SDI 20/15

Sygn. akt SDI 20/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 19 czerwca 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Stanisław Zabłocki (przewodniczący)

SSN Zbigniew Puszkarski

SSN Eugeniusz Wildowicz (sprawozdawca)

Protokolant Anna Kuras

przy udziale Zastępcy Głównego Rzecznika Dyscyplinarnego Krajowej Izby

Radców Prawnych,

w sprawie radcy prawnego A. P.,

obwinionego z art. 64 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych i in.,

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie

w dniu 19 czerwca 2015 r.

kasacji, wniesionej przez obrońcę obwinionego,

od orzeczenia Wyższego Sądu Dyscyplinarnego w […]

z dnia 30 września 2014 r.,

utrzymującego w mocy orzeczenie Okręgowego Sądu Dyscyplinarnego w […] z

dnia 12 września 2013 r.,

I. na podstawie art. 536 k.p.k. w zw. z art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k. w

zw. z art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k. w zw. z art. 741

pkt 1 ustawy z dnia 6

lipca 1982 r. o radcach prawnych (tekst jedn. Dz.U. 2014, poz.

637) uchyla zaskarżone orzeczenie i utrzymane nim w mocy

orzeczenie Okręgowego Sądu Dyscyplinarnego w […] w części

2

dotyczącej pkt II i IV i postępowanie dyscyplinarne w tym

zakresie umarza:

II. oddala kasację w pozostałym zakresie jako oczywiście

bezzasadną;

III. kosztami postępowania obciąża:

- w zakresie postępowania przed Okręgowym Sądem

Dyscyplinarnym w […] i Wyższym Sądem Dyscyplinarnym w […]

- właściwe organy samorządu radcowskiego,

- w zakresie postępowania kasacyjnego - Skarb Państwa.

UZASADNIENIE

Okręgowy Sąd Dyscyplinarny w […], orzeczeniem z dnia 12 września 2013

r., obwinionego radcę prawnego A. P. uznał za winnego tego, że:

I. w dniu 17 maja 2011 r. przygotował i podpisał odpowiedź na pozew w sprawie

sygn. akt I C …/11/2 toczącej się przed Sądem Okręgowym w […] dla swojego

klienta A. Ż. (pozwanego) co do okoliczności sporu, w którym uczestniczył

wcześniej jako pełnomocnik T. K. - powoda w tej sprawie, przy czym w odpowiedzi

na pozew opisał okoliczności sprawy, które były mu znane z racji bycia wcześniej

pełnomocnikiem T. K., a nadto w dniu 1 lutego 2012 r. w sprawie I C …/11/2, w

której był pełnomocnikiem A. Ż. od dnia 17 maja 2011 r. do dnia 28 lipca 2011 r.,

złożył zeznania jako świadek co do okoliczności, w których brał udział jako

pełnomocnik T. K., co stanowi naruszenie art. 12 ust. 1, 2 i 3 oraz art. 22 ust. 1a

Kodeksu Etyki Radcy Prawnego (dalej: KERP), tj. przewinień dyscyplinarnych z art.

64 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (tekst jedn. Dz.

U. z 2010, Nr 10, poz. 65 ze zm. – dalej: u.r.p.) w zw. z art. 12 ust. 1, 2, 3 oraz art.

22 ust. 1a KERP i za to wymierzył mu karę zawieszenia prawa wykonywania

zawodu radcy prawnego na 3 lata;

II. w dniu 10 października 2007 r. zawarł umowę zlecenia z T. K., która to umowa w

swojej treści ustala wynagrodzenie wyłącznie na zasadzie proporcjonalności od

osiągniętego wyniku, tj. 30% od kwoty uzyskanego odszkodowania od Gminy T., co

było niezgodne z treścią art. 29 ust. 3 KERP, tj. przewinienia dyscyplinarnego z art.

64 ust. 1 pkt 1 i 2 u.r.p. w zw. z art. 29 ust. 3 KERP i za to wymierzył mu karę

3

pieniężną w wysokości trzykrotności miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce

narodowej za miesiąc poprzedzający datę wydania orzeczenia;

III. w okresie od dnia 10 października 2007 r. do nieznanego dnia listopada 2009 r.

był pełnomocnikiem T. K. w zakresie reprezentowania go w sporze z Gminą T. o

odszkodowanie za nieruchomość wydzieloną pod drogi (działka nr […] o

powierzchni 0,9930 ha) i jednocześnie, w okresie od dnia 15 lipca 2009 r. był

pełnomocnikiem A. Ż., którego reprezentował w sporze, co stanowi naruszenie art.

6 ust. 1 KERP, tj. przewinienia dyscyplinarnego z art. 64 ust. 1 u.r.p. w zw. z art. 6

ust. 1 i art. 20 ust. 1 KERP i za to wymierzył mu karę zawieszenia prawa

wykonywania zawodu radcy prawnego na 5 lat;

IV. w listopadzie 2008 r. przygotował umowę cesji wierzytelności pomiędzy T. K. a

A. Ż., która w sposób zasadniczy była niekorzystna dla T. K., gdyż ustalała cenę

zbycia wierzytelności przysługującej T. K. od Gminy T. poniżej realnej wartości tej

wierzytelności, co wynikało na dzień podpisywania umowy z akt sprawy

postępowania administracyjnego, prowadzonego w sprawie sporu z Gminą T. i

samej propozycji obwinionego złożonej 10 grudnia 2007 r. w ramach negocjowania

ceny, co stanowi naruszenie art. 6 ust. 1, art. 20 ust. 1 i art. 22 ust. 2 pkt a i c

KERP, tj. przewinienia dyscyplinarnego z art. 64 ust. 1 u.r.p. w zw. z art. 6 ust. 1 i

art. 22 ust. 2 pkt a i c KERP i za to wymierzył mu karę zawieszenia prawa

wykonywania zawodu radcy prawnego na 5 lat.

Ponadto obciążył obwinionego kosztami postępowania i zasądził na rzecz

Okręgowej Izby Radców Prawnych w […] kwotę 3081,10 zł.

Od tego orzeczenia odwołania wnieśli obwiniony i pełnomocnik

pokrzywdzonego T. K.

Obwiniony, skarżąc je w całości co do czynów z pkt. I, III i IV oraz w części

co do czynu z pkt. II, zarzucił naruszenie przepisów art. 4, 7 i 8 k.p.k. oraz art. 438

pkt 1, 2, 3 k.p.k. w zw. z art. 64 u.r.p. Zarzucił również naruszenie art. 98 k.p.k. w

zw. z art. 170 k.p.k., poprzez oddalenie bez uzasadnienia wniosków dowodowych

zawartych w piśmie procesowym z dnia 11 marca 2013 r. oraz nierozpoznanie

wniosku o wyłączenie Rzecznika Dyscyplinarnego.

W oparciu o powyższe wniósł o uniewinnienie od popełnienia czynów z pkt. I,

III i IV oraz zmianę rozstrzygnięcia co do czynu z pkt. II, poprzez obniżenie o

4

połowę kary pieniężnej, ewentualnie uchylenie orzeczenia i przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji.

Pełnomocnik pokrzywdzonego T. K. zaskarżył orzeczenie w części

dotyczącej kary wymierzonej za czyn z pkt. IV, na niekorzyść obwinionego. Zarzucił

rażącą niewspółmierność orzeczonej kary w stosunku do okoliczności

popełnionego przewinienia dyscyplinarnego, stopnia zawinienia obwinionego,

nadużycia przez obwinionego zaufania społecznego do zawodu radcy prawnego

oraz nieuwzględnienie w należyty sposób społecznej funkcji kary i jej celów w

odniesieniu do środowiska zawodowego.

W konkluzji odwołania skarżący wniósł o zmianę orzeczenia w zaskarżonej

części, poprzez wymierzenie obwinionemu kary pozbawienia prawa do

wykonywania zawodu radcy prawnego.

Wyższy Sąd Dyscyplinarny, orzeczeniem z dnia 30 września 2014 r.,

zaskarżone orzeczenie utrzymał w mocy oraz obciążył obwinionego kosztami

postępowania odwoławczego w kwocie 820 zł.

Kasację od tego orzeczenia wniósł obrońca obwinionego. Zaskarżył je w

części utrzymującej w mocy rozstrzygnięcia zawarte w punktach I, III i IV

orzeczenia Sądu pierwszej instancji. Zarzucił orzeczeniu w tej części mogące mieć

istotny wpływ na jego treść rażące naruszenie art. 433 § 2 k.p.k. i art. 457 § 3 k. p.

k., polegające na nierozważeniu wszystkich zarzutów i wniosków zawartych w

odwołaniu i braku wskazania dlaczego uznano je za bezzasadne. Jeżeli chodzi o

rozstrzygnięcia zawarte w pkt. I i III orzeczenia Sądu pierwszej instancji, Wyższy

Sąd Dyscyplinarny nie odniósł się do kwestii dopuszczalności bycia przez

obwinionego: a) pełnomocnikiem nabywcy wierzytelności zbytej przez T. K.,

którego obwiniony reprezentował na etapie złożenia wniosku o odszkodowanie

przed Gminą T., b) świadkiem co do okoliczności związanych z nabyciem tej

wierzytelności – po wygaśnięciu pełnomocnictwa udzielonego przez T. K. oraz do

treści wyroku Sądu Okręgowego w […] z dnia 19 czerwca 2013 r. o oddaleniu

powództwa T. K. o ustalenie nieważności umowy cesji wierzytelności z dnia 27

listopada 2008 r. i sześciu pism uzupełniających dołączonych do odwołania. Co do

czynu z pkt. IV orzeczenia Sądu pierwszej instancji – Wyższy Sąd Dyscyplinarny

pominął, że w dacie przygotowywania umowy cesji wierzytelności cena

5

nieruchomości T. K. nie była zaniżona, lecz zbieżna z dostępnymi wówczas

dokumentami, tj. decyzją Starosty […] z dnia 16 maja 2007 r. i wyrokiem

Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 4 listopada 2008 r. Ponadto

zarzucił wadliwe rozpoznanie odwołania i uznanie za bezzasadne zarzutów

obwinionego w przedmiocie nierozpoznania jego wniosków o wyłączenie Rzecznika

Dyscyplinarnego i wniosków dowodowych zawartych w piśmie z dnia 11 marca

2013 r.

W konkluzji kasacji skarżący wniósł o uniewinnienie obwinionego,

ewentualnie uchylenie zaskarżonego orzeczenia i utrzymanego nim w mocy

orzeczenia Sądu pierwszej instancji i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania temu Sądowi.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Podniesione w kasacji zarzuty rażącego naruszenia art. 433 § 2 k.p.k. i art.

457 § 3 k.p.k., poprzez nienależyte rozważenie przez Wyższy Sąd Dyscyplinarny

(dalej: WSD) zarzutów odwołania obwinionego skierowanych pod adresem

rozstrzygnięć zawartych w punktach I i III orzeczenia Sądu dyscyplinarnego

pierwszej instancji są chybione.

Wskazane przepisy nakładają na sąd odwoławczy obowiązek rozważenia

wszystkich zarzutów i wniosków zawartych w środku odwoławczym oraz podanie w

uzasadnieniu dlaczego wydano taki a nie inny wyrok, a także dlaczego zarzuty te

uznano za zasadne lub niezasadne. W odwołaniu obwiniony podniósł zarzuty

naruszenia art. 4, 7, 8 k.p.k. oraz art. 438 pkt 1,2,3 k.p.k., nie precyzując jednak na

czym polegały zarzucane uchybienia, a także zarzuty odnoszące się do kwestii

wyłączenia Rzecznika Dyscyplinarnego oraz oddalenia wniosków dowodowych.

WSD zarzuty te rzetelnie rozważył, podając w uzasadnieniu dlaczego uznał je za

niezasadne. W pierwszej kolejności odniósł się do procedowania Okręgowego

Sądu Dyscyplinarnego w przedmiocie wniosku o wyłączenie Rzecznika

Dyscyplinarnego oraz oddalenia wniosków dowodowych obwinionego. Lektura

treści uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia pozwala na stwierdzenie, że

skarżący otrzymał w tym zakresie wyczerpującą odpowiedź. WSD przekonująco

wykazał, że Sąd pierwszej instancji zasadnie oddalił wnioski dowodowe o

dopuszczenie dowodu z opinii biegłego rzeczoznawcy celem stwierdzenia, czy

6

prawidłowa była wycena wywłaszczonej działki prowadząca do wypłaty

odszkodowania oraz dowodu z zeznań świadka K. G. na okoliczność właściwości

pokrzywdzonego T. K., jako że nie miały one znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy

dyscyplinarnej. Za trafne uznał też ten Sąd rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji

o nieuwzględnieniu wniosku o wyłączenie Rzecznika Dyscyplinarnego, skoro

wnioskodawca nie przedstawił żadnych dowodów świadczących o braku jego

bezstronności. Ponowne podnoszenie tej problematyki w kasacji, bez choćby próby

wykazania uchybień w ocenie dokonanej przez WSD, nie może przynieść

spodziewanego rezultatu.

WSD należycie odniósł się także do innych kwestii, które skarżący eksponuje

w kasacji. I tak, odwołując się do wyjaśnień obwinionego i jego przyznania, że

przygotował i podpisał odpowiedź na pozew w sprawie Sądu Okręgowego w […] o

sygn. akt I C …/11 oraz do tego, że złożył w tej sprawie zeznania w charakterze

świadka, za prawidłowe uznał ustalenia przyjęte przez Sąd pierwszej instancji za

podstawę ukarania obwinionego za czyn z punktu I. Jednocześnie podzielił przyjętą

przez ten Sąd ocenę prawną zachowania obwinionego, uznając że stanowi ono

przewinienie dyscyplinarne z art. 64 ust. 1 u.r.p. i art. 12 ust. 1, 2 i 3 oraz art. 22

ust. 1a KERP. Z kolei, w świetle powyższego, a także braku wypowiedzenia na

piśmie pełnomocnictwa T. K. (co również nie było przez obwinionego

kwestionowane), za trafne uznał ustalenie, że obwiniony w pewnym okresie (od 15

lipca 2009 r. do 17 listopada 2009 r.) był równocześnie pełnomocnikiem

pokrzywdzonego i A. Ż., co oczywiście nie jest dopuszczalne - stanowi delikt

dyscyplinarny określony w art. 64 ust. 1 u.r.p. oraz art. 6 ust. 1 i art. 20 ust. 1

KERP. WSD odniósł się więc do tych, rzekomo pominiętych kwestii

dopuszczalności bycia przez obwinionego pełnomocnikiem obu podmiotów oraz

świadkiem procesie, w którym jednocześnie był pełnomocnikiem pozwanego a

wcześniej T. K. – powoda.

W świetle powyższego, zarzuty kasacji adresowane do orzeczenia WSD w

części utrzymującej w mocy rozstrzygnięcia zawarte w pkt. I i III orzeczenia

Okręgowego Sądu Dyscyplinarnego okazały się bezzasadne w stopniu oczywistym.

Dlatego kasację w tym zakresie, jako oczywiście bezzasadną, oddalono (pkt. II

wyroku). Natomiast badanie zasadności zarzutu kasacji odnoszącego się do czynu

7

z pkt. IV orzeczenia Sądu pierwszej instancji jest bezprzedmiotowe z powodów, o

których w dalszej części uzasadnienia.

W tym zakresie kasacja nie podlegała oddaleniu, gdyż Sąd Najwyższy

rozpoznając ten nadzwyczajny środek zaskarżenia, z urzędu stwierdził uchybienie,

stanowiące bezwzględną przyczynę odwoławczą.

Zgodnie z art. 536 k.p.k. w zw. z art. 741

pkt 1 u.r.p., Sąd Najwyższy

rozpoznaje kasacje w sprawach dyscyplinarnych radców prawnych w granicach

zaskarżenia i podniesionych zarzutów, a w zakresie szerszym m.in. w wypadkach

określonych w art. 439 k.p.k. Wypadek określony w art. 439 k.p.k. w zw. z art. 536

k.p.k. zachodzi również wtedy, gdy sąd odwoławczy, wbrew nakazowi

wynikającemu z art. 439 k.p.k., nie uchylił orzeczenia sądu pierwszej instancji

dotkniętego takim uchybieniem.

Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, jako że WSD

utrzymał w mocy orzeczenie Okręgowego Sądu Dyscyplinarnego, które w części

dotyczącej czynu z pkt. II, dotknięte było uchybieniem stanowiącym ujemną

przesłankę procesową w postaci przedawnienia karalności, a więc tzw.

bezwzględną przyczyną odwoławczą z art. 439 § 1 pkt 9 k. p. k. w zw. z art. 17 § 1

pkt 6 k.p.k.

Stosownie do treści art. 70 ust. 2 u.r.p. (w dacie orzekania w pierwszej

instancji i instancji odwoławczej – art. 70 ust. 3a u.r.p.) w razie wszczęcia

postępowania dyscyplinarnego przed upływem terminu, o którym mowa w ust. 1 (co

do zasady – 3 lata od chwili popełnienia przewinienia), karalność przewinienia

dyscyplinarnego ustaje, jeżeli od czasu jego popełnienia upłynęło pięć lat.

Porównanie dat popełnienia przypisanych obwinionemu przewinień

dyscyplinarnych, daty wszczęcia postępowania dyscyplinarnego (11 lipca 2012 r.) i

dat orzekania (w pierwszej instancji – 12 września 2013 r., w instancji odwoławczej

– 30 września 2014 r.) pozwala stwierdzić, że karalność przewinienia

dyscyplinarnego przypisanego obwinionemu w pkt. IV orzeczenia Sądu pierwszej

instancji (popełnionego w listopadzie 2008 r.) ustała w listopadzie 2013 r. Natomiast

przedawnienie karalności przewinienia dyscyplinarnego z pkt. II nastąpiło w dniu 10

października 2012 r., a więc przed wydaniem orzeczenia przez Okręgowy Sąd

Dyscyplinarny. Skoro bowiem Sąd pierwszej instancji uznał obwinionego, w ramach

8

zarzucanego mu przewinienia dyscyplinarnego, za winnego czynu polegającego na

zawarciu w dniu 10 października 2007 r. umowy zlecenia, to w dacie wyrokowania,

a więc w dniu 12 września 2013 r., postępowanie dyscyplinarne w tym zakresie

podlegało umorzeniu (10 października 2007 r. plus 5 lat = 10 października 2012 r.).

Tylko na marginesie zauważyć trzeba, że skoro czas popełnienia czynu

zarzuconego przez Rzecznika Dyscyplinarnego w pkt. II był określony inaczej –

obwiniony miał być związany umową zlecenia z T. K. w okresie od 10 października

2007 r. „do dnia dzisiejszego”, to brak było podstaw do przyjęcia, że do

przedawnienia karalności tego przewinienia doszło przed wszczęciem

postępowania dyscyplinarnego.

Wyższy Sąd Dyscyplinarny rozpoznając sprawę w postępowaniu

odwoławczym powinien był dostrzec to uchybienie i niezależnie od granic

zaskarżenia i podniesionych zarzutów uchylić zaskarżone orzeczenie w odniesieniu

do czynu przypisanego obwinionemu punkcie II i postępowanie w tym zakresie

umorzyć na podstawie art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k. w zw. z art. 741

pkt 1 u.r.p. Takie

samo rozstrzygnięcie powinien był też podjąć w odniesieniu do przewinienia

dyscyplinarnego przypisanego obwinionemu w pkt IV, jako że już po wydaniu

orzeczenia przez Sąd dyscyplinarny pierwszej instancji – w listopadzie 2013 r.

nastąpiło przedawnienie jego karalności. Skoro tego nie uczynił, w obu wypadkach

prawomocne orzeczenie obarczone jest uchybieniem w postaci nieuwzględnienia

ujemnej przesłanki procesowej z art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k. Stwierdzenie tego

uchybienia obliguje do uchylenia orzeczenia sądów obydwu instancji w tym

zakresie i umorzenia postępowania na podstawie art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k.

Kierując się powyższym, Sąd Najwyższy na podstawie art. 536 k.p.k. w zw. z

art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k. w zw. z art. 741

pkt 1 u.r.p.

orzekł jak w punkcie I wyroku. O kosztach procesu za postępowanie kasacyjne – w

tych częściach, w których postępowanie dyscyplinarne zostało umorzone -

rozstrzygnięto na podstawie art. 632 pkt 2 k.p.k. w zw. z art. 634 k.p.k., zaś o

kosztach postępowania przed Sądami pierwszej i drugiej instancji – obciążając nimi

odpowiednio Okręgową Izbę Radców Prawnych i Krajową Izbę Radców Prawnych -

na podstawie art. 706

ust. 2 u.r.p.

9

Przez niedopatrzenie Sąd kasacyjny nie zawarł w części dyspozytywnej

wyroku rozstrzygnięcia o zwolnieniu A. P. – na podstawie art. 624 § 1 k.p.k. w zw. z

art. 741

pkt 1 u.r.p. – od ponoszenia kosztów postępowania w pozostałej części, tj.

w tej, w której na skutek oddalenia kasacji nie zostało wzruszone orzeczenie

przypisujące obwinionemu odpowiedzialność dyscyplinarną. Taka jednak była

intencja Sądu kasacyjnego, albowiem w sytuacji, gdy uchylono prawomocne

orzeczenie i umorzono postępowanie w odniesieniu do tych zarzutów, które

cechowały się największym stopniem naganności (w szczególności zarzut z pkt.

IV), za takim rozstrzygnięciem przemawiały względy słuszności. Niezależnie od

tego, że rozstrzygnięcie w tym przedmiocie nie zostało wprowadzone do części

dyspozytywnej wyroku, treść jego pkt. III nie pozwala na egzekwowanie od

obwinionego kosztów postępowania w jakiejkolwiek części, a zatem omówione

uchybienie nie wpływa na sytuację prawną obwinionego.