V KK 44/15

Sygn. akt V KK 44/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 23 kwietnia 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Tomasz Grzegorczyk (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Jerzy Grubba

SSN Dariusz Świecki

Protokolant Katarzyna Wełpa

w sprawie K. P.

skazanego z art. 286 § 1 k.k.

po rozpoznaniu w Izbie Karnej

na posiedzeniu

w dniu 23 kwietnia 2015 r.,

kasacji wniesionej przez Rzecznika Praw Obywatelskich

na korzyść skazanego

od wyroku Sądu Rejonowego w K.

z dnia 8 stycznia 2008 r.

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Rejonowemu w K. do ponownego rozpoznania.

UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem – wydanym po uprzednim uchyleniu przez Sąd

odwoławczy wcześniej wydanego w tej sprawie wyroku – K. P. został uznany

winnym zarzucanego mu przestępstwa z art. 286 § 1 k.k. i skazany za nie na karę 3

lat pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania, na

2

podstawie art. 60 § 4 i 5 k.k., na okres próby wynoszący 10 lat z oddaniem go pod

dozór kuratora i orzeczeniem także, na podstawie art. 415 § 1 k.p.k.,

odszkodowania na rzecz pokrzywdzonego jego czynem podmiotu. Wyrok ten

uprawomocnił się bez zaskarżania w dniu 16 stycznia 2008 r.

W lutym 2015 r. wyrok ten zaskarżył w całości na korzyść skazanego

Rzecznik Praw Obywatelskich, podnosząc obrazę art. 443 k.p.k., polegającą na

wydaniu w postępowaniu ponownym wyroku surowszego niż uchylony, w zakresie

wymierzonej oskarżonemu kary pozbawienia wolności, pomimo tego, że pierwszy z

wydanych w sprawie wyroków zaskarżony był wyłącznie na korzyść oskarżonego.

Wywodząc w ten sposób, skarżący wniósł o uchylenie skarżonego orzeczenia i

przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania w pierwszej instancji.

Rozpoznając tę kasację, Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja ta jest zasadna w oczywistym stopniu, stąd też jej rozpoznanie na

posiedzeniu, o jakim mowa w art. 535 § 5 k.p.k.

W sprawie niniejszej pierwszym wyrokiem, jaki zapadł był wyrok Sądu

Rejonowego w K. z dnia 5 stycznia 2007 r., mocą którego uznano oskarżonego

winnym popełnieni zarzucanego mu czynu z art. 286 § 1 k.k., orzekając karę

jednego roku pozbawienia wolności, z zasądzeniem od oskarżonego na rzecz

pokrzywdzonego podmiotu stosownego odszkodowania. Orzeczenie to było

skarżone apelacją własną oskarżonego i wyrokiem z dnia 24 lipca 2007 r. Sąd

Okręgowy w Ś. uchylił je i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania w

pierwszej instancji. W uzasadnieniu tego wyroku podniesiono, że do uchylenia

dochodzi na skutek uchybień prawa procesowego przez brak ustosunkowania się

Sądu do zgłoszonego przez oskarżonego wniosku o dobrowolne poddanie się

karze, wadliwe ograniczenie postępowania dowodowego i błędne przez to

utwierdzenie oskarżonego w przekonaniu, że jego wniosek zostanie uwzględniony.

Należy tu zaś zauważyć, że wnosił on w tym wniosku o orzeczenie kary 2 lat

pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania (k. 276v). Przy

ponownym rozpoznawaniu tej sprawy sam oskarżony zmodyfikował jednak swój

wniosek o dobrowolne poddanie się karze (k. 486), występując teraz o wymierzenie

mu kary 3 lat pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na

okres próby 10 lat i oddaniem pod dozór kuratora oraz zasądzenie od niego

3

odszkodowania na rzecz pokrzywdzonego. Prokurator i pokrzywdzony wyrazili

zgodę na takie skazanie, a prokurator przy tym wniósł o zastosowanie zawieszenia

wykonania kary na podstawie art. 60 § 4 k.k. (k. 472 i 486). Następnie Sąd,

wyrokiem wydanym w dniu 8 stycznia 2008 r. orzekł zgodnie z wnioskiem

oskarżonego. Wyrok ten uprawomocnił się bez zaskarżania.

Orzekając w powyższy sposób Sąd nie zauważył jednak, że poprzednio

wydane orzeczenie skarżone było jedynie na korzyść oskarżonego, co oznaczało,

iż w postępowaniu ponownym obowiązuje zakaz wynikający z art. 443 k.p.k.

Wprawdzie postępowanie to toczyło się od początku, a oskarżony zmodyfikował

swój wniosek występując o surowsze wręcz niż poprzednio skazanie go, jako że

sugerowana przez niego kara 3 lat pozbawienia wolności z warunkowym

zawieszeniem jej wykonania musi być uznana za karę surowszą, z uwagi na

zarówno jej wysokość, jak i konsekwencje związane z niedopełnieniem wymogów

łączących się z negatywnym przebiegiem okresu próby. Takie działanie

oskarżonego nie może jednak przełamywać procesowego zakazu reformationis in

peius, którym sąd jest bezwzględnie związany, a wola oskarżonego nie może go

unicestwiać. Sąd powinien zatem zwrócić na to uwagę zarówno oskarżonemu, jak i

stronom, które nie sprzeciwiały się skazaniu na nowych warunkach, ale niezależnie

od ich postąpienia, nie miał prawa do orzekania w sposób, który godził w wymogi

płynące z powyższego zakazu. Niestety Sąd ten w taki sposób nie postąpił, a to

oznacza, że doszło w tej sprawie do obrazy prawa procesowego, o jakiej mowa w

tej kasacji.

Konsekwencją powyższego jest konieczność uchylenia zaskarżonego

wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania w pierwszej instancji.

Przy tym procedowaniu Sąd Rejonowy powinien mieć na uwadze, że jeżeli

oskarżony złoży inny wniosek dotyczący skazania go bez postępowania

dowodowego, to wniosek ten może być uwzględniony jedynie wówczas, jeżeli nie

oznacza on konieczności naruszenia art. 443 k.p.k. Gdyby zatem wniosek taki

oznaczał obrazę wskazanego przepisu albo wnioskowi, który byłby zgodny z jego

wymogami, sprzeciwi się prokurator lub pokrzywdzony, to Sąd nie może wniosku

takiego uwzględnić, lecz musi procedować na zasadach ogólnych i w konsekwencji

4

tak przeprowadzonego procesu wydać wyrok, który nie naruszy zakazu

reformationis in peius.

Z tych wszystkich względów orzeczono jak w wyroku.