V KK 420/14

Sygn. akt V KK 420/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 30 kwietnia 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Krzysztof Cesarz (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Zbigniew Puszkarski

SSA del. do SN Mariusz Młoczkowski

Protokolant Katarzyna Wełpa

przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Beaty Mik,

w sprawie M. K.

skazanego z art. 216 § 1 kk, art. 217 § 1 kk i art. 157 § 2 kk w zw. z art. 11 § 2 kk

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie

w dniu 30 kwietnia 2015 r.,

kasacji, wniesionej przez obrońcę

od wyroku Sądu Okręgowego w W.

z dnia 14 maja 2014 r., utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w W.

z dnia 13 listopada 2013 r.,

1) uchyla zaskarżony wyrok w części utrzymującej w mocy wyrok

Sądu Rejonowego co do czynu z pkt II oraz rozstrzygnięcie o

kosztach sądowych postępowania odwoławczego i sprawę w tym

zakresie przekazuje Sądowi Okręgowemu do ponownego

rozpoznania,

2) pozostawia kasację bez rozpoznania w części utrzymującej

wyrok Sądu Rejonowego co do czynu z pkt I,

2

3) zasądza od Skarbu Państwa na rzecz:

a) adw. J. W., Kancelaria Adwokacka, kwotę 442,80 zł (czterysta

czterdzieści dwa złote osiemdziesiąt groszy)w tym 23% podatku

VAT, za sporządzenie i wniesienie kasacji,

b) adw. J. O., Kancelaria Adwokacka, kwotę 738 zł (siedemset

trzydzieści osiem złotych), w tym 23% podatku VAT, za obronę

skazanego przed Sądem Najwyższym.

UZASADNIENIE

Sąd Rejonowy, wyrokiem z dnia 13 listopada 2013 r., uznał M. K. za winnego

tego, że:

I. od maja 2012 r. do 11 października 2012 r. kilkakrotnie z góry powziętym

zamiarem znieważył słownie J. S. używając wobec niej słów powszechnie

uznanych za obelżywe, to jest za winnego popełnienia czynu z art. 216 § 1 k.k. w

związku z art. 12 k.k. i za to na podstawie art. 216 § 1 k.k. wymierzył karę 50

stawek dziennych grzywny po 30 zł za stawkę,

II. w dniu 11 października 2012 r. będąc pod wpływem alkoholu naruszył

nietykalność cielesną J. S. dusząc ją, po czym wziął do ręki patelnię z rozgrzaną

oliwą i oblał nią jej ręce powodując w konsekwencji u pokrzywdzonej drobne

oparzenia I/II stopnia w zakresie szyi i kończyny górnej lewej, które to obrażenia

naruszyły czynności narządów jej ciała na okres poniżej dni siedmiu, to jest

popełnienia czynu z art. 217 § 1 k.k. i art. 157 § 2 k.k. w związku z art. 11 § 2 k.k. i

za to na podstawie art. 157 § 2 k.k. w związku z art. 11 § 3 k.k. wymierzył karę 6

miesięcy pozbawienia wolności.

Apelacje od tego wyroku złożyli: oskarżony i jego obrońca.

Oskarżony w osobistej apelacji zarzucił nieprzeprowadzenie na rozprawie

głównej dowodu z uzupełniającej opinii biegłych lekarzy psychiatrów, mimo że

składał taki wniosek. Skarżący żądał uniewinnienia go i „zwolnienie… z wszelkich

opłat”.

Obrońca w swojej apelacji zarzucił obrazę przepisów postępowania, tj. art.

410 k.p.k. i 7 k.p.k. oraz błąd w ustaleniach faktycznych, po czym wniósł o zmianę

3

zaskarżonego wyroku przez uniewinnienie oskarżonego albo uchylenie tego

orzeczenia i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.

