I UK 357/14

Sygn. akt I UK 357/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 24 czerwca 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Maciej Pacuda (przewodniczący)

SSN Zbigniew Hajn

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec (sprawozdawca)

w sprawie z odwołania G. P.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w T.

o rentę z tytułu niezdolności do pracy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 24 czerwca 2015 r.,

skargi kasacyjnej ubezpieczonego od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 14 stycznia 2014 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 30 maja 2012 r. Sąd Okręgowy w T. oddalił odwołanie G. P.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w T. z dnia 21 listopada

2011 r. odmawiającej przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy.

2

W sprawie ustalono, że wnioskodawca (ur. 11 marca 1978 r.), posiadający

wykształcenie podstawowe, przez okres 5 lat (od 2006 r.) zatrudniony był jako

telemarketer. Od dnia 1 października 2003 r. pobiera rentę socjalną przyznaną na

stałe. Orzeczeniem z dnia 14 września 2011 r. lekarz orzecznik Zakładu orzekł, że

wnioskodawca jest całkowicie trwale niezdolny do pracy, a niezdolność ta istnieje

od dzieciństwa. Komisja lekarska orzeczeniem z dnia 9 listopada 2011 r.

stwierdziła, że jest on całkowicie niezdolny do pracy, przy czym niezdolność ta

powstała od 3 roku życia. Biegli sądowi specjaliści z zakresu neurologii, kardiologii i

chirurgii ortopedii rozpoznali u wnioskodawcy zanikowy zanik mięśni kończyn

dolnych i górnych ze znacznym upośledzeniem ogólnej sprawności ruchowej,

zwłaszcza chodu, przebyte złamanie kości udowej, nadciśnienie tętnicze z

nieznacznym przerostem mięśnia sercowego i okresowymi zaburzeniami rytmu

serca, które powodują całkowitą, trwałą niezdolność do pracy od dzieciństwa z

powodu rdzeniowego postępującego zaniku mięśni. W ocenie biegłych, pięcioletni

okres świadczenia pracy w charakterze telemarketera świadczy, że wnioskodawca

akceptował ten rodzaj zatrudnienia, którego podjęcia nie wykluczała całkowita

niezdolność do pracy. Natomiast rozpoznawane u niego problemy krążeniowe

przebiegają z niewielkim przerostem mięśnia sercowego i nie powodują

niewydolności krążenia.

Przy takich ustaleniach Sąd Okręgowy uznał, że wnioskodawca nie spełnia

warunku z art. 57 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i

rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2013 r.,

poz. 1440 ze zm., dalej jako ustawa o emeryturach i rentach), gdyż istniejąca u

niego od dzieciństwa całkowita niezdolność do pracy nie uległa pogorszeniu w

okresie zatrudnienia. Jak bowiem wynika z opinii biegłych, postępujące u

wnioskodawcy problemy zdrowotne wpisane są w naturę rdzeniowego zaniku

mięśni, a przymusowy siedzący tryb życia i konieczność poruszania się na wózku

inwalidzkim stały się konsekwencjami choroby.

Wyrokiem z dnia 14 stycznia 2014 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację

wnioskodawcy od powyższego wyroku.

Sąd drugiej instancji podkreślił, że w sytuacji wnioskodawcy niezbędne jest

ustalenie, czy w okresach wskazanych w art. 57 ust. 1 pkt 3 ustawy o emeryturach i

3

rentach, nastąpiło istotne pogorszenie stanu jego zdrowia i to także w ramach tego

samego stopnia niezdolności do pracy. Po uzupełnieniu materiału dowodowego

sprawy opinią kolejnego zespołu biegłych z zakresu

neurochirurgii-neurotraumatologii, ortopedii-traumatologii oraz kardiologii, Sąd

drugiej instancji stanął na stanowisku, że rozpoznane u wnioskodawcy schorzenia,

tj. rdzeniowy zanik mięśni, napadowe zaburzenia rytmu, nadciśnienie tętnicze w

wywiadzie, przebyte i wygojone złamanie trzonu kości udowej lewej leczone

operacyjnie w 1987 r. oraz złamanie kości szyjki udowej lewej w 2001 r. powodują

całkowitą niezdolność do pracy, jednak jego stan zdrowia nie uległ pogorszeniu w

okresie zatrudnienia od 20 stycznia 2006 r. do 31 stycznia 2011 r. Biegli stwierdzili

bowiem, że pojawienie się nowych lub nasilenie się istniejących dolegliwości

subiektywnych, głównie związanych z wtórnymi zmianami w kręgosłupie

piersiowym i wyrównawczymi zmianami w odcinku szyjnym i lędźwiowo-

krzyżowym, nie doprowadziło do istotnego pogorszenia stanu zdrowia

wnioskodawcy zarówno w układzie ruchu, jak i w układzie krążenia. Z uwagi na

zgodność opinii głównych i uzupełniających dwóch zespołów biegłych, którzy

dokonali oceny stanu zdrowia wnioskodawcy i stopnia jego niezdolności do pracy

przy uwzględnieniu wieku, kwalifikacji zawodowych i stopnia zaawansowania

rozpoznanych schorzeń, Sąd Apelacyjny nie znalazł podstaw do przeprowadzenia

dowodu z opinii biegłego z zakresu medycyny pracy.

W konsekwencji Sąd drugiej instancji - przyjmując, że stan zdrowia

wnioskodawcy nie uległ pogorszeniu w okresie zatrudnienia - uznał, iż nie spełnia

on wymienionego w art. 57 ust. 1 pkt 3 ustawy o emeryturach i rentach warunku

przyznania prawa do świadczenia rentowego.

