IV CSK 476/14

Sygn. akt IV CSK 476/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 29 kwietnia 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Maria Szulc (przewodniczący)

SSN Antoni Górski (sprawozdawca)

SSN Hubert Wrzeszcz

w sprawie z powództwa J. M.

przeciwko T. Spółce Akcyjnej z siedzibą w K.

o uchylenie uchwały,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 29 kwietnia 2015 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 30 grudnia 2013 r.,

oddala skargę kasacyjną; zasądza od pozwanej na rzecz

powoda 5 400 (pięć tysięcy czterysta) zł kosztów zastępstwa

prawnego w postępowaniu kasacyjnym.

2

UZASADNIENIE

Sąd Okręgowy w G. wyrokiem z dnia 9 maja 2013 r. uchylił uchwałę

Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia Akcjonariuszy T. Spółki Akcyjnej w K. z

dnia 30 sierpnia 2011 r. wyrażającej zgodę na umorzenie bez wynagrodzenia

posiadanych przez spółkę udziałów w P. spółce z ograniczoną odpowiedzialnością

w K. (punkt I wyroku), oddalił powództwo w pozostałej części (punkt II) oraz orzekł

o kosztach postępowania.

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

Powód J. M. jest akcjonariuszem pozwanej T. Spółki Akcyjnej z siedzibą w K.

i posiada 3.250 akcji serii A po 1 zł każda. Spółka ta została utworzona przez

czterech akcjonariuszy założycieli – D. M., W. K., T. Z. i J. M. Kapitał zakładowy

pozwanej spółki wynosi 13.000.000 zł i dzieli się na 13.000.000 akcji imiennych

założycielskich serii A o wartości nominalnej 1 zł każda akcja, uprzywilejowanych w

sposób określony w § 9 statutu, wobec czego każdy ze współwłaścicieli objął po

250.000 akcji serii A. o łącznej wartości 3.250.000 zł.

Ponadto pozwana spółka i akcjonariusze - założyciele tworzą grupę spółek

pod nazwa handlową T., w skład której wchodzą m.in. T. spółka akcyjna, w której

każdy akcjonariusz założyciel posiada 25% kapitału zakładowego oraz P. spółka z

ograniczoną odpowiedzialnością, w której T. spółka Akcyjna posiada 67% udziałów,

zaś akcjonariusze założycie posiadają po równo łącznie 33% udziałów.

Spółki tworzące grupę T. są ze sobą powiązane kapitałowo, w związku z tym

przesunięcia kapitałowe w jednej spółce znajdują bezpośrednie przełożenie na

kapitał pozostałych spółek.

Powód do dnia 18 maja 2010 r. pełnił w pozwanej spółce funkcję prezesa

zarządu, a po odwołaniu go z tej funkcji, powołał siebie do rady nadzorczej,

zaś w 2011 odwołał siebie i na swoje miejsce powołał M. W.

W pozostałych spółkach grupy T. powód nie pełni żadnych funkcji

zarządczych.

3

Zarząd pozwanej spółki zwołał na dzień 30 sierpnia 2011 r. Nadzwyczajne

Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy. W zaproszeniu w punkcie 6 porządku obrad

umieszczono podjęcie uchwały w sprawie umorzenia bez wynagrodzenia udziałów

posiadanych przez P. spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością, a w punkcie 7

porządku obrad podjęcie uchwały w przedmiocie wyrażenia zgody na zbycie akcji w

spółce poprzez wniesienie ich aportem do P. spółki z ograniczoną

odpowiedzialnością akcjonariuszom, którzy złożą wniosek o wyrażenie takiej zgody.

Zarówno zaproszenie, jak i załącznik nie zawierały uzasadnienia mających zostać

podjętych na tym zgromadzeniu uchwał, pomimo takiego obowiązku wynikającego

z § 27 ust. 8 statutu pozwanej spółki.

W dniu 30 sierpnia 2011 r. odbyło się Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie

Akcjonariuszy pozwanej spółki. Powód wystąpił z wnioskiem o zaniechanie

rozpatrywania spraw objętych punktem 6 i 7 porządku obrad, jednakże obecni nie

wyrazili na to zgody.

Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy podjęło między innymi:

- uchwałę nr 7 wyrażającą zgodę na umorzenie bez wynagrodzenia

posiadanych przez spółkę udziałów w P. spółce z ograniczoną odpowiedzialnością;

- uchwałę nr 10 wyrażającą zgodę na zbycie akcji przez T. Z. posiadanych

przez niego akcji T. Spółki Akcyjnej poprzez wniesienie ich aportem na

podwyższony kapitał zakładowy w P. spółce z ograniczoną odpowiedzialnością.

Powód głosował przeciwko powyższym uchwałom i zażądał

zaprotokołowania zgłoszonych sprzeciwów.

Przed przystąpieniem do głosowania na projektem uchwały nr 7

Przewodniczący Zgromadzenia przedstawił pozytywną opinię rady nadzorczej

rekomendującą przyjęcie powyższej uchwały, a zarząd przedstawił krótkie

uzasadnienie projektu uchwały wskazując przede wszystkim na potrzebę

restrukturyzacji grupy T. zgodnie z zaleceniami banku kredytującego, stwierdzając

jednocześnie, że sprawa ta była omawiana wielokrotnie w obecności wszystkich

akcjonariuszy.

4

Sąd I instancji wskazał, że powód zachował 6 - miesięczny termin na

wytoczenie niniejszego powództwa przewidziany w art. 422 § k.s.h. i doszedł do

przekonania, iż powództwo zasługuje na uwzględnienie w zakresie żądania

dotyczącego uchylenia uchwały nr 7. Sąd Okręgowy podzielił stanowisko powoda,

że uchwała ta została podjęta z uchybieniem postanowieniom statutu, gdyż § 27

ust. 8 statutu wymaga, aby projekty uchwał walnego zgromadzenia akcjonariuszy

były uzasadnione, z wyjątkiem uchwał w sprawach porządkowych i formalnych oraz

uchwał, które są typowo podejmowane w toku obrad zwyczajnego zgromadzenia.

Zdaniem Sądu Okręgowego, uzasadnienie projektu uchwały nr 7 powinno zostać

umieszczone w porządku obrad zawartym w zaproszeniu na zgromadzenie.

Wprawdzie na zgromadzeniu w dniu 30 sierpnia 2011 r. zarząd pozwanej spółki

przedstawił krótkie uzasadnienie projektu uchwały nr 7, wskazując przede

wszystkim na potrzebę restrukturyzacji Grupy T., jednakże nie stanowi

to zadośćuczynienia obowiązkowi wynikającemu z § 27 ust. 8 statutu.

Brak uzasadnienia projektu tej uchwały uniemożliwił powodowi

przeanalizowanie istoty sprawy, w tym także co do skutków z niej wynikających dla

powoda i dla spółki. Powód w świetle odsunięcia go przez pozostałych

akcjonariuszy- założycieli od pełnienia funkcji zarządczych w spółkach grupy T. nie

miał wiedzy co do ich obecnych zamierzeń. Natomiast jego wiedza o konieczności

restrukturyzacji była niewystarczająca do głosowania za podjęciem przedmiotowej

uchwały z pełnym zrozumieniem co do jej skutków.

Sąd I instancji podzielił również pogląd powoda, że w świetle § 22 ust. 1 pkt

17 statutu nadzwyczajne walne zgromadzenie pozwanej spółki nie miało

kompetencji do wyrażenia zgody na umorzenie bez wynagrodzenia udziałów P.

spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, ponieważ kompetencja ta należy do rady

nadzorczej, a do kompetencji walnego zgromadzenia należało jedynie umarzanie

akcji.

Zatem uchwała nr 7 podjęta została niezgodnie ze statutem, a ponadto miała

na celu pokrzywdzenie powoda, ponieważ w przypadku niewniesienia swoich akcji

do spółki P. powód straci równą pozostałym akcjonariuszom - założycielom pozycję

kapitałową w grupie T. W sytuacji wyjścia kapitałowego akcjonariuszy - założycieli z

5

pozwanej spółki i ich wejścia do spółki P., powód stanie się udziałowcem

mniejszościowym. Powód zgodnie z § 9 ust. 3 a i b statutu posiada akcje

założycielskie uprzywilejowane co do podziału majątku, a takiego uprawnienia

powód nie posiada w spółce P. Ponadto w świetle § 19 ust. 3 w związku z § 20 ust.

