III KK 367/14

Sygn. akt III KK 367/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 8 maja 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Stanisław Zabłocki (przewodniczący)

SSN Przemysław Kalinowski

SSN Barbara Skoczkowska (sprawozdawca)

Protokolant Jolanta Włostowska

przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Aleksandra Herzoga

w sprawie M. G.

skazanego z art. 191 § 1 kk w zb. z art. 158 § 1 kk w zw. z art. 11 § 2 kk i z art. 288

§ 1 kk

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie

w dniu 8 maja 2015 r.,

kasacji, wniesionej przez obrońcę skazanego

od wyroku Sądu Okręgowego w E.

z dnia 10 lipca 2014 r.,

zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w O. z dnia 24 marca 2014 r.,

uchyla zaskarżony wyrok w jego punkcie I a i I b wobec M. G.,

a na podstawie art. 435 k.p.k. i art. 536 k.p.k. w tej samej części

także wobec M. N., M. N. i D. S. i w tym zakresie sprawę

przekazuje Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania w

postępowaniu odwoławczym.

2

UZASADNIENIE

Prokurator Rejonowy oskarżył M. N., M. N., M. G. i D. S. o to, że:

I. w dniu 10 lipca 2013 r. w miejscowości J., działając wspólnie i w porozumieniu

ze sobą, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, dokonali kradzieży mienia w

postaci pieniędzy w kwocie 150 zł, działając na szkodę K. M., używając przy tym

przemocy wobec A. T. i K. M. w postaci uderzania pokrzywdzonych zaciśniętymi

pięściami oraz kopania pokrzywdzonego K. M. po całym ciele obutymi nogami, w

wyniku czego pokrzywdzony K. M. doznał stłuczenia powłok głowy i twarzy z

licznymi otarciami naskórka i podbiegnięciami krwawymi, które to wywołały rozstrój

zdrowia pokrzywdzonego na okres poniżej dni 7,

tj. o przestępstwo z art. 280 § 1 k.k. w zb. z art. 157 § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k.

II. w dniu 10 lipca 2013 r. w miejscowości J., w lokalu mieszkalnym

zajmowanym przez K. M., działając wspólnie i w porozumieniu ze sobą, dokonali

zniszczenia sprzętów gospodarstwa domowego, w tym mebli i kranu oraz szyb

okiennych i w drzwiach, wyrządzając szkodę w mieniu K. M. na łączną kwotę 2.000

zł,

tj. o przestępstwo z art. 288 § 1 k.k.

przy czym oskarżeni M. N. i M. N. dopuścili się wyżej wymienionych w punktach I i

II czynów w warunkach powrotu do przestępstwa określonych w art. 64 § 1 k.k. tj. o

przestępstwa kwalifikowane z art. 280 § 1 k.k. w zb. z art. 157 § 2 k.k. w zw. z art.

64 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. i z art. 288 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k.

Wyrokiem z dnia 24 marca 2014 r., Sąd Rejonowy:

1. oskarżonych M. N., M. N., M. G. oraz D. S. w ramach czynu zarzucanego im

w pkt I aktu oskarżenia uznał za winnych tego, że w dniu 10 lipca 2013 r., w

miejscowości J., działając wspólnie i w porozumieniu ze sobą stosowali przemoc

wobec A. T. i K. M. w postaci uderzania pokrzywdzonych zaciśniętymi pięściami

oraz kopania pokrzywdzonego K. M. po całym ciele obutymi nogami, w wyniku

czego pokrzywdzony K. M. doznał stłuczenia powłok głowy i twarzy z licznymi

otarciami naskórka i podbiegnięciami krwawymi, które to wywołały rozstrój zdrowia

pokrzywdzonego na okres poniżej dni 7, w celu zmuszenia wymienionych do

wyjawienia osoby, która jest w posiadaniu przedmiotów należących do M. G., przy

czym M. N. i M. N. czynu tego dopuścili się w warunkach art. 64 § 1 k.k. i czyn ten

zakwalifikował z art. 191 § 1 k.k. w zb. z art. 157 § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k., a

3

w stosunku do M. N. i M. N. z art. 191 § 1 k.k. w zb. z art. 157 § 2 k.k. w zw. z art.

