III CZP 33/15

Sygn. akt III CZP 33/15

UCHWAŁA

Dnia 25 czerwca 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Iwona Koper (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Mirosław Bączyk

SSN Anna Owczarek

Protokolant Bożena Kowalska

w sprawie z powództwa R. Niestandaryzowanego Sekurytyzacyjnego Funduszu

Inwestycyjnego Zamkniętego z siedzibą w K.

przeciwko E. L.

o zapłatę,

po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym

w dniu 25 czerwca 2015 r.

zagadnienia prawnego

przedstawionego przez Sąd Okręgowy w P.

postanowieniem z dnia 17 marca 2015 r.,

"Czy po przekazaniu sprawy przez sąd prowadzący elektroniczne

postępowanie upominawcze do sądu właściwości ogólnej pozwanego

na podstawie przepisu art. 50533

§ 1 k.p.c. dopuszczalne jest

wzywanie powoda, na podstawie przepisu art. 130 § 1 k.p.c., do

usunięcia braków formalnych pozwu poprzez przedłożenie odpisu

pozwu wraz z załącznikami oraz poprzez złożenie pozwu na

urzędowym formularzu (gdy sprawa rozpoznawana jest

w postępowaniu uproszczonym), w terminie tygodniowym, pod

rygorem zwrotu pozwu?"

podjął uchwałę:

Po przekazaniu sprawy przez sąd prowadzący elektroniczne

postępowanie upominawcze do sądu właściwości ogólnej na

podstawie art. 50533

§ 1 k.p.c. nie wzywa się powoda na

podstawie art. 130 § 1 k.p.c. do usunięcia braków formalnych

pozwu przez przedłożenie odpisu pozwu wraz z załącznikami

oraz gdy sprawa rozpoznawana jest w postępowaniu

uproszczonym przez złożenie pozwu na urzędowym formularzu.

2

UZASADNIENIE

Przedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne

powstało przy rozpoznawaniu przez Sąd Okręgowy zażalenia powoda na

zarządzenie przewodniczącego w Sądzie Rejonowym o zwrocie wniesionego

w dniu 4 czerwca 2014 r. pozwu, którego braków, mimo wezwania powód nie

uzupełnił. Zarządzeniem tym powód został wezwany do uzupełnienia braków

pozwu w terminie siedmiu dni pod rygorem jego zwrotu przez złożenie:

podpisanego egzemplarza pozwu na urzędowym formularzu obowiązującym

w postępowaniu uproszczonym, odpisu pozwu, załączników do pozwu i odpisów

załączników, oraz wskazanie adresu strony pozwanej, a nadto w terminie

czternastu dni pod rygorem umorzenia postępowania do złożenia pełnomocnictwa,

na które powołano się w elektronicznym postępowaniu upominawczym. Sąd

Okręgowy wyraził pogląd, że w razie przekazania sprawy na podstawie art. 50533

k.p.c. z elektronicznego postępowania upominawczego do sądu właściwości

ogólnej niezbędne jest nie tylko usunięcie braków wskazanych w art. 50537

§ 1 k.p.c.

ale także, gdy pozew dotknięty jest brakami formalnymi na etapie jego wnoszenia

do e-sądu, wdrożenie procedury naprawczej na podstawie art. 130 § 1 k.p.c.

Wątpliwość Sądu Okręgowego wzbudziła natomiast rozbieżnie rozstrzygana w

praktyce sądów powszechnych kwestia dopuszczalności usuwania w trybie art. 130

§ 1 k.p.c. braków istniejących na etapie wnoszenia pozwu, lecz nie będących

brakami formalnymi w rozumieniu przepisów regulujących elektroniczne

postępowanie upominawcze, którym pozew ten wówczas podlegał. Stwierdził, że

art. 50537

k.p.c. w sposób wyczerpujący reguluje zagadnienie braków, które powód

ma uzupełnić, lecz ponadto wdrożenie procedury z art. 130 § 1 k.p.c. jest możliwe

