II PK 200/14

Sygn. akt II PK 200/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 24 czerwca 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Jolanta Strusińska-Żukowska (przewodniczący)

SSN Zbigniew Korzeniowski (sprawozdawca)

SSN Krzysztof Staryk

w sprawie z powództwa A. C.

przeciwko Ministerstwu […]

o wynagrodzenie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 24 czerwca 2015 r.,

skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Okręgowego w W.

z dnia 27 marca 2014 r.,

I. oddala skargę kasacyjną

II. zasądza od powoda na rzecz strony pozwanej 900 zł

(dziewięćset) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w

postępowaniu kasacyjnym.

UZASADNIENIE

2

Sąd Okręgowy wyrokiem z 27 marca 2014 r. oddalił apelację skarżącego

powoda A. C. od wyroku Sądu Rejonowego z 25 kwietnia 2013 r., którym oddalono

jego powództwo o wyrównanie wynagrodzenie za okres od 1 stycznia 2010 r.

Powód żądał zachowania poprzedniego mnożnika kwoty bazowej do

wyliczenia wynagrodzenia zasadniczego i w konsekwencji dodatku za wysługę lat.

Powód jest zatrudniony w Ministerstwie […] od 1 kwietnia 1995 r. W lipcu 2008 r.

został powołany na stanowisko zastępcy dyrektora departamentu […] w pozwanym

Ministerstwie. Otrzymał wynagrodzenie zasadnicze stanowiące iloczyn mnożnika

4,484 i kwoty bazowej, dodatek za wysługę lat, dodatek funkcyjny. Na czas

powołania na to stanowisko Dyrektor Generalny udzielił mu urlopu bezpłatnego na

podstawie art. 13 ust. 1 ustawy z 24 sierpnia 2006 r. o państwowym zasobie

kadrowym. Przed powołaniem powód zajmował stanowisko radcy ministra, będąc

zatrudniony na umowie o pracę z mnożnikiem 3,674. Z dniem 1 kwietnia 2009 r.

powód został przeniesiony na stanowisko zastępcy dyrektora departamentu

zagranicznego zaliczone do wyższych stanowisk w służbie cywilnej na podstawie

art. 193 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy z 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej.

Jednocześnie wygasł stosunek pracy na podstawie powołania na wysokie

stanowisko państwowe oraz zakończył się urlop bezpłatny. Pracodawca

poinformował powoda, że do końca 2009 r. wynagrodzenie ustalone na ostatnim

zajmowanym stanowisku państwowym pozostaje bez zmian. W połowie stycznia

2010 r. powód otrzymał informację o warunkach wynagradzania na stanowisku

zastępcy dyrektora departamentu zagranicznego składającego się z wynagrodzenia

zasadniczego ustalonego według mnożnika 4,014 kwoty bazowej dla członków

korpusu służby cywilnej, dodatku III stopnia służbowego przy zastosowaniu

mnożnika 0,85 kwoty bazowej i dodatku za wieloletnią pracę w służbie cywilnej

17 %.

W ocenie Sądu spór sprawdzał się do prawidłowego zastosowania

przepisów ustawy z 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej, uchylającej ustawę z 24

sierpnia 2006 r. o służbie cywilnej i ustawę z 24 sierpnia 2006 r. o państwowym

zasobie kadrowym i wysokich stanowiskach państwowych, w zakresie zasad

wynagradzania członków korpusu służby cywilnej. Kluczowe znaczenie ma art. 193

ustawy z 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej, który zawiera normy kolizyjne

3

związane z likwidacją kategorii wysokich stanowisk państwowych w służbie cywilnej

i zastąpieniem jej kategorią wyższych stanowisk w służbie cywilnej. Zgodnie z art.

