III KRS 16/15

Sygn. akt III KRS 16/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 6 maja 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Bogusław Cudowski (przewodniczący)

SSN Dawid Miąsik

SSN Krzysztof Staryk (sprawozdawca)

w sprawie z odwołania P. W.

od uchwały Krajowej Rady Sądownictwa z dnia 6 listopada 2014 r. w przedmiocie

przedstawienia wniosków o powołanie do pełnienia urzędu na dwa stanowiska

sędziego Sądu Rejonowego [...], ogłoszone w Monitorze Polskim […],

z udziałem M. R. i J. S.

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 6 maja 2015 r.,

oddala odwołanie.

UZASADNIENIE

Referendarz sądowy P.W. zaskarżył odwołaniem do Sądu Najwyższego

uchwałę Krajowej Rady Sądownictwa z dnia 6 listopada 2014 r., w przedmiocie

przedstawienia wniosków o powołanie do pełnienia urzędu na dwa stanowiska

sędziego Sądu Rejonowego w […], ogłoszone w Monitorze Polskim […].

Odwołujący się zarzucił zaskarżonej uchwale naruszenie art. 33 ust. 1 ustawy z

2

dnia 12 maja 2011 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa (Dz.U. Nr 126, poz. 714 ze

zm.; dalej również jako: „ustawa o KRS”) przez zaniechanie wszechstronnego

rozważenia sprawy, w tym zgromadzonych w sprawie dokumentów dotyczących

odwołującego się. Wniósł o uchylenie pkt 1 zaskarżonej uchwały (dotyczącego

przedstawienia Prezydentowi RP z wnioskiem o powołanie do pełnienia urzędu na

stanowisku sędziego Sądu Rejonowego kandydatury asystenta sędziego M. R.

oraz asystenta sędziego J. S.) oraz pkt 2 w części dotyczącej odwołującego się (w

części dotyczącej nieprzedstawienia Prezydentowi RP z wnioskiem o powołanie do

pełnienia urzędu na stanowisku sędziego Sądu Rejonowego […] kandydatury

odwołującego się) i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Krajowej

Radzie Sądownictwa.

W uzasadnieniu odwołania wskazano, że zaskarżona uchwała nie znajduje

oparcia w materiałach źródłowych – odwołujący się posiada bowiem większe

kwalifikacje zawodowe od wybranych przez KRS kandydatów, ponieważ ukończył

studia z wyższymi ocenami, zdał egzamin na wyższą ocenę niż rekomendowani

kandydaci, ponadto zdał egzamin radcowski, posiada dodatkowe wykształcenie,

ukończył studia podyplomowe, ukończył kurs języka angielskiego dla kadr

bankowych, brał udział w licznych szkoleniach w Służbie Więziennej i w Krajowej

Szkole Sądownictwa i Prokuratury. Odwołujący ma także większe doświadczenie

zawodowe i życiowe z racji pracy w innych instytucjach państwowych (bank był

wówczas jednoosobową spółką Skarbu Państwa). Kwalifikacji tych nie może

arbitralnie przekreślić fakt, że odwołujący nie jest i nie był zatrudniony w okręgu

[…]. Jest wręcz zasadą, że na stanowiska sędziowskie wybierane są osoby

związane zawodowo z danym okręgiem. Dlatego też ustawodawca powinien

zastanowić się nad rozwiązaniem legislacyjnym polegającym na tym, że

kandydatury osób z danego okręgu powinny być rozpatrywane przez organy innego

okręgu. Według uzasadnienia uchwały rekomendowani kandydaci nie mają

zdecydowanie wyższych ocen z egzaminu sędziowskiego, nie zdali dodatkowo

innego egzaminu prawniczego i nie posiadają większego doświadczenia

zawodowego i życiowego.

W odpowiedzi na odwołanie Krajowa Rada Sądownictwa wniosła o

oddalenie odwołania P.W. w całości.