11 § 2 k.k. i z art. 64 § 1 k.k. i za to M. G. i D. S. skazał na podstawie art. 191 § 1

k.k. w zb. z art. 157 § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k., a M. N. i M. N. również w zw. z

art. 64 § 1 k.k., zaś na podstawie art. 191 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 3 k.k. wymierzył

im kary po roku i 4 miesięcy pozbawienia wolności;

2. oskarżonych M. N., M. N., M. G. oraz D. S. uznał za winnych popełnienia

czynu zarzucanego im w pkt II aktu oskarżenia, który zakwalifikował z art. 288 § 1

k.k., a w stosunku do M. N. i M. N. z art. 288 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k. i za to

wymierzył im kary po 8 miesięcy pozbawienia wolności;

3. na podstawie art. 85 k.k. i art. 86 § 1 k.k. w miejsce wymierzonych z osobna

za poszczególne przestępstwa w pkt 1 i 2 kar pozbawienia wolności wymierzył

oskarżonym kary łączne po roku i 10 miesięcy pozbawienia wolności;

4. oskarżonego D. S. w ramach czynu zarzucanego w pkt I uznał za winnego

tego, że w dniu 10 lipca 2013 r., w miejscowości J. dokonał zaboru w celu

przywłaszczenia pieniędzy w kwocie 150 zł na szkodę K. M. i ustalając, że czyn ten

stanowi wykroczenie z art. 119 § 1 k.w., na podstawie tego przepisu wymierzył mu

karę 10 dni aresztu;

5. na podstawie art 46 § 1 k.k. orzekł wobec wszystkich oskarżonych środek

karny w postaci obowiązku naprawienia szkody w całości poprzez zapłatę

solidarnie na rzecz pokrzywdzonego K. M. kwoty 2.000 zł;

6. na podstawie art 119 § 4 k.w. orzekł wobec D. S. środek karny w postaci

obowiązku naprawienia szkody poprzez zapłatę na rzecz K. M. kwoty 150 zł.;

7. na podstawie art. 63 § 1 k.k. na poczet orzeczonych kar łącznych

pozbawienia wolności zaliczył okres rzeczywistego pozbawienia wolności w

sprawie w stosunku do M. N., M. G. i D. S. od 13 lipca 2013 r. do 20 listopada 2013

r., a w stosunku do M. N. od 13 lipca 2013 r. do 24 października 2013 r.;

8. orzekł o kosztach sądowych oraz wynagrodzeniu obrońców z urzędu (pkt 8-

11 wyroku).

Od powyższego orzeczenia apelacje wnieśli prokurator oraz obrońcy

oskarżonych M. N. i M. G.

Prokurator zaskarżył powyższy wyrok w całości na niekorzyść wszystkich

oskarżonych i wyrokowi temu zarzucił:

4

1. obrazę przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 157 § 2 k.k.

wyrażającą się w niedokonaniu właściwej subsumpcji wskazanego wyżej przepisu

do stanu faktycznego w sprawie, ustalonego w oparciu o całokształt zebranego w

sprawie materiału dowodowego, w tym wywołanej do sprawy opinii biegłego z

zakresu chirurgii z dnia 2.08.2013r. i przyjęcie, iż wszyscy oskarżeni […] dopuścili

się wyżej wskazanego czynu kwalifikowanego z art. 157 § 2 k.k., bez wykazania

którzy z wymienionych wyżej oskarżonych spowodowali konkretne obrażenia ciała

u pokrzywdzonego K. M., przy jednoczesnym odstąpieniu od rozważenia zmiany

przyjętej kwalifikacji prawnej przedmiotowego czynu z art. 157 § 2 k.k. na czyn

kwalifikowany art. 158 § 1 k.k.;

2. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia w

zakresie punktu 1 sentencji wyroku, mający wpływ na jego treść poprzez

nieuzasadnione przyjęcie, iż oskarżeni […] nie dopuścili się zarzucanego im czynu

kwalifikowanego z art. 280 § 1 k.k., podczas gdy obiektywna i rzetelna analiza

materiału dowodowego prowadzi do wniosku, iż wymieni wyżej oskarżeni popełnili

zarzucane im przestępstwo rozboju;

3. rażącą niewspółmierność (łagodność) orzeczonych wobec oskarżonych M.

N., M. N., M. G. i D. S., w punkcie 3 wyroku kar łącznych w wymiarze roku i 10

miesięcy pozbawienia wolności wobec każdego z wymienionych oskarżonych,

podczas gdy stopień winy i społecznej szkodliwości popełnionych przez

oskarżonych czynów zarzucanych im aktem oskarżenia, jak i ich właściwości

osobiste przemawiają za koniecznością orzeczenia kar znacznie surowszych.

