II PK 22/14

Sygn. akt II PK 22/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 24 czerwca 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Jolanta Strusińska-Żukowska (przewodniczący)

SSN Zbigniew Korzeniowski (sprawozdawca)

SSN Krzysztof Staryk

w sprawie z wniosku J. R.

przeciwko Ministerstwu […] w W.

o przywrócenie do pracy, wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 24 czerwca 2015 r.,

skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Okręgowego w W.

z dnia 22 maja 2013 r.,

oddala skargę kasacyjną

UZASADNIENIE

Sąd Okręgowy w W. wyrokiem z 22 maja 2013 r. zmienił wyrok Sądu

Rejonowego z 29 czerwca 2012 r. i oddalił powództwo J. R. o przywrócenie do

pracy. Powód był zatrudniony u pozwanego na stanowisku głównego specjalisty od

26 czerwca 2009 r. Pozwany rozwiązał z nim umowę o pracę 18 lipca 2011 r. na

podstawie art. 52 § 1 pkt 1 k.p. w związku z art. 5 ust. 1 ustawy z 21 sierpnia 1997

2

r. o ograniczeniu prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby pełniące

funkcje publiczne (dalej jako ustawa albo ustawa z 21 sierpnia 1997 r.). Jako

przyczynę wskazano ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków

pracowniczych polegające na złamaniu zakazu z art. 4 pkt 1 i 5 tej ustawy,

wynikającego z łączenia zatrudnienia na stanowisku głównego specjalisty w

Ministerstwie […] z pełnieniem funkcji prezesa zarządu I. sp. z o.o. oraz

posiadaniem w tej spółce 100 % udziałów. Sąd Rejonowy uwzględnił powództwo i

przywrócił powoda do pracy. Stwierdził, że stanowisko zajmowane przez powoda

nie podlegało ograniczeniom wynikającym z ustawy z 21 sierpnia 1997 r.

Sąd Okręgowy rozstrzygnął, że pracodawca prawidłowo rozwiązał umowę w

szczególnym trybie ze względu na naruszenie art. 2 pkt 2 w związku z art. 2 pkt 1

lit. a ustawy z 21 sierpnia 1997 r. Powód zajmował stanowisko kierownicze

głównego specjalisty. Oceny czy jego stanowisko było stanowiskiem równorzędnym

dokonano na podstawie rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z 9 grudnia

2009 r. w sprawie określenia stanowisk urzędniczych, wymaganych kwalifikacji

zawodowych, stopni służbowych urzędników służby cywilnej, mnożników do

ustalania wynagrodzenia oraz szczegółowych zasad ustalania i wypłacania innych

świadczeń przysługujących członkom korpusu służby cywilnej (dalej jako

rozporządzenie z 9 grudnia 2009 r.). Stanowisko głównego specjalisty jest

równorzędne pod względem płacowym ze stanowiskiem naczelnika wydziału

(załącznik nr 1 do tego rozporządzenia). Zarówno w przypadku stanowiska

koordynującego, czyli naczelnika wydziału, jak i stanowiska samodzielnego, czyli

głównego specjalisty, w celu ustalenia wysokości wynagrodzenia zasadniczego

stosowany jest ten sam zakres mnożników wynoszący wspólnie dla tych stanowisk

1,0-6,0. Stanowisko powoda było zatem równorzędne pod względem płacowym ze

stanowiskiem naczelnika wydziału, dlatego podlegał ograniczeniom wynikającym z

ustawy z 21 sierpnia 1997 r. Powód był członkiem zarządu spółki prawa

handlowego i jej jedynym udziałowcem. Naruszył zatem zakaz sformułowany w art.

4 tej ustawy (o ograniczeniu prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby

pełniące funkcje publiczne). Stanowiło to ciężkie naruszenie podstawowych

obowiązków uzasadniające rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia na

podstawie art. 52 § 1 pkt 1 k.p. oraz art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z 21 sierpnia 1997 r.

