II CSK 569/14

Sygn. akt II CSK 569/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 24 czerwca 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący)

SSN Barbara Myszka (sprawozdawca)

SSN Krzysztof Pietrzykowski

Protokolant Anna Banasiuk

w sprawie z powództwa P. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w

K.

przeciwko Gminie Miasta P.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 24 czerwca 2015 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 27 marca 2014 r.,

1. oddala skargę kasacyjną,

2. zasądza od powódki na rzecz pozwanej kwotę 3.600 zł (trzy

tysiące sześćset złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania

kasacyjnego.

2

UZASADNIENIE

Sąd Okręgowy w P. – po rozpoznaniu sprawy z powództwa spółki P. sp. z

o.o. w P. przeciwko Gminie Miasta P. – wyrokiem z dnia 9 maja 2012 r. zasądził od

pozwanej na rzecz powódki kwotę 33 078 500 zł z ustawowymi odsetkami od dnia

18 czerwca 2010 r., oddalił powództwo w pozostałej części i orzekł o kosztach

procesu w ten sposób, że zasądził z tego tytułu od pozwanej na rzecz powódki

kwotę 68 127,08 zł, a od powódki na rzecz pozwanej kwotę 2 814,63 zł.

Ustalił, że powódka jest właścicielką nieruchomości, stanowiącej działkę nr

24 o obszarze 1,3654 ha, położonej w P., którą nabyła na podstawie umowy

sprzedaży z dnia 9 maja 2007 r. za cenę w kwocie 40 000 000 zł. Zaciągnęła

w związku z tym kredyt w […] Bank w L. w kwocie 33 177 000 zł oraz pożyczkę u

wspólnika w kwocie 7 000 000 zł. Celem działalności powódki są zakupy

nieruchomości pod budownictwo mieszkaniowe, a głównym przedmiotem

działalności – wykonywanie robót budowlanych oraz zagospodarowanie, sprzedaż

i wynajem nieruchomości na własny rachunek.

Zgodnie z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego

uchwalonym w dniu 6 grudnia 1994 r., działka nr 24 była położona na terenie

zabudowy mieszkaniowej. Według studium uwarunkowań i kierunków

zagospodarowania przestrzennego, uchwalonego w dniu 23 listopada 1999 r.,

znajdowała się również w obrębie terenów zabudowanych i przeznaczonych pod

zabudowę. W dniu 4 września 2006 r. powódka uzyskała decyzję o warunkach

zabudowy działki nr 24 budynkiem mieszkalnym wielorodzinnym.

Rada Miasta P. – wykonując uchwałę z dnia 28 lutego 2006 r.

o przystąpieniu do sporządzenia miejscowego planu zagospodarowania

przestrzennego obszaru obejmującego m.in. działkę nr 24 – w dniach od 23 lipca

do 23 sierpnia 2007 r. wyłożyła do wglądu projekt planu, według którego

przeważająca część działki nr 24 miała być przeznaczona pod zieleń

ogólnodostępną oraz sieci infrastruktury technicznej. Architekt, któremu powódka

zleciła opracowanie projektu budowalnego na działce nr 24, w uwagach

zgłoszonych w dniu 25 sierpnia 2007 r. podniósł, że w decyzji o warunkach

zabudowy przewidziano odmienne przeznaczenie terenu oraz że wyłożony do

wzglądu projekt jest sprzeczny z założeniami studium uwarunkowań i kierunków

3

zagospodarowania przestrzennego miasta. Uchwałą z dnia 18 stycznia 2008 r.

