II UK 278/14

Sygn. akt II UK 278/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 24 czerwca 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

Prezes SN Teresa Flemming-Kulesza (przewodniczący)

SSN Jolanta Frańczak

SSN Jerzy Kuźniar (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku R. B.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o ustalenie kapitału początkowego,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 24 czerwca 2015 r.,

skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego […]

z dnia 5 lutego 2014 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 5 lutego 2014 r., Sąd Apelacyjny oddalił apelację

pozwanego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych od wyroku Sądu Okręgowego –

Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w O. z dnia 28 czerwca 2013 r. w sprawie

2

z wniosku R. B., o ustalenie kapitału początkowego. W stanie faktycznym sprawy,

wnioskodawca (urodzony w dniu 6 sierpnia 1960 r.), w okresach od dnia 7 listopada

1980 r. do dnia 19 czerwca 1981 r., od dnia 1 września 1981 r. do dnia 5

października 1981 r., od dnia 21 grudnia 1981 r. do 14 kwietnia 1984 r., od dnia 1

czerwca 1984 r. do dnia 15 listopada 1984 r., od dnia 15 stycznia 1985 r. do dnia 4

sierpnia1985 r., od dnia 5 sierpnia 1985 r. do dnia 15 czerwca 1986 r., od dnia 19

czerwca 1986 r. do dnia 30 listopada 1987 r. i od dnia 15 grudnia 1987 r. do dnia 31

października 1989 r. był zatrudniony na terenie Polski u polskich pracodawców na

podstawie umowy o pracę w pełnym wymiarze czasu pracy. Ponadto w okresie od

dnia 15 kwietnia 1982 r. do dnia 14 kwietnia 1984 r. odbywał zasadniczą służbę

wojskową.

W 1989 r. wnioskodawca wyjechał z Polski na stałe i mieszka na terenie

Niemiec, co potwierdził niemiecki organ rentowy.

Decyzją z dnia 7 stycznia 2013 r. organ rentowy odmówił ustalenia kapitału

początkowego wnioskodawcy, ponieważ zgodnie z informacją niemieckiej instytucji

ubezpieczeniowej w jego przypadku znajduje zastosowanie umowa między Polską

Rzecząpospolitą Ludową a Republiką Federalną Niemiec o zaopatrzeniu

emerytalnym i wypadkowym zabezpieczeniu społecznym podpisana w Warszawie

dnia 9 października 1975 r. (Dz.U. z 1976 r. Nr 16, poz. 101 ze zm., dalej - umowa

z 1975 r.), natomiast dla osób podlegających tej umowie nie ustala się kapitału

początkowego.

W odwołaniu od powyższej decyzji wnioskodawca wskazał, że nigdy nie

przyznano mu statusu wysiedleńca i nie ma dokumentu, który upoważniałby go do

korzystania ze świadczeń emerytalnych w Niemczech za okresy przepracowane w

Polsce. Z informacji jakie otrzymał z niemieckiej instytucji ubezpieczeniowej wynika,

że nie uwzględniono w nich okresów, które przepracował w Polsce. W odpowiedzi

na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie i zaznaczył, że w przypadku

wnioskodawcy nieograniczony pobyt na terenie Niemiec został potwierdzony na

dzień 21 listopada 1989 r., co oznacza, że w jego przypadku mają zastosowanie

postanowienia umowy z 1975 r. Oznacza to, że do wypłacenia świadczeń właściwa

jest instytucja ubezpieczeniowa tego państwa, na którego terytorium osoba

uprawniona ma miejsce pobytu. Instytucja ubezpieczeniowa państwa, w którym

3

zamieszkuje osoba uprawniona powinna uwzględnić okresy ubezpieczenia

przebyte w drugim państwie według obowiązujących ją przepisów, w taki sposób

jakby te okresy zostały przebyte według przepisów obowiązujących na obszarze

własnego państwa. Ponieważ wnioskodawca nie posiada okresów ubezpieczenia z

innego tytułu niż pracownicze, dlatego organ rentowy odmówił mu ustalenia

wysokości kapitału początkowego. W ocenie organu rentowego w razie

przesiedlenia się wnioskodawcy ponownie do Polski zastosowanie znajdzie przepis

art. 175 ust. 4 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2013 r., poz. 1440 ze zm.) –

dalej ustawa o emeryturach i rentach lub ustawa emerytalna, na podstawie którego

ustalenie kapitału początkowego następuje w okolicznościach określonych w

art. 114 ustawy.

Wyrokiem z dnia 28 czerwca 2013 r. Sąd Okręgowy zmienił zaskarżoną

decyzję w ten sposób, że nakazał organowi rentowemu wyliczenie kapitału

początkowego wnioskodawcy przy uwzględnieniu wszystkich przebytych w Polsce

przed dniem 1 stycznia 1999 r. okresów składkowych i nieskładkowych.

W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał na treść art. 173 ust. 1 oraz art. 174 ust. 1 i 2

ustawy o emeryturach i rentach z FUS, zgodnie z którymi dla ubezpieczonych

urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r., którzy przed dniem wejścia w życie ustawy

opłacali składki na ubezpieczenie społeczne lub, za których składki opłacali płatnicy

składek, ustala się kapitał początkowy - na zasadach określonych w art. 53,

z uwzględnieniem ust. 2-12, a przy jego ustalaniu przyjmuje się przebyte przez

ubezpieczonych przed dniem wejścia w życie ustawy okresy składkowe i

nieskładkowe. W ocenie Sądu pierwszej instancji spór w sprawie sprowadzał się do

tego, czy w świetle umowy z 1975 r. oraz potwierdzonego przez niemiecką

instytucję ubezpieczeniową faktu, że wnioskodawca przesiedlił się do Niemiec z

dniem 21 listopada 1989 r. i od tego czasu przebywa tam na stałe, polski organ

rentowy ma obowiązek wyliczyć dla niego kapitał początkowy. W ocenie Sądu

Okręgowego czym innym jest kwestia ustalenia dla wnioskodawcy kapitału

początkowego, a czym innym kwestia ustalenia prawa do emerytury i ustalenia

właściwej instytucji ubezpieczeniowej dla jej wypłaty. Kapitał początkowy nie należy

