III KRS 17/15

Sygn. akt III KRS 17/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 20 maja 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Romualda Spyt (przewodniczący)

SSN Halina Kiryło (sprawozdawca)

SSN Dawid Miąsik

w sprawie z odwołania P. B.

od uchwały Krajowej Rady Sądownictwa Nr […] z dnia […] w przedmiocie

pozostawienia bez rozpatrzenia zgłoszenia na stanowisko sędziowskie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 20 maja 2015 r.,

oddala odwołanie.

UZASADNIENIE

Krajowa Rada Sądownictwa uchwałą z dnia […] nr […] postanowiła nie

uwzględniać zastrzeżenia P. B. do pozostawienia bez rozpatrzenia jej zgłoszenia

na wolne stanowisko sędziowskie w Sądzie Okręgowym, ogłoszone w Monitorze

Polskim .

W uzasadnieniu uchwały wskazano, że pismem z dnia 27 listopada 2014 r.,

Prezes Sądu Apelacyjnego, na podstawie art. 57 § 2a ustawy z dnia 27 lipca 2001

r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (jednolity tekst: Dz.U. z 2013 r., poz. 427

2

ze zm.; dalej jako: „u.s.p.”), zawiadomił P. B. o pozostawieniu bez rozpatrzenia jej

zgłoszenia na wolne stanowisko sędziowskie w Sądzie Okręgowym, ogłoszone w

Monitorze Polskim, wobec niespełnienia wszystkich wymogów formalnych

określonych w art. 63 § 1 i § 2 u.s.p. (w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1

października 2014 r.). Kandydatka zrzekła się stanowiska sędziego i w dniu

złożenia karty zgłoszenia na wolne stanowisko sędziego Sądu Okręgowego nie

posiadała takiego statusu. Ponadto przedstawione przez P. B. dokumenty nie

potwierdzały wymaganego przepisem 6- letniego stażu w zawodzie notariusza. W

dniu 15 grudnia 2014 r. P. B. złożyła pisemne zastrzeżenie do pozostawienia jej

zgłoszenia bez rozpatrzenia. W zastrzeżeniu tym podniosła, że spełniła warunek

formalny w zakresie stażu zawodowego koniecznego do ubiegania się o urząd

sędziego sądu okręgowego, ponieważ posiada ponad dwukrotnie dłuższy okres

pracy na stanowisku sędziego sądu rejonowego niż wymaga tego ustawodawca, a

fakt niepełnienia urzędu sędziego w chwili zgłoszenia kandydatury nie stanowi

przeszkody w ubieganiu się o stanowisko sędziego sądu okręgowego, skoro z

treści art. 63 u.s.p. nie wynika, aby osoba, która sprawowała urząd sędziego przez

minimum 4 lata, musiała posiadać status sędziego w chwili przystąpienia do

konkursu. Prezes Sądu Apelacyjnego w odpowiedzi na złożone zastrzeżenie

podtrzymał swoje stanowisko w sprawie. Zespół członków Krajowej Rady

Sądownictwa nie rekomendował Radzie uwzględnienia złożonego przez P. B.

zastrzeżenia. Krajowa Rada Sądownictwa, po zapoznaniu się z materiałami

zgromadzonymi w sprawie, podzieliła stanowisko Zespołu. Krajowa Rada

Sądownictwa zważyła, że stosownie do treści art. 63 § 1 u.s.p. na stanowisko

sędziego sądu okręgowego może być powołany sędzia sądu rejonowego oraz

sędzia wojskowego sądu garnizonowego, który posiada co najmniej czteroletni

okres pracy na stanowisku sędziego sądu rejonowego lub sędziego wojskowego

sądu garnizonowego albo na stanowisku prokuratora. Zdaniem Rady, kandydatka

nie można wywodzić swojego uprawnienia do udziału w konkursie na wakujące

stanowisko z faktu posiadania kilkuletniego stażu pracy na stanowisku sędziego

sądu rejonowego, gdyż w chwili złożenia karty zgłoszenia nie posiadała ona statusu

