II CSK 435/14

Sygn. akt II CSK 435/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 24 czerwca 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący)

SSN Barbara Myszka

SSN Krzysztof Pietrzykowski (sprawozdawca)

Protokolant Anna Banasiuk

w sprawie z powództwa A.

przeciwko M. K. i W.

o ochronę dóbr osobistych i zapłatę

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 24 czerwca 2015 r.,

skargi kasacyjnej pozwanego W.

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 6 lutego 2014 r.

uchyla zaskarżony wyrok w pkt I. b., w pkt I. c. i d. w

częściach uwzględniających powództwo w stosunku do

pozwanego W., w pkt I. e. w części zasądzającej koszty procesu

od pozwanego W. oraz w pkt II i w tym zakresie sprawę

przekazuje do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu,

pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach

postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

2

A. wniosła o nakazanie M. K. i W. opublikowania w Gazecie […]

oświadczenia przepraszającego za naruszenie dóbr osobistych powódki, o treści

przez nią wskazanej, w związku z opublikowaniem artykułów „Wielomilionowe

malwersacje w […]” i „Kontrola w […]”, a w przypadku W. również tekstu „Pani […]”.

Powódka domagała się też nakazania pozwanym zaniechania dalszych naruszeń

jej dóbr osobistych, zasądzenia od nich solidarnie na jej rzecz kwoty 40.000 zł

tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę oraz 10.000 zł na wskazany przez

nią cel społeczny (Fundacja […]) i obciążenia pozwanych kosztami procesu.

Wyrokiem z dnia 29 maja 2013 r. Sąd Okręgowy: w pkt 1 nakazał pozwanym

opublikowanie w Gazecie […] oświadczenia o treści opisanej w sentencji wyroku, w

pkt 2 nakazał W. opublikowanie w Gazecie […] oświadczenia o treści opisanej

w sentencji wyroku, w pkt 3 zasądził od pozwanych solidarnie na rzecz powódki

kwotę 40.000 zł tytułem zadośćuczynienia, w pkt 4 zasądził od pozwanych

solidarnie kwotę 10.000 zł na rzecz Fundacji […], w pkt 5 oddalił powództwo w

pozostałym zakresie i w pkt 6 rozstrzygnął o kosztach procesu, obciążając nimi

solidarnie pozwanych.

Sąd Okręgowy ustalił, że w dniu […]. na portalu […] ukazał się artykuł M. K.

pt.: „Nepotyzm i kumoterstwo w […]”, w którym dziennikarz m.in. odwołał się do

informacji dotyczącej audytu w […], odniósł się do anonimowego pisma

pracowników […], według którego głową „biznesu” miała być kierownik […],

wskazał, że zdaniem pracowników zaprzyjaźniony z panią kierownik pan […]

potrafił „wyciągnąć” nawet 50.000 zł miesięcznie, a 80.000 zł miał „zgarnąć” z kasy

syn pani kierownik za przygotowanie […]. W ogólnopolskim wydaniu z dnia […]

Gazety […] na stronie pierwszej został opublikowany artykuł zatytułowany

„Wielomilionowe malwersacje w […]”, autorstwa M. K., powołujący się na ustalenia

opublikowane na portalu […] i wyemitowane przez Radio […], zawierający podobne

informacje, a ponadto stwierdzenie, że […] oddział telewizji miał zapłacić 800.000 zł

prywatnej firmie za wypożyczenie oświetlenia do programu. M. K. przygotował

artykuł na wyraźne zlecenie W. W wydaniu Gazety […] z dnia […] został

opublikowany artykuł M. K. pt. „Kontrola w […]”, w którym powtórzono zarzuty z

artykułu z dnia […]. Oraz stwierdzono, że audyt w oddziale spółki rozpocznie się za

tydzień.