193 ust. 1 i 3 ustawy w terminie 30 dni od wejścia jej w życie, członka korpusu

służby cywilnej, który jest zatrudniony w tym samym urzędzie, w którym zajmuje w

dniu wejścia w życie ustawy wysokie stanowisko państwowe, stające się wyższym

stanowiskiem w służbie cywilnej na podstawie ustawy, przenosi się – za jego zgodą

– na wyższe stanowisko w służbie cywilnej, odpowiadające zajmowanemu

wysokiemu stanowisku państwowemu. W dniu poprzedzającym dzień przeniesienia

członka korpusu służby cywilnej stosunek pracy na podstawie powołania na

wysokim stanowisku państwowym wygasa, a urlop bezpłatny udzielony na czas

powołania na to stanowisko ulega zakończeniu. Powód do 31 marca 2009 r. był

związany z pracodawcą dwoma stosunkami pracy, niezależnie i samodzielnie

określającymi warunki zatrudnienia w ich ramach – jednym istniejącym na

podstawie umowy o pracę oraz drugim wynikającym z powołania na wysokie

stanowisko państwowe, z tym, że na okres powołania powód korzystał z urlopu

bezpłatnego w ramach zawartej umowy o pracę. Na mocy art. 191 ustawy o służbie

cywilnej powód, w zakresie stosunku pracy istniejącego na podstawie umowy o

pracę, stawał się pracownikiem służby cywilnej ipso iure – bez konieczności

dokonywania dodatkowych czynności. Ustawa nie przewidziała takiego samego

skutku dla stosunków pracy istniejących na podstawie powołania, w ramach których

obsadzane były wysokie stanowiska państwowe. W odniesieniu do członków

korpusu służby cywilnej, którzy byli zatrudnieni na podstawie powołania na wysokim

stanowisku państwowym, ustawodawca przyjął inną metodę, starając się pogodzić

zasadę praw nabytych z celem nowej ustawy, rezygnując z modelu dualnego

sytemu zatrudnienia członków korpusu służby cywilnej na wysokich stanowiskach

państwowych. Zlikwidowana została kategoria wysokich stanowisk państwowych, a

w ich miejsce w ramach służby cywilnej powstały wyższe stanowiska w służbie

cywilnej, na które członkowie korpusu zajmujący wyższe stanowiska państwowe

byli przenoszeni – nie dochodziło więc do kontynuacji tego stosunku pracy. W

związku z przeniesieniem na nowe stanowisko, czyli wyższe stanowisko w służbie

cywilnej, stosunek pracy na podstawie powołania tracił byt prawny i wygasał.

Przeniesienie odbywało się w ramach stosunku pierwotnego, w sytuacji powoda w

4

ramach umowy o pracę. Akt przeniesienia wywoływał więc zmianę w stosunku

opartym na umowie o pracę. Z uwagi na zajmowanie wysokiego stanowiska

państwowego i w celu zachowania odpowiedniego statusu osób je zajmujących,

ustawodawca postanowił już w ramach stosunku służby cywilnej przenieść ich na

odpowiednie stanowiska w nowej strukturze służby.

Powód z racji zajmowanego stanowiska państwowego, został przeniesiony

na wyższe stanowisko w służbie cywilnej, czego rezultatem było wygaśnięcie

bezprzedmiotowego stosunku pracy na podstawie powołania. W związku z tą

zmianą, ustawa przewidziała korzystny dla pracowników okres przejściowy, w

którym pracownik uzyskiwał wynagrodzenie na dotychczasowych zasadach do

końca 2009 r., a contrario należy więc stwierdzić, że po upływie tego okresu

dopuszczone było przez ustawę obniżenie wynagrodzenia. Po upływie tego okresu

w zakresie wynagradzania powód w pierwszej kolejności powracał do rozwiązań

przewidzianych w umowie o pracę, która była podstawą świadczenia przez niego

pracy. Jest to jedyne możliwe rozwiązanie, gdyż stosunek pracy z powołania już nie

istniał i nie było żadnej innej podstawy do wykonywania przez powoda pracy.

