I CSK 571/14

Sygn. akt I CSK 571/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 17 czerwca 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Marian Kocon (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Irena Gromska-Szuster

SSN Krzysztof Strzelczyk

w sprawie z powództwa J. K.

przeciwko Spółdzielni Pracy "G." w W.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 17 czerwca 2015 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 29 listopada 2013 r.,

uchyla zaskarżony wyrok w pkt. 1 w części oddalającej

apelację strony pozwanej oraz w pkt. 2 i w tym zakresie

przekazuje sprawę Sądowi Apelacyjnemu

do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach

postępowania kasacyjnego.

2

UZASADNIENIE

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 29 listopada 2013 r. oddalił apelację

pozwanej Spółdzielni Pracy „G.” od wyroku Sądu Okręgowego w W. z dnia 27

grudnia 2012 r. zasądzającego od pozwanej na rzecz powoda J. K. kwotę

838860,52 zł przy ustaleniu, że kwota ta została już przez powoda

wyegzekwowania.

Sąd Apelacyjny ustalił, że J. K. był zatrudniony w pozwanej Spółdzielni od 3

kwietnia 1995 r., i że w dniu 25 kwietnia 1995 r. złożył deklarację członkowską i

zadeklarował 1200 udziałów po 5 zł o ogólnej wartości 6000 zł, oraz że w ciągu

całego trwania stosunku członkostwa na poczet udziałów potrącono z jego

wynagrodzenia 9290,17 zł. W dniu 11 maja 2002 r. Walne Zgromadzenie

Spółdzielni zatwierdziło bilans na 2011 r., zgodnie z którym stan udziałów powoda

wynosił 830519,48 zł. Taki ich stan wynikał z podejmowanych przez Walne

Zgromadzenie na przestrzeni lat (1996 - 2002) uchwał o podziale nadwyżki

bilansowej i przeznaczeniu jej części na udziały z przeznaczeniem na przejściowe

finansowanie inwestycji. Zdaniem Sądu Apelacyjnego uchwały te powodowały

zasilenie funduszu udziałowego i były z punktu widzenia indywidualnych praw

majątkowych członków czynnościami prawnymi, które zrodziły określone

uprawnienia po ich stronie, tj. zasilenie funduszu udziałowego o kwoty z podziału

nadwyżek bilansowych, a co za tym idzie powiększenie stanu udziałów członków

pozwanej, w tym powoda.

Uchwałą Rady Nadzorczej nr 1/2002 powód został wykluczony

z członkostwa w pozwanej Spółdzielni o czym został powiadomiony pismem z dnia

15 października 2002 r. zawierającym również pouczenie o możliwości wniesienia

odwołania do Walnego Zgromadzenia.

Skarga kasacyjna pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego - oparta na

obu podstawach z art. 3983

k.p.c. - zawiera zarzut naruszenia art. 328 § 2 k.p.c.

w zw. z art. 386 § k.p.c., art. 75, 76, 77 § 1 pkt 1, art. 77 § 2 i 3, art. 78 prawa

3

spółdzielczego, a także art. 58 k.c., i zmierza do uchylenia tego wyroku oraz

przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Sąd Najwyższy ogranicza motywy rozstrzygnięcia do podstawowej

argumentacji, w ramach której należy zauważyć, że podług art. 78 § 1 pkt 1 prawa

spółdzielczego fundusz udziałowy tworzony jest z wpłat udziałów członkowskich,

odpisów na udziały członkowskie, z podziału nadwyżki bilansowej lub innych źródeł

określonych w odrębnych przepisach. Podziału nadwyżki bilansowej zgodnie

z art. 38 § 1 pkt 4 prawa spółdzielczego dokonuje walne zgromadzenie członków

spółdzielni. Podział ten musi być zgodny w szczególności z art. 76, art. 5 § 1 pkt 8,

art. 77 § 2 prawa spółdzielczego, a w wypadku spółdzielni pracy także z art. 183

§ 1 tej ustawy oraz postanowieniami statutu.

Trzeba podkreślić, że uchwała o podziale nadwyżki bilansowej obowiązuje

wszystkich członków spółdzielni - art. 42 § 1 prawa spółdzielczego. Jednakże

uchwała ta nie może ani uszczuplać praw członkowskich, ani nakładać na członków

obowiązków bez upoważnienia ustawy lub statutu. W świetle powyższego walne

zgromadzenie członków spółdzielni w drodze uchwały może podjąć decyzję

o przeznaczeniu części nadwyżki na zwiększenie funduszu udziałowego

spółdzielni lub/oraz części nadwyżki do podziału pomiędzy członków spółdzielni.