Rada Miasta P. zmieniła studium uchwalone w dniu 23 listopada 1999 r., wskutek

czego działka nr 24 w przeważającej części znalazła się w obrębie terenów

otwartych tworzących system zieleni, na których wymaga się zachowania

dotychczasowego sposobu użytkowania ziemi, a pozostała część działki została

przeznaczona pod zabudowę usługową gastronomii z dopuszczeniem funkcji

sportowo – rekreacyjnej, publiczny szlak komunikacji pieszej oraz sieci

infrastruktury technicznej. W dniu 7 lipca 2009 r. Rada Miasta P. uchwaliła

miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego obszaru obejmującego działkę

nr 24; uwagi powódki nie zostały uwzględnione. Uchwalony plan wszedł w życie

z dniem 10 października 2009 r., wskutek czego działka nr 24 znalazła się na

terenach zieleni ogólnodostępnej i sieci infrastruktury. Decyzją z dnia 12 listopada

2009 r. Prezydent Miasta P. odmówił udzielenia pozwolenia na budowę na działce

nr 24 budynku mieszkalnego wielorodzinnego.

Pismem z dnia 11 grudnia 2009 r. powódka – powołując się na art. 36 ust. 1

ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym

(Dz.U. Nr 80, poz. 717 ze zm.; obecnie: jedn. tekst: Dz.U. z 2015 r., poz. 199 –

dalej: „u.p.z.p.”) – zwróciła się do Prezydenta Miasta P. o odszkodowanie w kwocie

51 427 105,90 zł. W odpowiedzi została poinformowana o braku podstaw do

żądania odszkodowania. Decyzją z dnia 9 grudnia 2010 r. Prezydent Miasta P.

stwierdził wygaśnięcie decyzji z dnia 4 września 2006 r. o warunkach zabudowy

działki nr 24.

Na skutek zmiany przeznaczenia działki nr 24 wynikającej z miejscowego

planu zagospodarowania przestrzennego uchwalonego w dniu 7 lipca 2009 r., jej

wartość uległa obniżeniu. Wartość działki według jej aktualnego przeznaczenia

i aktualnych cen wyraża się kwotą 910 000 zł, a według cen obowiązujących

w dniu 10 października 2009 r. – kwotą 1 300 000 zł. Z kolei według

dotychczasowego przeznaczenia i aktualnych cen – kwotą 19 580 000 zł, a według

cen z dnia 10 października 2009 r. – kwotą 33 600 000 zł. Na skutek uchwalenia

miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego powódka poniosła szkodę

w kwocie 32 300 000 zł spowodowaną obniżeniem wartości działki oraz w kwocie

778 500 zł w związku z poniesieniem wydatków związanych z procesem

4

inwestycyjnym, korzystanie z działki nr 24 w dotychczasowy sposób, zgodny z jej

dotychczasowym przeznaczeniem stało się bowiem niemożliwe.

Z tych względów Sąd Okręgowy na podstawie art. 36 ust. 1 u.p.z.p.

w związku z art. 361 i 363 § 2 k.c. zasądził od pozwanej na rzecz powódki kwotę

33 078 500 zł, przyjmując za podstawę ustalenia wysokości odszkodowania ceny

obowiązujące w dniu 10 października 2009 r. Uznał, że zachodzą szczególne

okoliczności przemawiające za przyjęciem cen z innej chwili niż data ustalenia

odszkodowania, gdyż tylko w ten sposób można zrekompensować powódce

szkodę spowodowaną spadkiem wartości działki, tym bardziej że w myśl art. 37 ust.

9 u.p.z.p., wykonanie obowiązku wynikającego z roszczeń, o których mowa w art.

36 ust. 1 – 3, powinno nastąpić w terminie 6 miesięcy od dnia złożenia wniosku,

chyba że strony postanowią inaczej. Powódka na skutek zaniechania pozwanej

otrzyma kompensatę poniesionych szkód dopiero po upływie trzech lat od wejścia

w życie planu miejscowego, dlatego przyjęcie za podstawę cen z chwili ustalenia

odszkodowania prowadziłoby do pokrzywdzenia powódki. Ze względu na to, że

zgodnie z art. 37 ust. 9 u.p.z.p. odszkodowanie powinno być wypłacone w dniu

17 czerwca 2010 r., Sąd Okręgowy zasądził odsetki za opóźnienie od dnia

18 czerwca 2010 r., natomiast dalej idące powództwo oddalił.