do kategorii świadczeń emerytalnych ani rentowych, zatem sam fakt zamieszkania

4

skarżącego w Niemczech nie ma znaczenia dla ustalenia jego kapitału

początkowego, gdyż istotne są wyłącznie wykazane przez niego okresy składkowe i

nieskładkowe o których mowa w art. 174 ust 2 ustawy o emeryturach i rentach z

FUS. Bez znaczenia pozostaje więc treść umów zawartych przez Polską

Rzeczpospolitą Ludową z Republiką Federalną Niemiec. Sąd Okręgowy powołał się

także na pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w uzasadnieniu wyroku z dnia 2

września 2009 r. w sprawie II UK 30/09 (OSNP 2011 nr 9-10, poz.128), gdzie przy

okazji wskazania, że do ustalenia kapitału początkowego nie mają zastosowania

przepisy rozporządzenia Rady (EWG) nr 1408/71 z 14 czerwca 1971 r. w sprawie

stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych,

osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin

przemieszczających się we Wspólnocie (Dz.U.E.L 1971 Nr 149, poz. 2 ze zm., dalej

- rozporządzenie 1408/71), wyjaśnił, iż kapitał początkowy nie jest świadczeniem

emerytalnym, a stanowi jedynie część tzw. nowej emerytury. W celu jego ustalenia

należy zastosować jedynie przepisy polskie. W tej sytuacji, skoro wnioskodawca

posiada przed dniem 21 listopada 1989 r. przebyte na terenie Polski okresy

składkowe i nieskładkowe, to organ rentowy jest zobowiązany wydać decyzję z

uwzględnieniem wszystkich udowodnionych przez wnioskodawcę okresów, tj. bez

wyłączania okresów, które w przyszłości na podstawie umowy polsko-niemieckiej z

1975 r. będą ewentualnie mogły być uwzględnione przy wyliczaniu jego emerytury

przez niemiecki organ rentowy.

Sąd drugiej instancji wyrokiem z dnia 5 lutego 2014 r., oddalił apelację

organu rentowego od tego wyroku, akceptując ustalenia faktyczne Sądu pierwszej

instancji, jak i zapadłe orzeczenie. Zdaniem Sądu Apelacyjnego spór w sprawie

ogniskuje się wokół problemu, czy dla osoby, która opuściła terytorium Polski i

zamieszkała w Niemczech w okresie obowiązywania umowy z 1975 r. organ

rentowy winien wyliczyć kapitał początkowy, jeżeli przebyła ona okresy

ubezpieczenia w Polsce przed opuszczeniem jej terytorium. Zdaniem Sądu umowa

ta nie przewidywała transferu świadczeń. Na gruncie obowiązywania

rozporządzenia 1408/71 nie było wątpliwości, że umowa z 1975 r. miała nadal

zastosowanie, jeżeli została spełniona jedna z pozostałych dwóch przesłanek

określonych w art. 7 ust. 2 lit. c rozporządzenia, to jest, jeżeli stosowanie przepisów

5

umowy jest korzystniejsze dla beneficjentów lub jeżeli wskazana umowa wynika ze

szczególnych okoliczności o charakterze historycznym, a jej skutek jest

ograniczony w czasie. Jednak zastosowanie przepisu prawa Unii, który, jak art. 7

ust. 2 omawianego rozporządzenia, przyznaje pierwszeństwo dwustronnej

konwencji, nie może pozostawać w sprzeczności z zasadami leżącymi u podstaw

prawodawstwa, którego część stanowi. Wniosek taki płynie z wydanego w trybie

prejudycjalnym wyroku Trybunału Sprawiedliwości z dnia 16 maja 2013 r. C-589/10

dnia 9 października 1975 r. w sprawie J. Wencel.

Z uwagi na datę złożenia wniosku (1 grudnia 2004 r.) rozporządzenie to ma

zastosowanie w rozpoznawanej sprawie. Zdaniem Sądu drugiej instancji dla

rozstrzygnięcia sprawy ma jednak znaczenie okoliczność, że funkcjonuje także

umowa między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Federalną Niemiec o

zabezpieczeniu społecznym sporządzona w Warszawie dnia 8 grudnia 1990 r.

(Dz.U. Nr 108, poz. 468 ze zm., dalej - umowa z 1990 r.). Sąd przywołał wyrok

Sądu Najwyższego z dnia 19 maja 2009 r. II UK 362/08, (OSNP 2011 nr 1-2,

poz. 19), w którym stwierdzono, że nie budzi wątpliwości, że okresy ubezpieczenia

przebyte w Polsce do 31 grudnia 1990 r. mogłyby być potraktowane jak przebyte w

Niemczech tylko wówczas, gdyby warunki uprawniające do emerytury

ubezpieczony spełnił przed dniem 1 stycznia 1991 r. Do zdarzeń powstałych

później umowa z 1975 r. nie może mieć zastosowania, co wynika z art. 27 ust. 2

umowy z 1990 r., według którego nie narusza ona roszczeń i uprawnień nabytych

do dnia 1 stycznia 1991 r. w jednej z Umawiających się Stron na podstawie umowy

z 1975 r., tak długo, jak te osoby, także po dniu 31 grudnia 1990 r. będą mieszkać

na terytorium tej Umawiającej się Strony. Wnioskodawca, jako urodzony w 1960 r.,

nie nabył uprawnień emerytalnych, instytucja kapitału początkowego wprowadzona

została dopiero od 1 stycznia 1999 r., wobec czego nie ma żadnych podstaw, aby

stosować w tym przypadku postanowienia umowy z 1975 r. Sąd Apelacyjny

zauważył także, że zgodnie z art. 27 ust. 3. umowy z 1990 r. roszczenia i

uprawnienia w zakresie zaopatrzenia emerytalnego i wypadkowego w myśl umowy

z 1975 r. za okresy ubezpieczenia przebyte do momentu przyjazdu przysługują

także osobom, które przed dniem 1 stycznia 1991 r. przybyły na terytorium drugiej

Umawiającej się Strony i do tej daty złożyły wniosek o przeniesienie miejsca

6

zamieszkania na jej terytorium i przebywają od tej daty nieprzerwanie, jeżeli w

okresie zaistnienia wypadku ubezpieczenia najpóźniej od dnia 30 czerwca 1991 r.

mieszkają na terytorium tej Strony. Wnioskodawca zaznaczył, że nigdy nie

przyznano mu „statusu wysiedleńca”. Osoba, która podlegała różnym systemom

ubezpieczenia społecznego nie może być traktowana gorzej, aniżeli osoba, która

podlegała tylko jednemu porządkowi prawnemu.

