II UK 268/14

Sygn. akt II UK 268/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 24 czerwca 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Jolanta Strusińska-Żukowska (przewodniczący)

SSN Zbigniew Korzeniowski

SSN Krzysztof Staryk (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku W. W.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T.

o prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 24 czerwca 2015 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy od postanowienia Sądu Apelacyjnego

z dnia 13 lutego 2014 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie i sprawę przekazuje Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 6 października 2011 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych

odmówił przyznania W. W. prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy.

Powołując się na przepisy art. 57 i art. 58 ustawy z dnia z dnia 17 grudnia 1998 r. o

2

emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2009 r. Nr

153, poz. 1227 ze zm.; dalej również jako: „ustawa emerytalna”) – wskazał, że

wprawdzie zgodnie z orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS wnioskodawca został

uznany częściowo niezdolnym do pracy od 27 września 2007 r., jednak do okresów

ubezpieczenia nie uwzględniono okresów od 15 maja 1981 r. do 30 czerwca 1983

r., od 1 lipca 1983 r. do 30 listopada 1983 r., od 15 lipca 1986 r. do 31 stycznia

1987 r., a w dziesięcioleciu przed zgłoszeniem wniosku o rentę do 1 lipca 2010 r. i

w dziesięcioleciu przed powstaniem niezdolności do pracy do 27 września 2007 r.

wnioskodawca nie udowodnił wymaganych okresów ubezpieczenia.

W odwołaniu od tej decyzji W. W. opisał historię zatrudnienia od 15 marca

1970 r. do 17 maja 1996 r. oraz pobierania zasiłku dla bezrobotnych do 17 maja

1997 r. i pozostawania bezrobotnym w późniejszym okresie. Twierdząc, że nie

zostały w decyzji ZUS uwzględnione wszystkie okresy składkowe oraz podnosząc,

że stał się niezdolny do pracy w okresie zatrudnienia - wniósł o uwzględnienie

wszystkich okresów ubezpieczenia i przyznanie prawa do renty z tytułu

niezdolności do pracy.

Wyrokiem z dnia 26 lutego 2013 r. Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych we W. zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że

przyznał wnioskodawcy prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy

od dnia 1 lipca 2011 r. na stałe. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że W. W. jest

trwale niezdolny do pracy od dnia 4 kwietnia 1998 r. (co wynika z opinii biegłego

lekarza laryngologa), zaś „w dziesięcioleciu ustalonym od dnia powstania

niezdolności do pracy udowodnił okres składkowy i nieskładkowy w wymiarze 5 lat,

9 miesięcy i 22 dni. Niezdolność powstała w ciągu 18 miesięcy od ustania okresu

podlegania ubezpieczeniom społecznym, którym był okres pobierania zasiłku dla

bezrobotnych od 8 listopada 1996 r. do 17 maja 1997 r.”.

Powyższy wyrok Sądu Okręgowego zaskarżył apelacją Zakład Ubezpieczeń

Społecznych zarzucając naruszenie art. 4779

§ 31

k.p.c. przez jego

niezastosowanie i nieodrzucenie odwołania. Organ rentowy podniósł, że dopiero w

trakcie postępowania sądowego ubezpieczony zaczął kwestionować datę

powstania niezdolności do pracy określoną w orzeczeniu lekarza orzecznika ZUS z

3

dnia 5 września 2011 r., więc odwołanie powinno podlegać odrzuceniu na

podstawie tego przepisu.

Postanowieniem z dnia 13 lutego 2014 r. Sąd Apelacyjny – w sprawie […]

uchylił zaskarżony wyrok Sądu Okręgowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych we W. z dnia 26 lutego 2013 r. i odrzucił odwołanie W. W. od decyzji

organu rentowego z dnia 6 października 2011 r.