3

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kompetencje Krajowej Rady Sądownictwa – konstytucyjnego organu

stojącego na straży niezależności sądów i niezawisłości sędziów (art. 186 oraz

art. 187 Konstytucji RP) – zostały określone w obecnie obowiązującej ustawie z

dnia 12 maja 2011 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa. Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 1

tej ustawy do kompetencji Rady należy między innymi rozpatrywanie i ocena

kandydatów do pełnienia urzędu na stanowiskach sędziowskich w sądach

powszechnych. W świetle art. 44 ust. 1 ustawy o KRS kognicja Sądu Najwyższego

do oceny uchwał Krajowej Rady Sądownictwa obejmuje badanie, czy uchwała nie

pozostaje w sprzeczności z prawem. Sąd Najwyższy nie jest właściwy dla

dokonania wyboru najlepszego kandydata spośród osób starających się o

stanowisko sędziego. Taka kompetencja jest domeną Krajowej Rady Sądownictwa,

natomiast weryfikacja rozstrzygnięć Rady przez Sąd Najwyższy polega zasadniczo

na kontroli zachowania przewidzianej procedury (por. wyroki Sądu Najwyższego: z

dnia 15 lipca 2009 r., III KRS 7/09 i III KRS 11/09, niepublikowane, oraz z dnia 20

października 2009 r., III KRS 13/09, Zeszyty Naukowe Sądownictwa

Administracyjnego 2011 nr 11, poz. 93). W konsekwencji określonego

ukształtowania kognicji Sądu Najwyższego w zakresie kontroli postępowania

dotyczącego przedstawienia Prezydentowi RP wniosku o powołanie sędziego,

kontrola sądowa obejmuje w szczególności badanie, czy w danym postępowaniu

zostały zachowane właściwe kryteria oceny zgłaszających się kandydatów oraz czy

przeprowadzono wymagane czynności organów sądowych. Analiza tego, czy

uchwała nie pozostaje w sprzeczności z prawem, dotyczy w szczególności

przestrzegania przez Radę ustawowych warunków powoływania na stanowisko

sędziego, określonych w ustawie – Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz

reguł proceduralnych obowiązujących w postępowaniu przed tym organem,

określonych zwłaszcza w rozdziale 3 ustawy o KRS, w szczególności zaś w art. 33,

art. 35 oraz w art. 44 powołanej ustawy.

Stosownie do art. 44 ust. 1 ustawy o KRS uczestnik postępowania przed

Krajową Radą Sądownictwa może odwołać się do Sądu Najwyższego z powodu

4

sprzeczności uchwały Rady z prawem. Rozpoznanie odwołania następuje przy

zastosowaniu przepisów Kodeksu postępowania cywilnego o skardze kasacyjnej

(art. 44 ust. 3 tej ustawy). Określenie sprzeczności uchwały Rady z prawem, która

może stanowić podstawę jej weryfikacji przez Sąd Najwyższy powinno – najogólniej

rzecz biorąc – uwzględniać dwa aspekty. Pierwszy dotyczy konstytucyjnie (art. 186

i art. 187 Konstytucji RP) i ustawowo (por. w szczególności art. 3 ustawy o KRS)

określonej kompetencji Krajowej Rady Sądownictwa, że do kompetencji Rady

należy między innymi rozpatrywanie i ocena kandydatów do pełnienia urzędu na

stanowiskach sędziowskich w sądach powszechnych. Jest to kompetencja

należąca wyłącznie do Krajowej Rady Sądownictwa, której Rada nie traci ze

względu na przewidziany tryb odwoławczy od jej uchwał, a z kolei rozpatrując

odwołanie Sąd Najwyższy nie przejmuje kompetencji i związanej z nią

odpowiedzialności za przedstawienie Prezydentowi RP wniosków o powołanie

sędziów. Drugi aspekt, zresztą ściśle uzależniony od pierwszego, wiąże się z

zasadami postępowania przed Sądem Najwyższym, według reguł postępowania

kasacyjnego. W postępowaniu tym nie prowadzi się postępowania dowodowego,

gdyż wyjaśnienie istotnych okoliczności już zostało zakończone w postępowaniu

przed Radą (por. art. 39813

§ 2 k.p.c.). Zarzucona w odwołaniu sprzeczność z

prawem odnosi się – jak wynika to wprost z art. 44 ust. 1 ustawy o Krajowej Radzie

