III KK 138/15

Sygn. akt III KK 138/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 16 czerwca 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Rafał Malarski (przewodniczący)

SSN Kazimierz Klugiewicz (sprawozdawca)

SSN Eugeniusz Wildowicz

Protokolant Jolanta Włostowska

w sprawie S. A. i in.

skazanych z art. 264 § 2 k.k.

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 16 czerwca 2015 r.,

w trybie art. 535 § 5 k.p.k.,

kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego - na korzyść skazanych

od wyroku Sądu Rejonowego w A. dnia 30 grudnia 2014 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi

Rejonowemu w A. do ponownego rozpoznania .

UZASADNIENIE

S. A. i […]zostały oskarżone o to, że w dniu 4 października 2014 roku w

miejscowości H., działając wspólnie i w porozumieniu przekroczyły granicę państwa

wbrew przepisom z Republiki Litewskiej do Rzeczypospolitej Polskiej,

tj. o czyn z art. 264 § 2 k.k.

Sąd Rejonowy w A. wyrokiem z dnia 30 grudnia 2014 r., wszystkie

wymienione wyżej oskarżone uznał za winne popełnienia zarzucanego im czynu i

za to na podstawie art. 264 § 2 k.k. skazał każdą z nich na kary po 10 (dziesięć)

2

miesięcy pozbawienia wolności, których wykonanie warunkowo zawiesił na okresy

próby wynoszące po 2 (dwa) lata. W wyroku tym zawarto także rozstrzygnięcia co

do dowodów rzeczowych i kosztów sądowych.

Wyrok ten zapadł na posiedzeniu, w związku z dołączonymi do aktu

oskarżenia przez prokuratora, uzgodnionymi z oskarżonymi, wnioskami

przewidzianymi w art. 335 § 1 k.p.k.

Prawomocność tego wyroku stwierdzono na dzień 8 stycznia 2015 roku.

Kasację od powyższego wyroku, na korzyść wszystkich oskarżonych, wniósł

Prokurator Generalny zarzucając rażące i mające istotny wpływ na treść orzeczenia

naruszenie prawa procesowego, a mianowicie art. 343 § 7 k.p.k. w zw. z art. 335 §

1 k.p.k., polegające na uwzględnieniu wniosku prokuratora o wydanie wyroku

skazującego i orzeczenie kar uzgodnionych z oskarżonymi bez przeprowadzenia

rozprawy, pomimo braku ku temu podstaw, gdyż okoliczności popełnienia przez

oskarżone zarzucanego im przestępstwa z art. 264 § 2 k.k. budziły wątpliwości, co

obligowało sąd do nieuwzględnienia wniosku prokuratora i skierowania sprawy do

rozpoznania na zasadach ogólnych.

Prokurator Generalny wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie

sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu.

Sąd Najwyższy rozważył, co następuje.

Kasacja Prokuratora Generalnego jest zasadna i zawarty w niej postulat

uchylenia zaskarżonego wyroku Sądu Rejonowego w całości i przekazania sprawy

do ponownego rozpoznania zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do treści art. 335 § 1 k.p.k. jednym z warunków skorzystania z

przewidzianej w tym przepisie instytucji jest dokonanie w sprawie ustaleń, w świetle

których zaistnienie czynu, sprawstwo podejrzanego oraz jego wina nie budzą

wątpliwości. Zaznaczyć przy tym należy, że wątpliwości nie może budzić nie tylko

zasadnicza kwestia samego sprawstwa czynu przez określoną osobę, ale także

wszystkie te okoliczności, które są istotne dla ustaleń o zakresie odpowiedzialności

karnej sprawcy za ten czyn, w tym także właściwej jego prawno-karnej oceny.

Istnienie tej przesłanki podlega kontroli sądu, w związku z czym stwierdzenie

jakichkolwiek wątpliwości co do rodzaju i stopnia zawinienia, czy rozmiaru

wyrządzonej szkody, nakazuje przeprowadzenie postępowania dowodowego i to

3

także wówczas, gdy zostały spełnione pozostałe przesłanki wyrokowania w tym

trybie, a więc i brak sprzeciwu uprawnionych podmiotów (zob. np. wyroki Sądu

Najwyższego z dnia: 11 września 2008 r., IV KK 292/08, LEX nr 449079; 4

września 2008 r., II KK 221/08, LEX nr 449029; 20 czerwca 2007 r., III KK 129/07,

LEX nr 296706).

Nie ulega bowiem wątpliwości, że przepis art. 343 § 7 k.p.k. obliguje do

dokonania kontroli – tak formalnej, jak i merytorycznej – poprawności złożonego w

trybie art. 335 § 1 k.p.k. wniosku. O ile więc jej następstwem jest stwierdzenie

nierespektowania przez taki wniosek wymogów ustawowych, to sprawa podlega

rozpoznaniu na zasadach ogólnych.