2-8 umowy w sprawach wskazanych w umowie w razie braku jednomyślności

wspólników istnieje możliwość przymusowego wykupienia mniejszościowego

wspólnika. W świetle § 11 ust. 3 statutu pozwanej spółki w przypadku zbycia akcji

tej spółki pozostałym akcjonariuszom - założycielom przysługuje jedynie prawo

pierwokupu wykonywane za cenę ustaloną przez sprzedającego z kupującym.

Natomiast w świetle § 11 umowy spółki P. pozostałym wspólnikom przysługuje

prawo pierwszeństwa, zaś cena udziałów jest ustalana przez biegłego i może być

niższa od ceny rynkowej.

Również pozycja powoda w spółce P. w stosunku do jego pozycji

w pozwanej spółce ulegnie zmianie, gdyż w spółce P. będzie możliwe wyłączenie

powoda jako wspólnika ze spółki, gdy tymczasem takiej możliwości nie ma w

przypadku spółki akcyjnej. Ponadto w pozwanej spółce powód może zgłosić

wniosek o głosowanie grupami przy wyborze członka rady nadzorczej, a takiego

uprawnienia w spółce P. powód będzie pozbawiony w przypadku powołania w niej

rady nadzorczej.

Rezygnacja powoda z wniesienia akcji pozwanej spółki do spółki P.

doprowadzi do odsunięcia go od innych spółek grupy T. i tym samym utraci pozycję

równa pozycji pozostałym właścicielom tej grupy. Ponadto zostanie pozbawiony -

jako mniejszościowy udziałowiec - prawa do powołania jednego członka rady

nadzorczej.

Jednocześnie Sąd I instancji uznał, że brak jest podstaw do uchylenia

uchwały nr 10, ponieważ w żaden sposób nie jest ona krzywdząca dla powoda,

nie dotyczy bowiem jego praw wynikających z uczestnictwa w pozwanej spółce

oraz grupie T., lecz innego akcjonariusza – T. Z.

Na skutek apelacji pozwanej od powyższego wyroku Sądu Okręgowego w G.

z dnia 9 maja 2013 r. Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 30 grudnia 2013 r. apelację

oddalił, jako bezzasadną.

6

Podzielił ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd pierwszej instancji

i przyjął je za własne.

Nie podzielił jednak stanowiska Sądu Okręgowego, jakoby ustne

uzasadnienie przez zarząd projektu uchwały nie czyniło zadość obowiązkowi

uzasadnienia przewidzianemu w § 27 pkt 8 statutu spółki. Wnioski Sądu meriti

jakoby powyższą regulację należało odczytywać jako obowiązek przedstawienia

uzasadnienia na piśmie, jest zbyt daleko idący i nie znajduje oparcia

w zgromadzonym materiale dowodowym, który w żaden sposób nie pozwala na

dokonanie takiej wykładni § 27 pkt 8 statutu. Strona powodowa nie wykazała, aby

dotychczasowa praktyka w spółce była taka, że wszelkie projekty uchwały

uzasadniano na piśmie.

Odwołując się do § 22 ust. 1 pkt 17 statutu oraz § 24 ust. 1 pkt statutu, uznał,

że rada nadzorcza uprawniona jest do wyrażania zgody na obejmowanie,

nabywanie i zbywanie akcji albo udziałów innych spółek. Skoro uchwała dotyczyła

udziałów posiadanych przez pozwaną spółkę w innej spółce, to jest w P. spółce z

ograniczoną odpowiedzialnością, a umorzenie bez wynagrodzenia w świetle art.

199 k.s.h. należy traktować jak ich zbycie, zatem organem władnym do podjęcia

decyzji w tym przedmiocie była rada nadzorcza. Natomiast § 24 pkt 8 statutu

wprowadza kompetencje dla walnego zgromadzenia tylko do podjęcia uchwały w

przedmiocie umorzenia akcji, co nie było przedmiotem niniejszej uchwały.