3

W dniu […] w Gazecie […] zamieszczono publikację M. K. pt. „Pani […]”, z

której wynikało - z powołaniem się na audyt - że „najskuteczniejsza w zapewnieniu

sobie i swoim bliskim godziwych zarobków w […] była A. […]”. W latach […] r.

powódka realizowała intratne zlecenia programów z naruszeniem wewnętrznego

regulaminu, na czym dodatkowo zarobiła co najmniej 36.000 zł. Przy produkcjach

zatrudnienie znajdował K., […] i jej partner życiowy. J. L., syn powódki i student […]

za pracę przy „[…].” zarobił 5.000 zł oraz 1.400 zł za inne prace.

Według dalszych ustaleń, w dniu […] przed budynkiem […] odbył się protest

zatrudnionych tam pracowników, którego podłożem były pogłoski, że dyrektorem

[…] ma zostać powódka.

Z przeprowadzonego audytu wynika, że powódka w latach […] zawarła z [...]

15 umów cywilnoprawnych, których łączna wartość stanowiła kwotę 36.000 zł

brutto, a audytorzy zakwestionowali 10 takich umów. Ustalono, że […] nie

przeprowadził konkursu na wyłonienie wykonawcy projektu […] do audycji […].,

powierzając jej realizację za wynagrodzeniem 5.000 zł brutto synowi powódki J.L.,

stwierdzono też znaczne dysproporcje w wynagrodzeniach K. i pozostałych

pracowników wykonujących takie same zadania.

Dnia […] 2009 r. […] wypowiedziała powódce umowę o pracę w części

dotyczącej zajmowanego stanowiska wobec jego likwidacji. Od dnia 1 stycznia

2010 r. powódka była na wypowiedzeniu zmieniającym, po czym powierzono jej

stanowisko redaktora […] z wynagrodzeniem 1.600 zł miesięcznie. Od lutego 2009

r. do października 2009 r. nie świadczyła pracy w […], bowiem przebywała na

zwolnieniu lekarskim. Powódka na skutek materiałów publikowanych w Gazecie

[…] utraciła dotychczasową renomę dziennikarską, zrezygnowano ze współpracy z

nią przy wielu projektach, utraciła też możliwość współpracy ze środowiskami

opiniotwórczymi.

Sąd Okręgowy ustalił dalej, że powódka nie miała wpływu na zawarcie z jej

synem J. umowy dotyczącej wykonania […]. Jej szefowie, mimo sprzeciwu

powódki, zdecydowali się powierzyć to zadanie J.L., który przedstawił

najkorzystniejszą cenowo ofertę i który wcześniej wykazał się przy stworzeniu

nieodpłatnie 5 […] dla […].

4

W związku z artykułami, które ukazały się na łamach Gazety […] powódka

podupadła na zdrowiu. Zachorowała na dławicę piersiową, popadła w silną

depresję, podjęła leczenie psychiatryczne.

Sąd Okręgowy uznał roszczenie powódki za zasadne w przeważającej

części. Przyjął, że sporne publikacje naruszały jej godność i dobre imię oraz godziły

w zaufanie publiczne niezbędne do wykonywania zawodu. Działalność powódki

jako […] w […] wchodziła w zakres działalności publicznej (art. 41 ustawy z dnia 26

stycznia 1984 r. - Prawo prasowe, Dz.U. Nr 5, poz. 24 ze zm.; dalej: „prawo

prasowe”). Sąd Okręgowy doszedł do przekonania, że forma publikacji i ich treść

stanowią bezprawne działanie pozwanych, które poniżają powódkę i ją szkalują

oraz odbierają jej zaufanie. M. K. wyróżnił się szczególną nierzetelnością

i lekceważeniem etyki dziennikarskiej. Podobny zarzut można również postawić

redaktorowi W. , który z racji pełnionego stanowiska odpowiada za publikację

artykułu M. K. z dnia […]. Tekst ten, opublikowany po ukończeniu audytu, nie

prowadził do sprostowania nierzetelnych informacji przekazanych przez Gazetę w

[…] r. Z postępowania dowodowego w sprawie wynika, że nie potwierdziła się

większość zarzutów formułowanych wcześniej wobec powódki. Tymczasem w

artykule „Pani […]” ostrze krytyki ponownie zostało wymierzone w powódkę.