W skardze kasacyjnej od tego wyroku, zaskarżając go w całości,

pełnomocnik organu rentowego zarzucił naruszenie prawa materialnego – art. 8

rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29

kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego

(Dz.U.UE. L 2004.166.1 ze zm.), (Dz.Urz. UE Polskie wydanie specjalne 2004,

rozdz. 5, t. 5) – dalej rozporządzenie 883/2004, poprzez jego niezastosowanie i

przyjęcie, że umowa pomiędzy Polską Rzecząpospolitą Ludową a Republiką

Federalną Niemiec z 1975 r. o zaopatrzeniu emerytalnym i wypadkowym po jej

inkorporowaniu do systemu prawa Unii Europejskiej nie ma zastosowania, w

odniesieniu do osoby posiadającej miejsce zamieszkania w Niemczech

nieprzerwanie od roku 1990, która złożyła wniosek o ustalenie kapitału

początkowego oraz poprzez przyjęcie, że po dniu przystąpienia Polski do Unii

Europejskiej nadal funkcjonuje umowa z 1990 r. pomimo jej wyraźnego uchylenia,

art. 3 ust. 1 lit d) i art. 10 rozporządzenia 883/2004 w związku z art. 288 Traktatu o

funkcjonowaniu Unii Europejskiej TFUE (Dz.Urz. UE C115 z 9 maja 2008 r. str. 47),

oraz art. 91 ust. 3 Konstytucji RP poprzez ich niezastosowanie i w konsekwencji

ustalenie kapitału początkowego służącego do ustalenia wysokości emerytury

obliczanej na podstawie przepisu art. 25 i 26 ustawy o emeryturach i rentach z

Funduszu Ubezpieczeń Społecznych z uwzględnieniem okresów zatrudnienia

przebytych w Polsce przed 1991 r. dla osoby, która posiada ekspektatywę

emerytury z niemieckiego systemu zabezpieczeń społecznych za te same okresy

ubezpieczenia, co narusza zakaz kumulacji świadczeń określony art. 10

rozporządzenia 883/2004, wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i

przekazanie sprawy sądowi drugiej instancji do ponownego rozpoznania, wraz z

orzeczeniem o kosztach postępowania.

Sąd Najwyższy wziął pod uwagę co następuje:

7

Skarga kasacyjna jest usprawiedliwiona.

W dotychczasowym orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. wyrok z dnia 2

września 2009 r., II UK 30/09), przyjmuje się, że sprawy o ustalenie kapitału

początkowego nie są objęte zakresem regulacji rozporządzenia Rady (EWG) Nr

1408/71. Takie samo stanowisko zostało zresztą zajęte we wcześniejszym wyroku

z dnia 22 czerwca 2006 r., I UK 356/05 (OSNP 2007 nr 13-14, poz. 202). W obu

tych judykatach Sąd Najwyższy stwierdził również, że inną kwestią będzie

natomiast w przyszłości ustalanie wysokości świadczenia, do którego zastosowanie

znajdą przepisy unijnej koordynacji. Trzeba jednak pamiętać, że w obu tych

przypadkach stan faktyczny był inny, aniżeli w rozpoznawanej sprawie, gdyż

znajdująca wówczas zastosowanie umowa międzynarodowa przewidywała

obowiązek uwzględniania okresów zatrudnienia w jednym państwie do okresu

stażowego w drugim państwie.

W niniejszej sprawie sytuacja jest inna, bowiem wnioskodawca legitymuje się

polskimi okresami ubezpieczenia sprzed daty przesiedlenia się do Niemiec (przed 1

stycznia 1991 r.), a okresy te na mocy umowy z 1975 r. są kwalifikowane jako

okresy ubezpieczenia państwa miejsca zamieszkania, przy czym zasada ta została

utrzymana w umowie z 1990 r. (nota bene stosowanie umowy z 1975 r. w stosunku

do ubezpieczonego, zostało potwierdzone przez niemiecką instytucję

ubezpieczeniową – k. 29 akt kapitałowych).

Zgodnie z art. 174 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach, przy ustalaniu

kapitału początkowego przyjmuje się przebyte przed dniem wejścia w życie tej

ustawy (polskie) okresy składkowe, o których mowa w art. 6 ustawy emerytalnej.

Co do zasady więc, należałoby przyjąć, że okresy ubezpieczenia wnioskodawcy

przebyte przed datą przesiedlenia się do Niemiec podlegają uwzględnieniu przy

ustalaniu kapitału początkowego, ponieważ są to okresy polskie. Jest to zresztą

generalna zasada, jaka jest stosowana w dziedzinie zabezpieczenia społecznego,

wynikająca również z umów międzynarodowych. Okresy ubezpieczenia uwzględnia

się w tym państwie, w którym zostały one przebyte, chyba że co innego wynika

właśnie z przedmiotowych umów. Na gruncie ustawy emerytalnej znajduje to wyraz

w art. 8, który stanowi, że przy ustalaniu prawa do emerytury i renty oraz przy

8

obliczaniu ich wysokości uwzględnia się okresy ubezpieczenia za granicą, jeżeli tak

stanowią umowy międzynarodowe. Brak natomiast regulacji, wskazującej jakich

okresów nie uwzględnia się. W tym zakresie należy również stosować reguły

wynikające z umów międzynarodowych, na podstawie art. 91 Konstytucji RP, nie

zaś w oparciu o odesłanie wynikające z art. 8 ustawy emerytalnej.

Istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się zatem do tego, czy

polski okres ubezpieczenia przypadający przed datą przesiedlenia się do Niemiec

przed dniem 1 stycznia 1991 r. jest w świetle art. 27 ust. 2 umowy z 1990 r. w

związku z art. 4 ust. 2 umowy z 1975 r. okresem ubezpieczenia w rozumieniu

art. 174 ust. 2 pkt 1 ustawy emerytalnej uwzględnianym dla celów obliczania

kapitału początkowego.

