II KK 144/15

Sygn. akt II KK 144/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 25 czerwca 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Michał Laskowski (przewodniczący)

SSN Jerzy Grubba

SSA del. do SN Stanisław Stankiewicz (sprawozdawca)

Protokolant Małgorzata Sobieszczańska

w sprawie M. K.

skazanej z 286 § 1 k.k. w zb. z art. 270 § 1 k.k w zw. z art. 11 § 2 k.k.

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k.

w dniu 25 czerwca 2015 r.,

kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego

na korzyść skazanej

od wyroku Sądu Rejonowego w W.

z dnia 2 lutego 2015 r.,

1. uchyla zaskarżony wyrok w części dotyczącej orzeczenia o

zobowiązaniu do naprawienia szkody (punkt 3);

2. obciąża Skarb Państwa wydatkami postępowania

kasacyjnego.

2

UZASADNIENIE

Prokurator Rejonowy skierował do Sądu Rejonowego w W. akt oskarżenia, w

którym oskarżył M. K. o to. że: w dniu 27 lutego 2009 r. w miejscowości Ł. w

siedzibie firmy „T."' działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej doprowadziła

do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w kwocie 3017.12 zł firmę „P. S.A.”, w

ten sposób, że używając jako autentyczne sfałszowane zaświadczenie o

zatrudnieniu wystawione przez firmę „R." zawarła dwie umowy świadczenia usług

telekomunikacyjnych o nr […] i z umów tych nie wywiązała się, czym działała na

szkodę „P. S.A.", tj. o przestępstwo z art. 286 § 1 k.k. w zb. z art. 270 § 1 k.k. w zw.

z art. 11 § 2 k.k.

Jednocześnie prokurator zamieścił w akcie oskarżenia wniosek,

sporządzony na podstawie art. 335 § 1 k.p.k., o wydanie wobec oskarżonej wyroku

skazującego bez przeprowadzenia rozprawy i orzeczenie wobec niej uzgodnionych

kar: 6 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania

na okres próby 2 lat; zobowiązania do naprawienia szkody poprzez zapłatę na

rzecz pokrzywdzonego kwoty 3.017,12 zł w ciągu 8 miesięcy od daty

uprawomocnienia się wyroku.

Wyrokiem z dnia 2 lutego 2015 r., Sąd Rejonowy w W.:

1) oskarżoną M. K. uznał za winną dokonania zarzucanego jej czynu z art. 286 § 1

k.k. w zb. z art. 270 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. i za to na podstawie art. 286 § 1

k.k. w zw. z art. 11 § 3 k.k. wymierzył jej karę 6 miesięcy pozbawienia wolności;

2) na mocy art. 69 § 1 i 2 k.k. i art. 70 § 1 pkt 1 k.k. wykonanie orzeczonej wobec

oskarżonej kary pozbawienia wolności warunkowo zawiesił na okres 2 lat próby;

3) na podstawie art. 72 § 2 k.k. zobowiązał oskarżoną do naprawienia szkody

wyrządzonej przestępstwem poprzez zapłatę na rzecz pokrzywdzonego P. S.A.

kwoty 3017.12 zł w terminie 8 miesięcy od daty uprawomocnienia się orzeczenia;

4) na podstawie art. 44 § 2 k.k. orzekł przepadek na rzecz Skarbu Państwa poprzez

pozostawienie w aktach sprawy dowodów rzeczowych wymienionych w wykazie

dowodów rzeczowych nr 1/70/09 w punktach od 1 do 5 na karcie 73 akt.

zarejestrowanych pod numerem […];

3

5) zasądził od oskarżonej na rzecz Skarbu Państwa tytułem kosztów procesu

następujące kwoty: a) 180 zł tytułem opłaty, b) 3.088.25 zł tytułem zwrotu wydatków

poniesionych od chwili wszczęcia postępowania.

Wyrok ten nie został zaskarżony przez żadną ze stron i uprawomocnił się z

dniem 10 lutego 2015 r.

Obecnie, na podstawie art. 521 § 1 k.p.k., Prokurator Generalny wniósł

kasację w tej sprawie, zaskarżając powyższy wyrok w części dotyczącej

rozstrzygnięcia zawartego w punkcie 3 orzeczenia, na korzyść M. K.