3

W skardze kasacyjnej powód zarzucił naruszenie art. 2 pkt 2 ustawy z 21

sierpnia 1997 r. o ograniczeniu prowadzenia działalności przez osoby pełniące

funkcje publiczne w związku z art. 2 pkt 1a tej ustawy, przez błędną jego wykładnię

polegającą na stwierdzeniu, że stanowisko głównego specjalisty w Ministerstwie

[…] jest stanowiskiem równorzędnym pod względem płacowym ze stanowiskami

wymienionymi w art. 2 pkt 1a ustawy, gdyż posiada ten sam mnożnik płacowy od

1,0-6,0, co z kolei wynika z załącznika nr 2 do rozporządzenia Prezesa Rady

Ministrów z 9 grudnia 2009 r. (…), więc tym samym stanowisko głównego

specjalisty podlega ograniczeniom wynikającym z ww. ustawy, podczas gdy ustawa

ma charakter regulacji szczególnej, w związku z czym wyliczenie objętych nią osób,

wyklucza dokonywanie interpretacji rozszerzającej, zaś prawidłowa wykładnia jest

taka, że chodzi o stanowiska usytuowane w tabeli płacowej na tym samym

poziomie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzuty skargi kasacyjnej nie są zasadne i dlatego została oddalona.

Powód po objęciu stanowiska głównego specjalisty został poinformowany, że

jego stanowisko jest równorzędne pod względem płacowym ze stanowiskami

wymienionymi w art. 2 pkt 1 ustawy z 21 sierpnia 1997 r., w związku z czym nie

wyrażono zgody na prowadzenie przezeń własnej działalności gospodarczej (pismo

Dyrektora Generalnego z 7 sierpnia 2009 r. w aktach osobowych powoda, k. 151).

Kwestia ta stała się aktualna w obecnej sprawie wobec założenia i prowadzenia

przez powoda własnej spółki prawa handlowego (spółki z o.o.).

Pozwany zasadnie kwalifikuje stanowisko głównego specjalisty jako

stanowisko równorzędne pod względem płacowym ze stanowiskami kierowniczymi

pracowników urzędów państwowych (art. 2 pkt 2 w związku z art. 2 pkt 1 lit. a

ustawy z 21 sierpnia 1997 r.).

Wykładnia przyjęta w zaskarżonym wyroku nie jest błędna. Skarżący

natomiast twierdzi, że ograniczenia wprowadzone dla pracowników w ustawie z 21

sierpnia 1997 r. wykluczają interpretację rozszerzającą art. 2 pkt 2 i na tym buduje

dalsze zarzuty. Prawidłową ma być wykładnia, która krąg pracowników z art. 2 pkt 2

4

sytuuje w tabeli płacowej na tym samym poziomie. Nie inny punkt odniesienia, czyli

regulację rozporządzenia z 9 grudnia 2009 r., lecz z innymi wnioskami, przyjął Sąd

w zaskarżonym wyroku. Analizę tej różnicy należy poprzedzić ogólniejszą uwagą,

że nie ma podstaw do stwierdzenia niekonstytucyjności przepisu art. 2 pkt 2 ustawy

z 21 sierpnia 1997 r. Skarżący nie stawia takich zarzutów. Podstaw

niekonstytucyjności nie dostrzega się z urzędu, zwłaszcza wobec negatywnej

oceny przez Trybunał Konstytucyjny wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich o

zbadanie zgodności tego przepisu z przepisami ustawy zasadniczej (postanowienie

Trybunału z 12 maja 2015 r., K 7/14). Problemu by nie było, gdyby wykaz stanowisk

z art. 2 pkt 2 określono metodycznie tak jak w art. 2 pkt 1. Chodzi wszak o

określone osoby pełniące funkcje publiczne, dlatego ciężar właściwy regulacji

mogłaby wyrażać określona egzemplifikacja tych stanowisk. Wówczas rozwiązanie

byłoby kazuistyczne, co nie zawsze jest konieczne. Ustawa z 21 sierpnia 1997 r.