wyłącznie w razie dostrzeżenia na tym etapie takich braków formalnych pozwu,

którymi był on dotknięty już przy jego wniesieniu w elektronicznym postępowaniu

upominawczym i które były brakami formalnymi także w świetle przepisów o tym

postępowaniu. Z drugiej strony wskazał, że zasada kontynuacji postępowania

sprzeciwia się żądaniu od powoda ponownego składania tego samego pozwu, jak

też nie ma wyraźnej podstawy prawnej dla takiego żądania. Jego brak nie

umożliwia przy tym nadania biegu sprawie lecz stanowi warunek formalny

3

podlegający uzupełnieniu. Zauważył przy tym, że niezgodne z zasadą racjonalności

byłoby dopuszczenie dwóch różnych rygorów postępowania naprawczego tj. zwrotu

pozwu i umorzenia postępowania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Elektroniczne postępowanie upominawcze nie ma autonomicznego

charakteru, gdyż zgodnie z art. art. 50528

k.p.c. stosuje się w nim przepisy

o postępowaniu upominawczym z odrębnościami wynikającymi z przepisów dla

niego właściwych. Zakres przedmiotowy tego postepowania jest związany ze

zwykłym postępowaniem upominawczym (art. 4971

do art. 505 k.p.c.), od którego

różni je głownie dokonywanie czynności procesowych sądu i stron w postaci

elektronicznej. Wszystkie decyzje procesowe w elektronicznym postępowaniu

upominawczym mają postać elektroniczną, przy użyciu systemu

teleinformatycznego za pomocą automatycznie generowanych projektów orzeczeń

i zarządzeń opartych na przygotowanych szablonach. W postępowaniu tym mogą

być obecnie dochodzone wyłącznie roszczenia, które stały się wymagalne

w okresie trzech lat przed dniem wniesienia pozwu. Postępowanie jest dwufazowe

i jeżeli nie zakończy się przed sądem elektronicznym, to dalszy jego ciąg, będący

kontynuacją postępowania, prowadzony jest przed sądem właściwości ogólnej na

ogólnych zasadach procesowych. W razie braku podstaw do wydania nakazu

zapłaty w elektronicznym postępowaniu upominawczym (art. 50534

k.p.c.),

skutecznego wniesienia sprzeciwu od wydanego nakazu zapłaty i utraty jego mocy

w całości (art. 50536

k.p.c.), jak też jego uchylenia z urzędu (art. 50534

k.p.c.)

następuje przekazanie sprawy do zwykłego postępowania przed sądem

właściwości ogólnej. W tych sytuacjach ustawa przewiduje swoiste postępowanie

„przejściowe” w celu dostosowania wniesionych w sprawie pism do wymagań

przewidzianych w postępowaniu zwykłym. Dalsze postępowanie odbywa się

z pominięciem przepisów o postępowaniach odrębnych. Sąd właściwy, któremu

przekazano sprawę uzyskuje dostęp do akt sprawy z e-sądu, w tym do pozwu

złożonego w systemie teleinformatycznym. Przepis art. 50537

k.p.c. stanowił

uprzednio, że po przekazaniu sprawy w przypadkach wskazanych w art. 50533,

50534

oraz 50536

przewodniczący wzywa powoda do usunięcia braków formalnych

pozwu oraz uzupełnienia pozwu, w sposób odpowiedni dla postępowania, w którym

4

sprawa będzie rozpoznana – w terminie dwutygodniowym od daty doręczenia

wezwania. W przypadku nieusunięcia braków formalnych pozwu sąd umarza

postępowanie. Przepis ten zmieniony został ustawą z dnia 10 maja 2013 r.

o zmianie ustawy Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2013 r., poz. 654),

która weszła w życie z dniem 7 lipca 2013 r. i stanowi obecnie w jego § 1, że po

przekazaniu sprawy w przypadkach wskazanych w art. 50533

§ 1, art. 50534

§ 1

k.p.c. oraz art. 50536

§ 1 k.p.c. przewodniczący wzywa powoda do wykazania

umocowania zgodnie z art. 68 k.p.c. zdanie pierwsze oraz dołączenia

pełnomocnictwa zgodnie z art. 89 § 1 k.p.c. zdanie pierwsze i drugie, a po

przekazaniu sprawy na podstawie art. 50533

§ 1 oraz art. 50534

§ 1 k.p.c.