sędziego. Wprawdzie urząd na stanowisku sędziego sądu rejonowego pełniła ona

od 18 grudnia 2001 r. do 15 lipca 2010 r., jednak stosunkowo długi staż pracy na

3

tym stanowisku nie wystarczy do ubiegania się o stanowisko sędziego sądu

okręgowego. Kandydatka nie legitymuje się też 6-letnim stażem pracy w zawodzie

notariusza, zatem nie spełniła przesłanki ubiegania się o urząd sędziego sądu

okręgowego określonej w art. 63 § 2 pkt 1 u.s.p. Mając powyższe na uwadze,

Krajowa Rada Sądownictwa podczas posiedzenia w dniu […] jednogłośnie (13

głosów „za”) postanowiła nie uwzględniać zastrzeżenia P. B. do pozostawienia jej

zgłoszenia bez rozpatrzenia.

Od powyższej uchwały odwołanie wniosła P. B. Odwołująca się zarzuciła

uchwale naruszenie prawa materialnego art. 63 § 1 u.s.p., w brzmieniu

obowiązującym przed dniem 1 października 2014 r., przez przyjęcie, że w świetle

powyższego przepisu skarżąca niebędąca sędzią sądu rejonowego w chwili

zgłoszenia swej kandydatury na stanowisko sędziego sądu okręgowego, nie

spełnia wymienionych w tym przepisie warunku, jakim jest zajmowanie tego

stanowiska w chwili zgłoszenia kandydatury a także sprzeczność wykładni

wskazanego przepisu dokonanej w zaskarżonej uchwale z przepisami artykułów 2,

32 i 60 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz artykułów 15, 20 i 21 Karty Praw

Podstawowych Unii Europejskiej. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej

uchwały i przekazanie spawy Krajowej Radzie Sądownictwa do ponownego

rozpoznania.

W uzasadnieniu odwołania podkreślono, że art. 63 u.s.p. ustanawia

wymagania formalne, które musi spełnić kandydat na stanowisko sędziego sądu

okręgowego. Warunki te są większe niż te, które stawiane są kandydatom na

stanowisko sędziego sądu rejonowego. Przyczyną tych zwiększonych wymagań

jest okoliczność, że sąd okręgowy stanowi wyższy szczebel w hierarchii sądów

powszechnych. Ratio legis wskazanego przepisu sprowadza się do zapewnienia,

aby stanowisko sędziego sądu okręgowego mógł objąć kandydat wykonujący w

toku swojej kariery zawodowej przez określony odpowiednio długi okres jeden ze

wskazanych tam zawodów lub zajmował jedno ze wskazanych tam stanowisk.

Interpretacji przepisów zawartych w powołanym artykule nie można zatem

dokonywać bez uwzględnienia celu, dla którego zostały w taki sposób

sformułowane i ich miejsca w systemie obowiązującego prawa. W tym kontekście

stanowisko najpierw Prezesa Sądu Apelacyjnego, a w konsekwencji Krajowej Rady

4

Sądownictwa jest, w ocenie odwołującej się, formalistyczne i odrywa się całkowicie

od celu, dla którego wskazane przepisy zostały sformułowane, a przez to jest to

stanowisko naruszające art. 63 § 1 u.s.p. Jest ono wyrazem przyjęcia, że nawet

osoba ze znacznie dłuższym niż wymagany minimalnie czteroletni staż na

stanowisku sędziego sądu rejonowego, a nawet ze stażem dłuższym na tym

stanowisku od stażu, którym legitymuje się skarżąca (a jest to ponad osiem lat),

pozbawiona jest możliwości ubiegania się o stanowisko sędziego sądu

okręgowego, nawet jeżeli bezpośrednio po zrzeczeniu się stanowiska sędziego i aż

do chwili zgłoszenia swej kandydatury wykonywała zawód notariusza (lub inny

określony w art. 63 § 2 u.s.p.), a zatem kontynuowała pracę na jednym ze

stanowisk zaliczanych przez ustawę jako istotne z punktu widzenia możliwości

zgłoszenia kandydatury. Takiej rygorystycznej interpretacji przeczy treść § 3 art. 63