Odnosząc te rozważania do realiów zaistniałych w niniejszej sprawie nie

sposób nie zauważyć, że owe standardy konieczne dla możliwości orzekania we

wskazanym trybie nie zostały dochowane. Analiza złożonych w toku postępowania

przygotowawczego wyjaśnień oskarżonych, które przyznały się do nielegalnego

przekroczenia granicy między Republiką Litwy a Rzeczpospolitą Polską, prowadzi

do wniosku, że oskarżone pracowały na Litwie jako szwaczki po kilkanaście godzin

dziennie, a ich pracodawca nie dotrzymał warunków umowy co do warunków pracy,

płacy, mieszkania i opieki zdrowotnej, a nadto odebrał im paszporty, a za ich zwrot

żądał kwot wielokrotnie przekraczających ich zarobki. Oskarżone chciały wrócić do

Sri Lanki, w związku z czym zdecydowały się uciec z Litwy do Polski i poszukać

pomocy w ambasadzie Sri Lanki w Warszawie, ponieważ na Litwie nie ma

ambasady ich kraju.

Pomimo wskazywanych w wyjaśnieniach oskarżonych okoliczności Sąd

Rejonowy nie powziął wątpliwości, czy stopień społecznej szkodliwości

popełnionego przez oskarżone czynu jest wyższy niż znikomy. Na wątpliwości tego

rodzaju nie wskazał również prokurator, który najpierw dołączył do aktu oskarżenia

wnioski o skazanie oskarżonych bez przeprowadzenia rozprawy w trybie art. 335 §

1 k.p.k., a następnie – na posiedzeniu w dniu 30 grudnia 2014 r. – wniósł o

„wydanie wyroku zgodnie z wnioskiem” (k. 234a). Poza zakresem zainteresowania

Sądu Rejonowego pozostały w tym kontekście znajdujące się w aktach sprawy

kopie pism podpisanych przez Zastępcę Dyrektora Departamentu Polityki

Migracyjnej Ministerstwa Spraw Wewnętrznych informujące o tym, że oskarżone od

4

dnia 7 października 2014 r. są objęte programem wsparcia i ochrony ofiary/świadka

handlu ludźmi na rok 2014, realizowanym przez La Strada Fundację Przeciwko

Handlowi Ludźmi i Niewolnictwu oraz Stowarzyszenie „Po Moc” dla Kobiet i Dzieci

im. Marii Niepokalanej w ramach zadania publicznego pn. Prowadzenie Krajowego

Centrum Interwencyjno – Konsultacyjnego dla polskich i cudzoziemskich ofiar

handlu ludźmi (k. 94–99, t. I), a także pisma datowane na dzień 8 października

2014 r., adresowane do Zastępcy Komendanta Placówki Straży Granicznej w

Sejnach, informujące o tym, że przekazane zaświadczenia o istnieniu

domniemania, że oskarżone są ofiarami handlu ludźmi zostały zarejestrowane w SI

Pobyt pod nr […] (k. 100–105).

Uwzględniając powyższe, a także mając na względzie wyjaśnienia

oskarżonych, z których wynikało, że zostały wyprowadzone w błąd co do warunków

pracy, jaką miały wykonywać na Litwie oraz warunków socjalnych, jakie miał

zapewnić im pracodawca, a w rezultacie były zmuszone pracować w warunkach

uzasadniających określenie ich pracy jako przymusowej, z uwagi na odebranie im

paszportów, wymaganie świadczenia pracy przez kilkanaście godzin dziennie i

wypłacanie wynagrodzenia znacznie niższego od obiecanego oraz od

wynagrodzenia wypłacanego pracującym tam Litwinom, zasadnym było

stwierdzenie istnienia domniemania, iż są one ofiarami handlu ludźmi, o którym

mowa w art. 115 § 22 k.k.

Przyjęcie natomiast przez Sąd Rejonowy, że okoliczności popełnienia

przestępstwa z art. 264 § 2 k.k. przez oskarżone obywatelki Sri Lanki nie budzą

wątpliwości, stanowiło rażące naruszenie przepisu art. 343 § 7 k.p.k. Przedmiotowa

sprawa bowiem po stwierdzeniu, że istnieją wątpliwości co do stopnia społecznej

szkodliwości czynu oskarżonych, winna być skierowana do rozpoznania na

zasadach ogólnych. To z kolei czyni koniecznym uznanie, że w sprawie doszło do

rażącego naruszenia prawa w stopniu mającym istotny wpływ na treść orzeczenia.

Z powyższych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w części dyspozytywnej

wyroku.