Na skutek apelacji pozwanej, Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 18

października 2012 r. zmienił wyrok Sądu Okręgowego w ten sposób, że zasądzoną

kwotę 33 078 500 zł obniżył do kwoty 19 448 500 zł z ustawowymi odsetkami od

dnia 18 czerwca 2010 r., a kwotę 68 127,08 zł zasądzoną od pozwanej z tytułu

kosztów procesu do kwoty 42 804,27 zł, oddalił apelację w pozostałej części i

zasądził od powódki na rzecz pozwanej kwotę 50 891,50 zł tytułem kosztów

postępowania apelacyjnego.

Sąd Apelacyjny zaaprobował ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instancji,

dokonał jednak odmiennej oceny prawnej roszczenia o odszkodowanie za

obniżenie wartości działki. Uznał, że w sprawie nie zachodzą szczególne

okoliczności, o których mowa w art. 363 § 2 k.c., gdyż regulacja zawarta w art. 37

ust. 9 u.p.z.p. ma znaczenie jedynie dla określenia wymagalności roszczenia,

a spadek wartości działki nr 24 był spowodowany czynnikami związanymi ze

zmianą podaży i popytu na rynku nieruchomości. W konsekwencji przyjął za

5

podstawę ustalenia wysokości odszkodowania ceny z daty ustalenia

odszkodowania i obniżył zasądzoną zaskarżonym wyrokiem kwotę 33 078 500 zł

do kwoty 19 448 500 zł z odsetkami od dnia 18 czerwca 2010 r., a zasądzone na

rzecz powódki koszty procesu z kwoty 68 127,08 zł do kwoty 42 804,27 zł,

podkreślając, że odsetki od dnia 18 czerwca 2010 r. rekompensują powódce także

w pewnym zakresie niekorzystny dla niej spadek wartości działki.

Wyrok ten zaskarżyły skargą kasacyjną obie strony. Sąd Najwyższy

postanowieniem z dnia 12 września 2013 r. odrzucił skargę kasacyjną powódki jako

niedopuszczalną ze względu na brak substratu zaskarżenia, a wyrokiem z dnia

22 listopada 2013 r. oddalił skargę kasacyjną pozwanej i zniósł między stronami

koszty postępowania kasacyjnego. Oddalając skargę kasacyjną stwierdził, że

podniesione w niej zarzuty błędnej wykładni art. 36 ust. 1 u.p.z.p. oraz art. 36 ust. 1

w związku z art. 87 ust. 3 u.p.z.p. są nieuzasadnione.

Powódka złożyła wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku

o uzupełnienie wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 18 października 2012 r. oraz

o uzupełnienie tego wyroku przez orzeczenie „o części powództwa w kwocie

13 630 000 zł”, stanowiącej różnicę między kwotami zasądzonymi wyrokami Sądów

pierwszej i drugiej instancji.

Wyrokiem z dnia 27 marca 2014 r. Sąd Apelacyjny uzupełnił swój wyrok

z dnia 18 października 2012 r. w ten sposób, że w punkcie 1a po zwrocie

„18.06.2010 r.” dodał rozstrzygnięcie o treści: „a w pozostałym zakresie powództwo

oddala”. Stwierdził, że wniosek powódki o przywrócenie terminu jest uzasadniony,

ponieważ uchybienia sądu nie powinny skutkować ujemnymi konsekwencjami dla

strony. Za uzasadniony uznał też wniosek o uzupełnienie wyroku, ponieważ

wydając wyrok reformatoryjny przez obniżenie kwoty zasądzonej wyrokiem Sądu

pierwszej instancji, należało tak sformułować sentencję, aby zawierała

rozstrzygnięcie o oddaleniu części powództwa. Skoro Sąd Apelacyjny obniżył

zasądzoną wyrokiem Sądu pierwszej instancji kwotę 33 078 500 zł do kwoty

19 448 500 zł, to powinien orzec o oddaleniu powództwa co do kwoty 13 630 000 zł.

