I PK 227/14

Sygn. akt I PK 227/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 24 czerwca 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Maciej Pacuda (przewodniczący)

SSN Zbigniew Hajn (sprawozdawca)

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec

w sprawie z powództwa B. Ś.

przeciwko Zespołowi Szkół Ponadgimnazjalnych w Ż.

o uznanie wypowiedzenia umowy o pracę za bezskuteczne,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 24 czerwca 2015 r.,

skargi kasacyjnej powódki od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w P.

z dnia 22 kwietnia 2014 r.,

1. oddala skargę kasacyjną,

2. zasądza od powódki na rzecz strony pozwanej 570 (pięćset

siedemdziesiąt) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania

kasacyjnego.

2

UZASADNIENIE

Powódka B. Ś. żądała przywrócenia do pracy z dniem 1 września 2013 r.

oraz zasądzenia wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy za wrzesień i

październik 2013 r. w kwocie 8.083,40 zł.

Zgodnie z ustaleniami przyjętymi w sprawie i akceptowanymi przez Sąd

drugiej instancji, powódka była nauczycielem dyplomowanym. Z pozwanym łączyła

ją umowa o pracę. Jednocześnie została mianowana na stanowisko nauczyciela

aktem mianowania z 26 czerwca 1996 roku. Pełniła także funkcję społecznego

inspektora pracy. Pozwany pracodawca wypowiedział powódce pismem z 29 maja

2013 r. stosunek pracy z powodu częściowej likwidacji szkoły na podstawie art. 20

ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (jednolity tekst:

Dz.U. 2006 Nr 97, poz. 674 ze zm. (dalej jako „Karta Nauczyciela”). Pracodawca

zachował tryb konsultacji, określony w ust. 5a i przed dokonaniem wypowiedzenia

zawiadomił organizację związkową o zamiarze wypowiedzenia powódce stosunku

pracy z przyczyn określonych w art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela, a

organizacja związkowa nie wyraziła na to zgody. Bezsporne w przedmiotowej

sprawie jest, że w 2012 r. rozpoczął się proces likwidacji szkół wchodzących w

skład pozwanego Zespołu Szkół Ponadgimnazjalnych. Likwidacja ostatniej ze szkół

miała nastąpić 31 sierpnia 2014 r. W roku szkolnym 2013/2014 prowadzona była

tylko jedna klasa III będąca ostatnią klasą likwidowanego zespołu szkół. W

projekcie planu organizacyjnego roku szkolnego 2013/2014 dla powódki

przewidziano 3 godziny wychowania fizycznego, których objęcia powódka

odmówiła. Nauczanie przedmiotów ogólnych, których powódka uczyła wcześniej

zakończyło się na poziomie klasy II.

Wyrokiem z dnia 22 października 2013 r. Sąd Rejonowy w R. przywrócił

powódkę z dniem 1 września 2013 r. do pracy w pozwanym Zespole Szkół

Ponadgimnazjalnych na poprzednich warunkach pracy i płacy oraz zasądził od

pozwanego na jej rzecz 8.083,40 zł tytułem wynagrodzenia za czas pozostawania

bez pracy za okres od 1 września 2013 r. do 31 października 2013 r., płatną pod

warunkiem podjęcia pracy w pozwanym Zespole.

W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wskazał, że Sąd wskazał, że

zgodnie z art. 13 ust.1 ustawy o społecznej inspekcji pracy (Dz.U. Nr 35, poz. 163),

3

zakład pracy nie może wypowiedzieć ani rozwiązać umowy o pracę z pracownikiem

pełniącym funkcję społecznego inspektora pracy w czasie trwania mandatu oraz w

okresie roku po jego wygaśnięciu, chyba że zachodzą przyczyny uzasadniające

rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia. W takim wypadku rozwiązanie

umowy o pracę może nastąpić po uprzednim uzyskaniu zgody statutowo

właściwego organu zakładowej organizacji związkowej. Wobec tego, mając na

uwadze ustalony stan faktyczny, Sąd uznał żądanie powódki w zakresie

przywrócenia do pracy i wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy za

uzasadnione w świetle art. 45 § 1 k.p. i art. 47 k.p. w związku z art. 91c Karty

Nauczyciela

Wyrokiem zaskarżonym rozpoznawaną skargą kasacyjną Sąd Okręgowy

zmienił wyrok Sądu pierwszej instancji w punktach 1 i 2 i oddalił powództwo.