Podnosząc powyższe zarzuty prokurator wniósł o uchylenie zaskarżonego

wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu. W

uzasadnieniu skarżący zauważył, że dla realizacji wszystkich celów kary,

niezbędne jest orzeczenie wobec oskarżonych M. N. i M. N. za zarzucane im aktem

oskarżenia czyny odpowiednio kar łącznych w wymiarze 3 lat i 6 miesięcy

pozbawienia wolności, natomiast wobec oskarżonego D. S. kary łącznej 2 lat i 6

miesięcy, a wobec oskarżonego M. G. kary łącznej 3 lat pozbawienia wolności.

Wyrok zaskarżyła też obrońca M. G. w części odnoszącej się do tego

oskarżonego, tj. co do punktów 1, 2, 3, 5 i 7.

Zaskarżonemu wyrokowi:

5

- w punktach 1 i 2 zarzuciła mogący mieć wpływ na treść zaskarżonego wyroku

błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że M. G. brał udział w

popełnieniu czynów określonych w w/w punktach, podczas gdy z relacji

oskarżonego G. oraz świadka K. M. z dnia 11.07.2013 r. wynika, że nie podejmował

on żadnych czynności polegających na niszczeniu mienia bądź biciu osób;

- w punkcie 5 zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć

wpływ na treść zaskarżonego wyroku, a mianowicie art. 366 § 1 k.p.k. i art. 167

k.p.k. poprzez niedostateczne wyjaśnienie okoliczności dotyczących rodzaju i

wielkości szkody wyrządzonej przedmiotowymi przestępstwami i będący jego

konsekwencją błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że

oskarżony G. wspólnie i w porozumieniu z pozostałymi oskarżonymi wyrządził K.

M. szkodę w wysokości 2.000 zł.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła również naruszenie przepisów

postępowania, które mogło mieć wpływ na treść zaskarżonego wyroku, a

mianowicie art. 424 § 1 pkt 1 oraz § 2 k.p.k. poprzez:

- brak ustosunkowania się w uzasadnieniu wyroku do zagadnienia wysokości

szkody wyrządzonej przez oskarżonych przedmiotowym przestępstwem,

- brak ustosunkowania się w uzasadnieniu wyroku do kwestii wyboru formy

solidarnego, a nie indywidualnego obciążenia oskarżonych obowiązkiem

naprawienia szkody, podczas gdy według licznych poglądów doktryny i judykatury

w prawie karnym obowiązuje zasada indywidualizacji odpowiedzialności karnej i w

taki właśnie sposób powinna być kształtowana represja karna.

Nadto, zaskarżonemu wyrokowi w punktach 1, 2 i 3 obrońca zarzuciła rażącą

niewspółmierność kary, polegającą na:

- wymierzeniu oskarżonemu kary bez warunkowego zawieszenia jej wykonania,

podczas gdy tak surową reakcję karną uznać należy za nieadekwatną do wagi i

następstw przypisanych oskarżonemu czynów,

- braku należytego uwzględnienia okoliczności, iż osoby którym przypisano

popełnienie przedmiotowych czynów wspólnie i w porozumieniu z oskarżonym G.,

działać mieli w warunkach recydywy określonej w art. 64 § 1 k.k., zatem

przedmiotowe sankcje nie powinny być równie surowe w odniesieniu do wszystkich

oskarżonych.

6

Stawiając powyższe zarzuty skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego

wyroku i uniewinnienie oskarżonego M. G. od zarzucanych mu czynów,

ewentualnie o zmianę rozstrzygnięcia co do kar i środków karnych wymierzonych

w/w oskarżonemu, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie

sprawy Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania.

W toku rozprawy apelacyjnej przed Sądem Okręgowym prokurator poparł

apelację w zakresie zarzutów podniesionych w pkt 1 i 3 apelacji wnosząc

równocześnie o zmianę opisu czynu z pkt 1 wyroku odpowiadającego kwalifikacji

prawnej oraz zmodyfikował wniosek z pkt 3 apelacji dotyczący rażącej

niewspółmierności orzeczonych kar poprzez zmianę kar za czyn z pkt 1 wyroku

przy zastosowaniu proporcji ról i działania oskarżonych w warunkach powrotu do

przestępstwa, podtrzymując jednocześnie wniosek o stosowną zmianę kar łącznych

orzeczonych w pkt 3 wyroku.