W skardze kasacyjnej od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 27 marca 2014 r.

powódka wniosła o jego uchylenie w całości oraz o uchylenie wyroku tego Sądu

z dnia 12 października 2012 r. w części zasądzającej na rzecz pozwanej koszty

6

procesu w kwocie 42 804,27 zł i przekazanie sprawy w tym zakresie do ponownego

rozpoznania, ewentualnie orzeczenie co do istoty sprawy przez zasądzenie od

pozwanej dalszej kwoty 13 630 000 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 18 czerwca

2010 r., oddalenie apelacji pozwanej w zakresie w jakim nie została oddalona

wyrokiem z dnia 18 października 2012 r. i zasądzenie od pozwanej kosztów

postępowania apelacyjnego. Skarżąca powołała się na obie podstawy kasacyjne

i w ramach podstawy opisanej w art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c. zarzuciła Sądowi

Apelacyjnemu naruszenie art. 328 § 2 w związku z art. 391 § 1 k.p.c. przez

zaniechanie wskazania co do oddalonej części powództwa pełnej podstawy

faktycznej rozstrzygnięcia oraz zaniechanie wyjaśnienia podstawy prawnej.

W ramach podstawy wskazanej w art. 3983

§ 1 pkt 1 k.p.c. podniosła natomiast

zarzut naruszenia art. 363 § 2 k.c. w związku z art. 36 ust. 1, art. 37 ust. 9 i 11

u.p.z.p. oraz art. 130 ust. 1 zdanie 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r.

o gospodarce nieruchomościami (jedn. tekst: Dz.U. z 2010 r., Nr 102, poz. 651 ze

zm.; obecnie: jedn. tekst: Dz.U. z 2014 r., poz. 518 ze zm. – dalej: „u.g.n.”) i art. 361

§ 2 k.c. przez przyjęcie, że nie zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające

ustalenie odszkodowania według cen z innej chwili niż data ustalenia

odszkodowania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, niespełnienie wymagań określonych

w art. 328 § 2 w związku z art. 391 § 1 k.p.c. może być uznane za uchybienie

mogące mieć wpływ na wynik sprawy tylko wyjątkowo, gdy braki w uzasadnieniu są

tak znaczące, że uniemożliwiają kontrolę kasacyjną zaskarżonego orzeczenia (zob.

wyroki Sądu Najwyższego z dnia 11 maja 2000 r., I CKN 272/00, nie publ., z dnia

25 października 2000 r., IV CKN 142/00, nie publ., z dnia 7 lutego 2001 r., V CKN

606/00, nie publ., z dnia 28 lipca 2004 r., III CK 302/03, nie publ. i z dnia 18 lutego

2005 r., V CK 469/04, „Izba Cywilna” 2005, nr 12, s. 59 oraz postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 22 maja 2013 r., III CSK 293/12, OSNC 2012, nr 12, poz. 148).

W niniejszej sprawie sfera motywacyjna zaskarżonego wyroku została

ujawniona w stopniu pozwalającym na poddanie go kontroli kasacyjnej, nie ulega

bowiem wątpliwości, że Sąd Apelacyjny w pełni zaaprobował stanowisko zajęte

w swoim wcześniejszym wyroku z dnia 18 października 2012 r. oraz wspierającą je

7

argumentację. O tym, że podnoszone w skardze kasacyjnej niedostatki

uzasadnienia nie stanowią przeszkody do przeprowadzenia kontroli kasacyjnej

świadczą najwyraźniej sformułowane przez skarżącą zarzuty naruszenia prawa

materialnego i ich obszerne uzasadnienie. W tej sytuacji zarzut naruszenia art. 328

§ 2 w związku z art. 391 § 1 k.p.c. nie może odnieść zamierzonego skutku.

