I UK 369/14

Sygn. akt I UK 369/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 22 czerwca 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Katarzyna Gonera (przewodniczący)

SSN Bogusław Cudowski (sprawozdawca)

SSN Zbigniew Myszka

w sprawie z odwołania C. Ż.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych o emeryturę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 22 czerwca 2015 r.,

skargi kasacyjnej ubezpieczonego od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 24 kwietnia 2014 r.,

oddala skargę kasacyjną.

UZASADNIENIE

Decyzją z 18 września 2012 r. ZUS odmówił C. Ż. prawa do wcześniejszej

emerytury z tytułu zatrudnienia w szczególnych warunkach.

Sąd Okręgowy w B. wyrokiem z 18 lipca 2013 r. zmienił zaskarżoną decyzję i

zaliczył odwołującemu jako okres zatrudnienia w szczególnych warunkach okres

pracy od 1 marca 1986 r. do 31 maja 1990 r. oraz przyznał mu emeryturę od 1

sierpnia 2012 r. Za okoliczności bezsporne w tej sprawie uznał to, że odwołujący:

2

osiągnął wiek uprawniający do ubiegania się o przyznanie emerytury zgodnie z § 3 i

4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku

emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w

szczególnym charakterze; wykazał wymagany przepisami okres składkowy i

nieskładkowy wynoszący na dzień 1 stycznia 1999 r. 25 lat; złożył wniosek o

przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu

emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, na dochody

budżetu państwa; w dacie złożenia wniosku o przyznanie prawa do świadczenia

emerytalnego pozostawał bez zatrudnienia. Kwestią sporną było zaliczenie

odwołującemu jako pracy w warunkach szczególnych okresu pracy w Zakładzie J.

Ż. A. w B. od 1 marca 1986 r. do dnia 31 maja 1990 r. W ocenie Sądu Okręgowego

postępowanie dowodowe przeprowadzone w sprawie wykazało, że okres ten był

okresem pracy w szczególnym warunkach uprawniającym do ubiegania się o

świadczenie emerytalne z tego tytułu, oraz że odwołujący nie był osobą

współpracującą przy prowadzeniu działalności gospodarczej, a pracownikiem brata

J. Ż. W konsekwencji Sąd Okręgowy stwierdził, że odwołujący pracował w

warunkach szczególnych w wymiarze przekraczającym wymagany ustawą 15-letni

okres.

Od wyroku Sądu Okręgowego apelację złożył organ rentowy, zaskarżając go

w całości. Zarzucono naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. poprzez dokonanie błędnej

oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego i przyjęcie, że wnioskodawca w

okresie od 1 marca 1986 r. do 31 maja 1990 r. w Zakładzie J. Ż. A. wykonywał stale

i w pełnym wymiarze czasu pracy prace w kanałach remontowych wymienione w

wykazie A dział XIV poz. 16 załącznika rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7

lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w

szczególnych warunkach, co w konsekwencji skutkowało przyznaniem prawa do

wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach.

Wyrokiem z 24 kwietnia 2014 r. Sąd Apelacyjny uwzględnił apelację organu

rentowego. Według Sądu Odwoławczego Sąd Okręgowy ocenił zgromadzony

materiał dowodowy z naruszeniem reguł opisanych w art. 233 § 1 k.p.c. Sąd

Apelacyjny za okoliczność istotną z punktu widzenia zakresu czynności

wnioskodawcy wykonywanych w okresie zatrudnienia w Zakładzie J. Ż. A. uznał

3

okoliczność, że odwołujący zawarł umowę o pracę w celu nauki zawodu w zakresie

mechaniki pojazdowej oraz, że został zatrudniony na czas trwania nauki zawodu.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego z istoty rzeczy uzyskanie takich kwalifikacji wymaga