Warunkiem stosowania przepisów unijnej koordynacji jest skorzystanie ze

swobody przemieszczania się oraz wystąpienie okoliczności bądź zdarzenia, które

ma znaczenie dla nabycia, ustalenia bądź realizacji prawa do świadczenia z sytemu

zabezpieczenia społecznego danego państwa członkowskiego. Na taką

perspektywę wskazuje art. 3 w związku z art. 6 rozporządzenia 883/2004. Ostatnia

z wymienionych regulacji odnosi się wprawdzie do zasady sumowania okresów,

lecz mowa w niej o „nabyciu, zachowaniu, przysługiwaniu lub odzyskaniu prawa do

świadczeń”, a odnosząc to sformułowanie do zakresu przedmiotowego koordynacji

(art. 3 tego rozporządzenia), należy stwierdzić, że zakresem regulacji objęte są

wszystkie etapy nabywania prawa do świadczenia, o ile w przeszłości wystąpiło

zdarzenie bądź okoliczność w innym państwie członkowskich, mająca wpływ na to

uprawnienie.

W przypadku wnioskodawcy, do czasu przystąpienia Polski do Unii

Europejskiej, okresy ubezpieczenia przed datą przesiedlenia się do Niemiec przed

1 stycznia 1991 r. były uwzględniane jako okresy ubezpieczenia państwa miejsca

zamieszkania (tutaj niemieckie).

Z dniem 1 maja 2004 r., umowy te zostały zastąpione rozporządzeniami

1408/71 i 574/72 - to ostatnie z dnia 21 marca 1972 r. w sprawie wykonywania

rozporządzenia (EWG) nr 1408/71 w sprawie stosowania systemów

zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących

działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się

9

we Wspólnocie - Dz.U.UE. L 1972.74.1 ze zm.), a później 883/2004 i 987/2009 - to

ostatnie z dnia 16 września 2009 r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia

(WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego

(Dz.U.UE. L 2009.284.1 ze zm.). W kontekście tych regulacji, pojawia się zatem

problem, dopuszczalności stosowania zasad wynikających z umów

międzynarodowych w zakresie uwzględniania okresów ubezpieczenia. Dotyczy to

również prawnej kwalifikacji polskich okresów ubezpieczenia przed 1 stycznia

1991 r., które w okolicznościach sprawy, były do czasu przystąpienia Polski do Unii

Europejskiej w związku z miejscem zamieszkania wnioskodawcy w Niemczech,

traktowane jako okresy niemieckie. Złożenie wniosku w Polsce o ustalenie kapitału

początkowego, do którego nie stosuje się wprawdzie żadnego przepisu

dotyczącego koordynacji świadczeń z tytułu „starości”, nie zmienia faktu, że

konieczne jest rozstrzygnięcie, czy okresy te mają być nadal traktowane jako

okresy niemieckie, w związku z zamieszkiwaniem przez wnioskodawcę na

terytorium Niemiec, czy też zgodnie z jego wnioskiem jako okresy polskie. Tak więc

w okolicznościach sprawy nie tyle idzie o ustalenie czy sprawa o ustalenie kapitału

początkowego podlega przepisom unijnej koordynacji, ile rozstrzygnięcie, czy polski

okres ubezpieczenia sprzed daty przesiedlenia się do Niemiec (przed 1 stycznia

1991 r.) i uznany – w związku zamieszkiwaniem w tym kraju - za okres

ubezpieczenia niemieckiego, może być po przystąpieniu Polski do Unii Europejskiej

uwzględniony przy obliczaniu kapitału początkowego.

Wstępnie trzeba zwrócić uwagę, że do stanu faktycznego rozpoznawanej

sprawy odnosi się szereg zmieniających się regulacji, biorąc pod uwagę

przesiedlenie się wnioskodawcy do Niemiec, stąd konieczne jest ich przedstawienie

zwłaszcza gdy chodzi o kwalifikację prawną okresów ubezpieczenia dla celów

ustalenia prawa do świadczenia przypadających przed datą przesiedlenia się do

Niemiec.

Podstawowe znaczenie ma umowa z 1975 r., a zwłaszcza jej art. 4 i 5.

Pierwszy z nich w ust. 1 stanowił, że: a) renty z zaopatrzenia emerytalnego

przyznaje, według obowiązujących ją przepisów, instytucja ubezpieczeniowa

państwa, na którego terytorium osoba uprawniona mieszka, b) instytucja miejsca

zamieszkania uwzględnia według obowiązujących ją przepisów okresy

10

ubezpieczenia, okresy zatrudnienia oraz okresy z nimi zrównane w drugim

państwie w taki sposób, jak gdyby zaistniały na terytorium pierwszego państwa

(ust. 2) oraz c) renty przysługują tylko przez okres zamieszkiwania na terytorium

państwa, którego instytucja ustaliła rentę. Z przepisu art. 5 umowy z 1975 r.

natomiast wynikało, że jeżeli rencista zmieni miejsce pobytu i zamieszka na

terytorium drugiego państwa, to wypłata renty jest wstrzymywana (ust. 1),

a instytucja miejsca nowego zamieszkania decyduje o prawie do renty za okres od

wstrzymania wypłaty renty, uwzględniając okresy ubezpieczenia, zatrudnienia i

okresy zrównane w państwie poprzedniego zamieszkania. Powyższe oznaczało,

że umowa z 1975 r. wprowadzała swego rodzaju fikcję uznawania okresów

ubezpieczenia za okresy prawa miejsca zamieszkania.

Powyższe uległo jednak zmianie na podstawie umowy z 1990 r., w której

przyjęto zasadę tzw. proporcjonalnego ustalania prawa do świadczeń emerytalnych

i rentowych (art. 17-18 umowy z 1990 r.), co miało ten skutek, że instytucja danego

państwa ustalała prawo do świadczeń, uwzględniając jedynie okresy

ubezpieczenia, zamieszkania lub zrównane z nimi przypadające tylko w tym

państwie. Od powyższej reguły wyjątek wprowadzał art. 19 ust. 4, który stanowił, że

pozostają nienaruszone niemieckie przepisy prawne dotyczące świadczeń za

okresy ubezpieczenia, które nie zostały przebyte na obszarze Republiki Federalnej

Niemiec, jak również dotyczące świadczeń za okresy zaliczone zgodnie z prawem

o rentach obcych. W istocie chodziło o regulacje ustawy o rentach obcych

(„Fremdrentengesetz”), która zresztą obowiązuje w Niemczech do dnia dzisiejszego

(wersja jednolita opublikowana dnia 25 lutego 1960 r., BGBl. I s. 93, 94 i nast. – ze

zm.) i dotyczy uprawnień emerytalnych i rentowych osób wypędzonych bądź tzw.

przesiedleńców. Jej podstawową zasadą jest uwzględnianie zagranicznych

okresów ubezpieczenia, zatrudnienia bądź okresów z nimi zrównanych tak, jak

gdyby zostały przebyte na terytorium Niemiec. Innymi słowy, na podstawie umowy

z 1990 r. obowiązywała tzw. zasada proporcjonalności, chyba że chodziło o okresy

zaliczone zgodnie z prawem o rentach obcych, w przypadku których w mocy

pozostawała zasada miejsca zamieszkania.

