WA 6/15

Sygn. akt: WA 6/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 23 czerwca 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Jerzy Steckiewicz (przewodniczący)

SSN Marian Buliński

SSN Jan Bogdan Rychlicki (sprawozdawca)

Protokolant :Marcin Szlaga

przy udziale prokuratora Naczelnej Prokuratury Wojskowej płk. Zbigniewa

Badelskiego

w sprawie płk. rez. M. K. oskarżonego z art. 231 § 2 k.k., po rozpoznaniu w Izbie

Wojskowej na rozprawie w dniu 23 czerwca 2015 r., apelacji wniesionej przez jego

obrońcę od wyroku Wojskowego Sądu Okręgowego w W. z dnia 28 listopada 2014

r.,

1. zmienia zaskarżony wyrok i uniewinnia oskarżonego płk. rez.

M. K. od popełnienia przypisanego mu przestępstwa określonego

w art. 231 § 1 k.k.,

2. koszty procesu ponosi Skarb Państwa.

2

UZASADNIENIE

Płk. rez. M. K. został oskarżony o to, że:

1. działając w krótkich odstępach czasu, w okresie od bliżej nieokreślonego dnia

kwietnia 2008 r. do 23 września 2008 r., w wykonaniu z góry powziętego zamiaru -

osiągnięcia korzyści majątkowej przez firmę „K. Sp. z o. o.” w R., jako

funkcjonariusz publiczny - żołnierz zawodowy na stanowisku Szefa Oddziału […],

odpowiadający za system „S.”, wspólnie i w porozumieniu z Głównym Specjalistą

Departamentu […] płk. K. K., w bliżej nieokreślonych dniach kwietnia 2008 r.

nakłonił Dyrektora Departamentu […], gen. W. N., nie będącego stroną umowy Nr

[…] zawartej w dniu 29 listopada 2007 r. w W. pomiędzy Ministrem Obrony

Narodowej, a firmą „K. Sp. z o. o.” z siedzibą w R., reprezentowaną przez Prezesa

jej Zarządu K. E., do rezygnacji ze szkoleń administratorów systemu oraz z usługi

m. do oprogramowania „M.” zagwarantowanych umową nr […] w zamian za

przeprowadzenie przez firmę „K. Sp. z o.o.” migracji oprogramowania „M.” z wersji

9.x do wersji 10.x, w wyniku czego w dniu 18.04.2008 r. gen. W. N. podpisał

przygotowane przez Głównego Specjalistę Departamentu […]płk. K. K. pismo,

zarejestrowane następnie pod nr. […] i adresowane do Dyrektora Oddziału firmy „K.

Sp. z o.o.” M. M., w którym gen. W. N., nie będąc stroną umowy Nr […] wnosił o

częściową zmianę przedmiotu umowy poprzez:

a. zmianę licencjonobiorcy pakietu S. zakupionego na rzecz Dowództwa Wojsk […],

Zarząd […], na Departament […] MON,

b. częściową rezygnację ze świadczenia usługi wsparcia technicznego dla

produktów M. w postaci pomocy technicznej dla Administratorów Systemu w […]

oraz trzydniowych szkoleń dla 96 Administratorów Systemu mających być

przeprowadzonych w terminie do 30 czerwca 2008 r., w zamian za

przeprowadzenie przez wykonawcę, w siedzibie Centrum […]do dnia 30 czerwca

2008 r., migracji oprogramowania wygenerowanego w „M.” wersja 9.x do wersji

10.x, które to warunki zostały zaaprobowane i potwierdzone w piśmie

sporządzonym i przesłanym w dniu 28.04.2008 r. do Departamentu i

Telekomunikacji w W. za nr. […] z dnia 28 kwietnia 2008 r., podpisanym przez

3

Dyrektora Oddziału […] M. M. i Prezesa Zarządu K. E., co wymienieni uznali za

zawarcie aneksu do przedmiotowej umowy, skutkującym powstaniem szkody w

resorcie Obrony Narodowej w postaci:

- rezygnacji z usługi m. do dnia 31 grudnia 2008 r.,

- rezygnacji ze szkoleń o wartości nie mniejszej niż 240.000 zł,

i spowodowało konieczność zawarcia w dniu 29 września 2008 r. umowy na

szkolenia pomiędzy Ministrem Obrony Narodowej, a firmą „K. Sp. z o.o.”, w której

ujęto m. in. szkolenia z Technologii „M.” i eksploatacji systemu „S.” dla 111

Administratorów tego systemu, a następnie w dniu 28 kwietnia 2008 r. lub 29

kwietnia 2008 r., pełniąc obowiązki Dyrektora Departamentu […] bez prawa

podejmowania decyzji kadrowych, organizacyjno - etatowych i finansowych,

przekroczył swoje uprawnienia w ten sposób, że dokonał odręcznej adnotacji na

faksie z firmy „K.” z dnia 28 kwietnia 2008 r., zawierającym potwierdzenie przyjęcia

przez tę firmę zmian zaproponowanych w faksie nr […] z dnia 18.04.2008 r.

podpisanym przez Dyrektora Departamentu […] gen. W. N. i wprowadzenie w

umowie nr […] zawartej w dniu 29 listopada 2007 r. zmian w postaci rezygnacji z

usługi m. do oprogramowania „M.” wersja 9.x oraz rezygnacji ze szkoleń dla 96

administratorów systemu w zamian za migrację oprogramowania „M.” z wersji 9.4

do wersji 10, po czym pisemnie polecił Głównemu Specjaliście Departamentu […]

płk. K. K. oraz Komendantowi Centrum […]płk. L. K. realizację migracji

oprogramowania M. z wersji 9.4 do wersji 10, co stanowiło nieuprawnioną zmianę

warunków zawartej umowy, a następnie w dniu 22.09.2008 r., będąc

funkcjonariuszem publicznym - Szefem Oddziału w Departamencie […]przekroczył

swoje uprawnienia w ten sposób, że pomimo wcześniejszego objęcia w tym samym

dniu stanowiska Dyrektora Departamentu […] przez p. R. H., jako czasowo

pełniący obowiązki Dyrektora Departamentu […], zaakceptował Notatką służbową

sporządzoną przez Zastępcę Szefa Oddziału […] mgr. E. S. dotyczącą wyboru

firmy do przeprowadzenia szkolenia dla administratorów z Technologii M. D i

eksploatacji systemu „S.” oraz szkoleń dla programistów/projektantów, a następnie

będąc funkcjonariuszem publicznym - Szefem Oddziału w Departamencie […]

przekroczył swoje uprawnienia w ten sposób, że nie będąc Dyrektorem

Departamentu […] podpisał Wniosek o wszczęcie postępowania o udzielenie

4

zamówienia publicznego skierowany do zatwierdzenia przez Dyrektora

Departamentu Administracyjnego Ministerstwa Obrony Narodowej, a następnie

będąc funkcjonariuszem publicznym - Szefem Oddziału w Departamencie […]

przekroczył swoje uprawnienia w ten sposób, że nie będąc Dyrektorem

Departamentu […] podpisał pismo do Wniosku o wszczęcie postępowania o

udzielenie zamówienia publicznego, zawierające prośbę o zatwierdzenie

przedmiotowego Wniosku, zarejestrowane następnie w dniu 23 września 2008 r. i

skierowane do Dyrektora Departamentu Administracyjnego Ministerstwa Obrony

Narodowej, co skutkowało zawarciem umowy z dnia 29 września 2008 r. pomiędzy

Ministrem Obrony Narodowej a firmą „K.Sp. z o. o.”, której przedmiotem było

przeprowadzenie szkoleń z Technologii M. i eksploatacji systemu „S.” dla

administratorów systemu oraz projektantów/programistów o łącznej kwocie do 514

800 zł, czym działał na szkodę interesu publicznego,

tj. o popełnienie przestępstwa określonego w art. 231 § 2 kk w zw. z art. 12 kk.,