u.s.p., zgodnie z którym „wystarczające” jest, aby kandydat określony w § 2,

nieposiadający żadnego doświadczenia w pracy na stanowisku sędziego,

wykonywał zawód lub zajmował określone tam stanowisko w jakimkolwiek okresie

przypadającym na 3 lata przed powołaniem. Przyjęta w zaskarżonej uchwale

interpretacja przepisów pozbawia możliwości ponownego ubiegania się o

stanowisko sędziego sądu okręgowego przez osoby pełniące wcześniej urząd

sędziego sądu okręgowego a nawet apelacyjnego, które zrzekły się urzędu, a

następnie do wykonywania zawodu sędziego sądu okręgowego chcą powrócić.

Zdaniem odwołującej się, wątpliwe jest, by wolą ustawodawcy było tak daleko

restrykcyjne, ale też i nierówne traktowanie osób, które wykonują inne zawody

umożliwiające kandydowanie na stanowisko sędziego sądu okręgowego, a które

zrzekły się stanowiska. W świetle powyższego, jedynie właściwą wydaje się taka

interpretacja, która w treści art. 63 ust. 1 u.s.p. odnajduje, jako decydujące,

kryterium czteroletniego „stażu” pracy na stanowisku sędziego sądu rejonowego

(kryterium takie będzie rzecz jasna spełniał były sędzia sądu okręgowego lub

apelacyjnego), nie zaś formalistycznie wymagane kryterium zajmowania

stanowiska sędziego sądu rejonowego w chwili ubiegania się o powołanie na

stanowisko sędziego sądu okręgowego. Taka interpretacja pozostawać też będzie

w zgodzie z innymi przepisami regulującymi prawo do wykonywania służby

publicznej i dostępności do zawodów, w tym z przepisami art. 2, art. 32 i art. 60

5

Konstytucji RP oraz art. 15, 20 i 21 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej.

Przyjęta przez Krajową Radę Sądownictwa wykładnia przepisów ma zaś

dyskryminujący charakter w odniesieniu do osoby skarżącej. Odwołująca się

zajmowała stanowisko sędziego sądu rejonowego w okresie od dnia 18 grudnia

2001 r. do dnia 15 lipca 2010, a więc przez okres ponad ośmiu lat. Bezpośrednio

po zrzeczeniu się stanowiska sędziego kontynuowała pracę w zawodzie notariusza,

co ma miejsce do chwili obecnej. Ponieważ już wcześniej ubiegała się o stanowisko

sędziego sądu okręgowego, podlegała opinii sędziego wizytatora do spraw

cywilnych i notarialnych Sądu Apelacyjnego. Wnioski tej opinii, sporządzonej w dniu

17 września 2014 r., są jednoznacznie pozytywne. Sędzia wizytator stwierdziła

również, że odwołująca się spełnia wymagania formalne do kandydowania na

stanowisko sędziego sądu okręgowego. Co istotne, powołana opinia wydana

została w związku z dokonanym przez skarżącą zgłoszeniem na stanowisko

sędziego ogłoszone w Monitorze Polskim z […], a więc w związku z wcześniejszym

zgłoszeniem. W toku postępowania związanego z powyższym zgłoszeniem oraz

zgłoszeniami czterech innych kandydatów, ani Prezes Sądu Apelacyjnego, ani

Krajowa Rada Sądownictwa nie uznały odwołującej się za osobę niespełniającą

warunków formalnych do ubiegania się o stanowisko sędziego sądu okręgowego.

Sprawie odwołującej się został nadany bieg, a w uchwale z dnia 9 grudnia 2014 r.,

w której Krajowa Rada Sądownictwa postanowiła przedstawić Prezydentowi RP

innego kandydata na powyższe stanowisko, stwierdzono, że: „pozostałe

kandydatury Zespół uznał za dobre”, a zatem dokonano oceny merytorycznej

kandydatki i uznano, że skarżąca spełnia wymagania formalne ubiegania się o ten

urząd. W niedługim czasie i w niezmienionym stanie prawnym te same organy

biorące udział w procesie oceny poszczególnych kandydatów dokonały rozbieżnych

interpretacji przepisów.

W odpowiedzi na odwołanie Przewodniczący Krajowej Rady Sądownictwa

wniósł o jego oddalenie. W uzasadnieniu odpowiedzi powtórzono argumentację

zawartą w uchwale.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

6

Odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie.

Istota niniejszej sprawy sprowadza się pytania, czy odwołująca się P. B.

spełnia określone w art. 63 u.s.p. warunki do objęcia stanowiska sędziego w Sądzie

Okręgowym, ogłoszone w Monitorze Polskim. W myśl art. 57 § 2a u.s.p.,

niespełnienie tych warunków upoważniało bowiem właściwego prezesa sądu do

zawiadomienia skarżącej o pozostawieniu jej zgłoszenia bez rozpatrzenia i

uzasadniało podjęcie przez Krajową Radę Sądownictwa uchwały

nieuwzględniającej zastrzeżeń odwołującej się.

Godzi się podkreślić, że spełnienie przez kandydata na stanowisko sędziego

sądu okręgowego warunków określonych w art. 63 u.s.p. musi nastąpić do dnia

złożenia karty zgłoszenia, skoro z mocy art. 57 § 2a u.s.p. prezes właściwego sądu

bada tę okoliczność przed nadaniem zgłoszeniu dalszego biegu stosowanie do § 3

tego artykułu. Nie można zatem uzupełnić przesłanek powołania na to stanowisko

w toku dalszej procedury konkursowej.

W ocenie Prezesa Sądu Apelacyjnego oraz Krajowej Rady Sądownictwa, P.

B. nie spełnia tego kryterium ubiegania się o powołanie do pełnienia urzędu na

stanowisku sędziego sądu okręgowego, jakim w przypadku notariuszy jest -

zgodnie z art. 63 § 2 pkt 1 u.s.p. - posiadanie co najmniej sześcioletniego okresu

wykonywania tego zawodu. Zdaniem odwołującej się, jej kandydatura jako byłego

sędziego sądu rejonowego legitymującego się ponad ośmioletnim stażem pracy na

tym stanowisku, powinna być rozpatrywana z zastosowaniem regulacja art. 63 § 1

u.s.p. Pozostaje zatem rozważyć, który z powołanych przepisów ma zastosowanie

w przedmiotowej sprawie, a ściślej - czy hipotezą normy art. 63 § 1 u.s.p. objęte są

tylko osoby sprawujące urząd sędziego sądu rejonowego w dacie zgłoszenia

kandydatury na stanowisko sędziego sądu okręgowego, czy także osoby aktualnie

niepełniące tego urzędu, ale posiadające wymagany przepisem staż pracy na tym

stanowisku.

Rację ma odwołująca się zauważając, że poglądy doktryny na ten temat są

rozbieżne. Zdaniem jednych komentatorów ustawy, z brzmienia przepisu nie

wynika, aby okres wykonywania pracy na stanowiskach wymienionych w art. 63 § 1

u.s.p. musiał bezpośrednio poprzedzać powołanie na stanowisko sędziego sądu

okręgowego, ani żeby wykonywanie tej pracy musiało mieć miejsce w okresie

7

trzech lat przed powołaniem, gdyż § 3 art. 63 u.s.p. nie odnosi się do osób, o jakich

mowa w § 1. Dopuszczalne jest zatem powołanie na stanowisko sędziego sądu

okręgowego osoby legitymującej się określonym stażem, która bezpośrednio przed

tym powołaniem nie zajmowała żadnego z wymienionych w art. 63 § 1 u.s.p.

stanowisk, np. po czterech latach pracy na stanowisku sędziego sądu rejonowego

zrzekła się stanowiska i po kilkunastu latach pracy poza sądownictwem aspiruje do

stanowiska sędziego sądu okręgowego (por. T. Ereciński, J. Gudowski, J. Iwulski,

Prawo o ustroju sądów powszechnych. Ustawa o Krajowej Radzie Sadownictwa.

Komentarz, Lexis Nexis 2009, s. 223). Sąd Najwyższy podziela jednak odmienny

pogląd doktryny, zgodnie z którym warunek legitymowania się czteroletnim stażem,

określony w art. 63 § 1u.s.p., dotyczy osób będących sędziami w chwili zgłoszenia

kandydatury na stanowisko sędziego sądu okręgowego (por. Prawo o ustroju

sądów powszechnych. Komentarz pod red. A. Górskiego, LEX 2013, komentarz do

art. 63).

Za słusznością tego poglądu przemawia systemowa i językowa wykładnia

całego art. 63 u.s.p. W przepisie tym ustawodawca wyodrębnił kilka kategorii

podmiotów predestynowanych do ubiegania się o stanowisko sędziego sądu

okręgowego i dla każdej z tych grup określił inny katalog przesłanek, od których

spełnienia uzależniona jest możliwość powołania na to stanowisko. Znamienne jest

to, że o ile w § 2 komentowanego artykułu posłużono się wspólną dla

wymienionych w punktach 1-3 kategorii osób formułą: ”ten, kto spełnia wymagania

określone w art. 61 § 1 pkt 1-4, jeżeli (...)”, a następnie w poszczególnych punktach

doprecyzowano zakres podmiotowy omawianej regulacji przez wskazanie rodzaju

zawodów prawniczych, posiadanych tytułów i stopnia naukowych oraz

zajmowanych stanowisk uprawniających do ubiegania się o urząd sędziego sądu

okręgowego oraz w odniesieniu do niektórych z tych grup osób uzupełniono katalog

kryteriów kwalifikacyjnych o element stażowy, o tyle sędziom sądów rejonowych i

wojskowych sądów garnizonowych oraz prokuratorom ustawodawca poświecił

oddzielne jednostki redakcyjne art. 63 w postaci jego § 1 i § 1a. Co więcej, jedynie

w § 2 art. 63 u.s.p. użyto czasu przeszłego przy zdefiniowaniu podmiotów

uprawnionych do pretendowania do stanowiska sędziego sądu okręgowego, co

oznacza, że osoby wymienione w pkt 1-3 tego artykułu nie muszą wykonywać

8

zawodów ani zajmować stanowisk wymienionych w przepisie w dacie zgłoszenia

swojej kandydatury w postępowaniu konkursowym, natomiast - zgodnie z § 3 art.

63 u.s.p. - powinny wykazać się stosownym statusem w okresie 3 lat przed

powołaniem. Redakcja art. 63 § 1 i § 1a u.s.p. jest odmienna. W przepisach tych

ustawodawca nie użył czasu przeszłego i - wzorem § 2 - nie zaadresował

zawartych w nich norm prawnych do tych, którzy kiedykolwiek pełnili urząd

sędziego sądu rejonowego lub wojskowego sądu garnizonowego albo prokuratora

(z ewentualnym odesłaniem do § 3 art. 63 i doprecyzowaniem okresu, w którym

powinno mieć miejsce zajmowanie przez kandydata tych stanowisk), jak uczynił to

chociażby w stosunku do wymienionych w § 2 pkt 3 tego artykułu sędziów sądów

administracyjnych i wojskowych sądów okręgowych. Hipotezą normy art. 63 § 1

u.s.p. objęto sędziów sądów rejonowych oraz sędziów wojskowych sądów

garnizonowych, którzy posiadają co najmniej czteroletni okres pracy na stanowisku

sędziego sądu rejonowego lub sędziego wojskowego sądu garnizonowego lub na

stanowisku prokuratora. Regulacja art. 63 § 1 u.s.p. dotyczy zatem osób, które

aktualnie sprawują urząd sędziego sądu rejonowego lub wojskowego sądu

garnizonowego. W odniesieniu do tych podmiotów zbędne było odesłanie do

kryteriów kwalifikacyjnych określonych w art. 61 § 1 pkt 1-4 u.s.p., gdyż warunki te

musiały one spełnić przed powołaniem na stanowisko sędziego sądu rejonowego

czy wojskowego sądu garnizonowego, a skoro nadal sprawują swój urząd, to

istnieje domniemanie, że osoby te nie utraciły żadnego w powyższych przymiotów.

Trzeba jednak pamiętać, że chociaż powołanie na stanowisko sędziego w

poszczególnych sądach ma bezterminowy charakter, to status ten można utracić,

m. in., występując ze służby. Osoba, która z takich lub innych powodów utraciła

status sędziego sądu rejonowego lub wojskowego sądu garnizonowego, nie jest

więc objęta hipotezą normy prawnej zawartej w art. 63 § 1 u.s.p. i nie może ubiegać

się o stanowisko sędziego sądu okręgowego z tytułu wypracowanego w przeszłości

stażu pracy sędziowskiej lub prokuratorskiej. Jeśli przystępuje do konkursu na to

stanowisko w racji wykonywania innego zawodu prawniczego, powinna spełniać

kryteria kwalifikacyjne właściwe dla tej kategorii podmiotów. Regulacja art. 63 u.s.p.

nie przewiduje możliwości zastępowania lub uzupełniania kryteriów ubiegania się o

9

stanowisko sędziego sądu okręgowego określonych dla jednaj kategorii podmiotów

kryteriami ustanowionymi dla innej grupy pretendentów do tego urzędu.

Przepis art. 63 u.s.p. nie został do tej pory zakwestionowany przez Trybunał

Konstytucyjny i korzysta z domniemania zgodności z Konstytucją RP. Chybione jest

też odwoływanie się przez skarżącą do Karty Praw Podstawowych Unii

Europejskiej, skoro art. 63 u.s.p. nie jest objęty zakresem normowania prawa

unijnego.

Reasumując, Sąd Najwyższy podziela wykładnię art. 63 u.s.p.

zaprezentowaną w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały. Prawidłowości tej wykładni

nie podważa fakt uprzedniego dopuszczenia odwołującej się do udziału w innym

postępowaniu konkursowym na stanowisko sędziego sądu okręgowego. Dokonana

uprzednio błędna ocena kwalifikacji skarżącej do ubiegania się o to stanowisko nie

sanuje braku spełnienia przez odwołującą się warunków powołania na urząd, do

którego aspiruje.

Skoro P. B. nie spełnia też wynikającego z art. 63 § 2 pkt 1 u.s.p. wymagania

legitymowania się co najmniej 6 – letnim okresem wykonywania zawodu notariusza,

Prezes Sądu Apelacyjnego był z mocy art. 57 § 2a zdanie pierwsze u.s.p.

uprawniony do powiadomienia kandydatki o pozostawieniu bez rozpatrzenia jej

zgłoszenia na wolne stanowisko sędziowskie w Sądzie Okręgowym, ogłoszone w

Monitorze Polskim z dnia […]. Wydana na podstawie art. 57 § 2a zdanie czwarte

u.s.p. uchwała Krajowej Rady Sadownictwa, negatywnie rozstrzygająca o

zastrzeżeniach odwołującej się, jest zatem prawidłowa, a odwołanie od niej podlega

oddaleniu stosownie do art. 398¹⁴ k.p.c. w związku z art. 44 ust. 3 ustawy o KRS.