Sąd Okręgowy podzielił pogląd Sądu pierwszej instancji, że zaistniał

obiektywny brak możliwości dalszego zatrudnienia powódki w pełnym wymiarze

zajęć w kolejnym roku szkolnym. Wskazał też, że na akceptację zasługuje

stanowisko Sądu Najwyższego, iż art. 20 Karty Nauczyciela zawiera regulacje

wyczerpujące i zupełne, dotyczące przyczyn oraz trybu rozwiązywania stosunków

pracy z nauczycielami, w tym mianowanymi, a także stanowisko, że brak

możliwości dalszego zatrudnienia nauczycieli w pełnym wymiarze zajęć w kolejnym

roku szkolnym uzasadnia rozwiązywanie stosunków pracy, bez względu na zakazy

wypowiadania stosunków pracy, które nie obowiązują w okolicznościach

wyczerpująco uregulowanych w art. 20 lub 22 Karty Nauczyciela. Dlatego, w ocenie

Sądu Okręgowego, powódka nie podlega ochronie na podstawie art. 13 ustawy o

społecznej inspekcji pracy. Przyjęcie przeciwnego poglądu skutkowałoby tym, że

nawet po zakończeniu procesu likwidacji pozwanego, nie można byłoby rozwiązać

z powódką stosunku pracy, gdyż nadal jeszcze przez okres jednego roku po

wygaśnięciu mandatu społecznego inspektora pracy, podlegałaby ochronie. Przy

tym nie istniałby już podmiot uprawniony do rozwiązania z nią stosunku pracy.

Powódka zaskarżyła powyższy wyrok Sądu Okręgowego w całości, wnosząc

o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania

Sądowi drugiej instancji oraz o zasądzenie od pozwanego kosztów postępowania

4

za drugą instancję oraz kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów

zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Skarżąca zarzuciła wyrokowi Sądu drugiej instancji naruszenie prawa

materialnego przez błędną jego wykładnię i niezastosowanie, a mianowicie

naruszenie art. 13 ustawy o społecznej inspekcji pracy, przez przyjęcie, że nie ma

on zastosowania do ochrony stosunku pracy nauczyciela zatrudnionego na

podstawie mianowania oraz art. 20 Karty Nauczyciela, przez przyjęcie, że norma ta

stanowi regulację zupełną w zakresie trybu postępowania przy rozwiązywaniu z

nauczycielami stosunków pracy z przyczyn w nich wskazanych i w przypadkach w

niej wskazanych nie znajdują zastosowania przepisy ochronne wymienione w art.

13 ustawy o społecznej inspekcji pracy.

W uzasadnieniu podstaw skargi wskazano w szczególności, że w momencie

rozwiązania z powódką stosunku pracy, pozwany Zespół Szkół

Ponadgimnazjalnych nie został zlikwidowany. Wprawdzie proces likwidacji był

rozpoczęty, to jednak szkoła nie zaprzestała swojej działalności z dniem

rozwiązania z powódką stosunku pracy, tj. 31 sierpnia 2013 r. Podstawą

rozwiązania stosunku pracy z powódką był więc art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty

Nauczyciela, co nie uzasadnia pozbawienia powódki ochrony zatrudnienia

wynikającej z pełnionej funkcji społecznego inspektora pracy. Ponadto, powódka

oprócz tego, że zatrudniona była w pozwanej placówce na podstawie mianowania,

pełniła równocześnie funkcję społecznego inspektora pracy. Tym samym brak jest

jakichkolwiek podstaw do wyłączenia w jej wypadku zastosowania art. 13 ustawy o

społecznej inspekcji pracy, skoro wszystkie przesłanki wymienione w tym przepisie

zostały spełnione (pełnienie funkcji i zatrudnienie na podstawie mianowania). Skoro

przepis ten jednoznacznie odnosi się również do zatrudnienia na podstawie

mianowania, brak jest podstaw do przyjęcia, że nauczyciele zatrudnieni na

podstawie mianowania, nie są tym przepisem objęci.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną strona pozwana wniosła o jej oddalenie

w całości i zasądzenie od powódki na rzecz pozwanego kosztów postępowania

kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

5

W pierwszej kolejności należy wskazać, że podstawa skargi kasacyjnej

została sformułowana w sposób uniemożliwiający Sądowi Najwyższemu ocenę jej

zasadności, ze względu na niezastosowanie się przez pełnomocnika skarżącej do

wymagań wynikających z art. 39813

§ 1 i art. 3983

§ 1 k.p.c.