Pozwani wnieśli apelacje od wyroku Sądu Okręgowego w części

uwzględniającej powództwo i rozstrzygającej o kosztach procesu.

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 6 lutego 2014 r. zmienił zaskarżony wyrok:

w punkcie 1 w ten sposób, że oddalił powództwo w zakresie żądania nakazania M.

K. i W. opublikowania oświadczenia usuwającego skutki naruszenia dóbr

osobistych powódki w związku z publikacjami „Wielomilionowe malwersacje w

[…]?” i „Kontrola w […]”, w punkcie 2 w ten sposób, że nakazał pozwanemu W. w

terminie 2 miesięcy od uprawomocnienia się orzeczenia opublikowanie w Gazecie

[…] oświadczenia usuwającego skutki naruszenia dóbr osobistych powódki o treści

opisanej w sentencji wyroku, w punkcie 3 w ten sposób, że zasądził od W. B. na

rzecz powódki kwotę 15.000 zł tytułem zadośćuczynienia, oddalając powództwo o

zadośćuczynienie w pozostałym zakresie w stosunku do pozwanego W. i w całości

w stosunku do M. K., w punkcie 4 w ten sposób, że zasądził od pozwanego W.

5

kwotę 10.000 zł na rzecz Fundacji […], oddalając powództwo o zasądzenie kwoty

10.000 zł na wskazany cel społeczny w stosunku do M. K., w punkcie 6

w ten sposób, że zasądził od powódki na rzecz M. K. kwotę 2.777 zł tytułem zwrotu

kosztów zastępstwa procesowego, a od pozwanego W. na rzecz powódki kwotę

1.550 zł tytułem zwrotu kosztów procesu, oddalił apelację W. w pozostałym

zakresie, zasądził od powódki na rzecz pozwanego M. K. kwotę 5.877 zł tytułem

zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego oraz zasądził od powódki na rzecz W.

kwotę 1.550 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego.

Sąd Apelacyjny podzielił ustalenia faktyczne Sądu Okręgowego, dokonując

ich korekty polegającej na tym, że do protestu pracowników […] doszło w […], a nie

w […]r.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego, z materiału sprawy wynika co najwyżej,

że powódka i K. byli bardzo zaprzyjaźnieni, a z uwagi na jednoznaczne konotacje

słowa „partner życiowy”, nie było uprawnione takie określenie K. jakie wynika z

publikacji M. K. „Pani […]”.

Sąd Apelacyjny podkreślił, że teksty M. K. z […] r. niewątpliwie miały

krytyczny dla powódki wydźwięk, naruszając jej godność, dobre imię i narażając ją

na utratę zaufania publicznego niezbędnego do wykonywania zawodu

dziennikarza, jednak strona pozwana wykazała, że przy zbieraniu i wykorzystaniu

materiałów prasowych dziennikarz działał w obronie uzasadnionego interesu i

wypełnił obowiązek zachowania szczególnej staranności i rzetelności. Intencją M.

K. nie była chęć dokuczenia powódce, poniżenia jej, podważenia jej dobrej opinii

czy pogoń za tanią sensacją. Z tych względów Sąd Apelacyjny przyjął, że

zachowanie M. K. jako autora publikacji i pozwanego W. jako redaktora Gazety […]

nie było bezprawne, co uchyla ich odpowiedzialność za naruszenie dóbr

osobistych.