Art. 36 ust. 1 u.p.z.p., który zdaniem skarżącej miał doznać naruszenia,

stanowi, że jeżeli, w związku z uchwaleniem planu miejscowego albo jego zmianą,

korzystanie z nieruchomości lub jej części w dotychczasowy sposób lub zgodny

z dotychczasowym przeznaczeniem stało się niemożliwe bądź istotnie ograniczone,

właściciel albo użytkownik wieczysty nieruchomości może, z zastrzeżeniem ust. 2,

żądać od gminy: 1) odszkodowania za poniesioną rzeczywistą szkodę albo 2)

wykupienia nieruchomości lub jej części. Zgodnie z art. 37 ust. 9 u.p.z.p.,

wykonanie obowiązku wynikającego z roszczeń, o których mowa w art. 36 ust. 1 –

3, powinno nastąpić w terminie 6 miesięcy od dnia złożenia wniosku, chyba że

strony postanowią inaczej. W przypadku opóźnienia w wypłacie odszkodowania lub

w wykupie nieruchomości właścicielowi albo użytkownikowi wieczystemu

nieruchomości przysługują odsetki ustawowe. Zgodnie natomiast z art. 37 ust. 11

u.p.z.p., w odniesieniu do zasad określania wartości nieruchomości oraz zasad

określania skutków finansowych uchwalania lub zmiany planów miejscowych,

a także w odniesieniu do osób uprawnionych do określania tych wartości i skutków

finansowych stosuje się przepisy o gospodarce nieruchomościami.

Z przytoczonych regulacji skarżąca wyprowadza wniosek, że do ustalenia

wysokości odszkodowania przewidzianego w art. 36 ust. 1 pkt 1 u.p.z.p. należy

stosować art. 130 ust. 1 zdanie pierwsze u.g.n., zgodnie z którym wysokość

odszkodowania ustala się według stanu, przeznaczenia i wartości wywłaszczonej

nieruchomości w dniu wydania decyzji o wywłaszczeniu, jej zdaniem bowiem art. 36

ust. 1 i 37 ust. 11 u.p.z.p. oraz art. 130 ust. 1 zdanie pierwsze u.g.n. są przepisami

szczególnymi, uzasadniającymi odstępstwo od zasady wyrażonej w art. 363 § 2 k.c.

co najmniej w każdym wypadku, w którym wysokość odszkodowania według cen

z chwili jego ustalenia byłaby niższa od odszkodowania określonego na podstawie

cen z daty uchwalenia lub zmiany planu miejscowego.

8

Porównanie wymienionych przepisów nie pozwala na przyjęcie, że art. 36 ust.

1 i 37 ust. 11 u.p.z.p. oraz art. 130 ust. 1 zdanie pierwsze u.g.n. są w stosunku do

art. 363 § 2 k.c. przepisami szczególnymi. Stosunek tego rodzaju może wchodzić

w grę jedynie jako jedna z postaci tzw. zbiegu norm prawnych, czyli sytuacji,

w której ten sam stan faktyczny można podciągnąć pod więcej niż jeden przepis

prawa. Jeżeli co najmniej dwie normy w swych hipotezach zawierają wszystkie

elementy stanu faktycznego, o który chodzi, za przepis szczególny uznaje się tę

normę, której hipoteza jest węższa. Innymi słowy, spośród stanów faktycznych

objętych przez lex generalis, lex specialis stosuje się tylko do tych, które

odpowiadają jego hipotezie (zob. uchwała składu całej Izby Cywilnej Sądu

Najwyższego z dnia 14 stycznia 1960 r., 1 CO 45/59, OSN 1961, nr 1, poz. 1).

Porównanie zakresów zastosowania przepisów wskazanych przez skarżącą

wskazuje natomiast jednoznacznie, że zakres zastosowania art. 36 ust. 1 i 37 ust.

11 u.p.z.p. oraz art. 130 ust. 1 zdanie pierwsze u.g.n. nie zawiera się w zakresie art.

363 § 2 k.c.

Poza tym zawarte w art. 37 ust. 11 u.p.z.p. odesłanie do przepisów

o gospodarce nieruchomościami nie uzasadnia stosowania w niniejszej sprawie

regulacji dotyczących instytucji prawa publicznego, jaką stanowi wywłaszczanie

nieruchomości unormowane w art. 112 i nast. u.g.n. W art. 37 ust. 11 u.p.z.p.

chodzi natomiast o przepisy regulujące zasady określania wartości nieruchomości,

a te są zawarte w rozdziale 1 działu IV u.g.n.