Sąd Okręgowy, wyrokiem z dnia 10 lipca 2014 r., uwzględniając apelację

prokuratora,

I. zmienił zaskarżony wyrok:

a) w pkt. 1 w ten sposób, że dodatkowo ustalił, iż pokrzywdzony K. M. był

narażony na bezpośrednie niebezpieczeństwo nastąpienia skutku określonego w

art. 156 § 1 k.k. lub w art. 157 § 1 k.k. i czyn przypisany oskarżonym zakwalifikował

z art. 191 § 1 k.k. w zb. z art. 158 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k., a w stosunku do

M. N. i M. N. z art. 191 § 1 k.k. w zb. z art. 158 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw.

z art. 64 § 1 k.k. i za to, przy zast. art. 11 § 3 k.k., na podstawie art. 191 § 1 k.k.

skazał oskarżonych M. N., M. N. i M. G. na kary po roku i 9 miesięcy pozbawienia

wolności, a D. S. a na karę roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności,

b) w pkt. 3 w ten sposób, że wymierzył kary łączne wobec M. N., M. N. i M. G.

po 2 lata i 2 miesiące pozbawienia wolności, a wobec D. S. roku i 11 miesięcy

pozbawienia wolności,

c) w pkt. 7 w ten sposób, że jako początek, zaliczonych na poczet

wymierzonych oskarżonym M. N., M. G. i D. S. kar pozbawienia wolności, okresów

rzeczywistego pozbawienia wolności w sprawie, przyjął okres od 11 lipca 2013 r.;

II. w pozostałym zakresie zaskarżony wyrok utrzymał w mocy, uznając apelacje

obrońców oskarżonych M. N. i M. G. za oczywiście bezzasadne,

7

III. zasądził od Skarbu Państwa na rzecz obrońców z urzędu wynagrodzenie za

obronę udzieloną oskarżonym przed sądem II instancji;

IV. zwolnił wszystkich oskarżonych od ponoszenia kosztów sądowych za

postępowanie odwoławcze.

Kasację od prawomocnego wyroku sądu odwoławczego wniosła obrońca

skazanego M. G. zaskarżając go co do rozstrzygnięć zawartych w punkcjach I a, I b

i II.

Zaskarżonemu wyrokowi w punkcie I a i I b zarzuciła rażące naruszenie

prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na treść orzeczenia, a

mianowicie:

- art. 434 k.p.k. oraz art. 455 k.p.k. poprzez zmianę zaskarżonego wyroku na

niekorzyść skazanego M. G., w sposób sprzeczny z treścią wymienionych

przepisów, tj. nie znajdujący oparcia w treści zarzutów sformułowanych przez

oskarżyciela publicznego w apelacji wniesionej na niekorzyść skazanego z

zachowaniem ustawowego terminu dla dokonania tej czynności, a jednocześnie

sprzeczny z dyspozycją art. 455 k.p.k. dopuszczającą możliwość zmiany błędnej

kwalifikacji prawnej, ale jedynie przy zachowaniu w niezmienionej formie

poczynionych w skarżonym rozstrzygnięciu ustaleń faktycznych;

Ponadto zaskarżonemu wyrokowi w punkcie I a i I b zarzuciła naruszenie

prawa procesowego, a mianowicie:

- art. 438 pkt 4 k.p.k. poprzez uwzględnienie apelacji prokuratorskiej co do zarzutów

skierowanych do rozstrzygnięcia o karze, mimo że sankcję wymierzoną przez sąd

pierwszej instancji nie sposób uznać za rażąco niewspółmierną, nienależycie

uzasadnioną, czy przekraczającą granice swobodnego uznania sędziowskiego,

- art. 457 § 3 k.p.k. poprzez brak wykazania w uzasadnieniu przedmiotowego

wyroku, jakie okoliczności zadecydowały o uwzględnieniu zarzutu prokuratora i w

konsekwencji zaostrzeniu sankcji wobec skazanego G., tj. z jakiego powodu

rozstrzygnięcie Sądu Rejonowego w przedmiocie kary uznać należało za rażąco

niewspółmierne i poprzestanie w tym zakresie na przytoczeniu i omówieniu

dyrektyw wymiaru kary w sposób analogiczny do poczynionego przez sąd pierwszej

instancji.