Wyrokiem z dnia 14 maja 2014 r., Sąd Okręgowy utrzymał w mocy

zaskarżony wyrok, uznając obie apelacje za oczywiście bezzasadne (pkt I),

zasądził od Skarbu Państwa na rzecz adw. J. W. kwotę 619,92 zł tytułem

nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu odwoławczym

(pkt II) oraz zasądził od oskarżonego na rzecz Skarbu Państwa „koszty sądowe za

postępowanie odwoławcze, zwalniając go jednocześnie od opłaty za II instancję”

(pkt III).

W kasacji od pkt I i III wyroku Sądu odwoławczego obrońca skazanego

zarzucił rażące naruszenie przepisów postępowania, tj:

„– przepisu art. 433 § 2 k.p.k. poprzez nierozważenie przez Sąd Odwoławczy

zarzutu podniesionego w apelacji wywiedzionej osobiście przez skazanego (…), a

dotyczącego naruszenia przez Sąd I instancji przepisów postępowania, tj. przepisu

art. 201 k.p.k. poprzez nieuwzględnienie wniosku M. K. o dopuszczenie dowodu z

uzupełniającej opinii biegłych z zakresu psychiatrii wobec zarzucanej przez

skarżącego niepełności sporządzonej opinii, które to uchybienie miało istotny wpływ

na treść orzeczenia, albowiem na podstawie wadliwie przeprowadzonego dowodu z

opinii biegłych zostały poczynione ustalenia w przedmiocie stanu zdrowia

psychicznego skazanego, w szczególności w zakresie możliwości rozpoznania

przez wymienionego znaczenia swych czynów i pokierowania swym

postępowaniem,

- przepisu art. 457 § 3 k.p.k. poprzez niepodanie przez Sąd II instancji w

uzasadnieniu zaskarżonego wyroku przyczyn, z jakich Sąd Odwoławczy uznał za

niezasadny wniosek skazanego zawarty w apelacji osobiście przez niego

wywiedzionej o zwolnienie go od ponoszenia kosztów sądowych w postępowaniu

odwoławczym (z wyłączeniem opłaty), które to uchybienie miało istotny wpływ na

treść orzeczenia, albowiem Sąd II instancji obciążył skazanego kosztami

postępowania sądowego za postępowanie odwoławcze, w skład których wchodziły

przede wszystkim koszty obrony udzielonej skazanemu z urzędu, mimo że obrońca

został ustanowiony dla wymienionego na podstawie przesłanek stypizowanych w

przepisie art. 78 § 1 k.p.k.”

4

W konkluzji skarżący wniósł o uchylenie wyroku Sądu Okręgowego w

zaskarżonej części i przekazanie sprawy do rozpoznania właściwemu sądowi.

Prokurator w pisemnej odpowiedzi na kasację wniósł o jej oddalenie jako

oczywiście bezzasadnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Oba zarzuty kasacyjne są oczywiście zasadne.

I. Biegli psychiatrzy wydali opinię w dniu 12 grudnia 2012 r. Mimo wymogu

wynikającego z art. 200 § 2 pkt 4 k.p.k., nie wskazano w niej czasu

przeprowadzenia badań oskarżonego (opinia – k. 50 – 53). Oskarżony pierwszy raz

w piśmie z dnia 21 maja 2013 r. wnosił, aby Sąd I instancji wezwał biegłe na

rozprawę w celu podania przez nie daty badania (k. 162). Obrońca na rozprawie w

dniu 18 czerwca 2013 r. (błędnie w protokole wpisano „20”) podtrzymał ten wniosek

(k. 175). Sąd Rejonowy w czasie rozprawy w dniu 20 czerwca 2013 r. oddalił

wniosek bez wskazania podstawy rozstrzygnięcia i bez jego uzasadnienia (k. 186).