Zgodnie z art. 39813

§ 1 k.p.c. Sąd Najwyższy rozpoznaje skargę kasacyjną

w granicach zaskarżenia oraz w granicach podstaw, a w granicach zaskarżenia

bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Dlatego dla

skuteczności skargi kasacyjnej konieczne jest uzasadnienie formułowanej

podstawy kasacyjnej przez wyraźne określenie, jakie konkretnie przepisy aktu

prawnego zostały naruszone i na czym naruszenie każdego z nich polegało. Sąd

Najwyższy nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji

zarzutów ani też do podejmowania prób domysłów co do tego, jakiego przepisu

dotyczy podstawa skargi kasacyjnej. Z kolei z art. 3983

§ 1 k.p.c. wynika, że

prawidłowe przytoczenie podstaw kasacyjnych polega na tym, że skarżący

powinien wskazać, na której z przewidzianych w art. 3983

§ 1 k.p.c. podstaw

kasacyjnych opiera skargę kasacyjną, następnie przytoczyć - oznaczone numerem

artykułu (paragrafu, ustępu) ustawy - naruszone przepisy prawa i wyjaśnić, na czym

ich naruszenie polega, oraz wykazać, że naruszenie przepisów postępowania

mogło mieć wpływ na wynik sprawy (por. np. postanowienie Sądu Najwyższego z

dnia 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08, Lex nr 424365). Należy też dodać, że

uzasadnienie podstawy kasacyjnej z art. 3983

§ 1 pkt 1 k.p.c. wymaga - poza

przytoczeniem naruszonego przepisu prawa - wskazania sposobu jego naruszenia i

wyjaśnienia, na czym polega jego błędna wykładnia lub niewłaściwe zastosowanie i

jak, zdaniem skarżącego, powinien on być rozumiany i stosowany. Należy też

zauważyć, że zarzut niewłaściwego zastosowania prawa i zarzut błędnej wykładni

zostały ujęte w art. 3983

§ 1 pkt 1 k.p.c. alternatywnie, co wynika z odmiennej treści

każdego z nich. Jeżeli więc skarżący pragnie zakwestionować zaskarżone

orzeczenie z punktu widzenia obydwu postaci naruszenia prawa materialnego, to

powinien wyraźnie każdą z tych postaci wskazać i przytoczyć zarzuty odnoszące

się odpowiednio do każdej z nich. Uzasadnieniem zarzutu błędnej wykładni

przepisu prawa materialnego jest przedstawienie wywodu prawnego na temat

przepisu, którego naruszenie zarzuca kasacja, ze stanowiskiem, jak należy ten

6

przepis rozumieć i dlaczego jego interpretacja dokonana przez sąd orzekający jest

błędna. Jeśli natomiast skarżący zarzuca jego niewłaściwe zastosowanie, to należy

wyjaśnić, na czym polega błąd w subsumcji, i jaki inny przepis należało

zastosować. Niemniej jednak, prawidłowo sformułowany zarzut naruszenia prawa

materialnego nie może wskazywać na niezastosowanie i jednocześnie błędną

wykładnię tego samego przepisu. Skoro bowiem Sąd nie stosował określonego

przepisu, to w ogóle nie dokonywał jego wykładni, a tym samym nie jest możliwe

postawienie zarzutu, że błędnie zrozumiał jego treść i znaczenie (zob. np. wyrok

Sądu Najwyższego z dnia 8 czerwca 2006 r., II PK 311/05, LEX nr 1172520).

Rozpoznawana skarga kasacyjna nie spełnia tych podstawowych wymagań.