Potwierdzeniem trafności takiego stanowiska jest fakt, iż w dniu 27 czerwca

2012 r. właśnie rada nadzorcza pozwanej spółki podjęła uchwałę nr 1/6/2012,

w której wyraziła zgodę na podjęcie przez zarząd spółki wszelkich czynności

majach na celu umorzenie za wynagrodzeniem udziałów posiadanych przez spółkę

w P. spółce z ograniczoną odpowiedzialnością o łącznej wartości 4.520.000 zł,

która jednak nie została wykonana.

Odnosząc się do zarzutów w zakresie prawidłowości zastosowania prawa

materialnego przez Sąd I instancji pod kątem stwierdzonej przez ten Sąd przesłanki

do uchylenia uchwały w postaci jej celu, to jest pokrzywdzenia akcjonariusza, Sąd

Apelacyjny uznał, że pojęcie „pokrzywdzenie akcjonariusza" należy interpretować

szeroko, z uwzględnieniem nie tylko interesów majątkowych akcjonariusza, ale

7

także z uwzględnieniem całego kontekstu funkcjonowania spółki i jej otoczenia

gospodarczego, pozycji danego akcjonariusza itp., celu podjęcia danej uchwały i

skutków, jakie pociągnie za sobą jej wykonanie.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego, zaskarżona uchwała pełniła w istocie rolę

służebną wobec planowanych przekształceń i restrukturyzacji grupy T.

i przygotowywała grunt pod dalsze przekształcenia kapitałowe, które okazywały się

być dla powoda niekorzystne, szczególnie w świetle zaistniałego konfliktu

personalnego pomiędzy nim a pozostałymi akcjonariuszami. Umożliwiała

ona bowiem takie podejmowanie decyzji pozostałym akcjonariuszom, które mogły

doprowadzić do usunięcia powoda z grona wspólników spółki P. i, jak wynika z

oświadczeń stron, tak się stało.

Trafny jest więc wniosek, że w przypadku niezaskarżenia uchwały nr 7

mógłby powód wprawdzie pozostać w T. spółce akcyjnej, lecz już z jej

pomniejszonym majątkiem wskutek umorzenia udziałów bez wynagrodzenia,

a ponadto P. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, do której pozostali

akcjonariusze wnieśli swoje akcje aportem, przejęłaby kontrolę nad tą spółką.

Mógł też powód, tak jak pozostali akcjonariusze, wnieść posiadane akcje na

podwyższenie kapitału zakładowego do P. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością,

w której jego pozycja, jako wspólnika byłaby słabsza, niż pozycja jako

akcjonariusza w T. spółce akcyjnej.

W obu przypadkach niewątpliwie prowadziłoby to do pokrzywdzenia powoda

jako akcjonariusza.

Od powyższego wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 30 grudnia 2013 r. skargę

kasacyjną wniósł pozwany opierając ją na zarzucie naruszenia prawa materialnego

tj. art 422 § 1 k.s.h. przez jego błędną wykładnię w związku z niewłaściwym

zastosowaniem art. 384 § 2 k.s.h. Zakwestionował stanowisko Sądu, że uchwała

nr 7 Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia pozwanej Spółki z dnia 30 sierpnia

2011 r. wyrażająca zgodę na umorzenie bez wynagrodzenia wszystkich

posiadanych przez Spółkę udziałów w P. sp. z o.o. w K. została podjęta przez

nieuprawniony organ.