Przedstawiona regulacja uległa modyfikacji po przystąpieniu Polski do Unii

Europejskiej. Po akcesji zastosowanie znalazły rozporządzenia 1408/71 oraz

11

574/72. Relację umów z 1975 r i 1990 r. do rozporządzeń unijnych regulował art. 7

ust. 2 lit c rozporządzenia 1408/71. Wprawdzie rozporządzenie zastępowało

konwencje o zabezpieczeniu społecznym (art. 6 rozporządzenia), lecz w mocy

pozostały określone postanowienia konwencji o zabezpieczeniu społecznym, do

których Państwa Członkowskie przystąpiły przed datą wejścia w życie

rozporządzenia, o ile były one korzystniejsze dla beneficjentów albo jeżeli wynikały

ze szczególnych okoliczności o charakterze historycznym, a ich skutek był

ograniczony w czasie, pod warunkiem, że zostały wymienione w załączniku III.

W jego pkt 19 została uwzględniona: a) umowa z 1975 r. zgodnie z warunkami i

zakresem określonymi w art. 27 ust. 2-4 umowy z 1990 r. oraz b) art. 11 ust. 3,

art. 19 ust. 4, art. 27 ust. 5 i art. 28 ust. 2 umowy z 1990 r.

Z regulacji tych wynika, że o ile umowa z 1975 r. znajdowała zastosowanie

wyłącznie w zakresie wskazanym w art. 27 ust. 2 - 4 umowy z 1990 r., o tyle wprost

odsyłano do art. 11 ust. 3, art. 19 ust. 4, art. 27 ust. 5 i art. 28 ust. 2 umowy z

1990 r. Szczególne znacznie miało odwołanie się wprost do art. 19 ust. 4 umowy z

1990 r.

Tak więc osoba, która przed dniem 1 stycznia 1991 r. przesiedliła się do

Niemiec, miała w okresie obowiązywania w Polsce rozporządzeń 1408/71 i 574/72

prawo do ustalenia prawa do emerytury w Polsce z tytułu polskich okresów

ubezpieczenia przypadających przed powyższą datą, chyba że zostały one

uwzględnione dla celów ustalania prawa do emerytury w Niemczech na podstawie

niemieckich przepisów znajdujących zastosowanie na podstawie art. 19 ust. 4

umowy z 1990 r. Takie rozwiązanie znajdowało również swoje oparcie w zakazie

kumulacji świadczeń, wyrażonym w art. 12 rozporządzenia 1408/71, który stanowił

że nie można nabyć świadczeń za ten sam okres ubezpieczenia. Jeśli zatem okres

ubezpieczenia, zamieszkania bądź zrównany z nim, przypadał przed datą

przesiedlenia się, to mógł być on uwzględniany wyłącznie jeden raz przez instytucję

jednego państwa członkowskiego. Powyższe szczegółowo analizuje wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 14 maja 2014 r., II UK 456/13 (LEX nr 1463421, M.P.Pr. 2014

nr 8, s. 438-441).

Odrębny problem dotyczył natomiast zagadnienia czy konieczne było

spełnienie warunku zamieszkania na terytorium danego państwa członkowskiego w

12

okresie obowiązywania rozporządzenia 1408/71 i rozporządzenia 574/72, w celu

uwzględnienia polskich okresów ubezpieczenia przypadających przed 1 stycznia

1991 r. Z prawnego punktu widzenia chodzi o relację art. 19 ust. 4 umowy z 1990 r.

do jej art. 27 ust. 2, bowiem w art. 7 ust. 2 lit. c rozporządzenia 1408/71 warunek

miejsca zamieszkania nie był sformułowany. Zdaniem Sądu Najwyższego jednak,

klauzula szczególnych okoliczności historycznych nawiązujących właśnie do tej

kwestii, nakazywała interpretację przedstawionej regulacji zarówno w kontekście

art. 19 ust. 4 i art. 27 ust. 2 umowy z 1990 r. Dekodowanie normy prawnej powinno

się odbywać w oparciu o zespół przepisów wskazanych w pkt 19 załącznika III

rozporządzenia 1408/71, zaś osiągnięcie ich spójności nakazywałoby interpretację

umowy z 1975 r. (zgodnie z warunkami i zakresem określonym w art. 27 ust. 2-4

umowy z 1990 r.) w zgodzie z art. 19 ust. 4 umowy z 1990 r. To z kolei oznaczałoby

– z historycznego punktu widzenia – uwzględnienie zasad uznawania okresów

ubezpieczenia wynikających z umowy z 1975 r. Wskazywałaby na to w

szczególności wykładnia art. 27 ust. 2 umowy z 1975 r., w którym stwierdza się, że

umowa ta nie narusza „roszczeń i uprawnień” nabytych do dnia 1 stycznia 1991 r. w

jednej z umawiających się stron na podstawie umowy z 1975 r. tak długo, jak osoby

te, także po dniu 31 grudnia 1990 r., będą mieszkać na terytorium umawiającej się

strony. O ile pojęcie „roszczeń”, które mogą być dochodzone od podmiotów

zobowiązanych faktycznie wskazuje na już nabyte uprawnienia (tak jak przyjęto w

wyrokach z dnia 19 maja 2009 r., II UK 362/08 oraz z dnia 20 stycznia 2010 r.,

II UK 152/09 - OSNP 2011 nr 13-14, poz. 193), o tyle w przypadku terminu

„uprawnień” należałoby przyjąć, że chodzi o wszelkie uprawnienia wynikające z

umowy z 1975 r., obejmujące także te dotyczące ekspektatywy poszczególnych

praw, a więc również uwzględnienia okresów ubezpieczenia. To pozwala na

wyrażenie stanowiska, że od miejsca zamieszkania (jego zmiany) uzależniona jest

nie tylko sytuacja osób, które nabyły prawo do świadczeń przed 1 stycznia 1991 r.,

ale od tego kryterium (miejsca zamieszkania) uzależnione jest także poszanowanie

(pod warunkiem dalszego zamieszkania w danym państwie) wszelkich uprawnień,

które zostały nabyte przed tą datą na terytorium jednej umawiającej się strony.

