II KK 171/15

Sygn. akt II KK 171/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 25 czerwca 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Michał Laskowski (przewodniczący)

SSN Jerzy Grubba

SSA del. do SN Stanisław Stankiewicz (sprawozdawca)

Protokolant Małgorzata Sobieszczańska

w sprawie Sylwestra K. Z.

skazanego z art. 278 § 1 k.k.

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 kpk

w dniu 25 czerwca 2015 r.,

kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego

na korzyść skazanego

od wyroku Sądu Rejonowego w W.

z dnia 7 października 2013 r.,

1. uchyla zaskarżony wyrok w części dotyczącej orzeczenia o

obowiązku naprawienia szkody na rzecz pokrzywdzonego H. O. w

W. w kwocie 2.606 zł (punkt IV);

2. obciąża Skarb Państwa wydatkami postępowania

kasacyjnego.

2

UZASADNIENIE

S. Z. oskarżony został o to. że:

1) w dniu 19 października 2011 r. ze sklepu H. mieszczącego się na terenie

C. w W. przy ul. P. nr […] dokonał zaboru w celu przywłaszczenia rzeczy w postaci

kurtki […], […], bluzy, bezrękawnika, polo damskie, spodnie jeans, powodując tym

straty o łącznej wartości 3.148 zł, tj. o czyn z art. 278 § 1 k.k.,

2) w dniu 25 października 2011 r. ze sklepu H. mieszczącego się na terenie

C. w W. przy ul. P. nr […] dokonał zaboru w celu przywłaszczenia rzeczy w postaci

t-shirt męski, koszuli męskiej […],[…],[…] , spodni męskich […],[…],powodując tym

straty o łącznej wartości 2.606 zł na szkodę firmy H., tj. o czyn z art. 278 § 1 k.k.

Jednocześnie, na podstawie art. 335 § 1 k.p.k., prokurator wniósł o wydanie

wyroku skazującego bez przeprowadzenia rozprawy i wymierzenie uzgodnionych z

podejrzanym, podczas przesłuchania w dniu 28 listopada 2011 r., kar i środków

karnych.

Sąd Rejonowy w W., uwzględniając złożony w trybie art. 335 § 1 k.p.k.

wniosek prokuratora, wyrokiem z dnia 7 października 2013 r., wydanym w sprawie

o sygn. akt … 1106/11, orzekł:

I. oskarżonego S. Z. uznał za winnego czynu z pkt 1 aktu oskarżenia i za to z mocy

art. 278 § 1 k.k. skazał oskarżonego i wymierzył mu karę 8 miesięcy pozbawienia

wolności;

II. oskarżonego S. Z. uznał za winnego czynu z pkt II aktu oskarżenia i za to z mocy

art. 278 § 1 k.k. wymierzył mu karę 8 miesięcy pozbawienia wolności;

III. na podstawie art. 85 k.k., art. 86 § 1 k.k. w miejsce kar jednostkowych

orzeczonych oskarżonemu w pkt I i II wyroku wymierzył oskarżonemu karę łączną

w rozmiarze 10 miesięcy pozbawienia wolności, której wykonanie na podstawie art.

69 § 1 i § 2 k.k., art. 70 § 1 pkt 1 k.k. warunkowo zawiesił na okres 2 lat próby;

IV. na podstawie art. 46 § 1 k.k. orzekł wobec oskarżonego obowiązek naprawienia

szkody wyrządzonej przestępstwami w całości poprzez zapłatę na rzecz pokrzywdzonej

firmy H., kwoty 3.148 złotych oraz kwoty 2.606 złotych;

V. na podstawie art. 230 § 2 k.p.k. zwrócił firmie H. dowód rzeczowy opisany w wykazie

pod poz. 1 w postaci płyty CD-R, zarejestrowanej za numerem […] po stwierdzeniu jego

zbędności dla postępowania karnego;

3

VI. na podstawie art. 627 k.p.k. zasądził od oskarżonego na rzecz Skarbu Państwa

koszty sądowe w kwocie 270 zł w tym kwotę 180 zł tytułem opłaty.

Wyrok nie został zaskarżony przez żadną ze stron i uprawomocnił się z

dniem 15 października 2013 r.

Obecnie, na podstawie art. 521 § 1 k.p.k., Prokurator Generalny wniósł

kasację w tej sprawie, zaskarżając powyższy wyrok w części dotyczącej

rozstrzygnięcia zawartego w punkcie IV wyroku, w zakresie nałożonego obowiązku

naprawienia szkody na rzecz pokrzywdzonego H. w W. w kwocie 2.606 zł, na

korzyść oskarżonego S. Z.