8

Podnosząc te zarzuty obrońca skazanego M. G. wniosła o uchylenie

zaskarżonego rozstrzygnięcia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania

Sądowi Okręgowemu.

W pisemnej odpowiedzi na kasację prokurator Prokuratury Okręgowej wniósł

o jej oddalenie jako oczywiście bezzasadnej.

Na rozprawie kasacyjnej prokurator Prokuratury Generalnej wniósł o

uwzględnienie kasacji i uchylenie zaskarżonego wyroku w punkcie I a i I b wobec

M. G., a w trybie art. 536 k.p.k. i art. 435 k.p.k. również co do pozostałych

skazanych, w tej samej części i przekazanie sprawy Sądowi odwoławczemu do

ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja obrońcy skazanego M. G. jest zasadna.

Na wstępie należy jedynie zauważyć, że co prawda skarżąca wskazała, że

wyrok Sądu odwoławczego zostaje przez nią zaskarżony również w punkcie II

(utrzymanie w mocy zaskarżonego wyroku w pozostałym zakresie), to mając na

uwadze treść zarzutów odnoszących się tylko i wyłącznie do rozstrzygnięć

zawartych w punktach Ia i Ib wyroku oraz uzasadnienie kasacji, należy uznać, iż

zaskarżeniu kasacją podlegały w istocie jedynie punkty I a i I b wyroku Sądu

odwoławczego.

Ma rację skarżąca, że wyrok Sądu Okręgowego z dnia 10 lipca 2014 r. został

wydany z rażącym naruszeniem art. 434 § 1 k.p.k. i art. 455 k.p.k., które miało

istotny wpływ na treść tego orzeczenia.

Sąd odwoławczy zmieniając wyrok Sądu I instancji w zakresie punktu 1,

dokonał istotnych zmian w opisie tego czynu na niekorzyść oskarżonego M. G. Nie

do zaakceptowania jest stanowisko Sądu odwoławczego (zob. k. 8 uzasadnienia

wyroku tego Sądu), iż wobec wniesienia apelacji przez prokuratora na niekorzyść

oskarżonego, do zmiany kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

przez Sąd I instancji oraz podwyższenia kary jednostkowej i kary łącznej uprawniały

wyżej wskazane przepisy, szczególnie iż z treści uzasadnienia nie wynika

jednoznacznie, który z nich był podstawą zmiany zaskarżonego wyroku i

ewentualnie w jakim zakresie. A więc, czy do zmiany doszło w wyniku

uwzględnienia zarzutu obrazy prawa materialnego zawartego w pkt 1 apelacji

9

prokuratora, czy w wyniku stanowiska prokuratora wyrażonego na rozprawie

odwoławczej, czy też wreszcie zastosowania art. 455 k.p.k.

Wskazać należy, że w przedmiotowej sprawie nie mógł mieć zastosowania

przepis art. 455 k.p.k., gdyż do poprawienia błędnej kwalifikacji prawnej w tym

trybie może dojść jedynie w sytuacji, gdy sąd odwoławczy nie zmienia ustaleń

faktycznych, które zawarte są w opisie czynu przypisanego oskarżonemu (por.

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 stycznia 2008 r., V KK 221/07, OSNKW 2008,

z. 2, poz. 21; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 stycznia 2013 r., V KK

196/12, LEX nr 1252732).

Sąd Okręgowy natomiast, zmieniając wyrok Sądu I instancji, nie

zmodyfikował jedynie kwalifikacji prawnej w ramach prawidłowych ustaleń

faktycznych Sądu I instancji, które, jak wynikałoby z pisemnych motywów, w pełni

zaakceptował. Przyjmując w miejsce kwalifikacji prawnej czynu z art. 191 § 1 k.k. w

zw. z art. 157 § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k., kwalifikację z art. 191 § 1 k.k. w zw. z

art. 158 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. poprzedził to bowiem istotną zmianą opisu