Ani w petitum skargi ani w uzasadnieniu jej podstaw nie wskazano, do którego lub

których ustępów art. 13 ustawy o społecznej inspekcji pracy i art. 20 Karty

Nauczyciela odnoszą się zarzuty skargi, podczas gdy pierwsze z tych unormowań

składa się z czterech, a drugie z jedenastu ustępów, a tylko niektóre z nich

wykazują związek z okolicznościami sprawy. Poza tym, zarzucono ich

niezastosowanie i jednocześnie błędną wykładnię, co jak wyżej wskazano nie jest

logicznie możliwe. Wady te uniemożliwiające ocenę zasadności zarzutów skargi i

kasacyjną kontrolę zgodności zaskarżonego wyroku z prawem, są także

dostatecznym powodem oddalenia skargi kasacyjnej.

W tym stanie rzeczy, jedynie na marginesie, należy wskazać, że w świetle

niespornych ustaleń faktycznych przyjętych w podstawie zaskarżonego wyroku, w

2012 r. rozpoczął się proces likwidacji szkół wchodzących w skład pozwanego

Zespołu Szkół Ponadgimnazjalnych. Likwidacja ostatniej ze szkół miała nastąpić 31

sierpnia 2014 r. W roku szkolnym 2013/2014 prowadzona była tylko jedna klasa III

będąca ostatnią klasą likwidowanego zespołu szkół. W projekcie planu

organizacyjnego roku szkolnego 2013/2014 dla powódki przewidziano 3 godziny

wychowania fizycznego, których objęcia powódka odmówiła. Nauczanie

przedmiotów ogólnych, których powódka uczyła wcześniej zakończyło się na

poziomie klasy II. Pozwany pracodawca wypowiedział powódce stosunek pracy

pismem z 29 maja 2013 r. Ustalenia te nie zostały podważone w skardze

kasacyjnej stosownymi zarzutami naruszenia przepisów postepowania.

7

Skarżąca twierdzi, że w momencie rozwiązania z powódką stosunku pracy

pozwany Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych nie został zlikwidowany. Wprawdzie

proces likwidacji był rozpoczęty, to jednak szkoła nie zaprzestała swojej

działalności z dniem rozwiązania z powódką stosunku pracy, tj. 31 sierpnia 2013 r.

Podstawą rozwiązania stosunku pracy z powódką był więc art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty

Nauczyciela, co nie uzasadnia pozbawienia powódki ochrony zatrudnienia

wynikającej z pełnionej funkcji społecznego inspektora pracy. Podnosząc ten

argument skarżąca nie bierze jednak pod uwagę, że zgodnie ze stanowiskiem

Sądu Najwyższego, możliwość wypowiadania (i rozwiązywania) stosunku pracy

powstaje w trakcie likwidacji (chyba że czynność ta jest nieważna lub pozorna), a

nie dopiero po zlikwidowaniu pracodawcy, gdyż inaczej nie byłoby podmiotu

mogącego dokonać tych czynności (zob. wyroki z: 10 września 1998, I PKN 310/98,

OSNAPiUS 1999 nr 19, poz. 614; 24 listopada 1998, I PKN 455/98 OSNAPiUS

2000 nr 1, poz. 24; 19 sierpnia 2004 r., I PK 489/03, OSNP 2005 nr 6, poz. 78).

Skoro więc, jak wynika z niekwestionowanych ustaleń faktycznych, zarządzono

całkowitą likwidację pracodawcy powódki, to wypowiedzenie jej umowy o pracę

było w ostatecznym rozrachunku uzasadnione i prawidłowe. W takim wypadku nie

ma bowiem zastosowania ochrona szczególna, w tym ochrona przysługująca

społecznemu inspektorowi pracy. W odniesieniu do umownych stosunków pracy

wynika to z art. 411

k.p., a w odniesieniu do nauczycieli (zatrudnionych na

podstawie umowy o pracę lub mianowania) z kategorycznego brzmienia art. 20 ust.

1 pkt 1 Karty Nauczyciela i odniesienia ochrony związkowej wyłącznie do sytuacji

określonej w art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela.

Z powyższych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na podstawie

art. 39814

k.p.c., a o kosztach postępowania kasacyjnego - na podstawie art. 98 § 1

k.p.c.

kc