek proceduralnej niefrasobliwości organu regulacyjnego

można co najwyżej rozważać jedynie w przypadku zniesienia lub modyfikacji treści

obowiązków regulacyjnych, z których korzystają inni uczestnicy rynku

telekomunikacyjnego. Natomiast zniesienie obowiązku regulacyjnego, który z

obiektywnych powodów nie mógł być wykonywany przez przedsiębiorcę o

znaczącej pozycji rynkowej, nie narusza art. 15-16 Prawa telekomunikacyjnego.

Zasadny jest także zarzut naruszenia art. 25c Prawa telekomunikacyjnego w

związku z art. 13 i art. 18 ustawy nowelizującej. Zgodnie z art. 13 ust. 1 ustawy

nowelizującej do „spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w

życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe”. Z przepisu tego

wynika zasada dalszego stosowania art. 25 ust. 2 Prawa telekomunikacyjnego w

brzmieniu obowiązującym przed 6 lipca 2009 r., o ile postępowanie w sprawie

wydania decyzji wszczęto przed tą datą. Postępowanie w niniejszej sprawie

wszczęto w lutym 2009 r. zatem zastosowanie znajduje art. 25 ust. 2 Prawa

telekomunikacyjnego w starym brzmieniu. Zgodnie z jego treścią „decyzje

dotyczące wyznaczenia przedsiębiorcy lub przedsiębiorców o znaczącej pozycji na

rynku właściwym lub nałożenia obowiązków regulacyjnych określonych w ustawie

są wydawane przez Prezesa UKE w porozumieniu z Prezesem UOKiK”.

W niniejszej sprawie powód kontestuje fakt porozumienia się przez Prezesa

Urzędu z Prezesem UOKiK w rozumieniu tego przepisu. Sąd pierwszej instancji nie

zajmował się tą kwestią, ponieważ odrzucił odwołanie powoda w zakresie w jakim

obejmowało ono, wraz z zaskarżoną decyzją, postanowienia Prezesa UOKiK

wydane w celu realizacji unormowania z art. 25 ust. 2 Prawa telekomunikacyjnego.

Natomiast Sąd drugiej instancji skoncentrował się na wadach postanowienia

6

Prezesa UOKiK wskazując jako podstawową, merytoryczną, wadę powołanie

niewłaściwej podstawy prawnej (art. 25 ust. 2 zamiast art. 25c Prawa

telekomunikacyjnego) oraz jako wadę dodatkową ale usuwalną, brak podpisu z

podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego podpisującego.

Przypomnieć należy, że zgodnie z art. 206 ust. 2b Prawa

telekomunikacyjnego postanowienia Prezesa UOKiK wydawane w trybie art. 25 ust.

2 Prawa telekomunikacyjnego nie podlegają zaskarżeniu. Zgodnie z poglądami

wyrażonymi w wyroku Sądu Najwyższego z 7 lipca 2011 r., III SK 16/09 wyrażenie

w formie postanowienia stanowiska Prezesa UOKiK w sprawie prowadzonej przez

Prezesa UKE stanowi niepodlegający osobnemu zaskarżeniu składnik podstawy

decyzji Prezesa UKE (podobnie wyrok Sądu Najwyższego z 8 czerwca 2011 r.,

III SK 51/10). Dlatego w orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że branie

przez Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów pod uwagę zachowania warunków

współdziałania Prezesa Urzędu z Prezesem UOKiK w trybie art. 25 ust. 2 Prawa

telekomunikacyjnego polega na ustaleniu merytorycznej zgodności decyzji Prezesa

UKE ze stanowiskiem Prezesa UOKiK (wyrok Sądu Najwyższego z 24 stycznia

2012 r., III SK 23/11). Dlatego jakiekolwiek wady formalne postanowienia Prezesa

UOKiK, wydawanego w trybie art. 25 ust. 2 Prawa telekomunikacyjnego, mogłyby

mieć znaczenie, gdyby Sąd Apelacyjny doszedł do wniosku, że nie doszło do

porozumienia między organami wymaganego na podstawie art. 25 ust. 2 Prawa

telekomunikacyjnego. Sąd Najwyższy podziela stanowisko Sądu drugiej instancji,

zgodnie z którym brak pieczęci na postanowieniu Prezesa UOKiK z 8 lipca 2009 r.,

wskazującej imię i nazwisko oraz stanowisko służbowe podpisującego stanowi

wadę usuwalną w przypadku wątpliwości co do złożenia podpisu przez osobę

piastującą w tym dniu stanowisko Prezesa UOKiK. Dokumenty zgromadzone w

aktach postępowania administracyjnego uzasadniają założenie, zgodnie z którym

podpis złożony pod postanowieniem Prezesa UOKiK z 8 lipca 2009 r. jest

podpisem osoby piastującej w tej dacie funkcję Prezesa UOKiK. Z kolei

postanowienie z 20 lipca 2009 r. zostało podpisane „z upoważnienia Prezesa

UOKiK” i opatrzone pieczęcią wskazującą, że podpis został złożony przez

wiceprezesa UOKiK. Mając na względzie niezaskarżalność postanowienia Prezesa

UOKiK wydanego w trybie art. 25 ust. 2 Prawa telekomunikacyjnego oraz kierując

7

się funkcjami tego postanowienia, Sąd Najwyższy nie znajduje podstaw do

zastosowania w niniejszej sprawie poglądów wyrażanych w orzecznictwie sądów

administracyjnych co do skutków braku podania imienia i nazwiska oraz stanowiska

służbowego osoby podpisującej postanowienie.

Sąd Najwyższy nie uznaje także za wadliwe postanowienia z 20 lipca 2009 r.

o zmianie postanowienia z 8 lipca 2009 r. Podtrzymując poglądy wyrażone w

wyroku z 3 października 2013 r., III SK 67/12 Sąd Najwyższy stwierdza, że w

postanowieniu z 20 lipca 2009 r. Prezes UOKiK odniósł się do opisanych powyżej

zmian w zakresie obowiązków regulacyjnych, jakie Prezes Urzędu wprowadził w

stosunku do pierwotnego projektu decyzji po zakończeniu konsultacji krajowych i

unijnych oraz po wydaniu postanowienia Prezesa UOKiK z 8 lipca 2009 r. Treść

postanowienia Prezesa UOKiK z 20 lipca 2009 r. wraz z treścią postanowienia

Prezesa UOKiK z 8 lipca 2009 r., po zestawieniu z treścią wydanej decyzji,

uzasadniają w ocenie Sądu Najwyższego konkluzję, że wymóg podjęcia decyzji w

porozumieniu Prezesa Urzędu z Prezesem UOKiK został dochowany.

Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.