Na zasadzie art. 523 § 1 k.p.k., art. 526 § 1 i art. 537 § 1 i 2 k.p.k. oraz art.

572 k.p.k. autor kasacji zarzucił: rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku

naruszenie przepisów prawa procesowego, a mianowicie art. 343 § 7 k.p.k. w zw. z

art. 335 § 1 k.p.k. skutkujące rażącym naruszeniem art. 46 § 1 k.k., polegające na

uwzględnieniu zawartego w akcie oskarżenia wadliwego z racji nieprecyzyjności

wniosku prokuratora i orzeczeniu w pkt IV wyroku obowiązku naprawienia szkody,

poprzez zapłatę na rzecz pokrzywdzonego H. kwoty 2.606 zł w sytuacji, gdy

zabrane w celu przywłaszczenia na szkodę pokrzywdzonego mienie opisane w pkt

2 części wstępnej wyroku zostało odzyskane w całości w stanie nienaruszonym.

W oparciu o tak sformułowany zarzut skarżący wniósł o uchylenie wyroku w

zaskarżonej części.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja wniesiona w tej sprawie na korzyść skazanego S. Z. okazała się

oczywiście zasadna, co przemawiało za rozpoznaniem jej na posiedzeniu - w trybie

art. 535 § 5 k.p.k. - a w konsekwencji także za uwzględnieniem sformułowanego w

niej zarzutu oraz wniosku.

Autor skargi trafnie wskazał w petitum kasacji na jednoznaczne naruszenie

przepisów prawa karnego procesowego i materialnego, przez sąd meriti orzekający

w tej sprawie. W szczególności trzeba zgodzić się ze skarżącym, że złożenie przez

prokuratora wniosku o skazanie bez przeprowadzenia rozprawy - na podstawie art.

335 § 1 k.p.k. – nawet przy uwzględnieniu, że wniosek ten jest zaakceptowany

przez oskarżonego, nie zwalnia sądu od przeprowadzenia kontroli tego wniosku z

punktu widzenia zgodności z przepisami obowiązującego prawa. Stwierdzenie

4

bowiem, że treść wniosku pozostaje w sprzeczności z prawem materialnym lub

narusza prawo procesowe, obliguje sąd meriti do wskazania stronom konieczności

dokonania odpowiednich zmian, a w wypadku braku akceptacji dla tych modyfikacji

ze strony podmiotów uprawnionych do zajmowania stanowiska w tej materii –

prowadzi do skierowania sprawy na drogę rozpoznania na zasadach ogólnych (vide

wyrok SN z dnia 21 lutego 2013 r., V KK 14/13, LEX nr 1284782).

W realiach przedmiotowej sprawy, wniosek prokuratora o wydanie wyroku

skazującego bez przeprowadzenia rozprawy, uzgodniony z oskarżonym, zawierał

m.in. postulat nałożenia na S. Z., na podstawie art. 46 § 1 k.k., obowiązku

naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwem. Rzecz jednak w tym, że

zaproponowany obowiązek naprawienia szkody na rzecz H. w W., w zakresie

czynu II z aktu oskarżenia, był bezpodstawny w sytuacji odzyskania utraconego

mienia przez pokrzywdzonego. Jak bowiem wynika z zeznań świadka P. P.,

pracownika H., a także protokołu zwrotu rzeczy do sklepu, pokrzywdzony w całości

i w stanie nieuszkodzonym odzyskał odzież skradzioną w dniu 25 października

2011 r. (vide k.12 i 22 akt IV K 1106/11). Sytuacja tego rodzaju stała zatem na

przeszkodzie orzekaniu w procesie karnym w niniejszej sprawie o obowiązku

naprawienia szkody, przez zapłatę na rzecz pokrzywdzonej firmy H. kwoty 2.606 zł

(vide punkt IV wyroku). Skoro bowiem szkoda została w części naprawiona,

oczywistym jest, że obowiązek orzekany na podstawie art. 46 § 1 k.k. może

dotyczyć tylko tej jej części, która naprawiona nie została, gdyż regulacja ta ma na

celu odtworzenie stanu sprzed powstania szkody i nie może prowadzić do

bezpodstawnego wzbogacenia pokrzywdzonego.

Naturalnie do celów postępowania karnego należy również uwzględnienie

prawnie chronionych interesów pokrzywdzonego (art. 2 § 1 pkt 3 k.p.k.), w tym

naprawienie już w postępowaniu karnym, gdy to możliwe, szkody wyrządzonej

przestępstwem. Obowiązek naprawienia szkody, przewidziany w unormowaniu art.