2. „w dniu 23 września 2008 r., będąc funkcjonariuszem publicznym - Szefem

Oddziału w […] przekroczył swoje uprawnienia w ten sposób, że pomimo objęcia w

dniu 22 września 2008 r. stanowiska Dyrektora Departamentu […] p. R. H.,

występując jako czasowo pełniący obowiązki Dyrektora Departamentu […]:

a. zatwierdził opracowaną przez Głównego Specjalistę Departamentu […] płk K. K.

specyfikację techniczną której przedmiotem był zakup dla Resortu Obrony

Narodowej z Planu modernizacji technicznej S. w 2008 roku usług oraz dostawa w

2008 r. do 9. Rejonowej Bazy Materiałowej - Skład Z., oprogramowania na łączną

kwotę 13 500 000 zł,

b. podpisał pismo przewodnie do specyfikacji zarejestrowane następnie pod nr.[…]

wych. z Departamentu […]i skierowane do Dyrektora Departamentu Zaopatrywania

Sił Zbrojnych, zawierające prośbę o dokonanie zakupu usług i oprogramowania, co

w przypadku realizacji zakupu na podstawie tej specyfikacji skutkowałoby

powstaniem szkody przez Ministerstwo Obrony Narodowej nie mniejszej niż 6 000

000 zł, czym działał na szkodę interesu publicznego”

tj. o popełnienie przestępstwa określonego w art. 231 § 2 k.k.

5

Wojskowy Sąd Okręgowy w W. wyrokiem z dnia 28 listopada 2014 r.

uniewinnił go od zarzucanego mu czynu opisanego w pkt. 1 aktu oskarżenia,

natomiast uznał go za winnego popełnienia przestępstwa określonego w art. 231 §

1 k.k., a polegającego na tym, że:

„w dniu 23 września 2008 r., będąc funkcjonariuszem publicznym - Szefem

Oddziału w Departamencie […], przekroczył swoje uprawnienia w ten sposób, że

pomimo objęcia w dniu 22 września 2008 r. stanowiska Dyrektora Departamentu

[…] przez R. H., występując jako czasowo pełniący obowiązki Dyrektora

Departamentu […], podpisał pismo z dnia 23 września 2008 r. kierowane do

Dyrektora Departamentu Zaopatrywania Sił Zbrojnych, zawierające prośbę o

dokonanie zakupu usług i oprogramowania oraz zatwierdził dokument o nazwie

„specyfikacja”, którego przedmiotem był zakup dla Resortu Obrony Narodowej z

„Planu modernizacji technicznej S. w 2008 roku” usług oraz dostawa w 2008 roku

do Rejonowej Bazy Materiałowej - Skład Z. oprogramowania, czym działał na

szkodę interesu publicznego”. Na podstawie art. 231 § 1 k.k. w zw. z art. 58 § 3 k.k.

wymierzył mu karę 6 miesięcy ograniczenia wolności z obowiązkiem wykonywania

nieodpłatnej kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 20 godzin w

stosunku miesięcznym, której wykonanie warunkowo zawiesił na okres próby roku.

Apelację od wyroku wniósł obrońca oskarżonego. Zaskarżając orzeczenie w

pkt.III zarzucił:

„I. Błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wyroku, mający wpływ

na treść zaskarżonego orzeczenia, a polegający na przyjęciu, iż osk. płk. rez. M. K.

miał przekroczyć kompetencje podpisując datowane dnia 23 września 2008 r.

pismo kierowane do Dyrektora Departamentu Zaopatrywania Sił Zbrojnych,

podczas, gdy prawidłowo i bezstronnie przeprowadzona analiza zebranego w

sprawie materiału dowodowego wskazuje, że oskarżony podpisując ten dokument

nie dopuścił się opisanego czynu, zaś podpisane przez oskarżonego pismo

przewodnie nie miało za swój przedmiot dokonanie zakupu określonych usług i

zakupu oprogramowania, lecz stanowiło jedynie wstępny wniosek o rozpoczęcie

przez wskazany Departament Zaopatrywania przewidzianych prawem procedur

zakupowych w zakresie ukazanym w załączonym piśmie noszącym tytuł

6

„Specyfikacja”, zaś imputowane oskarżonemu działanie na szkodę interesu

publicznego nie zaistniało.