W ocenie Sądu Apelacyjnego zaskarżony wyrok podlega uchyleniu, a

odwołanie podlega odrzuceniu z przyczyn formalnych, gdyż Sąd pierwszej instancji

naruszył art. 4779

§ 31

k.p.c. Przepis ten bowiem zawiesza dopuszczalność drogi

sądowej do czasu wyczerpania dwuinstancyjnego postępowania orzeczniczego w

organie rentowym; dlatego sąd obowiązany jest odrzucić odwołanie od decyzji w

sprawie świadczeń uzależnionych od stwierdzenia niezdolności do pracy oparte

wyłącznie na zarzutach dotyczących orzeczenia lekarza orzecznika ZUS, jeśli

zainteresowany nie wniósł od jego orzeczenia sprzeciwu do komisji lekarskiej ZUS,

co nastąpiło w niniejszej sprawie. W ocenie Sądu Apelacyjnego określonej w

przepisie art. 4779

§ 31

k.p.c. „wyłączności” nie przekreśla jakikolwiek inny niż

odnoszący się do orzeczenia lekarza orzecznika zarzut, a zwłaszcza irrelewantny

dla wnioskowanego świadczenia, gdyż stanowiłoby to obejście dwuinstancyjnego

postępowania dotyczącego orzecznictwa lekarskiego przed organem rentowym.

Sąd Apelacyjny uznał, że w odwołaniu od decyzji organu rentowego z 6

października 2011 r. ubezpieczony kwestionował orzeczenie lekarza orzecznika

ZUS, od którego nie wniósł sprzeciwu i jednocześnie wniósł o uwzględnienie do

okresów składkowych okresu pracy od 15 maja 1981 r. do 30 czerwca 1983 r. i od

1 lipca 1983 r. do 30 listopada 1983 r. oraz okresu od 15 lipca 1986 r. do 31

stycznia 1987 r. Według Sądu drugiej instancji wskazane wyżej okoliczności

pozostają bez wpływu – w rozpoznawanej sprawie – na prawo do spornego

świadczenia rentowego; zgłoszenie tych okoliczności obok zarzutów odnoszących

się do orzeczenia lekarza orzecznika ZUS nie legitymuje sądu do merytorycznego

rozpoznania sprawy.

W. W. zaskarżył to postanowienie Sądu Apelacyjnego skargą kasacyjną.

Skargę oparto na drugiej podstawie kasacyjnej (art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c.) i

zarzucono naruszenie art. 4779

§ 31

k.p.c. przez jego błędną wykładnię i przyjęcie,

4

że: 1) odwołanie wniesione do Sądu przez skarżącego podlegało odrzuceniu z

uwagi na to, że zgłoszone w nim, obok zarzutu dotyczącego orzeczenia lekarza

orzecznika ZUS, zarzuty niezaliczenia do okresów składkowych jego okresu pracy

w O.Z.G.T PTTK O/B. oraz w punkcie Skupu Surowców Wtórnych nie uzasadniały

przyznania mu wnioskowanego świadczenia w sytuacji, gdy: - zaliczenie lub nie

zaliczenie wnioskowanych okresów składkowych mogło mieć znaczenie dopiero w

trakcie postępowania sądowego, w zależności od daty ewentualnego ustalenia

przez Sąd pierwszej instancji daty powstania niezdolności do pracy i konieczności

wykazania wymaganych okresów składkowych za ostatnie 10 lat; - ubezpieczony w

dobrej wierze dochodził w swoim odwołaniu zaliczenia przysługujących mu okresów

składkowych z tytułu jego faktycznego zatrudnienia, będąc przekonany, że

zaliczenie ich ma istotne znaczenie zarówno dla ustalenia, jak i wysokości

należnego mu świadczenia rentowego;

2) art. 4779

§ 31

k.p.c. pozwala na merytoryczne rozpoznanie odwołania

ubezpieczonego jedynie w przypadku, gdy zgłoszone przez niego – obok zarzutów

wobec orzeczenia lekarza orzecznika ZUS – „inne zarzuty” – już a priori, w sposób

oczywisty uzasadniają przyznanie mu wnioskowanego świadczenia, pomimo że z

treści tego przepisu warunek taki nie wynika, a przed przeprowadzeniem

postępowania dowodowego ustalenie takiego faktu nie jest możliwe.

Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego orzeczenia i utrzymanie w mocy

wyroku Sądu pierwszej instancji; ewentualnie - o uchylenie zaskarżonego

postanowienia Sądu Apelacyjnego i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do

ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest zasadna, gdyż w odwołaniu od decyzji ZUS skarżący

zarzucił przede wszystkim nieuwzględnienie przez organ rentowy wszystkich

okresów składkowych, a ponadto Sąd drugiej instancji, po merytorycznym

rozpoznaniu sprawy przez Sąd pierwszej instancji, nie ma kompetencji do

odrzucenia odwołania podstawie art. 4779

§ 31

k.p.c.