46 § 1 k.k., choć stanowi środek karny, nie ma charakteru represji i zmierza jedynie

do wyrównania straty, która wynikła z przestępstwa. Zatem odnosi się on tylko do

szkody realnie wyrządzonej, a więc takiej, której nie naprawiono (w całości lub w

części). Naprawienie szkody, o którym mowa w art. 46 § 1 k.k., to w szczególności

wyrównanie straty, którą pokrzywdzony poniósł (arg. ex art. 361 § 2 k.c.).

5

Orzeczenie w tym zakresie związane jest bowiem ściśle z rzeczywistą szkodą jaką

poniósł pokrzywdzony i dlatego, jak już wyżej podniesiono, nie może ono prowadzić

do przysporzeń w majątku tego ostatniego. Z kolei przy ustalaniu wysokości

szkody, która powstała w wyniku przestępstwa należy brać pod uwagę, nie tylko

obiektywną wartość skradzionych przedmiotów, ale również konieczne jest

uwzględnienie wartości skradzionego mienia, które zostało odzyskane przez

pokrzywdzonego, o ile naturalnie przedmioty odzyskane nie zostały zniszczone,

uszkodzone, czy też zużyte. Słowem sąd karny musi uwzględnić w chwili

wyrokowania rozmiary już pokrytej szkody, w szczególności zaś wartość uprzednio

odzyskanego w stanie niepogorszonym mienia (vide wyrok SN z dnia 29 marca

2011 r., III KK 392/10, LEX nr 794161). Tymczasem Sąd Rejonowy w W. nie

uwzględnił faktu odzyskania przez pokrzywdzonego i to bezpośrednio po czynie,

odzieży skradzionej w dniu 25 października 2011 r. W tym stanie rzeczy realizacja

orzeczonego bezpodstawnie obowiązku na rzecz H. w W. – in concreto przez

zapłatę kwoty 2.606 zł - nie prowadziłaby zatem, co oczywiste, do kompensowania

szkód poniesionych przez pokrzywdzonego przestępstwem, tylko spowodowałaby

nieuprawnione przysporzenie mu korzyści.

W świetle przedstawionych okoliczności należy przyznać rację Prokuratorowi

Generalnemu, że zaaprobowanie, bez wykorzystania przysługujących sądowi meriti

uprawnień zainicjowania zmiany wadliwego wniosku prokuratora i uwzględnienie

go, mimo braku ku temu podstaw, stanowiło rażące naruszenie przepisów prawa

procesowego (art. 343 § 7 k.p.k. w zw. z art. 335 § 1 k.p.k.), zaś w konsekwencji

uchybienie to doprowadziło do wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia z rażącym i

mającym istotny wpływ na orzeczenie naruszeniem prawa materialnego - art. 46 §

1 k.k.

Reasumując, mając na uwadze powyższe względy, zgodnie z wnioskiem

kasacji, należało uchylić zaskarżony wyrok w części orzekającej obowiązek S. Z. do

naprawienia szkody na rzecz pokrzywdzonego H. w W. w kwocie 2.606 zł (punkt

IV), bez wydawania zbędnego w tym wypadku orzeczenia następczego. Tego

rodzaju postąpienie uznać należy za dopuszczalne, a zarazem wystarczające i

choć nie jest explicite wymienione w treści art. 537 § 2 k.p.k., to przemawia za nim

konsekwentne i jednolite stanowisko Sądu Najwyższego. Mianowicie wydany w

6

postępowaniu kasacyjnym wyrok uchylający, może nie zawierać orzeczenia

następczego in concreto wówczas, gdy konieczne jest wyeliminowanie z

zaskarżonego orzeczenia rozstrzygnięcia wydanego z rażącą obrazą przepisu

prawa materialnego, a eliminacja taka nie wymaga ponownego rozpatrywania

sprawy (vide wyroki SN: z dnia 10 grudnia 2002 r., V KK 317/02, LEX nr 74385; z

dnia 19 października 2005 r., IV KK 199/05, OSNwSK 2005/1/1893; z dnia 28

lutego 2008 r., III KK 454/07, LEX nr 406859; z dnia 26 listopada 2008 r., III KK

342/08, Prok. i Pr. – wkł. 2009/4/17).

Podstawą orzeczenia o wydatkach związanych z rozpoznaniem niniejszej

kasacji był przepis art. 638 k.p.k.

Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.