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku wnioskodawca zarzucił:

I. naruszenie prawa materialnego, a to art. 57 ust. 1 pkt 3 ustawy o emeryturach i

rentach, przez bezzasadne uznanie, że wnioskodawca nie wyczerpuje przesłanek

orzeczenia renty z tytułu niezdolności do pracy, w szczególności poprzez

bezzasadne przyjęcie, że pojawienie się nowych i nasilenie dotychczasowych

schorzeń w okresie zatrudnienia, tj. od 20 stycznia 2006 r. do 31 stycznia 2011 r. w

postaci zmian w kręgosłupie na odcinku piersiowym, lędźwiowo-krzyżowym i

szyjnym nie jest pogorszeniem stanu zdrowia, który wystąpił w okresie w przepisie

4

tym wskazanym oraz bezpodstawne uznanie, że pogorszenie stanu zdrowia w

okresie świadczenia pracy, niewynikające z warunków tej pracy, a jedynie z

dalszego postępu choroby nie stanowi o realizacji przesłanki z art. 57 ust. 1 pkt 3

ustawy; II. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik

sprawy, a to art. 217 § 1 i 3 k.p.c. wyrażające się w bezpodstawnym oddaleniu

wniosku dowodowego o powołanie biegłego z zakresu medycyny pracy, podczas

gdy podane okoliczności, na które biegły taki był wnioskowany, w tym określenie

możności odwołującego się do dalszego świadczenia pracy w charakterze

telemarketera mają zasadnicze znaczenie dla wykazania nabycia uprawnienia do

renty, a nie są one tożsame i nie pokrywają się z przedmiotem badania zespołów

biegłych powołanych przez Sąd.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego

wyroku poprzez uwzględnienie roszczenia, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego

wyroku i przekazanie sprawy Sądowi drugiej instancji do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna okazała się usprawiedliwiona.

Przepis art. 57 ust. 1 pkt 3 ustawy o emeryturach i rentach ustanawia jeden z

warunków nabycia prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, wymagając, aby

powstała ona w okresach w przepisie tym wskazanych. W judykaturze Sądu

Najwyższego przyjmuje się, że pogorszenie istniejącej przed podjęciem

zatrudnienia niezdolności do pracy w ramach danego jej stopnia uzasadnia prawo

do renty, gdy po pierwsze - powstało w okresach wskazanych w art. 57 ust. 1 pkt 3

powołanej ustawy oraz po drugie - spowodowało autonomicznie utratę zdolności do

wykonywania pracy w dotychczasowym zakresie (por. wyroki z dnia 17 stycznia

2002 r., II UKN 709/00, OSNP 2003 nr 20, poz. 497; z dnia 19 lutego 2002 r.,

II UKN 115/01, OSNP 2003 nr 24, poz. 598 oraz z dnia 6 sierpnia 2014 r., II UK

513/13, LEX nr 1539469). O istotnym pogorszeniu stanu zdrowia uzasadniającym

prawo do świadczenia rentowego można zatem mówić także wówczas, gdy

następstwa postępującego schorzenia istniejącego przed podjęciem zatrudnienia i

powodującego całkowitą niezdolność do pracy, powstałe w okresach wymienionych

5

w art. 57 ust. 1 pkt 3 ustawy o emeryturach i rentach, samodzielnie spowodowały

utratę zdolności do wykonywania pracy odpowiadającej dotychczasowym

możliwościom zdrowotnym ubezpieczonego.

Z ustaleń stanowiących podstawę zaskarżonego wyroku wynika, że w

okresie zatrudnienia u skarżącego pojawiły się nowe oraz nasiliły się istniejące

wcześniej dolegliwości związane z wtórnymi zmianami w kręgosłupie piersiowym

oraz wyrównawczymi zmianami w odcinku szyjnym i lędźwiowo-krzyżowym,

niepowodujące jednak istotnego pogorszenia w układzie ruchu i układzie krążenia.

Skarżący ustaleń tych nie kwestionuje, ale zarzuca, że Sąd drugiej instancji nie

wyjaśnił kluczowej okoliczności, a mianowicie czy - stwierdzone przez biegłych i

będące konsekwencją postępującego schorzenia - nowe i nasilone dolegliwości

związane z wtórnymi i wyrównawczymi zmianami poszczególnych odcinków

kręgosłupa, powodują niezdolność do dalszego wykonywania pracy w charakterze

telemarketera, odpowiadającej jego dotychczasowym możliwościom zdrowotnym.

Sąd odwoławczy istotnie kwestii tej nie rozważał i nie poczynił w tym

zakresie jasnych ustaleń, a wskutek nieuwzględnienia wniosku dowodowego

skarżącego wyrokował w sprawie, w której sporne okoliczności nie zostały

dostatecznie wyjaśnione. Uzasadnia to uznanie nie tylko trafności zarzutu

naruszenia art. 217 § 3 k.p.c. (stosowanego w postępowaniu apelacyjnym poprzez

art. 391 § 1 k.p.c.), ale także art. 57 ust. 1 pkt 3 ustawy o emeryturach i rentach

poprzez zastosowanie prawa materialnego do niedostatecznie ustalonego stanu

faktycznego (por. wyroki z dnia 23 listopada 2007 r., II PK 89/07, LEX nr 863972

oraz z dnia 4 kwietnia 2014 r., I UK 377/13, LEX nr 1458710 i powołane w nich

orzeczenia).

Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie

art. 39815

§ 1 oraz odpowiednio stosowanego art. 108 § 2 k.p.c.