Jednocześnie nowe przepisy ustawy o służbie cywilnej i odpowiednich aktów

wykonawczych znajdowały zastosowanie z mocy samego prawa i za ich sprawą, z

racji zajmowania nowego stanowiska, tj. wyższego stanowiska w służbie cywilnej,

ustalana była odpowiednia stawka wynagrodzenia zasadniczego. Ustalona została

nowa stawka zgodnie z nowymi przepisami właściwymi dla wyższych stanowisk w

służbie cywilnej, a strona pozwana nie była związana wysokością wynagrodzenia

uzyskiwaną przez powoda w ramach zatrudnienia na podstawie powołania, gdyż

stosunek ten nie miał żadnego znaczenia dla obecnej sytuacji pracowniczej

powoda – stosunek pracy wygasł i nie było podstaw do uznania, że jego treść

miałaby jakikolwiek wpływ na kształt pierwotnego stosunku pracy, w ramach

którego powód zajmował nowe stanowisko. Wynagrodzenie powoda ustalone na

podstawie umowy o pracę w związku z przeniesieniem nie zostało obniżone, ale

podwyższone z 3,674 do 4,014 mnożnika zgodnie z obowiązującą ustawą. Powód

niezasadnie porównuje wynagrodzenie do uzyskiwanego na podstawie powołania,

gdyż był to odrębny i niezależny stosunek pracy od istniejącego na podstawie

umowy o pracę. Pozwany ustalając powodowi stawkę wynagrodzenia po

5

zakończeniu okresu przejściowego był związany jedynie granicami wyznaczonymi

przez nowe przepisy. Mnożnik 4,014 był większy od obowiązującego na stanowisku

radcy ministra i mieścił się w granicach określonych w załączniku nr 2 do

rozporządzenia 9 grudnia 2009 r. w sprawie określenia stanowisk urzędniczych,

wymaganych kwalifikacji zawodowych, stopni służbowych urzędników służby

cywilnej, mnożników do ustalania wynagrodzenia oraz szczegółowych zasad

ustalania i wypłacania innych świadczeń przysługujących członkom korpusu służby

cywilnej. Wynagrodzenie uzyskiwane przez członka korpusu służby cywilnej nie ma

charakteru „typowo umownego”, ale regulowane jest na podstawie powszechnie

obowiązujących przepisów prawa rangi ustawowej i rozporządzenia. Zmiana

określonych stawek odbywa się więc na mocy zmian ustawodawczych i

wykonawczych, a nie na gruncie zawartej umowy o pracę, dlatego też nie jest

konieczne składanie wypowiedzenia zmieniającego. Powód wyraził zgodę na

przeniesienie, z czym wiązała się zmiana wysokości uzyskiwanego wynagrodzenia

na jego korzyść, gdyż w porównaniu do stawki uzyskiwanej na stanowisku radcy

ministra nowe zasady wynagradzania były korzystniejsze. Żaden przepis,

określający zasady przejścia na wyższe stanowiska w służbie cywilnej, nie

gwarantował utrzymania wysokości wynagrodzenia przez cały okres zatrudnienia, a

jedynie przez określony czas, co jest jednoznaczne z tym, że przewidziane było

ewentualne obniżenie wynagrodzenia. Zarzuty naruszenie art. 193 ustawy o służbie

cywilnej i art. 78 § 1 k.p. były nieuzasadnione.

W skardze kasacyjnej powód zarzucił naruszenie: 1) art. 193 ustawy o

służbie cywilnej poprzez niewłaściwe zastosowanie, „tj. zastosowanie normy

wynikającej z art. 193 ust. 4 do stanu faktycznego objętego hipotezą zawartą w art.

193 ust. 1 i 3 w sytuacji, gdy hipotezy zawarte w art. 193 ust. 1 i ust. 4 dotyczą

odmiennych stanów faktycznych”; 2) art. 193 ust. 1 ustawy o służbie cywilnej

poprzez niewłaściwą wykładnię polegającą na uznaniu, iż powód wyrażając zgodę

na przeniesienie, wyraził zgodę na zmianę wynagrodzenia zasadniczego; 3) art.