tego czynu prowadzącą do zmiany ustaleń faktycznych. Wskazuje na to przede

wszystkim sformułowanie użyte w punkcie Ia wyroku, iż Sąd ad guem dodatkowo

ustala, że pokrzywdzony był narażony na bezpośrednie niebezpieczeństwo

nastąpienia skutku określonego w art. 156 § 1 k.k. lub w art. 157 § 1 k.k. Takie

uzupełnienie opisu czynu przypisanego oskarżonemu doprowadziło do tego, że

obecnie opis czynu odzwierciedla znamiona zupełnie innego przestępstwa, których

to znamion brak było we wcześniejszym opisie czynu. Przypomnieć należy, że

czyn przypisany oskarżonemu przez Sąd I instancji polegał na stosowaniu,

wspólnie i w porozumieniu z trzema pozostałymi oskarżonymi, przemocy wobec

dwóch pokrzywdzonych w postaci uderzania pięściami i kopaniu, w wyniku czego

jeden z nich doznał rozstroju zdrowia poniżej 7 dni. Sąd odwoławczy przyjął

natomiast udział oskarżonego w pobiciu, chociaż to nie wynika z opisu

przypisanego czynu, a jedynie ze wskazania w sentencji wyroku przepisu art. 158 §

1 k.k. Zauważyć również należy, że dokonał tej zmiany nawet nie w oparciu o

uzasadnienie wyroku Sądu Rejonowego, a o treść opinii biegłego. Przyjmując w

zaskarżonym wyroku to dodatkowe ustalenie, Sąd ten wskazał w uzasadnieniu, iż

podstawę do takiej zmiany dawała opinia biegłego z zakresu chirurgii A. O. i jego

10

wniosek zawarty w punkcie 5. Sąd odwoławczy wyszedł bowiem z błędnego

założenia, że skoro Sąd I instancji dał wiarę w całości opinii biegłego, to

zaakceptował również ustalenia wynikające z tego wniosku pomimo, iż pominął je w

opisie czynu przypisanego oskarżonym i jego kwalifikacji prawnej. Podkreślić

jeszcze raz należy, że ustalenia faktyczne dające podstawę do poprawienia błędnej

kwalifikacji prawnej w trybie art. 455 k.p.k. muszą jednoznacznie wynikać z treści

opisu czynu przypisanego, a nie wolno ich domniemywać z treści dowodów, którym

Sąd dał wiarę, a które gdyby zostały ocenione prawidłowo, doprowadziłyby do

innych ustaleń.

Powyższe wskazuje, że skoro w sprawie doszło do zmiany ustaleń

faktycznych przez Sąd odwoławczy, to zmiana wyroku w trybie art. 455 k.p.k. nie

była dopuszczalna.

W tym układzie procesowym konieczne jest więc rozważenie, czy wobec

wniesienia apelacji przez prokuratora na niekorzyść oskarżonego, dopuszczalna

była zmiana kwalifikacji prawnej przez Sąd odwoławczy wobec zmiany ustaleń

faktycznych i wymierzenie oskarżonemu surowszej kary jednostkowej za czyn z

punktu 1 wyroku Sądu I instancji, czy też na przeszkodzie stał zakaz reformationis

in peius określony w art. 434 § 1 k.p.k. Zakaz ten dotyczy bowiem nie tylko

orzekania na niekorzyść oskarżonego przy wniesieniu środka odwoławczego

wyłącznie na jego korzyść (poza wyjątkiem z art. 434 § 3 k.p.k.), ale również

zabrania orzekania na niekorzyść oskarżonego poza zakresem zaskarżenia na jego

niekorzyść, a nadto w wypadku wniesienia środka odwoławczego przez

oskarżyciela publicznego lub pełnomocnika także poza granicami podniesionych

uchybień. Ograniczenia te nie dotyczą sytuacji, gdy zachodzą ustawowe podstawy

do wyjścia z urzędu poza zakres zaskarżenia albo poza granice uchybień. Analiza

akt wskazuje, że w niniejszej sprawie brak było podstaw do przekroczenia tych

granic z urzędu.

Przypomnieć należy, że w apelacji prokurator w punkcie 1 podniósł zarzut

jedynie obrazy prawa materialnego. Do zmiany wyroku doszło natomiast, jak

wskazano powyżej, w wyniku dokonania zmian w ustaleniach faktycznych, a więc,

jak należy sądzić, w następstwie podzielenia stanowiska zajętego przez

prokuratora na rozprawie apelacyjnej, które w istocie sprowadza się do

11

sformułowania nowego zarzutu - błędu w ustaleniach faktycznych. Wiadomym jest

natomiast, że środek odwoławczy wniesiony przez oskarżyciela publicznego na

niekorzyść oskarżonego nie może być modyfikowany w trakcie postępowania przed

Sądem odwoławczym poprzez podnoszenie nowych zarzutów, czy też zmianę

zarzutów zawartych w pisemnym środku i takie nowe zarzuty nie mogą być w ogóle

przedmiotem rozpoznania (por. wyroki SN: z dnia 5 marca 2008 r., IV KK 423/07,

LEX nr 406957; z dnia 27 kwietnia 2009 r., V KK 398/08, OSNKW 2009, z. 7, poz.