5

Zgodnie z art. 4779

§ 31

k.p.c. Sąd odrzuci odwołanie w sprawie o

świadczenie z ubezpieczeń społecznych, do którego prawo jest uzależnione od

stwierdzenia niezdolności do pracy lub niezdolności do samodzielnej egzystencji

albo stwierdzenia stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu, jeżeli

podstawę do wydania decyzji stanowi orzeczenie lekarza orzecznika Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych, a osoba zainteresowana nie wniosła sprzeciwu od tego

orzeczenia do komisji lekarskiej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i odwołanie jest

oparte wyłącznie na zarzutach dotyczących tego orzeczenia.

Przepis ten dodano ustawą z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o

emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych

innych ustaw (Dz.U. Nr 121, poz. 1264), którym zmieniono treść przepisu art. 4779

,

uzupełniając go o § 21

, 31

i 32

. Zharmonizowano w ten sposób przepisy o

postępowaniu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych z aktualną

regulacją art. 14 ustawy emerytalnej, przewidującego ocenę przez lekarza

orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych m.in. niezdolności do pracy i

ustalanie niezdolności do samodzielnej egzystencji oraz dającego uprawnienie do

wniesienia sprzeciwu wobec orzeczenia lekarza orzecznika do komisji lekarskiej

Zakładu.

Słusznie zauważył Sąd Apelacyjny w uzasadnieniu wyroku, że wynikająca z

art. 4779

§ 31

k.p.c. niedopuszczalność odwołania zachodzi tylko wtedy, gdy jest

ono oparte wyłącznie na zarzutach dotyczących orzeczenia lekarza orzecznika

ZUS, które nie zostały zweryfikowane przez komisje lekarską ZUS. W sprawie

będącej przedmiotem rozpoznania tego Sądu w odwołaniu od decyzji ZUS

podniesiono jednak nie tylko zarzuty dotyczące „wyłącznie” orzeczenia lekarza

orzecznika ZUS, ale również inne zarzuty, dotyczące prawidłowości ustalenia

wymaganych okresów składkowych i nieskładkowych, które w ocenie Sądu drugiej

instancji „pozostają bez wpływu na prawo do wnioskowanego świadczenia” (nie

odniesiono się jednak do odmiennych ustaleń Sądu Okręgowego w tej kwestii).

W tym kontekście relewantne znaczenie ma uchwała Sądu Najwyższego z

dnia 15 marca 2006 r. w sprawie II UZP 17/05 stwierdzająca, że na podstawie

art. 4779

§ 31

k.p.c. sąd odrzuca odwołanie, w którym ubezpieczony podnosi

wyłącznie zarzuty przeciwko orzeczeniu lekarza orzecznika ZUS w kwestiach

6

określonych w art. 14 ust. 1 pkt 1 - 5 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o

emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (OSNP 2006 nr

15-16, poz. 245, Prok. i Pr.- wkł. 2006 nr 12, s. 38, OSP 2007 nr 5, poz. 58,

Biul. SN 2006 nr 3, s. 27). W uzasadnieniu tej uchwały podniesiono, że już z

brzmienia art. 4779

§ 31

k.p.c. jasno wynika, że ustawa, posługując się ogólnym

pojęciem „sprawy o świadczenie z ubezpieczeń społecznych, do którego prawo

uzależnione jest od stwierdzenia niezdolności do pracy”, nie przewiduje żadnego

przedmiotowego ograniczenia przesłanek tego świadczenia. Oznacza to, że

„oparcie odwołania wyłącznie na zarzutach dotyczących orzeczenia lekarza

orzecznika” dotyczy każdego takiego orzeczenia, a więc wszystkich kwestii ujętych

w art. 14 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych, tj. oceny niezdolności do pracy, jej stopnia oraz

ustalenia daty powstania niezdolności do pracy, trwałości lub przewidywanego

okresu niezdolności do pracy, związku przyczynowego niezdolności do pracy lub

śmierci z określonymi okolicznościami, trwałości lub przewidywanego okresu

niezdolności do samodzielnej egzystencji oraz celowości przekwalifikowania

zawodowego.