Sądownictwa – do uchwały Rady. Ponieważ chodzi o sprzeczność z prawem

uchwały Rady, to jeżeli zarzucona sprzeczność odnosiłaby się do przepisów

postępowania (por. druga podstawa skargi kasacyjnej z art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c.) to

powinna wskazać tylko takie uchybienia, które mogły mieć istotny wpływ na zawarte

w uchwale Rady rozstrzygnięcie. Jeżeli zaś chodzi o sprzeczność z prawem

materialnym, polegającą – jak to wynika z art. 3983

§ 1 pkt 1 k.p.c. – na błędnej

wykładni lub niewłaściwym zastosowaniu, to odwołanie powinno wskazywać

przepis (przepisy), który rozstrzygnięcie uchwały Rady narusza.

Rozpatrzenie według powyższych założeń zarzutu przedstawionego w

odwołaniu P. W. od uchwały Krajowej Rady Sądownictwa z dnia 6 listopada 2014

r., nie ujawniło sprzeczności z prawem zaskarżonej uchwały Rady.

Art. 33 ust. 1 ustawy o KRS zobowiązuje Krajową Radę Sądownictwa, aby

przed podjęciem uchwały w indywidualnych sprawach należących do jej

5

kompetencji, wszechstronnie rozważyła sprawę, na podstawie udostępnionej

dokumentacji oraz wyjaśnień uczestników postępowania lub innych osób, jeśli

zostały złożone. Z treści tego przepisu, przy uwzględnieniu zasad ogólnie

przyjętych w działaniu organów państwa w demokratycznym państwie prawnym

(art. 2 Konstytucji RP) wynika zatem obowiązek wszechstronnego rozpatrzenia i

oceny przez Radę kandydatów do pełnienia urzędu na stanowiskach sędziowskich,

a jego naruszenie może polegać na pominięciu istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy

okoliczności wynikających z owej dokumentacji lub wyjaśnień, albo dokonaniu

ustaleń sprzecznych z tymże materiałem. Przepis art. 35 ust. 2 ustawy o KRS

stanowi natomiast, że przy ustalaniu kolejności kandydatów na liście zespół kieruje

się przede wszystkim oceną kwalifikacji kandydatów, a ponadto uwzględnia:

1) doświadczenie zawodowe, opinie przełożonych, rekomendacje, publikacje i inne

dokumenty dołączone do karty zgłoszenia; 2) opinie kolegium właściwego sądu

oraz ocenę właściwego zgromadzenia ogólnego sędziów. Warto w tym miejscu

zauważyć, że ów katalog (adresowany w pierwszej kolejności do zespołu Rady przy

sporządzaniu listy rekomendowanych kandydatów, a w dalszej również do Rady

podejmującej uchwałę) nie ma wyczerpującego charakteru i - poza

wyeksponowaniem oceny kwalifikacji kandydatów - w żadnym razie nie

hierarchizuje kolejnych przymiotów, którymi powinna odznaczać się osoba

ubiegająca się o to stanowisko. Ustawodawca nie zastosował też w art. 35 ust. 2

ustawy o KRS „gradacji kryteriów”. Wszystkim kryteriom - poza oceną kwalifikacji

kandydatów - przypisał bowiem takie samo znaczenie. Co do samych kwalifikacji

kandydatów należy z kolei podkreślić, że wymieniony przepis nie precyzuje tego

pojęcia. Z pewnością jednak nie można utożsamiać owych kwalifikacji tylko z

wymaganiami stawianymi kandydatom w przepisach ustawy o ustroju sądów

powszechnych, gdyż te wyznaczają jedynie minimum standardów dla osoby

ubiegającej się o stanowisko sędziego. Chodzi więc raczej o uwzględnienie w

ocenie kandydatów - poza owym ustawowym minimum - dodatkowych elementów

składających się na teoretyczne i praktyczne umiejętności potrzebne do

wykonywania tego zawodu, jak np. wyniki ukończenia studiów i egzaminu

sędziowskiego, uzyskane stopnie naukowe, ukończone studia podyplomowe i

szkolenia, reprezentowana w toku wykonywania dotychczasowej pracy i

6

analizowana przez sędziów wizytatorów oraz przełożonych wiedza prawnicza,

sposób organizowania pracy i wywiązywania się z obowiązków. W wyroku z dnia

17 sierpnia 2010 r., III KRS 10/10, LEX nr 678015, Sąd Najwyższy wyraził

stanowisko, zgodnie z którym żadne z kryteriów przyjętych przez KRS przy ocenie

kandydatów do pełnienia urzędu sędziego nie ma charakteru decydującego, ani też

nie jest koniecznie wymagane uszeregowanie kandydatów w oparciu o każde z

nich. Decyduje ocena całościowa wynikająca z łącznego zastosowania tych

kryteriów.

Zaskarżona przez odwołującego się uchwała KRS, w ocenie Sądu

Najwyższego, respektuje tak rozumiane regulacje zawarte w obu omówionych

przepisach, to jest w art. 33 ust. 1 i art. 35 ust. 2 ustawy o KRS.

Odwołujący się zarzucaną sprzeczność zaskarżonej uchwały z art. 33 ust. 1

ustawy o KRS uzasadnia twierdzeniem o zaniechaniu wszechstronnego

rozważenia sprawy, w tym zgromadzonych w sprawie dokumentów dotyczących

odwołującego się. W ocenie odwołującego się zaskarżona uchwała nie znajduje

oparcia w materiałach źródłowych - odwołujący posiada bowiem większe

kwalifikacje zawodowe od wybranych przez KRS kandydatów.

W tak określonym - jak to wyżej wskazano - uzasadnieniu zarzutu odwołania

odwołujący się podejmuje próbę podważenia ustaleń faktycznych dokonanych

przez KRS, przeciwstawiając im własną ocenę stanowiącego podstawę tych

ustaleń materiału dowodowego i wywodząc z niej twierdzenie, że jest lepszym

kandydatem niż kandydaci rekomendowani na wolne stanowiska sędziowskie w

Sądzie Rejonowym w G.

Odnosząc się do tych zarzutów, należy podkreślić jeszcze raz, że Sąd

Najwyższy nie ma kompetencji do merytorycznego rozpatrywania kwalifikacji

kandydata na sędziego (a tym bardziej jego kontrkandydatów). Sąd Najwyższy nie

przejmuje bowiem kompetencji Rady jako organu umocowanego przez Konstytucję

RP do rozpatrywania i oceny kandydatów do pełnienia urzędu sędziego, ale ją

uwzględnia, a w postępowaniu zainicjowanym odwołaniem wniesionym od uchwały

Rady podjętej w tym przedmiocie, z mocy art. 39813

§ 2 k.p.c. znajdującego

zastosowanie w tym postępowaniu na podstawie art. 44 ust. 3 o KRS, poza gestią

Sądu Najwyższego pozostają dokonane przez Radę ustalenia faktyczne i ocena

7

dowodów (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 lipca 2013 r., III KRS 209/13,

dotychczas niepublikowany).