205 ustawy o służbie cywilnej poprzez niewłaściwą wykładnię polegającą na

uznaniu, że przepis ten a contrario przewiduje ewentualne obniżenie

wynagrodzenia; 4) art. 78 § 1 k.p. poprzez jego niezastosowanie wskutek uznania,

że wynagrodzenie powoda ustalone za okres po 31 grudnia 2009 r. mieści się w

6

widełkach określonych w przepisach rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów w

sprawie określenia stanowisk urzędniczych, wymaganych kwalifikacji zawodowych,

stopni służbowych urzędników służby cywilnej, mnożników do ustalania

wynagrodzenia oraz szczegółowych zasad ustalania i wypłacania innych świadczeń

przysługujących członkom korpusu służby cywilnej z 9 grudnia 2009 r. (…) oraz, że

jest wyższe od otrzymywanego przez powoda przed powołaniem na wyższe

stanowisko państwowe; 5) art. 328 § 2 k.p.c. poprzez niewskazanie w uzasadnieniu

skarżonego orzeczenia podstawy prawnej upoważniającej pracodawcę po 31

grudnia 2009 r. do dokonania jednostronnego obniżenia wynagrodzenia

zasadniczego z datą wsteczną w związku z faktem, że wynagrodzenie po

przeniesieniu, zgodnie z przepisami ustawy z 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej

pozostało niezmienione na okres do 31 grudnia 2009 r.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzuty skargi kasacyjnej nie są zasadne i dlatego została oddalona.

Zarzut pierwszy naruszenia art. 193 ustawy o służbie cywilnej nie jest

uprawniony. Skarżący ma rację, że sytuacje uregulowane w art. 193 ust. 1 i 3 oraz

w art. 193 ust. 4 tej ustawy są rozdzielne. Sąd nie stosował jednak przepisu art. 193

ust. 4 jako podstawy rozstrzygnięcia w jego sprawie. Ten ostatni przepis miałby

zastosowanie, gdyby skarżący nie wyraził zgody na przeniesienie na wyższe

stanowisko w służbie cywilnej. Innymi słowy przepis art. 194 ust. 4 nie został

naruszony „poprzez jego niewłaściwe zastosowanie”.

Zarzut drugi nie jest zasadny, gdyż przedmiotem regulacji art. 193 ust. 1

ustawy o służbie cywilnej nie jest wysokość wynagrodzenia, lecz tylko przeniesienie

na wyższe stanowisko w służbie cywilnej. Potwierdza to przepis art. 205 ustawy o

służbie cywilnej, który dotyczy wynagrodzenia po przeniesieniu na wyższe

stanowisko w służbie cywilnej ale temporalnie tylko do 31 grudnia 2009 r. Skoro

przedmiotem regulacji z art. 193 ust. 1 nie jest wynagrodzenie ani jego zmiana, to

zarzut skargi nie jest zasadny, gdyż z przepisu tego nie wynika, iżby zgoda

pracownika na przeniesienie wyrażała zgodę na zamianę wynagrodzenia. Inną

7

kwestią są dalsze regulacje, które niewątpliwie wymagały ustalenia wynagrodzenia

na nowym stanowisku.

Ta ostatnia ocena odnosi się również do zarzutu trzeciego, gdyż art. 205

ustawy dotyczył tylko wynagrodzenia w okresie do 31 grudnia 2009 r., a zatem nie

wynagrodzenia po tej dacie. Natomiast co najmniej pośrednio z regulacji tej wynika,

że po wskazanej dacie konieczna jest (będzie) odrębna regulacja dotycząca

wynagrodzenia na dalszy czas zatrudnienia. Jednak na podstawie tego przepisu

nie można przyjąć, że po 31 grudnia 2009 r. wynagrodzenie miałoby zostać

zachowane, obniżone albo podwyższone. W prawie pracy nie ma reguły, że

ustalone wynagrodzenie jest niezmienne, czyli że nie może ulec modyfikacji a więc

także obniżeniu. Nie jest to jednak przedmiotem regulacji przepisu art. 193 ust. 1

powołanego w zarzucie.

Skarga kasacyjna podlega rozpoznaniu tylko w granicach zarzutów jej

podstaw (art. 39813

§ 1 k.p.c.). Wynagrodzenie po 31 grudnia 2009 r. określał

pracodawca. Czynił to na podstawie art. 85 i 99 ustawy o służbie cywilnej. Skarżący

nie zarzuca naruszenia tych przepisów. Powód nie wykazuje w skardze, że jego

wynagrodzenie w spornym okresie było niezgodne z prawem. Oceny tej nie zmienia

jego argumentacja, że od 1 stycznia 2012 r. zmieniono mu wynagrodzenie bez jego

zgody, albowiem dopiero „w połowie stycznia 2010 r.” powiadomiono go o zmianie

wynagrodzenia, czyli wynagrodzenie zmieniono z datą wsteczną i wobec braku

jego zgody wbrew art. 11 k.p. Jeżeli jednak pozew (dopiero z 28 grudnia 2012 r.)