Zwrócić należy jednak uwagę, w ocenie obecnego składu Sądu

Najwyższego, że dla przeciętnego ubezpieczonego, niebędącego specjalistą prawa

ubezpieczeń społecznych, każde orzeczenie lekarza orzecznika ZUS stwierdzające

częściową lub całkowitą niezdolność do pracy wydaje się prima facie korzystne i nie

skłania do odwoływania się do komisji lekarskiej ZUS. Dopiero odmowna decyzja

ZUS uświadamia wnioskodawcy, że niezdolność do pracy nie powstała w

adekwatnym okresie i orzeczenie lekarza orzecznika ZUS było tylko pozornie

korzystne. Z tego względu niektóre sądy wyrażały pogląd, że w tego rodzaju

sprawach organ rentowy powinien kierować do wnioskodawców indywidualne

pouczenia z dodatkową informacją, że uznanie niezdolności do pracy w dacie

ustalonej przez lekarza orzecznika ZUS zgodnie z posiadaną dokumentacją

ubezpieczeniową nie spowoduje jednak przyznania prawa do renty. Można taki

pogląd zanegować tylko przy założeniu, że prawo do niezwłocznego odrzucenia

odwołania w takiej sprawie przysługuje wyłącznie Sądowi pierwszej instancji, a

7

organ rentowy przywróci wnioskodawcy termin do wniesienia sprzeciwu do komisji

lekarskiej ZUS.

Zdaniem Sądu Najwyższego w sytuacji, gdy wnioskodawca w odwołaniu od

decyzji ZUS kwestionuje prawidłowość obliczenia wymaganych okresów

składkowych w powiązaniu z datą ustalonej przez lekarza orzecznika ZUS

niezdolności do pracy, Sąd pierwszej instancji powinien rozpoznać odwołanie na

rozprawie. Tak też się stało w niniejszej sprawie.

Niezależnie od nasuwających się Sądowi apelacyjnemu w tym zakresie

kontrowersji – Sąd ten nie ma kompetencji do uchylenia wyroku Sądu pierwszej

instancji i odrzucenia odwołania, gdyż uprawnienie do stosowania art. 4779

§ 31

k.p.c. ma wyłącznie Sąd pierwszej instancji. Wynika to przede wszystkim z funkcji

tego przepisu, polegającej na: dyscyplinującym zobligowaniu ubezpieczonych do

wyczerpania trybu dwuinstancyjnego (lekarz orzecznik i komisja lekarska) w ZUS,

przyspieszenia postępowania w tych sprawach oraz zmniejszenia wydatków na

opinie biegłych w postępowaniu sądowym. Cele te mogą być zrealizowane tylko

wówczas, gdy Sąd pierwszej instancji niezwłocznie po wniesieniu odwołania do

Sądu odrzuci odwołanie, gdy nie został wyczerpany dwuinstancyjny tryb badania

lekarskiego w ZUS. W takiej sytuacji organ rentowy jest ustawowo uprawniony do

przywrócenia terminu do wniesienia odwołania do komisji lekarskiej ZUS (art. 14

ust. 2c ustawy emerytalnej, w którym przewidziano, że w uzasadnionych

przypadkach Zakład, na wniosek osoby zainteresowanej, może przywrócić termin

na wniesienie sprzeciwu, w tym w szczególności w razie odrzucenia przez sąd

odwołania od decyzji w przypadku określonym w art. 4779

§ 31

k.p.c.). Zapewnia to

sprawny przebieg postępowania w sprawach rentowych, bez negatywnego wpływu

na prawo ubezpieczonego do rzetelnego rozpoznania jego sprawy i bez

ograniczenia jego prawa do Sądu.

Według art. 386 § 3 k.p.c. jeżeli pozew ulega odrzuceniu albo zachodzi

podstawa do umorzenia postępowania, sąd drugiej instancji uchyla wyrok oraz

odrzuca pozew lub umarza postępowanie. Przyjęcie niedopuszczalności drogi

sądowej (art. 199 § 1 pkt 1) i w konsekwencji odmowa rozstrzygnięcia sprawy przez

sąd może nastąpić tylko przy spełnieniu określonych przesłanek.

Niedopuszczalność drogi sądowej zachodzi wówczas, gdy sprawa nie ma

8

charakteru sprawy cywilnej lub gdy sprawa ze swej istoty ma wprawdzie charakter

sprawy cywilnej, jednakże z mocy wyraźnego przepisu została przekazana do

właściwości innego organu niż sąd powszechny.