Oskarżony w dniu 26 czerwca 2013 r. zwrócił się o zobowiązanie biegłych choćby

do pisemnego oświadczenia, kiedy był przez nie badany (k. 191). Sąd I instancji nie

odniósł się do tego wniosku. Oskarżony, oprócz apelacji, także w piśmie z dnia 18

marca 2014 r. nazwanym jej uzupełnieniem (k. 314) powtórzył, że nie był badany

przez biegłe. Pismo to zostało ujawnione na rozprawie apelacyjnej (k. 322). Opinia

biegłych była więc niepełna już w związku z niedochowaniem wymogu określonego

w art. 200 § 2 pkt 4 k.p.k. Pomimo podniesienia w apelacji oskarżonego zarzutu

naruszenia przez to art. 201 k.p.k., choć nie wyartykułowanego w niej, oraz

wskazanych wyżej zaszłości procesowych, Sąd odwoławczy ani słowem nie odniósł

się do tego zarzutu w pisemnym uzasadnieniu. Świadczy to o postawieniu go poza

uwagą, a więc o rażącym naruszeniu art. 433 § 2 k.p.k. Uchybienie to mogło mieć

istotny wpływ na treść zaskarżonego wyroku ze względu na wagę opinii biegłych

psychiatrów dla oceny Sądu co do poczytalności oskarżonego, a więc i jego winy.

Po prostu, Sądowi odwoławczemu nie było wolno przejść do porządku nad tym

zarzutem apelacji, skoro oskarżony ma prawo żądać uzupełniającego

przesłuchania biegłych psychiatrów na - wskazaną przez niego - tak istotną

okoliczność, decydującą o rzetelności ich opinii.

5

Zaskarżony wyrok z powodu powyższego uchybienia nie mógł się ostać, ale

tylko w zakresie rozstrzygnięcia o utrzymaniu w mocy wyroku Sądu Rejonowego co

do czynu z pkt II. Bowiem za czyn z pkt I wymierzona została kara nieizolacyjna, co

czyniło niedopuszczalną kasację obrońcy w zakresie tego czynu (zob. art. 523 § 2

k.p.k.), nie podnoszącą żadnego z uchybień wymienionych w art. 439 k.p.k. (zob.

art. 523 § 4 pkt 1 k.p.k.). Zatem kasację co do czynu z pkt I należało pozostawić

bez rozpoznania jako niedopuszczalną.

II. Sąd Rejonowy wyznaczył obrońcę z urzędu dla oskarżonego, ponieważ

należycie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów obrony (vide k. 117 z

przywołaniem podstawy z art. 78 § 1 k.p.k.) Oskarżony w apelacji i późniejszym

piśmie (k. 293, 320) wniósł o zwolnienie go od kosztów postępowania

odwoławczego. Mimo tego Sąd odwoławczy zwolnił go tylko od niewielkiej części

tych kosztów w postaci opłaty. Uzasadnienie wyroku nie zawiera motywów takiej

decyzji. Trafnie więc w kasacji zarzucano rażące naruszenie art. 457 § 3 k.p.k.,

mające swe źródło w uchybieniu dyspozycji art. 433 § 2 k.p.k., które mogło mieć

istotny wpływ na treść wyroku w zakresie rozstrzygnięcia o kosztach. Dopuszczalne

było w skardze kasacyjnej zaskarżenie tego rozstrzygnięcia. Aktualne bowiem

pozostaje stanowisko wyrażone w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 9

marca 2007 r., II KZ 2/07, że kasacja na korzyść oskarżonego z powodu rażącego

naruszenia prawa, innego niż wymienione w art. 439 k.p.k., może być wniesiona

także od tych, zawartych w wyroku sądu odwoławczego, rozstrzygnięć, które nie

dotyczą odpowiedzialności karnej oskarżonego, jeżeli kończą postępowanie w

sprawie, w której orzeczono bezwzględną karę pozbawienia wolności (OSNKW

2007, z. 5, poz. 44).

Ponownie rozpoznając sprawę Sąd odwoławczy wezwie biegłe na rozprawę

apelacyjną celem ustosunkowania się do twierdzenia oskarżonego z apelacji,

mając na uwadze informację zamieszczoną w notatce urzędowej (k. 49), ale też

min. zawartą w opinii, że oskarżony ma się dopiero zgłosić do aresztu (k. 51). Sąd

należycie też uzasadni rozstrzygnięcie co do kosztów postępowania

odwoławczego.

6