świadczyć ma o braku zgody na nowe wynagrodzenie, to powodzenie roszczenia

zależało od stwierdzenia niezgodności wynagrodzenia z prawem.

Prowadzi to do zarzutu naruszenia art. 78 § 1 k.p. Skarżący nie przeczy, że

jego wynagrodzenie jest zgodne przepisami rozporządzenia z 9 grudnia 2009 r. w

sprawie określenia stanowisk urzędniczych (…), a także, iż jego wynagrodzenie

ujmowane całościowo jako suma składników nie jest niższe od wynagrodzenia

przed 1 stycznia 2010 r. Uważa, że nie zwalniało to Sądu od dokonania oceny, czy

wynagrodzenie spełnia warunki określone w art. 78 § 1 k.p. Przepis ten nie stanowi

jednak samodzielnej podstawy żądania wyższego wynagrodzenia. Skarżący w

spornym okresie otrzymał niższy mnożnik kwoty bazowej do ustalenia

wynagrodzenia zasadniczego i na tym zbudował żądanie wyrównawcze

8

powództwa. Sąd powszechny zasadnie ocenił, że powód nie wykazał naruszenia

przepisów o wynagrodzeniu albo gwarantujących zachowanie wysokości

wynagrodzenia. Ocena Sądu jest prawidłowa. Doszło wszak do ustania

zatrudnienia powoda na wysokim stanowisku państwowym. Stosunek ten wygasł,

co jednoznacznie wynika z art. 193 ust. 3 ustawy o służbie cywilnej. Nie ma więc

ciągłości zatrudnienia w tym samym stosunku pracy i dlatego poprzednie

wynagrodzenie w zatrudnieniu (które ustało) nie może być podstawą dla żądania

zachowania w dalszym zatrudnieniu dotychczasowych składników oraz wysokości

wynagrodzenia. W takiej sytuacji, czyli wygaśnięcia poprzedniego zatrudnienia,

niemożliwe jest także stosowanie konstrukcji właściwej dla wypowiedzenia

zmieniającego warunki pracy i płacy (art. 42 k.p.). Nie jest to sytuacja niezgodna z

prawem. Wszak była wyraźnie uregulowana w art. 193 ust. 1 i 3 oraz w art. 205

ustawy o służbie cywilnej. Wyrażenie zgody na przeniesienie przez urzędnika

zajmującego wysokie stanowisko państwowe było świadome i wywoływało skutki

określone w ustawie (art. 56 k.c.).

Zarzut naruszenia 328 § 2 k.p.c. może być zasadną podstawą skargi

kasacyjnej, gdy naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy (art. 3983

§ 1 pkt 2

k.p.c.). Przepis ten nie został naruszony, gdyż Sąd wystarczająco klarownie

przedstawił podstawę prawną rozstrzygnięcia, co zreferowano na wstępie tego

uzasadnienia. O wyniku sprawy zakończonej prawomocnym wyrokiem decyduje

prawo materialne i w przypadku oddalenia powództwa (apelacji) o wyrównanie

wynagrodzenia, to skarżący powinien wykazać zasadność zarzutów skargi

kasacyjnej (art. 3983

§ 1 pkt 1 i 2 w związku z art. 39814

k.p.c.), w szczególności

wskazać przepis prawa materialnego w którym kotwiczyłoby się jego zasadne

żądanie. Skarżący tego nie czyni. Braku tego nie zastępuje zarzut naruszenia art.

328 § 2 k.p.c., gdyż przedmiotem zarzutu odwołującego się do tego przepisu nie

może być ocena prawidłowości podstawy prawnej rozstrzygnięcia sporu lecz tylko

czy uzasadnienie wyroku spełnia wymagane warunki.

Z tych motywów orzeczono jak w sentencji (art. 39814

k.p.c.).

9