obejmuje pracowników różnych urzędów i instytucji, które mają własne regulacje

płacowe. Tłumaczy to ogólną (uniwersalną) formułę wyrażenia z art. 2 pkt 2

„stanowiska równorzędne pod względem płacowym”. W tym przypadku dla

członków korpusu służby cywilnej właściwe są przepisy rozporządzenia 9 grudnia

2009 r., choć nie zostało ono wydane na podstawie ustawy z 21 sierpnia 1997 r. a

na podstawie ustawy z 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej. Należy też

zauważyć, że sankcje odpowiedzialności dyscyplinarnej albo rozwiązania

zatrudnienia bez wypowiedzenia przewidziane w ustawie z 21 sierpnia 1997 r.

prócz bezprawności nie mogą pomijać stopnia winy pracownika, czyli nie każde

naruszenie ustawy musi prowadzić do szczególnego trybu zakończenia

zatrudnienia na podstawie art. 52 § 1 pkt 1 k.p. (art. 4 i art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z

21 sierpnia 1997 r.). Skarżący nie stawia zarzutu naruszenia tego przepisu, w tym

co do braku winy, poprzestając na kwestii bezprawności (naruszenia obowiązku).

Niemniej zauważono już na wstępie, iż powód został poinformowany, że jego

stanowisko jest równorzędne pod względem płacowym ze stanowiskami

kierowniczymi.

Wyrażenie „stanowisko równorzędne pod względem płacowym” nie stanowi

novum w systemie prawa (por. przepisy art. 61 ust. 1, art. 193 ust. 4 ustawy o

służbie cywilnej, art. 31 ust. 1 ustawy z 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i

5

senatora, także art. 10 ust. 1b ustawy z 1982 r. o pracownikach urzędów

państwowych). Jest wystarczająco klarowne w zakresie treści (semantycznym) i

poddaje się wykładni. Stanowisko równorzędne pod względem płacowym to

stanowisko zapewniające wynagrodzenie na takim samym poziome płacowym, co

nie oznacza, że relacja ta spełnia się tylko wtedy, gdy wynagrodzenia nie będą się

różnić kwotowo (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 22 października 2009 r.,

I PK 98/09, LEX nr 558568). Wszak nawet w wariancie akceptowanym przez

skarżącego, pracownicy urzędów państwowych zajmujący stanowiska kierownicze,

czyli ujęte w art. 2 pkt 1 ustawy, nie muszą mieć takiej samej płacy skoro

przewidziane są dla nich określone przedziały mnożników kwoty bazowej służące

dla ustalania wysokości wynagrodzeń zasadniczych (np. wyższe stanowiska w

służbie cywilnej mają mnożnik 2,2-8,0 a stanowiska średniego szczebla

zarządzania w służbie cywilnej mają mnożnik 1,5-7,0). Charakterystyczne jest to,

że jeden i zarazem wspólny (taki sam) jest zakres mnożnika dla stanowisk

koordynujących w służbie cywilnej i dla stanowisk samodzielnych w służbie

cywilnej, przewidziany w kolejnych tabelach I, II i III załącznika nr 2 do

rozporządzenia z 9 grudnia 2009 r. W tej sprawie chodzi tylko o pierwszą tabelę (I),

czyli dotyczącą członków korpusu służby cywilnej w urzędach ministrów.

Stanowiska samodzielne w służbie cywilnej mają taki sam zakres mnożnika jak

stanowiska koordynujące w służbie cywilnej (1,0-6,0). Równorzędność stanowisk

płacowych wynika z takiego samego a ściślej ze wspólnego zakresu mnożnika

kwoty bazowej. W rozważanym aspekcie równorzędności, stanowi on łącznik

stanowisk samodzielnych w służbie cywilnej, czyli z art. 2 pkt 2 ustawy z 1997 r. ze

stanowiskami wymienionym w pkt 1 tego przepisu, a konkretnie ze stanowiskami

koordynującymi w służbie cywilnej. Do tych ostatnich należy stanowisko naczelnika

wydziału wskazane bezpośrednio (in extenso) w art. 2 pkt 1 lit a ustawy z 21

sierpnia 1997 r. i w tabeli grup stanowisk w urzędach ministrów (załącznik nr 1 do

rozporządzenia z 9 grudnia 2009 r.). Wobec takiego uregulowania, czyli wspólnego

zakresu mnożnika kwoty bazowej dla stanowisk samodzielnych i koordynujących w

służbie cywilnej, teza skargi, iż należało rozgraniczyć stanowiska samodzielne w

służbie cywilnej od stanowisk koordynujących w służbie cywilnej i w efekcie

6

stwierdzić, że stanowiska samodzielne nie są równorzędne pod względem

płacowym ze stanowiskami z art. 2 pkt 1 ustawy nie jest uzasadniona.