W konkluzji tej części rozważań, należałoby zatem stwierdzić, że w okresie

obowiązywania rozporządzeń 1408/71 i 987/2009, generalną regułą ustalania

13

prawa do świadczeń emerytalnych była tzw. zasada proratyzacji, nakazująca

ustalanie prawa do świadczenia wyłącznie w oparciu o okresy ubezpieczenia,

zamieszkania lub zrównane z nimi przebyte na terytorium danego państwa

członkowskiego (podobnie zresztą ta kwestia była uregulowana w umowie z

1990 r.). Tak więc osobie, która posiada polskie okresy ubezpieczenia ustalane jest

z tego tytułu prawo do świadczenia przez polski organ rentowy. Od tej zasady

możliwe były jednak wyjątki, które wynikają m.in. z umów dwustronnych, do których

stosowano art. 6 i 7 rozporządzenia 1408/71 (art. 7 ust. 2 lit. c tego aktu prawnego).

Na tej podstawie, w relacji pomiędzy Polską i Niemcami możliwe było traktowanie

okresów ubezpieczenia, zamieszkania lub zrównane z nimi, przypadających na

terytorium jednego państwa, tak jakby były one przebyte na terytorium drugiego

państwa, pod warunkiem dalszego zamieszkiwania na terytorium tego drugiego

państwa. Wynika to zarówno z art. 19 ust. 4 umowy z 1990 r. jak również z jej

art. 27 ust. 2.

Większe problemy nastręcza natomiast prawna kwalifikacja okresów

ubezpieczenia sprzed przesiedlenia się i nabycia na ich podstawie świadczenia w

świetle rozporządzeń 883/2004 i 987/2009.

Jeśli chodzi o generalną zasadę proporcjonalnego ustalania świadczeń,

aktualne pozostają wcześniejszej rozważania, a więc zasadą jest ustalanie

świadczenia (emerytury) proporcjonalnej. Natomiast w przypadku relacji umów

międzynarodowych do rozporządzeń koordynacyjnych, to wprawdzie art. 8 ust. 1

rozporządzenia 883/2004 (regulujący tę kwestię) jest odpowiednikiem art. 6 i 7

rozporządzenia 1408/71, lecz na podstawie załącznika II tego pierwszego

rozporządzenia pozostaje w mocy wyłącznie umowa z 1975 r. w zakresie w jakim

określa to art. 27 ust. 2- 4 umowy z 1990 r. Nie uwzględnia się zatem art. 19 ust. 4

umowy z 1990 r. W załączniku wyraźnie stwierdza się jednak, że chodzi o

„zachowanie na podstawie umowy z 1975 r. statusu prawnego osób, które

zamieszkały na terytorium Niemiec lub Polski przed dniem 1 stycznia 1991 r. i które

nadal tam zamieszkują”. W tym świetle pojawiają się dwa problemy. Pierwszy

związany z interpretacją art. 27 ust. 2- 4 umowy z 1990 r. oraz drugi nakazujący

rozważanie dopuszczalności uzależnienia zachowania prawnego statusu od

kryterium zamieszkiwania na terytorium danego państwa członkowskiego.

14

Co się tyczy zakresu zastosowania art. 27 ust. 2-4 umowy z 1990 r., to został

on już wyżej przedstawiony, przy czym zawarta tam argumentacja zostaje

wzmocniona, uwzględniając okoliczność, że w załączniku II jest mowa o

konieczności zachowania na podstawie umowy z 1975 r. „statusu prawnego” osób,

które zamieszkały na terytorium Niemiec lub Polski przed dniem 1 stycznia 1991 r. i

które nadal tam zamieszkują. Oznacza to, że jeśli osoba przesiedliła się na

terytorium jednego państwa i nabyła prawo do uwzględnienia okresów

ubezpieczenia, zamieszkania lub zrównanych z nimi, tak jakby były one przebyte w

tym państwie, to przedmiotowe uprawnienie wyznaczające jej „status prawny”

zostaje zachowane pod warunkiem dalszego zamieszkiwania na tym terytorium.

Jeśli zatem przed dniem 1 stycznia 1991 r., osoba, która się przesiedliła, nabyła na

podstawie umowy z 1975 r. (bądź przepisów obowiązujących w miejscu

zamieszkania), określone uprawnienia, w tym do traktowania okresów

ubezpieczenia, zamieszkania bądź zrównanych z nimi, tak jak gdyby zostały one

przebyte na terytorium nowego miejsca zamieszkania, to uprawnienia te zostają

uwzględnione również w okresie obowiązywania rozporządzeń 883/2004 i

987/2009, przy czym warunkiem uwzględnienia tych okresów, jest zamieszkiwanie

na terytorium danego państwa członkowskiego.

Gdy natomiast idzie o warunek miejsca zamieszkania, trzeba zauważyć, że

w przypadku koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego uchylenie zasad

dotyczących miejsca zamieszkania dotyczy wyłącznie świadczeń pieniężnych i to

pod warunkiem, że kwestia ta nie została uregulowana inaczej (art. 7

rozporządzenia 883/2004). Podobne zastrzeżenie (braku odmiennego

uregulowania) można również odnaleźć w zasadach: równego traktowania

świadczeń, dochodów, okoliczności lub zdarzeń (art. 5 rozporządzenia 883/2004),

jak również sumowania okresów (art. 6 tego rozporządzenia), które to zasady

mogłyby mieć znaczenie dla traktowania okresów ubezpieczenia przypadających

przed datą przesiedlenia się. Oznacza to, że uzależnienie w rozporządzeniach

unijnych, dotyczących koordynacji świadczeń, możliwości uwzględnienia

określonych uprawnień od miejsca zamieszkania jest dozwolone. Nie sprzeciwia się

temu również prawo pierwotne UE w zakresie, w jakim odnosi się ono do

problematyki zabezpieczenia społecznego (por. art. 48 TFUE, który nakazuje

15

przyjęcie takich regulacji w dziedzinie zabezpieczenia społecznego, które umożliwią

zaliczenie wszystkich okresów uwzględnianych w prawie poszczególnych państw,

w celu nabycia i zachowania prawa do świadczeń oraz naliczenia wysokości

świadczeń). Uwzględniając powyższe trzeba także zauważyć, że osoba, która

zmieniła miejsce zamieszkania w rozumieniu umowy z 1975 r. (a potem umowy z

1990 r.) nie jest pozbawiana możliwości uwzględnienia okresów ubezpieczenia,

zamieszkania bądź zrównanych z nimi przypadających przed datą przesiedlenia

się. W oparciu o omawiane wyżej regulacje różnicuje się wyłącznie to, w jakim

państwie okresy te zostaną uwzględnione, co może być dla danej osoby mniej albo

bardziej korzystne z finansowego punktu widzenia. Tak więc nie zachodzi

niezgodność rozwiązania przyjętego w załączniku II do rozporządzenia 883/2004 z

art. 48 TFUE. Wniosek ten dotyczy również wcześniej obowiązujących

rozporządzeń 1408/71 i 987/2009.