Wszczynające postępowanie sądowe odwołanie od decyzji organu

rentowego pełni rolę pozwu. (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19

czerwca 1998 r., II UKN 105/98, Legalis), a omawiany przepis § 31

zdanie pierwsze

w istocie ustanawia niedopuszczalność odwołania w sprawach o świadczenie z

ubezpieczeń społecznych, do którego prawo jest uzależnione od stwierdzenia

niezdolności do pracy w przypadku niewyczerpania dwuinstancyjnego

postępowania dotyczącego orzecznictwa lekarskiego przed organem rentowym,

jednak również przy stosowaniu rozdziału 3 k.p.c. „Postępowanie w sprawach z

zakresu ubezpieczeń społecznych” należy uwzględnić prawo ubezpieczonego do

Sądu. Zgodnie z art. 45 ust. 1 Konstytucji każdy ma prawo do sprawiedliwego i

jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy,

niezależny, bezstronny i niezawisły sąd, a stosownie do art. 77 ust. 2 Konstytucji

ustawa nie może nikomu zamykać drogi sądowej dochodzenia naruszonych

wolności lub praw. Relewantny jest także art. 6 Konwencji o ochronie praw

człowieka i podstawowych wolności. Wskazać w tym aspekcie należy, iż prawo

dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i nie będzie sprzeczne z

cytowanymi wyżej przepisami, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza

samej istoty tego prawa, gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu,

oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy

stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały

(por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 października 2013 r. w sprawie

SK 14/13). W tym kontekście Sąd Najwyższy uznał, że ograniczenie prawa do

Sądu przez odrzucenie odwołania od decyzji ZUS może być zaakceptowane tylko

wówczas, gdy nie będzie wpływało negatywnie na prawa ubezpieczonego, tzn. nie

pozbawi go możliwości złożenia niezwłocznie nowego wniosku o rentę lub

skutecznego ubiegania się o przywrócenie terminu do wniesienia sprzeciwu od

orzeczenia lekarza orzecznika ZUS. Spełnienie tych warunków jest możliwe tylko

wówczas, gdy odrzucenia odwołania dokona niezwłocznie Sąd pierwszej instancji.

9

Odmienna sytuacja wystąpiła w niniejszej sprawie, gdy po 3 latach od

wniesienia do Sądu odwołania Sąd Apelacyjny odrzucił odwołanie, stawiając

wnioskodawcę w bardzo niekorzystnej sytuacji. Ponieważ świadczenie rentowe

przyznaje się od dnia wniosku, a ubezpieczony musiałby złożyć nowy wniosek o

rentę, mógłby on zostać pozbawiony prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy

za okres ostatnich 3 lat.

Ponadto już wcześniej Sąd Najwyższy powziął wątpliwości, czy art. 4779

k.p.c., regulujący poszczególne kwestie dotyczące wnoszenia odwołania od decyzji

organu rentowego i odnosi się do postępowania przed sądem pierwszej instancji,

może być stosowany przez Sąd drugiej instancji (por. wyrok Sądu Najwyższego z

dnia 17 marca 2011 r., I UK 332/10, LEX nr 811827).

W ocenie obecnego składu Sądu Najwyższego zwrócić też należy uwagę, że

wszystkie uprawnienia i obowiązki Sądu wymienione w art. 4779

k.p.c. odnoszą się

do Sądu pierwszej instancji. Odnosi się to np. do odrzucenia odwołania z powodu

naruszenia art. 4779

§ 3 k.p.c. Przepis art. 4779

§ 21

k.p.c., zawierający nakaz

koncentrowania dowodów co do kwestii lekarskich w postępowaniu przed organem

rentowym i ponownej oceny w tym postępowaniu powstałych po wydaniu

orzeczenia nowych okoliczności podniesionych w odwołaniu, wskazuje także na

jeden z celów unormowania art. 4779

§ 31

k.p.c. Również § 6 omawianego artykułu

dotyczy Sądu, do którego wniesiono odwołanie, a więc Sądu pierwszej instancji.

Ponadto w świetle stanowiska judykatury art. 47714

§ 4 k.p.c. nie ma

zastosowania w postępowaniu apelacyjnym, jeżeli nowe okoliczności dotyczące

stwierdzenia niezdolności do pracy lub niezdolności do samodzielnej egzystencji

powstały po wyroku sądu pierwszej instancji (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia

5 kwietnia 2007 r., I UK 316/06, OSNP 2008 nr 13-14, poz. 199). Sąd Najwyższy

uznał, że zarówno z wykładni językowej (której przedmiotem jest analiza dosłownej

treści art. 47714

§ 4 k.p.c.), jak i z wykładni systemowej (badającej umiejscowienie

tego przepisu wśród innych przepisów Kodeksu postępowania cywilnego

regulujących postępowanie odrębne w sprawach z zakresu ubezpieczeń

społecznych) wynika, że przepis ten może być zastosowany jedynie przez sąd

pierwszej instancji. Sąd odwoławczy może skontrolować prawidłowość

prowadzenia postępowania przed sądem pierwszej instancji, w tym również

10

niezastosowanie przez ten sąd art. 47714

§ 4 k.p.c. Sam jednak tego przepisu

stosować nie może.