Na zasadzie art. 523 § 1 k.p.k., art. 526 § 1 i art. 537 § 1 i 2 k.p.k., autor

kasacji zarzucił: rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie

przepisów prawa karnego procesowego, a mianowicie art. 343 § 7 k.p.k. i art. 335 §

1 k.p.k., polegające na uwzględnieniu przez sąd wniosku prokuratora o wydanie

wobec M. K. wyroku skazującego bez przeprowadzenia rozprawy i wymierzenie

uzgodnionej z nią kary, w następstwie czego doszło do rażącego naruszenia

przepisu prawa karnego materialnego, a mianowicie art. 72 § 2 k.k., polegającego

na zobowiązaniu oskarżonej do naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwem,

poprzez zapłatę na rzecz pokrzywdzonego „P. S.A.” kwoty 3.017,12 zł w terminie 8

miesięcy od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, w sytuacji, gdy szkoda ta

została przez wymienioną naprawiona przed wydaniem wyroku.

W konkluzji skarżący wniósł o uchylenie wyroku w zaskarżonej części.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja Prokuratora Generalnego, wniesiona w tej sprawie na korzyść

skazanej M. K., okazała się zasadna w stopniu oczywistym, co pozwalało na jej

rozpoznanie i uwzględnienie na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k.

Autor skargi trafnie wskazał w petitum kasacji na rażące naruszenie

przepisów prawa karnego procesowego i materialnego przez sąd meriti. W

szczególności trzeba zgodzić się ze skarżącym, że złożenie przez prokuratora

wniosku o skazanie bez przeprowadzenia rozprawy - na podstawie art. 335 § 1

k.p.k. - nawet przy uwzględnieniu, że wniosek ten jest zaakceptowany przez

oskarżonego, nie zwalnia sądu od obowiązku przeprowadzenia kontroli tego

wniosku z punktu widzenia zgodności z przepisami obowiązującego prawa.

Stwierdzenie bowiem, że treść wniosku pozostaje w sprzeczności z prawem

4

materialnym lub narusza prawo procesowe, obliguje sąd meriti do wskazania

stronom konieczności dokonania odpowiednich zmian, a w wypadku braku

akceptacji dla tych modyfikacji ze strony podmiotów uprawnionych do zajmowania

stanowiska w tej materii – należy rozpoznać sprawę na zasadach ogólnych. In

concreto przedmiotem tego rodzaju kontroli powinna być także kwestia zgodności

wszystkich propozycji zawartych we wniosku z regułami obowiązującego prawa

materialnego, w tym również właściwej oceny proponowanych kar czy środków

probacyjnych. Zatem sąd meriti nie może zaakceptować warunków porozumienia

uzgodnionych wprawdzie między prokuratorem i oskarżonym, ale naruszających

przepisy prawa materialnego (vide wyroki SN z dnia 12 lipca 2012 r., III KK 429/11,

Legalis; wyrok SN z dnia 21 lutego 2013 r., V KK 14/13, LEX nr 1284782).

W realiach przedmiotowej sprawy, wniosek prokuratora o wydanie wyroku

skazującego bez przeprowadzenia rozprawy, uzgodniony z oskarżoną, jaki wpłynął

do Sądu Rejonowego w dniu 23 grudnia 2013 r., zawierał m.in. postulat nałożenia

na M. K., obowiązku naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwem, przez

zapłatę na rzecz pokrzywdzonego kwoty 3.017,12 zł. Rzecz jednak w tym, że

oskarżona w dniu 12 maja 2014 r. powiadomiła Sąd Rejonowy o naprawieniu w

całości szkody wyrządzonej przestępstwem, poprzez wpłatę kwoty 3.017,12 zł na

rzecz „P. S.A.”, jako dowód załączyła wydruki przelewów bankowych (k.332), a

dodatkowo – sam pokrzywdzony potwierdził otrzymanie stosownej wpłaty z dnia 10

kwietnia 2014 r. (k. 363). Tymczasem okoliczności tych sąd meriti nie dostrzegł i

rozpoznając wniosek prokuratora o skazanie M. K. bez przeprowadzenia rozprawy,

wyrokiem z dnia 2 lutego 2015 r. orzekł - na podstawie art. 72 § 2 k.k. – także

środek probacyjny, czym dopuścił się rażącego naruszenia tej normy prawa

karnego materialnego.