Innymi słowy w okresie obowiązywania rozporządzeń 883/2004 i 987/2009

osoba, która przed dniem 1 stycznia 1991 r. przesiedliła się do Niemiec, ma prawo

do ustalenia prawa do emerytury w Polsce z tytułu polskich okresów ubezpieczenia

przypadających przed powyższą datą, chyba że w związku z miejscem

zamieszkania zostały one uwzględnione dla celów ustalania prawa do emerytury w

Niemczech (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 marca 2006 r., I UK 349/04,

OSNP 2007 nr 3-4, poz. 53, w którego tezie przyjęto, że na podstawie umowy z

1975 r. świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego i wypadkowego przysługują tylko

przez okres zamieszkiwania ubezpieczonego na terytorium państwa, którego

instytucja ustaliła świadczenie - art. 4 ust. 3 i art. 7 ust. 3 tej umowy).

Podobnie na gruncie rozporządzeń 883/2004 i 987/2009 kluczowe znaczenie

odgrywa zakaz kumulacji świadczeń. Zgodnie z art. 10 rozporządzenia 883/2004,

rozporządzenie podstawowe nie przyznaje ani nie utrzymuje prawa do kilku

świadczeń z tego samego rodzaju za jeden i ten sam okres ubezpieczenia

obowiązkowego. Oznacza to, że z tytułu jednego okresu ubezpieczenia można

nabyć wyłącznie jedno świadczenie. Pozostaje to zresztą w zgodzie z zasadą

podlegania ustawodawstwu jednego państwa członkowskiego uwzględnioną w

wyroku Sądu Najwyższego z dnia z 27 lutego 2014 r., II UK 333/12 (OSNP 2014 nr

3, poz. 47), w którym stwierdzono, że polska instytucja nie jest uprawniona do

16

uwzględnienia w wyliczeniu emerytury proporcjonalnej okresów ubezpieczenia

przypadających przed dniem przesiedlenia się ubezpieczonego do Niemiec, jeśli

zostały one zaliczone przez instytucję niemiecką. Zasada ta została potwierdzona

w wyroku z dnia 14 maja 2014 r., II UK 456/13 (LEX nr 1463421), w postanowieniu

z dnia 17 września 2014 r., II UZP 2/14 (niepublikowane) oraz wyroku z dnia 14

stycznia 2015 r., II UK 427/13 (niepublikowany).

W tym świetle należałoby stwierdzić, że polski okres ubezpieczenia przed

datą przesiedlenia się do Niemiec przed 1 stycznia 1991 r. może być uwzględniony

wyłącznie przez instytucję jednego państwa członkowskiego. Wynika to zarówno z

umów z 1975 r i 1990 r. jak i zakazu kumulacji świadczeń wynikającego z art. 10

rozporządzenia 883/2004. Uwagi te jednak nie pozwalają na rozstrzygnięcie czy

powinno to mieć miejsce dopiero na „końcowym” etapie ustalania prawa do

świadczenia, czy wcześniej jeśli przepis prawa krajowego wymaga podjęcia

czynności ukierunkowanych na takie ustalenie w przyszłości.

Przede wszystkim należy zauważyć, że z powoływanych wyżej umów

międzynarodowych wynika automatyzm w uwzględnianiu spornych okresów

ubezpieczenia, co oznacza, że instytucja miejsca zamieszkania była (i nadal jest)

zobowiązana do ich kwalifikacji jako okresów przebytych według prawa miejsca

zamieszkania. Oznacza to, że uwzględnienie przez jedną z instytucji tych okresów

jako własnych uniemożliwia taką kwalifikację przez instytucję drugiego państwa

członkowskiego. Wprawdzie żadna ze wskazywanych regulacji zawartych w

umowach z 1975 r. i 1990 r. nie odnosiła się wprost do okresu poprzedzającego

ustalenie prawa do świadczenia (renty, co w rozumieniu obu umów dotyczyło także

emerytur), lecz w art. 4 umowy z 1975 r. wskazano wyraźnie, że uwzględnienie

okresów według zasady miejsca zamieszkania ma następować „przy ustalaniu

renty”. Mimo że instytucja kapitału początkowego została wprowadzona do

polskiego porządku prawnego dopiero w 1999 r., sformułowanie „przy ustalaniu

renty” należy interpretować szeroko, nie odnosząc go tylko do spraw o ustalenie

wysokości świadczenia w rozumieniu przepisów prawa krajowego. Jest to tym

bardziej uzasadnione, że instytucja kapitału początkowego stanowi element

ustalania prawa do świadczenia, tyle że z czasowego punktu widzenia, wobec

nieosiągnięcia wieku emerytalnego oraz charakteru kapitału początkowego,

17

następuje to z reguły wcześniej. Zasada miejsca zamieszkania obowiązująca na

podstawie umowy z 1975 r., zakłada zatem, że okresy ubezpieczenia sprzed

przesiedlenia się do Niemiec przed 1 stycznia 1991 r. uwzględniane są tylko raz

przez instytucję miejsca zamieszkania. Ponieważ wnioskodawca ma miejsce

zamieszkania w Niemczech to w tym państwie zostały uwzględnione przedmiotowe

okresy, podlegające prawnej kwalifikacji tak jak okresy niemieckie. Wynika to

zarówno wprost z art. 19 ust. 4 umowy z 1990 r. jak i z jej art. 27 ust. 2

stosowanego na podstawie załącznika II do rozporządzenia 883/2004 i jego art. 8,

który utrzymuje uprawnienia wynikające z umowy z 1975 r. Jeśli zatem instytucja

niemiecka zakwalifikowała okresy polskiego ubezpieczenia jako okresy niemieckie,

to polski organ rentowy nie traktuje ich jak okresów ubezpieczenia w ujęciu art. 174

ust. 2 pkt 1 ustawy emerytalnej. Jeśli natomiast wnioskodawca zmieni miejsce

zamieszkania i przeniesie się do Polski, to wówczas konieczne będzie

uwzględnienie ich na potrzeby ustalenia emerytury polskiej.