W odpowiedzi na krytyczne głosy dotyczące niepożądanej praktyki zbyt

częstego sięgania przez sądy odwoławcze do art. 386 § 4 k.p.c. i uchylania

zaskarżonego orzeczenia sądu pierwszej instancji oraz przekazywania sprawy

sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania ustawodawca zdecydował

się dodać z dniem 3 maja 2012 r. § 11

do art. 3941

k.p.c., uprawniający strony do

wniesienia zażalenia na orzeczenia sądu drugiej instancji o uchyleniu wyroku i

przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji. Sąd

Najwyższy, rozpoznając zażalenie przysługujące na podstawie art. 3941

§ 11

k.p.c.,

bada między innymi poprawność zastosowania art. 386 § 2 i § 4 k.p.c. przez sąd

drugiej instancji, a więc wystąpienie choćby jednej z alternatywnie ujętych w tym

przepisie przesłanek uchylenia wyroku, tj. nieważności postępowania,

nierozpoznania przez sąd pierwszej instancji istoty sprawy albo istnienia

konieczności przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości. Chodzi więc

o to, czy stwierdzone przez sąd odwoławczy okoliczności są tymi, które w świetle

art. 386 § 2 i § 4 k.p.c. usprawiedliwiają wydanie wyroku kasatoryjnego, zamiast -

co powinno być regułą - wyroku reformatoryjnego (por. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 5 lutego 2015 r., III PZ 11/14, LEX nr 1645273).

W tym kontekście odrzucenie odwołania przez Sąd Apelacyjny było

sprzeczne z wyżej przedstawioną intencją ustawodawcy oraz zasadą

merytorycznego rozpoznania sprawy – zwłaszcza w sytuacji, gdy Sąd drugiej

instancji nie dostrzegł nieważności postępowania, nierozpoznania przez sąd

pierwszej instancji istoty sprawy albo konieczności przeprowadzenia postępowania

dowodowego w całości. Przeciwnie, w niniejszej sprawie Sąd Okręgowy

przeprowadził obszerne postępowanie dowodowe, którego wyniki mogły być

skorygowane orzeczeniem reformatoryjnym, gdyby Sąd Apelacyjny zweryfikował na

niekorzyść wnioskodawcy dokonaną przez Sąd pierwszej instancji subsumcję

art. 58 i 57 ustawy emerytalnej. Kognicja sądu drugiej instancji obejmuje

rozpoznanie sprawy w taki sposób, w jaki mógł i powinien rozpoznać sprawę sąd

pierwszej instancji, dlatego sąd ten nie może poprzestać jedynie na zbadaniu

zarzutów apelacyjnych, lecz powinien poczynić własne ustalenia i ocenić je przez

11

zastosowanie prawa materialnego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 marca

2013 r., I UK 555/12, LEX nr 1383249).

Należy tez zaznaczyć, że w wyroku z dnia 25 września 2014 r. w sprawie

I UK 40/14 (LEX nr 1545096) Sąd Najwyższy wyraził odmienny pogląd uznając, że

w przypadku, gdy odwołanie kontestuje wyłącznie ocenę dokonaną przez lekarza

orzecznika ZUS sąd drugiej instancji powinien rozważyć uchylenie wyroku i

odrzucenie odwołania. W ocenie obecnego składu Sądu Najwyższego ocena

dokonana w tym wyroku nie uwzględnia wykładni funkcjonalnej art. 4779

§ 31

k.p.c.,

aspektu konstytucyjnego oraz przedstawionej wykładni systemowej i

celowościowej.

Mając powyższe okoliczności na uwadze Sąd Najwyższy na mocy art. 39815

§ 1 k.p.c. orzekł jak w sentencji, o kosztach postępowania kasacyjnego

rozstrzygając stosownie do art. 108 § 2 k.p.c. w związku z art. 39821

k.p.c.