Naturalnie do celów postępowania karnego należy również uwzględnienie

prawnie chronionych interesów pokrzywdzonego (art. 2 § 1 pkt 3 k.p.k.), w tym

naprawienie już w postępowaniu karnym, gdy to możliwe, szkody wyrządzonej

przestępstwem. Trzeba przypomnieć, ze przepis art. 72 § 2 k.k. pozwala na

zobowiązanie skazanego do naprawienia szkody w całości lub w części, chyba że

orzeczono środek karny wymieniony w art. 39 pkt 5 k.k. Zobowiązanie do

naprawienia szkody nie stanowi jednak fragmentu orzeczenia o karze lub środku

5

karnym. Nie jest to, wymierzana przez sąd, w imieniu państwa dolegliwość, którą

ponieść musi sprawca w związku z popełnionym przestępstwem. Zobowiązanie do

naprawienia szkody, o którym mowa w art. 72 § 2 k.k., to w szczególności

wyrównanie straty, którą pokrzywdzony poniósł (arg. ex art. 361 § 2 k.c.). Zatem

orzeczenie w tym zakresie związane jest ściśle z rzeczywistą szkodą, jaką poniósł

pokrzywdzony i to szkodą rozumianą tak, jak w prawie cywilnym. In concreto odnosi

się ono tylko do szkody realnie wyrządzonej, a więc takiej, której nie naprawiono (w

całości lub w części). Innymi słowy, zobowiązanie do naprawienia szkody nie może

z jednej strony zmierzać do przysporzeń w majątku pokrzywdzonego, z drugiej zaś

stanowić elementu kary sensu stricto, tj. dolegliwości wymierzanej sprawcy

przestępstwa, która ma spełnić zadania określone w art. 53 k.k. (vide wyrok SN z

dnia 9 lipca 2013 r., II KK 160/13, LEX nr 1331277). Z kolei przy ustalaniu

wysokości szkody, która powstała w wyniku przestępstwa należy brać pod uwagę,

nie tylko obiektywną wartość skradzionych przedmiotów, ale również konieczne jest

uwzględnienie wartości mienia, które już zostało odzyskane przez

pokrzywdzonego.

Skoro w realiach przedmiotowej sprawy oskarżona w całości naprawiła

szkodę i to zanim wydano zaskarżony wyrok, to w tym stanie rzeczy realizacja

orzeczonego bezpodstawnie zobowiązania do naprawienia szkody – in concreto

przez zapłatę na rzecz pokrzywdzonego kwoty 3.017,12 zł - nie prowadziłaby

zatem, co oczywiste, do kompensowania szkód poniesionych przez

pokrzywdzonego przestępstwem, tylko spowodowałaby nieuprawnione

przysporzenie mu korzyści. Zatem zaaprobowanie, bez wykorzystania

przysługujących sądowi meriti uprawnień zainicjowania zmiany wadliwego wniosku

prokuratora i uwzględnienie go, mimo braku ku temu podstaw, stanowiło rażące

naruszenie przepisów prawa procesowego (art. 343 § 7 k.p.k. w zw. z art. 335 § 1

k.p.k.). Uchybienie to w konsekwencji doprowadziło do wydania wyroku z rażącym i

mającym istotny wpływ na orzeczenie naruszeniem prawa materialnego - art. 76 §

2 k.k.

Reasumując, mając na uwadze powyższe względy, zgodnie z wnioskiem

kasacji, należało uchylić zaskarżony wyrok w części orzekającej zobowiązanie M.

K. do naprawienia szkody (punkt 3), bez wydawania zbędnego w tym wypadku

6

orzeczenia następczego. Tego rodzaju postąpienie uznać należy za dopuszczalne,

a zarazem wystarczające i choć nie jest explicite wymienione w treści art. 537 § 2

k.p.k., to przemawia za nim konsekwentne i jednolite stanowisko Sądu

Najwyższego. Zatem wydany w postępowaniu kasacyjnym wyrok uchylający, in

concreto może nie zawierać orzeczenia następczego w szczególności wówczas,

gdy konieczne jest wyeliminowanie z zaskarżonego orzeczenia rozstrzygnięcia

wydanego z rażącą obrazą przepisu prawa materialnego, a eliminacja taka nie

wymaga ponownego rozpatrywania sprawy (vide wyroki SN: z dnia 10 grudnia 2002

r., V KK 317/02, LEX nr 74385; z dnia 19 października 2005 r., IV KK 199/05,

OSNwSK 2005/1/1893; z dnia 28 lutego 2008 r., III KK 454/07, LEX nr 406859; z

dnia 26 listopada 2008 r., III KK 342/08, Prok. i Pr. – wkł. 2009/4/17).

Podstawą orzeczenia o wydatkach związanych z rozpoznaniem niniejszej

kasacji był przepis art. 638 k.p.k.

Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.