W art. 36 ust. 1 pkt 1 u.p.z.p. jest mowa o odszkodowaniu za poniesioną

rzeczywistą szkodę, co oznacza, że ma ono kompensować jedynie stratę

spowodowaną niemożnością korzystania z nieruchomości w sposób

dotychczasowy lub zgodny z jej dotychczasowym przeznaczeniem, jaką

poszkodowany poniósł w związku z uchwaleniem planu miejscowego albo jego

zmianą, czyli o postać szkody określaną jako damnum emergens. Z art. 2 pkt 18

u.p.z.p., wynika, że ilekroć w ustawie jest mowa o „wartości nieruchomości” –

należy przez to rozumieć wartość rynkową nieruchomości. Wobec braku przepisu

szczególnego, wskazującego chwilę właściwą dla określenia ceny rynkowej

nieruchomości, przy ustalaniu wysokości odszkodowania przewidzianego w art. 36

ust. 1 pkt 1 u.p.z.p. należy stosować art. 363 § 2 k.c.

9

Na gruncie tego przepisu powszechnie przyjmuje się, że wysokość

odszkodowania pieniężnego powinna być – co do zasady – ustalana według cen

z daty ustalenia odszkodowania oraz że zasada ta koresponduje z wyrażoną w art.

316 § 1 k.p.c. zasadą uwzględniania przez sąd przy wyrokowaniu stanu rzeczy

istniejącego w chwili zamknięcia rozprawy. Od zasady wyrażonej w art. 363 § 2 k.c.

zostało przewidziane odstępstwo, pozwalające na przyjęcie cen istniejących w innej

chwili, o ile jest ono usprawiedliwione szczególnymi okolicznościami.

Dokonując wykładni art. 363 § 2 k.c. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia

27 marca 1979 r., IV CR 46/79 (OSNC 1979, nr 10, poz. 199) przyjął, że upływ

czasu od powstania szkody może być uznany za szczególną okoliczność,

uzasadniającą przyjęcie za podstawę ustalenia odszkodowania cen z innej chwili

niż z daty ustalenia odszkodowania, gdyby przyjęcie za podstawę cen z daty

ustalenia odszkodowania prowadziło do nieuzasadnionego wzbogacenia

poszkodowanego. W wyroku z dnia 24 stycznia 1983 r., IV CR 555/82 (OSNCP

1983, nr 8, poz. 123) stanął na stanowisku, że rodzaj produktów przeznaczonych

bezpośrednio po ich uzyskaniu do konsumpcji i z tej przyczyny wprowadzonych do

obrotu stanowi szczególną okoliczność, uzasadniającą przyjęcie cen istniejących

w dacie, w której produkty te byłyby w normalnym cyklu produkcyjnym dostarczone

na rynek, chyba że poszkodowany wykaże, iż w obowiązującym go systemie zbytu

tych produktów uzyskałaby wyższą cenę od obowiązującej w dacie sprzedaży.

W wyrokach z dnia 4 lutego 2005 r., I CK 569/04 (nie publ.) i z dnia 24 maja

2007 r., II CSK 52/07 (nie publ.) Sąd Najwyższy podtrzymał stanowisko, że

szczególne okoliczności zachodzą, jeżeli przyjęcie cen z daty ustalenia

odszkodowania powodowałoby albo pokrzywdzenie, albo bezpodstawne

wzbogacenie poszkodowanego. Dodał, że przy rozstrzyganiu tego rodzaju spraw

konieczne jest zachowanie daleko idącej elastyczności oraz unikanie wszelkiej

szablonowości. Z kolei w wyroku z dnia 24 września 2010 r., IV CSK 78/10

(nie publ.) przyjął, że wzrost cen nieruchomości, nawet jeżeli ma charakter

znaczny, będący jednak następstwem swobodnego kształtowania się

w gospodarce wolnorynkowej sił popytu i podaży, nie stanowi szczególnej

okoliczności, uzasadniającej ustalenie wysokości odszkodowania według innych

cen niż obowiązujące w dacie orzekania.