55).

W takiej sytuacji, skoro w istocie zarzut obrazy prawa materialnego, zawarty

w pisemnej apelacji prokuratora, nie był zasadny, bowiem nie potwierdziły się

wskazane uchybienia, a do zmiany wyroku doszło na skutek zmian w ustaleniach

faktycznych, to Sąd odwoławczy nie mógł orzec na niekorzyść oskarżonego i to

zarówno w zakresie przyjęcia surowszej kwalifikacji prawnej, jak i wymierzenia za

czyn przypisany oskarżonemu w punkcie 1 wyroku kary pozbawienia wolności w

wyższym wymiarze. Wymierzeniu surowszej kary pozbawienia wolności za ten czyn

stało na przeszkodzie nie tylko zmodyfikowanie przez prokuratora wniosku

dotyczącego rażącej niewspółmierności kary jednostkowej dopiero na rozprawie

apelacyjnej, ale przede wszystkim brak takiego zarzutu w apelacji. Prokurator w

pisemnej apelacji kwestionował bowiem jedynie (w punkcie 3) wymiar kary łącznej,

natomiast nie zarzucał wymierzenia oskarżonemu rażąco łagodnej kary

jednostkowej i nie domagał się jej zaostrzenia w sytuacji zmiany kwalifikacji prawnej

na surowszą. Sąd Najwyższy stoi natomiast konsekwentnie na stanowisku, że przy

apelacji na niekorzyść oskarżonego przepis art. 434 § 1 k.p.k. stanowi lex specialis

do art. 447 k.p.k., co powoduje, że nie obowiązuje w takiej sytuacji domniemanie

wynikające z tego ostatniego przepisu. Sąd odwoławczy może więc orzec na

niekorzyść oskarżonego tylko w takim zakresie, w którym stwierdza zasadność

podniesionego w apelacji prokuratora uchybienia. Granice zaskarżenia przy

wniesieniu apelacji na niekorzyść oskarżonego wyznaczają więc tylko te składniki

wyroku Sądu I instancji (poszczególne rozstrzygnięcia), przeciwko którym została

skierowana apelacja prokuratora (por. wyroki SN z dnia 27 kwietnia 2009 r., V KK

398/08, OSNKW 2009, z. 7, poz. 55 z aprobującą glosą D. Świeckiego, Palestra

12

2009, z. 11-12, s. 294 i nast.; z dnia 12 sierpnia 2009 r., V KK 91/09, LEX nr

519623).

Skoro Sąd odwoławczy dopuścił się rażącej obrazy przepisu art. 434 § 1

k.p.k., a obraza ta z pewnością miała istotny wpływ na treść wyroku, to koniecznym

było uchylenie zaskarżonego wyroku w części wskazanej w sentencji wyroku Sądu

Najwyższego i przekazanie sprawy M. G. w tym zakresie do ponownego

rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.

Należy nadto zauważyć, że uchybienie wskazane w pierwszym zarzucie

kasacji obrońcy skazanego M. G. odnosi się także do pozostałych skazanych w tej

sprawie. Sąd Najwyższy, wobec uchylenia zaskarżonego wyroku Sądu

Okręgowego z dnia 10 lipca 2014 r. w jego punkcie I a i I b i przekazania sprawy

temu sądowi do ponownego rozpoznania w postepowaniu odwoławczym na rzecz

M. G., którego obrońca wniosła kasacje, wydał w trybie art. 435 k.p.k. i art. 536

k.p.k. tej samej treści rozstrzygnięcie na korzyść M. N., M. N. i D. S.

Rozpoznanie tego uchybienia było wystarczające do wydania orzeczenia, toteż

nie zachodziła potrzeba odniesienia się do pozostałych zarzutów (art. 436 k.p.k. w

zw. z art. 518 k.p.k.).

Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy orzekł jak w części

dyspozytywnej wyroku.