II. Obrazę przepisów postępowania, która miała wpływ na treść wydanego

orzeczenia, a to:

1. Art. 74 § 1 k.p.k. w zw. z art. 6 k.p.k. w zw. z art. 45 ust. 1 Konstytucji

Rzeczypospolitej Polskiej i art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i

Podstawowych Wolności – polegającej na ograniczeniu prawa oskarżonego do

obrony przez przyjęcie przez Sąd I instancji takiej treści opisanego w sentencji

czynu, który zawiera zbyt ogólnie określone znamiona czynu, jaki przypisano

oskarżonemu, w szczególności zaś odstąpieniu od precyzyjnego wskazania, jakich

to przekroczeń swoich obowiązków miał dopuścić się płk. rez. M. K. oraz na czym

miałaby polegać szkoda w obrębie interesu publicznego, na którą nakierowane

miało być działanie płk. rez. M. K.;

2. art. 5 § 1 i 2 k.p.k. – polegającej na rozstrzyganiu nie dających się usunąć

wątpliwości na niekorzyść płk. rez. M. K., z rażącym naruszeniem zasady

domniemania niewinności oskarżonego;

3. art. 7 i 4 k.p.k. oraz art. 410 k.p.k. – polegającej na tym, że Sąd I instancji oparł

zaskarżony wyrok wyłącznie na niektórych tylko dowodach, przy czym dokonana

przez Sąd I instancji dowolna ich ocena nie uwzględniała okoliczności

przemawiających na korzyść oskarżonego płk. rez. M. K.;

4. art. 424 § 1 pkt 1 pkt 2 k.p.k. – polegającej na zaniechaniu w uzasadnieniu

wyroku wskazania okoliczności mających przemawiać za przyjęciem winy umyślnej

oskarżonego, poprzestając głównie na wyrażeniu głębokiego przekonania Sądu o

istnieniu takiej właśnie winy po stronie osk. płk. rez. M. K”.

Obrońca wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i uniewinnienie oskarżonego

od popełnienia przypisanego mu przestępstwa określonego w art. 231 § 1 k.k.,

ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania sądowi pierwszej instancji.

7

Sąd Najwyższy po wysłuchaniu obrońcy i oskarżonego popierających

apelację oraz prokuratora Naczelnej Prokuratury Wojskowej, który wnosił o

nieuwzględnienie apelacji obrońcy i utrzymanie w mocy zaskarżonego wyroku

rozważył.

Apelacja jest zasadna, gdy trafnie podnosi zarzut błędu w ustaleniach

faktycznych (…), natomiast zarzut, o którym mowa w pkt II (obraza przepisów

postępowania) jest chybiony. Odnosząc się na wstępie do tegoż zarzutu wbrew

temu, co podniósł autor apelacji sąd pierwszej instancji ponownie przeprowadzając

przewód sądowy i orzekając w niniejszej sprawie w żadnym stopniu nie uchybił

powołanym w apelacji przepisom postępowania karnego i sporządził uzasadnienie

orzeczenia zgodnie z wymogami art. 424 § 1 pkt 1 i 2 k.p.k. Nie ulega też

najmniejszej wątpliwości, że podstawą orzeczenia był całokształt okoliczności

ujawnionych w toku rozprawy głównej.

W ocenie Sądu Najwyższego przypisanie oskarżonemu popełnienia

przestępstwa określonego w art. 231 § 1 k.k. i skazanie go za to było rezultatem

błędnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego przedstawionej w

szczególności na s. 32-33 uzasadnienia orzeczenia. Wbrew temu co podnosi

skarżący sąd pierwszej instancji prawidłowo ustalił, że oskarżony w dniu 23

września 2008 r., będąc funkcjonariuszem publicznym – Szefem Oddziału w

Departamencie […] przekroczył swoje uprawnienia służbowe w sposób, jak to

przyjęto w pkt III wyroku, jednak z tych prawidłowych okoliczności wyprowadził on