Z uzasadnienia zaskarżonej uchwały Krajowej Rady Sądownictwa wynika, że

KRS, rozpatrując i oceniając kandydatury zgłoszone na wolne stanowiska

sędziowskie w Sądzie Rejonowym w […], dysponowała kompletną dokumentacją

dotyczącą osób biorących udział w konkursie oraz listą rekomendacyjną zespołu

członków Rady, sporządzoną po zapoznaniu się z tą dokumentacją. Podkreślić

trzeba, że uzasadnienie uchwały Rady nie może być powtórzeniem treści całego

zgromadzonego materiału sprawy. Z uzasadnienia zaskarżonej uchwały wynika

jednak tryb procedowania przez Radę oraz to, że Krajowa Rada Sądownictwa,

rozpatrując kandydatury na wolne stanowiska sędziowskie w Sądzie Rejonowym

[…] – podzielając przedstawioną przez Zespół członków KRS rekomendację –

wzięła pod uwagę wszystkie okoliczności dotyczące poszczególnych uczestników

postępowania, rzutujące na ocenę ich predyspozycji do pełnienia urzędu na

stanowisku sędziego tego Sądu, a zwłaszcza te, o których mowa w art. 35 ust. 2

ustawy o KRS, tj. kwalifikacje, doświadczenie zawodowe kandydatów, opinie

wizytatorów i przełożonych, rekomendacje oraz wyniki głosowań organów sądu i

samorządu sędziowskiego. Kryteria, którymi kierowała się Rada, podejmując

decyzję o przedstawieniu Prezydentowi RP konkretnej osoby z wnioskiem o

powołanie do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego, są określone w

uzasadnieniu zaskarżonej uchwały i wynikają ze szczegółowego umotywowania

przyczyn dokonanego wyboru. Są nimi między innymi: oceny kwalifikacyjne,

doświadczenie zawodowe oraz poparcie środowiska sędziowskiego. Krajowa Rada

Sądownictwa, po wszechstronnym rozważeniu całokształtu okoliczności sprawy -

podzielając stanowisko Zespołu członków KRS - uznała, że w przedmiotowej

procedurze konkursowej najlepszymi kandydatami są asystent sędziego M. R. oraz

asystent sędziego J. S., którzy zostaną przedstawieni Prezydentowi RP z

wnioskami o powołanie do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego Sądu

Rejonowego w […]. W ocenie Rady za dokonanym wyborem przemawiają oceny

kwalifikacji rekomendowanych kandydatów, posiadane przez nich doświadczenie

zawodowe, wnioski płynące z opinii na temat ich pracy, a także uzyskane poparcie

środowiska sędziowskiego. Według KRS – przy uwzględnieniu oceny całościowej

8

wynikającej z łącznego zastosowania ustawowych kryteriów – w niniejszym

postępowaniu nominacyjnym na wybór zasługują kandydatury rekomendowanych

kandydatów. Rada dokonując takiej oceny miała na uwadze przymioty wskazane w

bardzo dobrych ocenach kwalifikacyjnych dotyczących pracy rekomendowanych

kandydatów; posiadają oni obszerną i pogłębioną wiedzę merytoryczną,

predysponującą ich do objęcia stanowiska sędziego; posiadają odpowiednie

doświadczenie zawodowe, a ponadto otrzymali bardzo wysokie poparcie

środowiska sędziowskiego. W ocenie KRS pozostali kandydaci ubiegający się o

stanowisko sędziego Sądu Rejonowego w […] w tym odwołujący się referendarz

sądowy P. W. spełniają kryteria ustawowe powołania na urząd sędziego i

prezentują odpowiedni poziom merytoryczny; jednak ogólne oceny kwalifikacji tych

osób nie są tak wyróżniające, jak oceny kwalifikacji asystenta sędziego M. R. oraz

asystent sędziego J. S.

Zaprezentowana w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały ocena kandydatur,

wbrew odmiennemu stanowisku odwołującego się, jest wynikiem wszechstronnego

rozważenia przez Krajową Radę Sądownictwa wszystkich aspektów sprawy i nie

można przypisać jej sprzeczności z prawem, w tym zwłaszcza z art. 33 ust. 1

ustawy o KRS. Zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały wyjaśnienia

dotyczące dokonanego przez Radę wyboru innego kandydata świadczyły o tym, że

o wyborze M. R. oraz J. S. na wolne stanowiska sędziowskie w Sądzie Rejonowym

w […] decydowała całościowa i wszechstronnie przeprowadzona ocena wynikająca

z łącznego zastosowania właściwych kryteriów tej oceny.