W tej sprawie chodzi o stanowisko głównego specjalisty, dlatego powyższa

wykładnia nie może być zakwestionowana argumentem, że mnożnik kwoty bazowej

1,0 może przypadać też zatrudnionym na stanowiskach niższych niż stanowiska

samodzielne w służbie cywilnej. Rzecz w tym, że z takiej sytuacji (określonej

wysokości mnożnika kwoty bazowej) nie wynika, iż również te pozostałe (niższe)

stanowiska objęte są reżimem ustawy z 1997 r. Nie ma tu tak szerokiej regulacji jak

w art. 2 pkt 2a ustawy z 1997 r. Odpowiedź na postawioną przez skarżącego

kwestię (dalej idącą) nie jest przedmiotem rozpoznania w tej sprawie. Wywołany

kierunek argumentacji nie byłby uzasadniony, gdyż mnożniki kwoty bazowej

przewidziane dla tych niższych stanowisk nie sięgały górnej granicy mnożnika

przewidzianego dla stanowisk samodzielnych i koordynujących w służbie cywilnej.

Z drugiej strony w dolnych granicach są niższe od dolnego progu mnożnika dla

stanowisk samodzielnych i koordynujących. Innymi słowy w zaskarżonym wyroku

nie powiedziano „że niemal wszyscy pracownicy urzędu państwowego” objęci są

ustawą z 1997 r. Nie jest to argument racjonalny, który dyskwalifikowałaby

wykładnię przyjętą przez Sąd w zaskarżonym wyroku, bowiem ta - jak wskazano -

zasadnie odwołuje się do prawa płacowego dla ustalenia równorzędności

stanowisk. W sprawie nie dokonano więc rozszerzającej (nieuprawnionej) wykładni

art. 2 pkt 2 ustawy z 1997 r.

Nie ma również znaczenia argument, że pominięto (nie zbadano) czy

skarżący otrzymywał dodatek do wynagrodzenia zasadniczego. Brak dodatku do

wynagrodzenia nie wyłącza głównego specjalisty z kręgu pracowników objętych

ograniczeniami określonymi w ustawie z 21 sierpnia 1997 r. W zakresie przedmiotu

regulacji tej ustawy znaczenie ma określone stanowisko w urzędzie (ministerstwie),

które jest równorzędne pod względem płacowym. O wynagrodzeniu zasadniczym

decyduje mnożnik i kwota bazowa. Dodatki mogą przysługiwać wedle prawa

płacowego, co nie prowadzi do stwierdzenia, że jeżeli dodatek do wynagrodzenia

zasadniczego nie przysługuje, to zatraca się pierwotna hierarchia stanowisk, do

której w zamierzeniu prawodawcy odnoszą się ograniczenia ustawy z 21 sierpnia

1997 r. Decyduje więc zakotwiczenie w hierarchii stanowisk a nie kwota dodatku do

7

indywidualnego wynagrodzenia, w konsekwencji stanowisko które pracownik

zajmuje. Ta ostania przesłanka potwierdziła się w tej sprawie, gdyż stanowisko

głównego specjalisty ujęte w przepisach płacowych jest równorzędne pod

względem płacowym ze stanowiskami wymienionymi w art. 2 pkt 1. O

równorzędności stanowisk pod względem płacowym decydowały mnożniki kwoty

bazowej do ustalenia wynagrodzenia zasadniczego. Te wartości były

wystarczające. To, że powód nie otrzymywał dodatku do wynagrodzenia nie

podważa wykładni, na której oparto zaskarżony wyrok.

Z tych motywów orzeczono jak w sentencji (art. 39814

k.p.c.).