dodatkowo do uiszczenia opłaty uzupełniającej od pozwu – w terminie

dwutygodniowym od daty doręczenia wezwania pod rygorem umorzenia

postępowania. W razie nieusunięcia powyższych braków pozwu sąd umarza

postępowanie. Z kolei stosownie do z art. 50537

§ 3 k.p.c., jeżeli powód uzupełni

pozew zgodnie z wymaganiami określonymi w § 1, przewodniczący wzywa

pozwanego do uzupełnienia sprzeciwu w sposób odpowiedni do postępowania,

w którym sprawa będzie rozpoznawana. Założeniem, na którym oparty jest art.

50537

k.p.c. jest kontynuacja postępowania w sprawie po stwierdzeniu braku

podstaw do wydania nakazu zapłaty w elektronicznym postępowaniu

upominawczym. Brak podstaw do wydania nakazu zapłaty (art. 50533

k.p.c.)

powoduje zakończenie elektronicznego postępowania upominawczego, lecz nie

powoduje zakończenia postępowania w sprawie.

Kwestia, jaki powinien być zakres usuwania braków formalnych pozwu na

podstawie art. 50537

§ 1 k.p.c. była przed jego nowelizacją rozstrzygana

niejednolicie. Wyrażany był pogląd, mający oparcie w ówczesnym brzmieniu

przepisu, że należy rozumieć go szeroko, a zatem powinien on obejmować

wszelkie możliwe braki formalne, których ocena powinna być dokonywana z punktu

widzenia wymagań pisma procesowego w zwykłym postępowaniu. Wskazywano,

że pozew wnoszony w elektronicznym postępowaniu upominawczym nie spełnia

wymagań z art. 187 k.p.c., gdyż nie został sporządzony w formie pisemnej, nie

został podpisany własnoręcznie przez powoda, nie zawiera załączników ani

pełnomocnictwa, w związku z tym celowe było wzywanie strony o usunięcie tych

5

braków. Według drugiego zapatrywania, usuwanie braków formalnych nie odnosiło

się do dołączania dowodów (w praktyce dokumentów), które nie mogły być

dołączone w elektronicznym postępowaniu upominawczym, warunkiem formalnym

pozwu jest bowiem jedynie to, by zawierał dowody (art. 126 § 1 pkt 3 w zw. z art.

187 § 1 k.p.c.), a nie to, aby zostały do niego dołączone. W grę wchodziło jedynie

usuwanie braku polegającego na niezałączeniu do pozwu odpisu pełnomocnictwa

i ewentualnie innych dokumentów związanych z umocowaniem przedstawiciela

ustawowego oraz organu lub osoby działającej za podmiot nie będący osobą

fizyczną. W zmienionym ustawą z dnia 10 maja 2013 r. art. 50537

k.p.c.

ustawodawca sprecyzował zakres, w jakim mają być usuwane braki formalne

pozwu. Zgodnie z jego literalnym brzmieniem zakres badania pozwu pod kątem

braków formalnych jest wąski. W obecnym stanie prawnym postępowanie

przejściowe (dostosowawcze) dotyczy wyłącznie konieczności wykazania

umocowania i dołączenia pełnomocnictwa, ewentualnie także uiszczenia opłaty

uzupełniającej od pozwu. Wezwanie do uzupełnienia tych braków następuje pod

rygorem umorzenia postępowania. Postępowanie przejściowe nie przewiduje

natomiast możliwości uzupełniania innych braków formalnych, ani fiskalnych pozwu.

Ustawa nie przewiduje dualizmu sankcji, tj. wzywania do usunięcia jednych braków

w terminie dwutygodniowym (art. 50537

k.p.c.) pod rygorem umorzenia

postępowania i jednocześnie wzywania do usunięcia innych braków w terminie

tygodniowym pod rygorem zwrotu pozwu.