Przy czym swoboda walnego zgromadzenia w zakresie wyboru formy podziału

części nadwyżki bilansowej - jaka w odniesieniu do innych typów spółdzielni

jest możliwa zgodnie z art. 77 prawa spółdzielczego - doznaje istotnych ograniczeń

z mocy art. 183 § 1 prawa spółdzielczego w spółdzielniach pracy według

którego za pracę w spółdzielni członek spółdzielni otrzymuje wynagrodzenie,

na które składa się wynagrodzenie bieżące i udział w części nadwyżki bilansowej

przeznaczonej do podziału między członków zgodnie z zasadami ustalonymi

w statucie.

Jeśli walne zgromadzenie członków spółdzielni podejmie uchwałę

o przeznaczeniu części nadwyżki bilansowej na zwiększenie funduszu

udziałowego, to uchwała ta, wbrew zarzutom skargi kasacyjnej, może

stanowić samoistną i wystarczającą podstawę zaliczenia nadwyżki bilansowej

4

na udziały poszczególnych członków. Wówczas niezbędne jest jeszcze podjęcie

uchwały przez walne zgromadzenie o zmianie statutu w zakresie podwyższenia

wartości udziału członkowskiego - art. 5 § 1 pkt 3 oraz art. 38 § 1 pkt 10 prawa

spółdzielczego. Podjęcie takich uchwał nie pociąga za sobą konieczności składania

deklaracji uzupełniającej przez członków w zakresie liczby deklarowanych udziałów,

w trybie określonym w art. 16 § 2 prawa spółdzielczego, gdyż uchwały te prowadzą

do zmiany wartości udziałów, o których mowa w art. 16 § 1 tej ustawy.

Sąd Apelacyjny uznał za zasadne zasądzenie na rzecz powoda kwoty

838860,52 po ustaleniu, że Walne Zgromadzenie pozwanej Spółdzielni zatwierdziło

bilans na 2001 r., zgodnie z którym stan jego udziałów wynosił 830519,48 zł

i wynikał z podejmowanych przez Walne Zgromadzenie na przestrzeni lat 1996 -

2002 uchwał o podziale nadwyżki bilansowej i przeznaczeniu jej części na udziały,

oraz że na koniec 2002 r. ich nominalna wartość według zatwierdzonego przez

Walne Zgromadzenie sprawozdania finansowego wynosiła 885438,55 zł. Wartości

tej odpowiada 17708,77 udziałów stanowiących 12,21% udziału w funduszu

udziałowym pozwanej. Sąd Apelacyjny wyszedł z założenia, że tak ujęty w bilansie

na 2001r. i 2002 r. stan udziałów powoda przesądza o zasadności roszczenia.

Nie ustalił natomiast reguł przyznania powodowi kwot przypadających z tytułu

podziału nadwyżki bilansowej uzyskanej przez pozwaną w poszczególnych latach

w okresie od 1996 r. do 2002 r., ich wysokości, ilości udziałów członkowskich

nabytych przez niego z tych kwot w każdych z tych lat i ich wartości w każdych

z nich, co już tylko z tej przyczyny uzasadnia uchylenie zaskarżonego wyroku.

Przepisy prawa spółdzielczego oraz normy statutu spółdzielni pracy

określające uprawnienia członków spółdzielni pracy do udziału w nadwyżce

bilansowej mające charakter abstrakcyjny i generalny aby mogły funkcjonować

w praktyce, muszą mieć charakter indywidualny oraz konkretny. Indywidualizacja

i konkretyzacja uprawnień członków i pracowników spółdzielni pracy do udziału

w nadwyżce bilansowej następuje w drodze uchwały walnego zgromadzenia

zawierającej konkretne warunki dotyczące przyznania członkom i pracownikom

indywidualnych udziałów w nadwyżce bilansowej. Przeto pominięcie i nie ustalenie

reguł podziału części nadwyżki bilansowej w pozwanej Spółdzielni w latach 1996 -

2002 uniemożliwia odniesienie się Sądu Najwyższego do podnoszonej w skardze

5

kasacyjnej kwestii zakresu mocy wiążącej podjętych w tym przedmiocie uchwał, jak

i uchwał zatwierdzających sprawozdania finansowe z lata 2001 i 2002.

Z tych przyczyn Sąd Najwyższy orzekł, jak w wyroku.