Inaczej - zdaniem Sądu Apelacyjnego - należy ocenić artykuł M. K. z dnia

[…] r., wydany już po ujawnieniu wyników audytu. Działania zarzucane wcześniej

powódce nie potwierdziły się w wyniku audytu, choć istotnie ujawnił on pewne

nieprawidłowości w […]. Rzeczą dziennikarza było poinformowanie opinii publicznej

o wynikach audytu w sposób rzetelny i obiektywny, nie zaś tendencyjny. Z audytu

6

nie wynika, że powódka sama zlecała sobie realizację programów bądź dopisywała

się do programów innych osób. Potwierdziła się dysproporcja w zarobkach […] oraz

fakt, że […] zrobił syn powódki J. bez postępowania konkursowego, choć nie za

80.000 zł, ale za 5.000 zł. Jednakże K. miał opinię bardzo dobrego fachowca i był

jedynym realizatorem […] w oddziale […]. Zlecenie zaś […] synowi powódki nie

zależało od powódki. […] publikacja - według Sądu Apelacyjnego - jednoznacznie

wskazuje na to, że za wyliczone w audycie nieprawidłowości odpowiada powódka,

co stanowi interpretację faktów tam wskazanych, a nie rzetelną informację

dziennikarską. W tym zatem wypadku nie można mówić o uchyleniu bezprawności

działania publicysty i odpowiadającego za publikację redaktora W. z powodu

działania w interesie społecznym przy zachowaniu rzetelności dziennikarskiej.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego, w związku z naruszeniem dóbr osobistych

powódki na uwzględnienie zasługiwało również roszczenie o zadośćuczynienie,

oczywisty jest bowiem wpływ publikacji na stan zdrowia psychicznego powódki.

Obie strony wniosły skargi kasacyjne od wyroku Sądu Apelacyjnego.

Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 24 lutego 2015r., przyjął do rozpoznania

tylko skargę kasacyjną pozwanego W., który zarzucił naruszenie przepisów prawa

materialnego, mianowicie art. 24 § 1 k.c. w związku z art. 23 k.c. w związku z art.

448 k.c., art. 38 ust. 1, art. 12 ust. 1 pkt 1 i art. 41 w związku z art. 1 prawa

prasowego oraz art. 375 § 2 k.c., a także naruszenie przepisów postępowania,

mianowicie art. 233, 382, 328 § 2, art. 381 i 228 § 2 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności należy odnieść się do poniesionych w skardze

kasacyjnej pozwanego W. zarzutów naruszenia przepisów postępowania.

Sprowadzają się one do pominięcia części zebranego materiału dowodowego oraz

niedokonania przez Sąd Apelacyjny w zaskarżonym wyroku oceny wyroku Sądu

Apelacyjnego z dnia 3 lipca 2013 r. wydanego w sprawie …/13, oddalającego

prawomocnie powództwo powódki przeciwko M. K. o naruszenie dóbr osobistych.

Wspomniany wyrok nie odnosił się do publikacji M. K. z dnia […]. zatytułowanej

„Pani […]”, dotyczył natomiast m.in. publikacji tego samego autora zamieszczonej

dnia […] r. w portalu internetowym […] zatytułowanej „Wszechstronna […]”.

7

Wymienione publikacje mają wprawdzie nieco inne tytuły, nie różnią się jednak

istotnie pod względem treści. Wyrok Sądu Apelacyjnego z dnia 3 lipca 2013 r.

dotyczył odpowiedzialności autora publikacji, a zaskarżony wyrok tego Sądu odnosi

się do odpowiedzialności redaktora W. Jednakże istotnym uchybieniem Sądu

Apelacyjnego w niniejszej sprawie było zupełne pominięcie wspomnianego wyroku

z dnia 3 lipca 2013 r., co w konsekwencji doprowadziło do odmiennego

rozstrzygnięcia obydwu spraw przez ten sam Sąd. Nie ma przy tym znaczenia, że

wyrok Sądu Apelacyjnego z dnia 3 lipca 2013 r. został uchylony przez Sąd

Najwyższy wyrokiem z dnia 8 października 2014 r., II CSK 19/14. Jest to bowiem

nowa okoliczność, której oczywiście nie mógł znać Sąd Apelacyjny, orzekając w

niniejszej sprawie.