błędny wniosek, że oskarżony „działał również na szkodę interesu publicznego w

ten sposób, że uzurpował on swoje prawo, które mu nie przysługiwało”. Konstatacja

ta nabiera szczególnego znaczenia w świetle jednoznacznych ustaleń tego sądu,

co do pobudek i motywacji działania oskarżonego przedstawionych na s. 32

uzasadnienia. Oceniając zachowanie oskarżonego sąd pierwszej instancji ustalił,

że oskarżony był „ojcem” systemu informatycznego S., który wobec

niewprowadzenia do użytku w siłach zbrojnych nowego wieloszczeblowego,

zintegrowanego systemu informatycznego „nadal ma wysoki priorytet w kontekście

utrzymania sprawności działania” systemów informatycznych. Określone

zachowanie oskarżonego podjęte w dniu 23 września 2008 r., o którym mowa w pkt

8

III. zaskarżonego wyroku nie było objęte zakresem jego obowiązków służbowych”,

jednakże nie było działaniem na szkodę interesu publicznego, o którym mowa m.in.

w art. 231 § 1 k.k. Przyjęcie przez sąd pierwszej instancji li tylko, że oskarżony

uzurpował sobie prawo, które mu nie przysługiwało, jest niewystarczające do

przypisania oskarżonemu występku określonego w art. 231 § 1 k.k. Jak wskazuje

się w doktrynie i orzecznictwie samo przekroczenie uprawnień albo niedopełnienie

obowiązków nie wyczerpuje jeszcze znamion przestępstwa określonego w art. 231

§1 k.k. Dla jego bytu konieczne jest ustalenie „działania na szkodę interesu

publicznego lub prywatnego” (por. O. Górniok (w:) Kodeks karny. Część szczególna.

red. A. Wąsek Warszawa 2005, A. Zoll (w:) Kodeks karny. Część szczególna, t. 2

red. A. Zoll Zakamycze 1999 r., wyrok SN z dnia 5 listopada 1974 r., II KR 177/74;

postanowienie SN z dnia 25 lutego 2003 r., WK 3/03, OSNKW 2003, Nr 5-6, poz.

53). Przestępstwo to jest umyślne, a zatem sprawca obejmuje swoim zamiarem

(bezpośrednim lub ewentualnym) zarówno przekroczenie uprawnień lub

niedopełnienie obowiązków jak i działanie na szkodę interesu prywatnego lub

publicznego, z tym, że ten ostatni rozumiany jest w znaczeniu interesu

wynikającego z prawa materialnego (por. postanowienie SN z dnia 10 października

2012 r., sygn. akt V KK 27/12 Lex nr 1226786, wyrok SN z dnia 7 lutego 2013 r.,

sygn. akt WA 1/13 Lex nr 1277838). Z kolei jak akcentuje się w orzecznictwie, w

drodze wykładni art. 246 k.k. z 1969 r. (odpowiednik art. 231 k.k. z 1997 r. – uwaga

SN) szkodą w rozumieniu tego przepisu jest nie tylko szkoda majątkowa, ale i

również szkoda niemajątkowa (tak Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 23 czerwca

1992 r., I KZP 21/92, OSNKW 1992, nr 9-10, poz. 63). Postępowanie oskarżonego

(de facto przekroczenie uprawnień służbowych na zajmowanym stanowisku) w

ocenie Sądu Najwyższego nie było działaniem na szkodę interesu publicznego,

albowiem miało na celu dalsze funkcjonowanie sprawnego systemu S., z pożytkiem

dla wspomnianych wyżej instytucji, a szkoda zarówno majątkowa jak i

niemajątkowa nie powstała.

W związku z tym, w uwzględnieniu apelacji obrońcy należało zmienić

zaskarżony wyrok i uniewinnić płk. rez. M. K. od popełnienia przypisanego mu

przestępstwa określonego w art. 231 § 1 k.k. (pkt III wyroku). O kosztach procesu

orzeczono na podstawie art. 632 pkt 2 k.p.k.

9