10

W doktrynie podkreśla się, że nie stanowią podstawy do zastosowania cen

z innej chwili niż czas wyrokowania ogólne, bliżej niesprecyzowane względy

słuszności ani sama zmiana cen, która w systemie gospodarki rynkowej jest

wypadkową działania wielu czynników oraz że wyrażony w art. 363 § 2 k.c. wyjątek

od ogólnej zasady dotyczy przede wszystkim tych wypadków, w których wierzyciel

na własną rękę usunął doznany uszczerbek majątkowy, nie czekając na zapłatę

odszkodowania.

Nie powinno budzić wątpliwości, że odstępstwo od zasady uwzględniania

cen z chwili ustalania odszkodowania, które jest uzależnione od wystąpienia

szczególnych okoliczności, wymaga wykazania takich okoliczności przez stronę

i rozważenia przez sąd, czy w konkretnym wypadku jest uzasadnione

zastosowanie cen istniejących w innej chwili. Uwzględnieniu powinna podlegać przy

tym funkcja roszczenia odszkodowawczego i dążenie do zrekompensowania

poszkodowanemu poniesionej straty, pieniądz jest bowiem w tym wypadku jedynie

surogatem określonego dobra. W sytuacji, w której dane dobro pozostaje w majątku

poszkodowanego w niezmienionej postaci, sama zmiana cen w okresie między

wyrządzeniem szkody a ustaleniem wysokości odszkodowania, będąca wynikiem

swobodnego kształtowania się reguł ekonomicznych podaży i popytu, nie może być

uznana za szczególną okoliczność, uzasadniającą odejście od zasady wyrażonej

w art. 363 § 2 k.c. W takim wypadku bowiem w razie wzrostu cen, zasada

wynikająca z art. 363 § 2 k.c. pozwala na pełną rekompensatę poniesionej straty.

Nie inaczej jest w razie spadku cen, gdyż zmiana wartości dobra nastąpiłaby bez

względu na wystąpienie zdarzenia wyrządzającego szkodę. Brak zatem podstaw do

zastosowania cen z chwili wyrządzenia szkody.

Z tej przyczyny spadek cen nieruchomości w okresie między wystąpieniem

zdarzenia wyrządzającego szkodę a ustaleniem odszkodowania, będący

następstwem swobodnego kształtowania się sił popytu i podaży, nie stanowi

szczególnej okoliczności, o której mowa w art. 363 § 2 k.c. Bez znaczenia dla

takiej kwalifikacji pozostaje też okoliczność, że skarżąca nie spłaciła kredytu

zaciągniętego za kupno nieruchomości.

Do odmiennego wniosku nie prowadzi również analiza treści art. 37 ust. 9

u.p.z.p., przepis ten bowiem określa jedynie termin wykonania obowiązku

11

wynikającego z roszczeń, o których mowa w art. 36 ust. 1 – 3, i sankcję za jego

niedochowanie w postaci odsetek, co nie przesądza o chwili właściwej dla

określenia cen stanowiących podstawę ustalenia wysokości odszkodowania.

Z tych względów, skoro skarżąca nie wykazała szczególnych okoliczności,

o których mowa w art. 363 § 2 k.c., uzasadniających ustalenie wysokości

odszkodowania według cen z chwili wejścia w życie planu miejscowego, Sąd

Najwyższy na zasadzie art. 39814

k.p.c. oddalił skargę kasacyjną jako pozbawioną

uzasadnionych podstaw i orzekł o kosztach postępowania kasacyjnego zgodnie

z art. 98 i 99 w związku z art. 391 § 1 i art. 39821

k.p.c. oraz z § 6 pkt 7 w związku

z § 12 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września

2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez

Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego

ustanowionego z urzędu (jedn. tekst: Dz.U. z 2013 r., poz. 490).