Zarzut naruszenia art. 328 § 2 k.p.c., zgodnie z ustalonym orzecznictwem

Sądu Najwyższego, może stanowić usprawiedliwioną podstawę skargi kasacyjnej

zupełnie wyjątkowo, mianowicie tylko wtedy, gdy uzasadnienie zaskarżonego

wyroku nie zawiera wszystkich koniecznych elementów bądź zawiera tak oczywiste

braki, które uniemożliwiają kontrolę kasacyjną (por. np. orzeczenia Sądu

Najwyższego z dnia 8 października 1997 r., I CKN 312/97, z dnia 10 listopada

1998 r., III CKN 792/98, OSNC 1999, nr 4, poz. 83, z dnia 19 lutego 2002 r.,

IV CKN 718/00, z dnia 18 marca 2003 r., IV CKN 1862/00, z dnia 20 lutego 2003 r.,

I CKN 65/01, z dnia 22 maja 2003 r., II CKN 121/01, z dnia 9 marca 2006 r., I CSK

147/05, z dnia 19 listopada 2009 r., IV CSK 219/09, z dnia 29 września 2010 r.,

V CSK 55/10). Sąd Najwyższy przyjmuje też w swoim orzecznictwie,

że o prawidłowym zastosowaniu prawa materialnego można mówić dopiero

wówczas, gdy ustalenia stanowiące podstawę wydania zaskarżonego wyroku

pozwalają na ocenę tego zastosowania. Tym samym brak stosownych ustaleń

uzasadnia zarzut skargi kasacyjnej naruszenia prawa materialnego przez

niewłaściwe jego zastosowanie (zob. wyrok z dnia 26 marca 1997 r., II CKN 60/97,

OSNC 1997, nr 9, poz. 128, postanowienie z dnia 11 marca 2003 r., V CKN

1825/00, niepubl., wyrok z dnia 20 kwietnia 2004 r., V CK 92/04, niepubl., wyrok

z dnia 5 października 2005 r., I UK 40/05, OSNP 2006, nr 17-18, poz. 280,

wyrok z dnia 17 marca 2006 r., I CSK 81/05, OSP 2007, nr 3, poz. 30,

postanowienie z dnia 27 kwietnia 2006 r., I CSK 55/10, wyrok z dnia 5 marca

8

2007 r., I PK 228/06, OSNP 2008, nr 7-8, poz. 100, wyrok z dnia 4 października

2007 r., I UK 111/07, niepubl., wyrok z dnia 9 listopada 2007 r., V CSK 245/07,

OSNC-ZD 2008, nr D, poz. 95, wyrok z dnia 28 maja 2008 r., II CSK 658/07,

niepubl., wyrok z dnia 24 lipca 2008 r., IV CSK 87/08, Monitor Prawniczy 2008,

nr 16, s. 844, wyrok z dnia 20 sierpnia 2008 r., I PK 39/08, OSNP 2010, nr 1-2, poz.

9, wyrok składu siedmiu sędziów z dnia 15 stycznia 2009 r., I CSK 333/07, OSNC-

ZD 2009, nr D, poz. 97, wyrok z dnia 19 marca 2009 r., IV CSK 492/08, niepubl.,

wyrok z dnia 3 kwietnia 2009 r., II CSK 459/08, niepubl., wyrok z dnia 15 maja

2009 r., II CSK 708/08, niepubl., wyrok z dnia 19 listopada 2009 r., IV CSK 219/09,

wyrok z dnia 17 lutego 2010 r., IV CSK 345/09, niepubl., wyrok z dnia 17 marca

2010 r., II CSK 507/09, niepubl., wyrok z dnia 29 września 2010 r., V CSK 55/10,

niepubl.).

W okolicznościach niniejszej sprawy pominięcie w zaskarżonym wyroku

przez Sąd Apelacyjny wyroku tego Sądu z dnia 3 lipca 2013 r. wydanego w

sprawie …/13 sprawiło, że Sąd Najwyższy nie miał możliwości dokonania oceny

trafności zarzutów naruszenia prawa materialnego podniesionych w skardze

kasacyjnej pozwanego W.

Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39815

§ 1

k.p.c. orzekł, jak w sentencji.