Bezpodstawne są zarzuty odwołującego się dotyczące nieuwzględnienia

przez KRS tego, że „odwołujący posiada większe kwalifikacje zawodowe ponieważ

ukończył studia z wyższymi ocenami, zdał egzamin na wyższą ocenę niż

rekomendowani kandydaci, ponadto zdał egzamin radcowski, posiada dodatkowe

wykształcenie, ukończył studia podyplomowe, ukończył kurs języka angielskiego

dla kadr bankowych, brał udział w licznych szkoleniach w Służbie Więziennej i w

Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury…”.

Odnosząc się do przedstawionych twierdzeń odwołującego się stwierdzić

należy, że wszystkie wskazane okoliczności (elementy oceny odwołującego się)

zostały uwzględnione przez KRS w procedurze kwalifikacyjnej i sporządzaniu przez

9

zespół KRS listy osób rekomendowanych, jednak nie przyznano im

najważniejszego znaczenia. W powoływanym już wyżej wyroku z dnia 17 sierpnia

2010 r., III KRS 10/10, Sąd Najwyższy wyraził stanowisko, zgodnie z którym żadne

z kryteriów przyjętych przez KRS przy ocenie kandydatów do pełnienia urzędu

sędziego nie ma charakteru decydującego, ani też nie jest koniecznie wymagane

uszeregowanie kandydatów w oparciu o każde z nich. Decyduje ocena całościowa

wynikająca z łącznego zastosowania tych kryteriów.

Z uzasadnienia uchwały nie wynika, aby względem odwołującego się

zastosowano inne kryteria oceny, niż te zastosowane przez Radę w stosunku do

rekomendowanych kandydatów.

Pokreślić trzeba, że podstawą odwołania od uchwały KRS nie mogą być –

stanowiące wyraz subiektywnych odczuć skarżącego – zarzuty, które dotyczą

ustalenia faktów lub oceny dowodów w sprawie (art. 3983

§ 3 k.p.c. w związku z

art. 44 ust. 3 ustawy o KRS). Samo niezadowolenie lub subiektywne poczucie

pokrzywdzenia kandydata do objęcia wolnego stanowiska sędziego nie stanowi

uzasadnionej lub usprawiedliwionej podstawy odwołania od uchwały KRS o

nieprzedstawieniu Prezydentowi RP wniosku o powołanie na wakujące stanowisko

sędziowskie. Weryfikacja kwalifikacji poszczególnych kandydatów ubiegających się

o stanowiska sędziowskie należy do Rady, a podstaw do twierdzenia, że zostały

przekroczone granice swobodnego uznania, nie mogą stanowić odmienne – z

natury subiektywne – zapatrywania w odniesieniu do własnych osiągnięć, walorów i

przymiotów (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 lipca 2014 r., III KRS 17/14,

dotychczas niepublikowany).

Zaprezentowana w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały ocena kandydatur

jest wynikiem wszechstronnego rozważenia przez Krajową Radę Sądownictwa

wszystkich aspektów sprawy i nie można przypisać jej cech dowolności. Wyklucza

to dalszą ingerencję Sądu Najwyższego w dokonany przez Radę wybór

kandydatów na wolne stanowiska sędziowskie.

Podkreślić trzeba, że w rozstrzygnięciu Krajowej Rady Sądownictwa nie

zawiera się negatywne określenie kwalifikacji odwołującego z punktu widzenia

przymiotów osoby starającej się o urząd sędziego. Istotą rozstrzygnięcia jest

bowiem wybór innej osoby, jako kandydata lepszego, bez jednakże jakiejkolwiek

10

dyskwalifikacji odwołującego się. Wskazane bowiem przez niego w odwołaniu

cechy, predyspozycje, kwalifikacje i kompetencje zawodowe, czyniły go bowiem

bardzo dobrym kandydatem na urząd sędziego Sądu Rejonowego.

Z powyższych przyczyn wobec braku wykazania w odwołaniu naruszenia

prawa przez Krajową Radę Sądownictwa, Sąd Najwyższy orzekł stosownie do

art. 39814

k.p.c. w związku z art. 44 ust. 3 ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa.