III CSK 396/14

Sygn. akt III CSK 396/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 18 czerwca 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Zbigniew Kwaśniewski (przewodniczący)

SSN Wojciech Katner (sprawozdawca)

SSN Marta Romańska

w sprawie z powództwa Przedsiębiorstwa Produkcyjno-Usługowego

"T." sp. z o.o. w S.

przeciwko J. R.

o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 18 czerwca 2015 r.,

skargi kasacyjnej pozwanej

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 18 lutego 2014 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania wraz

z rozstrzygnięciem o kosztach postępowania kasacyjnego.

2

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 18 lutego 2014 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację pozwanej

J. R. od wyroku Sądu Okręgowego w K. z dnia 9 kwietnia 2013 r., mocą którego

uznana została za bezskuteczną w stosunku do Przedsiębiorstwa Produkcyjno-

Usługowego „T.” spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w S. czynność prawna

darowizny dotyczącej przeniesienia własności przez ojca pozwanej R. R. na rzecz

pozwanej ½ udziału w nieruchomości położonej w miejscowości B. Jak Sąd ustalił,

darowizna ta miała na celu uniemożliwienie egzekucji dwóch wierzytelności

przysługujących stronie powodowej wobec R. R., a wynikających z wyroków

sądowych o łącznej wartości ponad 127 500 złotych z odsetkami ustawowymi

określonymi w tych wyrokach. Dokonując oceny prawnej Sąd pierwszej instancji

uznał, że zostały po stronie pozwanej spełnione przesłanki określone w art. 527 i

529 k.c. W wyniku rozpoznanej apelacji podzielił tę ocenę Sąd Apelacyjny,

uzupełniając ustalenia faktyczne na podstawie znajdujących się w aktach sprawy

dokumentów i zeznań osób przesłuchanych w sprawie. W szczególności, zdaniem

Sądu drugiej instancji pozwana nie wykazała żadnych składników majątku swego

ojca, co do których strona powodowa mogłaby prowadzić skuteczną egzekucję

należności. Chybiony był także zarzut niezastosowania w sprawie art. 5 k.c.

W skardze kasacyjnej pozwana zarzuciła Sądowi drugiej instancji

naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 379 pkt 2 w związku z art. 86, art.

87 § 1 oraz art. 89 § 1 w związku z art. 316 § 1 i art. 391 § 1 k.p.c. w związku z art.

204 § 1 k.s.h. przez dopuszczenie do reprezentacji strony powodowej w toku

rozprawy osoby do tego nieupoważnionej; art. 379 pkt 5 w związku z art. 203 § 1,

art. 227, art. 229, art. 316 § 1 i art. 391 § 1 k.p.c. przez pozbawienie strony

powodowej (chodzi zapewne o stronę pozwaną) możności obrony jej praw oraz

wydania rozstrzygnięcia w sprawie, mimo że powód cofnął pozew; art. 381, art. 382,

art. 227, art. 233 § 1, art. 236 w związku z art. 391 § 1 k.p.c. przez całkowite

pominięcie dowodu zgłoszonego w piśmie procesowym powoda, dotyczącym cesji

wierzytelności wobec strony powodowej. Skarżąca działająca przez pełnomocnika

z urzędu wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy

3

do ponownego rozpoznania oraz przyznanie pełnomocnikowi wynagrodzenia

za udzielenie pozwanej nieopłaconej pomocy prawnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Ze znajdującej się w aktach sprawy informacji Krajowego Rejestru

Sądowego - Rejestru Przedsiębiorców z dnia 30.11.2012 r. (nie ma w aktach

nowszej informacji) wynika, że spółka, będąca powodem w sprawie ma trzech

wspólników: C.H. W. „W.” Sp. z o.o. z siedzibą w K., posiadającą 354 udziały w

łącznej wysokości 35 400 złotych, R. R., mającego 1062 udziały o łącznej

wysokości 106 200 złotych i Z. J., mającego 172 udziały o łącznej wysokości

17 200 złotych. Zarząd firmy na dzień sporządzenia informacji stanowili: Z. J., jako

prezes zarządu i J. L., jako wiceprezes zarządu.

Z protokołu rozprawy rozpoznawanej w pierwszej instancji przez Sąd

Okręgowy w K. z dnia 3 grudnia 2012 r. wynika, że powodową Spółkę

reprezentował wykazany w Informacji KRS prezes Z. J., który oświadczył, że

wprawdzie został odwołany z funkcji, ale toczy się postępowanie o uchylenie

uchwały wspólników w sprawie tego odwołania.

Z kolei, z pisma podpisanego przez Prezesa Zarządu R. R., skierowanego

przez powodową Spółkę do Sądu Apelacyjnego dnia 12 lutego 2014 r. wynika, że

zarząd powodowej Spółki jest jednoosobowy i uchwałą Zgromadzenia Wspólników

z dnia 4 października 2013 r. - Prezesem tego jednoosobowego Zarządu został

wspólnik R. R., a Z. J. w zarządzie już nie jest. Na dowód został przedłożony odpis

uchwały Zgromadzenia Wspólników. Z tego samego pisma wynika także, że Prezes

Zarządu R. R. wypowiedział z dniem 12 lutego 2014 r. pełnomocnictwo udzielone

Kancelarii Radców Prawnych W. P. s.c. reprezentujących Spółkę w niniejszej

sprawie. W tym samym piśmie z dnia 12 lutego 2014 r. Prezes R. R. poinformował

Sąd Apelacyjny, że zobowiązania wynikające z wyroków sądowych na kwotę

13 255 złotych i 114 396 złotych (w zaskarżonym wyroku jest o 10 złotych mniej)

zostały wobec powoda spełnione wskutek potrącenia z wierzytelności nabytych

drogą cesji z dnia 6 listopada 2013 r. przez wspólnika R. R. od wspólniczki CHW

W. sp. z o.o. (dowodem jest dołączona umowa cesji). O możliwości dokonania tego

potrącenia R. R., przesłuchiwany w charakterze świadka informował Sąd pierwszej

4

instancji na rozprawie dnia 3 grudnia 2012 r., jak twierdzi w piśmie z dnia 12 lutego

2014 r. i jak wynika to z protokołu tej rozprawy (k. 317-319).

Nabycie wierzytelności i potrącenie, jak wyjaśnia w tym samym piśmie R. R.

stało się możliwe dopiero w listopadzie 2013 r., gdyż Z. J. był wierzycielem

osobistym CHW W. sp. z o.o. oraz zajął zobowiązania (chodzi zapewne o

wierzytelności) wobec powodowej Spółki już w 2004 r. i mimo że nie prowadził

egzekucji uniemożliwiał wnoszonymi zażaleniami na postanowienia komornika

umorzenie postępowania egzekucyjnego. Skuteczne umorzenie stało się możliwe

dopiero z końcem 2012 r. i to otworzyło możliwość dokonania cesji oraz

potwierdzenia wcześniejszych cesji.

Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 18 lutego

2014 r. nie wynika, aby w ogóle rozpatrywał i wziął pod uwagę treść pisma strony

powodowej z dnia 12 lutego 2014 r., a także aby żądał przedłożenia przez

powodową Spółkę aktualnej informacji z KRS. Pominął również wnioski zawarte

w tym piśmie, mimo że przed wydaniem wyroku należało je zweryfikować,

gdyż mają postać tożsamą z cofnięciem pozwu, choć wprost to nie zostało

wyrażone. Gdyby jednak tak było, to sprawa mogłaby się okazać bezprzedmiotowa,

a w szczególności mogłyby przestać być aktualne dowodzone przed Sądem

Okręgowym przesłanki akcji pauliańskiej.

Wymagała jednak zbadania kwestia cesji wierzytelności i jej skuteczności

wraz z potrąceniem, skoro została przedstawiona odpowiednia umowa.

W kontekście tego należało również ustalić, czy nie ma w dość pogmatwanych

okolicznościach sprawy, jej powiązaniach rodzinnych i skupienia wszystkich decyzji

powodowej Spółki w rękach wspólnika R. R., jednocześnie dłużnika w podstawach

wszczętego w tej sprawie postępowania, a obecnie także jednoosobowego zarządu

Spółki, przesłanek wskazujących na działania tego wspólnika zmierzające do

wyrządzenia szkody powodowej Spółce. Gdyby tak się okazało, to mogłoby z kolei

potwierdzić zasadność skargi pauliańskiej. Wymaga to jednak uzupełnienia ustaleń

faktycznych i dokonania wtedy odpowiedniej oceny prawnej.

Ponadto, należało ocenić twierdzenia powoda odnośnie do niewłaściwej

reprezentacji powodowej Spółki przed Sądem Apelacyjnym. Mogą one z kolei

5

prowadzić do wniosku o nieważności postępowania apelacyjnego na podstawie art.

379 pkt 2 k.p.c. Jednakże nie można tego stwierdzić nie mając w aktach sprawy

aktualnego i mającego moc prawną na dzień wyrokowania odpowiedniego

dokumentu z Krajowego Rejestru Sądowego.

Z tych wszystkich podniesionych uchybień Sądu Apelacyjnego wynika,

że trafne są zarzuty skarżącej co do naruszenia powołanych przez nią przepisów

prawa procesowego, co skutkuje na podstawie art. 39814

k.p.c. uchyleniem

zaskarżonego wyroku i przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania wraz

z rozstrzygnięciem o kosztach postępowania kasacyjnego, w tym o kosztach

nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej pozwanej z urzędu (art. 108 § 2 w związku

z art. 391 § 1 i art. 39821

k.p.c.).