Takiej sytuacji nie można wykluczyć, chociaż wówczas również pojawi się

problem związany z dopuszczalnością ponownego ustalenia kapitału początkowego

(na to trafnie wskazuje organ rentowy). Podstawą jego ponownego ustalenia nie

będzie jednak art. 175 ust. 5 ustawy emerytalnej, ale art. 59 ust. 1 rozporządzenia

883/2004, według którego jeżeli metoda ustalania wysokości świadczeń lub zasady

wyliczania świadczeń ulegają zmianie na podstawie ustawodawstwa Państwa

Członkowskiego lub jeżeli sytuacja osobista zainteresowanego ulega istotnej

zmianie, która prowadziłaby do dostosowania kwoty świadczenia, na podstawie

tego ustawodawstwa, to zgodnie z przepisami art. 52 dokonywane jest ponowne jej

obliczenie, przy czym z instytucji polskiej wypłacane byłoby świadczenie niezależne

ze względu na charakter emerytury w nowym systemie.

Będzie to jednak odrębne zagadnienie, konieczne do rozpoznania w razie

zmiany miejsca zamieszkania. Niezależnie od tego pojawia się również pytanie, czy

po wejściu Polski do Unii Europejskiej wnioskodawca może sam decydować, w

którym kraju uwzględniane są okresy ubezpieczenia sprzed daty przesiedlenia się,

bez względu na to, w którym miejscu zamieszkuje. Jest to kwestia niezależna od

generalnej reguły, że okresy te uwzględnia się tylko jeden raz. Oznacza to, że

instytucja jednego państwa członkowskiego mogłaby uznać przedmiotowe okresy

18

jako własne, wyłącznie w przypadku potwierdzenia braku takiej kwalifikacji przez

instytucję innego państwa.

Potwierdzenie takiej kwalifikacji w Niemczech prowadzi natomiast do

związania nim zarówno polskiego organu rentowego jak i sądów rozpatrujących

odwołanie. Wynika to wprost z art. 5 rozporządzenia 987/2009, który stanowi, że

dokumenty wydane przez instytucję państwa członkowskiego do celów stosowania

rozporządzenia podstawowego i rozporządzenia wykonawczego, stanowiące

poświadczenie sytuacji danej osoby oraz dowody potwierdzające, na podstawie

których zostały wydane te dokumenty, są akceptowane przez instytucje

pozostałych państw członkowskich tak długo, jak długo nie zostaną wycofane lub

uznane za nieważne przez państwo członkowskie, w którym zostały wydane.

Pojęcie instytucji zostało natomiast zdefiniowane szeroko w art. 1 lit. p

rozporządzenia 883/2004 (oznaczając, w odniesieniu do każdego Państwa

Członkowskiego, organ lub władzę odpowiedzialną za stosowanie całości lub

części ustawodawstwa). Domaganie się zatem wyliczenia kapitału początkowego

od okresów ubezpieczenia przed datą przesiedlenia się do Niemiec, byłoby

dopuszczalne dopiero w przypadku wykazania, że okresy te, zgodnie z

powoływanymi umowami międzynarodowymi, nie zostały uznane jako okresy

niemieckie.

Ponieważ przed przystąpieniem Polski do Unii Europejskiej polskie okresy

sprzed przesiedlenia się do Niemiec, były na podstawie umowy z 1975 r. (art. 4 i 5)

oraz umowy z 1990 r. (art. 19 ust. 4 i 27 ust. 2) uznawane za okresy niemieckie, to

na gruncie rozporządzeń koordynacyjnych pojawia się okoliczność, jaka wystąpiła

w innym państwie członkowskim, a która ma znaczenie dla ustalania prawa do

świadczenia w Polsce, stąd pytanie o prawną kwalifikację (pierwotnie) polskich

okresów ubezpieczenia, które stały się okresami niemieckimi w związku z

przesiedleniem się do Niemiec, jest sprawą objętą przepisami unijnej koordynacji.

Uwzględniając zakaz kumulacji świadczeń (aktualnie art. 10 rozporządzenia

883/2004) nie jest możliwe nabycie uprawnień z dwóch, lub więcej systemów

państw, za ten sam okresy ubezpieczenia; wniosek ten wynika również z umowy z

1975 r. (art. 4 i 5) oraz umowy z 1990 r. (art. 27 ust. 2)

19

Powyższe oznacza, że okresy ubezpieczenia wnioskodawcy sprzed daty

przesiedlenia się mogą być uznane albo za okresy polskie albo za okresy

niemieckie; nie ma możliwości ich jednoczesnej, podwójnej kwalifikacji, w tym zaś

świetle prawo do uwzględnienia okresów ubezpieczenia sprzed przesiedlenia się

do okresów niemieckich należy uznać jako uprawnienie, które zostało utrzymane w

mocy na podstawie art. 27 ust. 2 umowy z 1990 r., znajdującej zastosowanie na

mocy art. 8 rozporządzenia 883/2004 i załącznika II.

Jeżeli zatem okresy te zostały zakwalifikowane przez instytucje niemiecką

jako niemieckie okresy ubezpieczenia, to nie są to okresy ubezpieczenia w

rozumieniu art. 174 ust. 2 pkt 1 ustawy emerytalnej, ponieważ z chwilą

zastosowania do nich regulacji umowy z 1975 r. i z 1990 r. stały się one okresami

niemieckimi; potwierdzałaby to również wykładnia art. 4 umowy z 1975 r., w którym

wyrażenie „przy ustalaniu renty” należałoby interpretować szeroko, obejmując nim

wszelkie czynności, jakie zmierzają do jego ustalenia, a więc również ustalenie

kapitału początkowego.

Uwzględniając powyższe Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji po myśli art.

39815

§ 1 k.p.c.

O kosztach postepowania orzeczono po myśli art. 108 § 2 w związku z art.

39821

k.p.c.