Przepis art. 50537

§ 1 k.p.c., jako norma szczególna wyłącza, w razie

przekazania sprawy na podstawie art. 50533

do sądu właściwości ogólnej,

zastosowanie trybu naprawczego z art. 130 § 1 i art. 1301

§ 1 k.p.c. przez wezwanie

strony do uzupełnienia braków pozwu pod rygorem zwrotu. Postępowanie

naprawcze związane z rygorem zwrotu pisma może być stosowane wyłącznie we

wstępnej fazie postępowania tj. przed nadaniem sprawie biegu. Przeszkoda do

wydania nakazu zapłaty w rozumieniu art. 50533

k.p.c. dotyczy sytuacji, w której

postepowanie w sprawie jest wprawdzie dopuszczalne, lecz nie istnieją przesłanki

pozytywne umożliwiające wydanie nakazu zapłaty w elektronicznym postępowaniu

upominawczym lub pojawią się przesłanki negatywne. Postępowanie sądowe jest

jednak wszczęte, zaś e-sąd podejmuje czynności umożliwiające dalsze

6

procedowanie w sprawie, już z pominięciem przepisów art. 50528

do 50537

k.p.c.

Natomiast czynność przekazania sprawy do sądu właściwości ogólnej w związku ze

stwierdzeniem braku podstaw do wydania nakazu zapłaty w elektronicznym

postępowaniu upominawczym ma charakter czynności będącej nadaniem sprawie

biegu. Model elektronicznego postępowania upominawczego przyjmuje zasadę

pełnej kontynuacji postępowania zarówno w razie stwierdzenia braku podstaw do

wydania nakazu zapłaty, w razie uchylenia nakazu zapłaty z urzędu, jak i złożenia

sprzeciwu od wydanego nakazu zapłaty, a nie wszczęcia jej od nowa, gdyż sprawa

zostaje przekazana do dalszego prowadzenia. Nie jest więc możliwe powtarzanie

czynności wstępnych związanych ze stosowaniem mechanizmu walidacyjnego,

albowiem oznaczałoby nie dającą się zaakceptować konstrukcję wzywania strony

do usuwania braków uniemożliwiających nadanie sprawie biegu już po nadaniu jej

biegu.

Zwrot pozwu na podstawie art. 130 k.p.c. jak i umorzenie postępowania na

podstawie art. 50537

k.p.c. są wprawdzie następstwem nieuzupełnienia braków

pozwu, jednak cel tego uzupełnia jest odmienny, gdyż w pierwszym przypadku

chodzi o wezwanie do uzupełnienia braków w celu nadania sprawie biegu

i przesądza o skuteczności prawnej wniesionego pozwu, w drugim zaś celem tej

czynności jest kontynuacja postępowania przed sądem właściwym według

właściwości ogólnej, podczas gdy pozew wywołał już skutki prawne związane

z jego wniesieniem (uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 21 listopada

2013 r., III CZP 66/13, OSNC 20014, nr 7-8, poz. 72).

Ustawa procesowa nie przewiduje mechanizmu uzupełniania braków pozwu

w postaci nadesłania pozwu w formie pisemnej (papierowej). Na gruncie

obowiązujących przepisów nie ma podstaw do żądania, aby strona składała pozew

lub jego odpis w sytuacji, gdy dokonała już takiej czynności przy wykorzystaniu

systemu teleinformatycznego. Wymagania pozwu w elektronicznym postepowaniu

upominawczym określa art. 50532

k.p.c., a przy uwzględnieniu zasady kontynuacji

postępowania nie można żądać od strony ponownego składania tego samego

pozwu, tym razem na innym formularzu. Przepis art. 1301

§ 11

k.p.c. nie daje

podstawy do żądania dołączenia odpisu pozwu, który został skutecznie złożony do

e-sądu i opatrzony podpisem elektronicznym.

7

W interesie strony leży uzupełnienie wcześniej złożonego wcześniej pozwu

przez dołączenie wymienionych w nim dowodów w celu osiągniecia celu procesu

w postaci uwzględnienia powództwa. Powinność ta nie jest jednak obłożona

rygorem zwrotu pozwu, czy umorzenia postępowania. Powód powinien dołączyć

wskazane wcześniej dowody, mając na względzie skutki procesowe wynikające

z tzw. ciężaru wspierania postępowania (art. 6 § 2 k.p.c.) i sankcje przewidziane

w art. 207 i 217 k.p.c., których stosowanie wiąże się z rygorem pomijania

spóźnionych twierdzeń i dowodów oraz konsekwencje związane

z nieudowodnieniem swoich twierdzeń w postaci oddalenia powództwa.