8

W konkluzji wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy

do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu i rozstrzygnięcie o kosztach

postępowania.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną strona powodowa wniosła o jej oddalenie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 384 § 1 k.s.h. statut może rozszerzyć uprawnienia rady

nadzorczej, a w szczególności przewidywać, że zarząd jest obowiązany uzyskać

zgodę rady nadzorczej przed dokonaniem określonych czynności. Pozwana spółka

skorzystała z tej możliwości, przewidując w § 22 ust. 1 pkt 17 statutu uprawnienie

rady nadzorczej do wyrażania zgody na obejmowanie, nabywanie i zbywanie akcji

albo udziałów innych spółek, a tym samym i do umarzania udziałów posiadanych

w innych spółkach. Jak ustalono w sprawie, zarząd pozwanej zwrócił się do rady

o wyrażenie zgody na umorzenie udziałów Spółki posiadanych w P. spółce z o.o. w

K. Na posiedzeniu w dniu 22 czerwca 2011 r. rada nadzorcza podjęła uchwałę

oznaczoną nr 3, w której „wyraża pozytywną opinię dotyczącą podjęcia przez

Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy Spółki uchwały w przedmiocie umorzenia bez

wynagrodzenia udziałów posiadanych przez Spółkę w P. Sp. z o.o. z siedzibą w K.

Treść tej uchwały wskazuje na to, że rada uchyliła się od podjęcia merytorycznej

decyzji, do której była uprawniona na podstawie statutu, przekazując w tej mierze

swoją kompetencję Walnemu Zgromadzeniu Akcjonariuszy, ograniczając się ze

swej strony do pozytywnego zaopiniowania wniosku zarządu. Takie cedowanie

kompetencji jednego organu spółki na rzecz drugiego bez podstawy prawnej jest

oczywiście niedopuszczalne, a tym samym prawnie bezskuteczne. W tej sytuacji

zarząd miał dwie drogi prawne: wystąpić z ponownym wnioskiem do rady o

podjęcie stanowczej decyzji co do umorzenia udziałów w spółce w K., albo

wykorzystać swoisty tryb odwoławczy przewidziany w art. 384 § 2 k. s. h. i zwrócić

się do walnego zgromadzenia, aby podjęło uchwałę udzielającą zgody na

dokonanie proponowanej czynności. Należy bowiem przyjąć, wbrew części głosów

przedstawicieli doktryny, że sformułowanie z art. 384 § 2 „jeżeli rada nadzorcza nie

wyrazi zgody” trzeba wykładać w ten sposób, że dotyczy ono nie tylko sytuacji

odmowy wyrażenia zgody, ale także stanu bezczynności rady (niepodejmowania

9

decyzji pozytywnej lub negatywnej). Tymczasem pozwana, jak to prawidłowo

ustaliły sądy obu instancji, wybrała trzecią drogę, sugerowaną w uchwale rady

nadzorczej i uznała – bezpodstawnie - że rada skutecznie przekazała walnemu

zgromadzeniu swoją kompetencję do wyrażenia zgody na umorzenie udziałów w

spółce w K. i zgromadzenie taką zgodę wyraziło. Dopiero w skardze kasacyjnej

pozwana usiłuje przekonać, że w gruncie rzeczy procedowanie walnego

zgromadzenia nad treścią uchwały nr 7 odbywało w trybie odwoławczym z art. 384

§ 2 k.s.h., jednakże tego stanowiska nie można zaaprobować. Całość bowiem

dokumentacji dotyczącej tej uchwały, poczynając od treści zawiadomień o

posiedzeniu walnego zgromadzenia, przez protokół posiedzenia z dnia 30 sierpnia,

a na podjętej uchwale kończąc wskazuje, jak o prawidłowo oceniły sądy, że walne

zgromadzenie przejęło kompetencję rady nadzorczej do wyrażenia zgody na

proponowaną przez zarząd czynność w postaci umorzenia udziałów w spółce k.,

naruszając w ten sposób postanowienia statutu pozwanej spółki. Stwarzało to

powodowi podstawę z art. 422 § 1 k. s. h. do zaskarżenia podjętej przez ten organ

uchwały do sądu.

Zgodnie z tym przepisem przesłanką takiego zaskarżenia powinno być nie

tylko wykazanie naruszenia statutu, ale także faktu pokrzywdzenia tą uchwałą

akcjonariusza, co też Sądy obu Instancji wykazały. Z tych względów zgłoszone

w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia art. 422 § 1 i art. 384 § 2 k. s. h. okazały

się nieuzasadnione, co skutkowało jej oddaleniem na koszt strony pozwanej

(art. 39814

w zw. z art. 98 § 1 k.p.c.).