Wzywanie strony do uzupełnienia braków w postaci przedłożenia odpisu

pozwu wraz z załącznikami, czy też do złożenia pozwu na urzędowym formularzu

nie byłoby uzasadnione również z tego względu, że wymagania te nie były aktualne

w chwili składania pozwu w elektronicznym postępowaniu upominawczym.

Wskazać nadto trzeba, że niezłożenie pozwu na urzędowym formularzu

wymaganym w postępowaniu uproszczonym, niedołączenie odpisu pozwu i odpisu

powołanych w nim dowodów (dokumentów) nie stanowi braku uniemożliwiającego

nadanie sprawie biegu. Nawet jednak uznanie, że mamy do czynienia

z pojawieniem się takiego braku formalnego (np. wadliwość wskazanego adresu

do doręczeń strony pozwanej), to instrumentem, który mógłby mieć wówczas

zastosowanie byłoby przewidziane w art. 177 pkt 5 k.p.c. wezwanie strony do

usunięcia tego braku pod rygorem zawieszenia postępowania (art. 177 pkt 5 k.p.c.),

a po upływie przewidzianego w ustawie terminu umorzenie postępowania.

W wypadku elektronicznego postępowania upominawczego ustawodawca, kierując

się względami ekonomii procesowej i dążeniem do przyspieszenia postępowania,

zrezygnował jednak z zawieszenia postępowania wprowadzając, szczególne

w stosunku do art. 177 pkt 5 k.p.c., unormowanie przewidujące od razu sankcję

umorzenia postępowania w razie uchybienia dwutygodniowemu terminowi do

usunięcia braków wskazanych w art. 50537

k.p.c.

Podnieść należy przy tym, że jakiekolwiek negatywne skutki procesowe

wobec strony mogą mieć zastosowanie jedynie wówczas, gdy wynika to wyraźnie

z przepisów prawa. Odnosi się to do oceny skutków nieusunięcia braków

8

formalnych (fiskalnych), co może mieć znaczenie na tle zwrotu pozwu, odrzucenia

środka odwoławczego, czy odrzucenia innego środka zaskarżenia.

Reasumując, zarówno literalna, historyczna i systemowa wykładnia art. 50533

k.p.c. i art. 53737

k.p.c. prowadzi do wniosku, że umorzenie postępowania może

nastąpić jedynie w razie nieuzupełnienia wskazanych uprzednio braków formalnych

pozwu, brak natomiast podstaw do rozszerzania tego skutku w drodze analogii do

problematyki pozostałych braków formalnych, jak również do stosowania

mechanizmu wzywania strony z art. 130 k.p.c. i art. 1301

k.p.c. pod rygorem zwrotu

pisma.

Odnosząc się do wątpliwości wyrażonych w uzasadnieniu przedstawionego

Sądowi Najwyższemu zagadnienia prawnego wskazać też trzeba, że nie ma

przeszkód, by sąd rozpoznający sprawę według właściwości ogólnej wydrukował

pozew z systemu teleinformatycznego i doręczył go stronie pozwanej. Możliwość

taką stwarza § 272 D rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia

23 lutego 2007 r. – Regulamin urzędowania sądów powszechnych (jedn. tekst Dz.

U. z 2014 r., poz. 259), zgodnie z którym sąd właściwości ogólnej otrzymuje dostęp

do elektronicznych akt poprzez swoje konto użytkownika w systemie

teleinformatycznym wraz z informacją o przekazaniu sprawy i zakłada akta sprawy

przez wydrukowanie akt prowadzonych w systemie teleinformatycznym. W razie

przekazania sprawy do sądu właściwości ogólnej na podstawie art. 50533

k.p.c. sąd

dokonuje pierwszego doręczania, zaś w wypadku uchylenia nakazu czy wniesienia

sprzeciwu wcześniejsze doręczanie było dokonane przez e-sąd.

Z tych względów podjęto uchwałę jak na wstępie.