zapoznania się ze specyfiką pracy mechanika, a to z kolei wymaga przygotowania

do wszelkich rodzaju pracy, a nie tylko prac w kanale remontowym. Dodatkowo

zwrócił uwagę, że pracodawcą odwołującego była osoba prowadząca warsztat

samochodowy, a w tego rodzaju punktach usuwa się wszelkiego rodzaju awarie,

dokonuje remontów, czynności diagnostycznych. W konsekwencji pracownicy

otrzymują rotacyjnie zlecenia dokonania naprawy pojazdu, bez specjalizacji na

poszczególne jego rodzaje - co w tej sprawie, zdaniem Sądu, potwierdza

okoliczność, że nikt z zatrudnionych mechaników, poza odwołującym mającym

status ucznia, nie otrzymał od pracodawcy świadectwa pracy w szczególnych

warunkach. W ocenie Sądu Apelacyjnego osobowe źródła dowodowe pozwalały na

stwierdzenie, że zakres zadań odwołującego nie ograniczał się wyłącznie do

konserwacji podwozi i profili zamkniętych czy też innych prac wykonywanych w

kanale. Oceniając materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, Sąd Apelacyjny

stwierdził, że odwołujący wykonywał wszystkie prace związane z naprawą

pojazdów mechanicznych, a nie tylko prace, które ze swojej istoty wymagały ich

rozpoczęcia lub zakończenia poprzez wykonywanie pracy w kanale remontowym.

Opierając się na zasadach doświadczenia życiowego, wywnioskował, że skoro

zakres prac wnioskodawcy obejmował usuwanie awarii i usterek, to oznacza to, że

wykonywał prace wymagające pracy w kanale jak i inne rodzajowo prace, które nie

były wykonywane w takim kanale. W konsekwencji stwierdził, że w tych warunkach

praca powierzona odwołującemu nie był pracą wykonywaną w kanałach

remontowych przy naprawie pojazdów mechanicznych w pełnym wymiarze czasu

pracy. Podkreślił, że wykonywanie pracy w szczególnych warunkach stale i w

pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy

oznacza, że pracownik nie ma powierzonych innych obowiązków, jak tylko te, które

dotyczą pracy w szczególnych warunkach.

Wyrok Sądu Apelacyjnego zaskarżył w całości odwołujący.

4

W podstawach skargi kasacyjnej wskazano na naruszenie przepisów

postępowania mających istotnych wpływ na wynik sprawy, tj. art. 382 k.p.c. w zw. z

art. 328 § 2 k.p.c. poprzez:

- niezasadne pominięcie części materiału dowodowego w postaci części

zeznań świadków, tj. pominięcie stwierdzonych przez świadków okoliczności o

rzeczywistym charakterze pracy wykonywanej przez skarżącego, co miało istotny

wpływ na wynik sprawy z uwagi na wynikające z tego pominięcia niezasadne

przyjęcie, iż ubezpieczony nie mógł wykonywać pracy w kanale remontowym stale i

w pełnym wymiarze czasu pracy, w konsekwencji niewskazanie w uzasadnieniu

orzeczenia wszystkich prawem wymaganych elementów w postaci przyczyn, dla

których odmówiono wiarygodności i mocy dowodowej zeznań świadków w

powyższym zakresie;

- wadliwe uzasadnienie zaskarżonego wyroku w zakresie wykładni § 2 ust. 1

rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku

emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w

szczególnym charakterze (Dz.U. z 1983 r. Nr 8, poz. 43 ze zm.) odnośnie do

pojęcia pracy wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, co do sytuacji

marginalnego wykonywania pewnych czynności w warunkach nienarażających

bezpośrednio pracownika na szkodliwe dla zdrowia czynniki.

Ponadto zarzucono naruszenie prawa materialnego:

1/ § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w

sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych

warunkach lub w szczególnym charakterze przez błędną wykładnię w zakresie

pojęcia pracy wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, co polegało na

uznaniu, że marginalne wykonywanie pewnych czynności w warunkach

nienarażających pracownika bezpośrednio na szkodliwe dla zdrowia czynniki

wyłącza kwalifikację wykonywanej poza tymi czynnościami pracy w warunkach

narażających pracownika na takie czynniki jako pracy wykonywanej stale i w

pełnym wymiarze czasu pracy w warunkach szczególnych;

2/ art. 184 w zw. z art. 32 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o

emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2013 r.,

poz. 1440 ze zm.) w związku z § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego

5

1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych

warunkach lub w szczególnym charakterze poprzez:

- błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie wskutek uznania, że

wykonywanie prac przez ubezpieczonego w okresie od 1 marca 1986 r. do dnia 31

maja 1990 r. nie spełniając kryterium „stale i w pełnym wymiarze czasu pracy”

dyskwalifikuje możliwość uznania tej pracy za wykonywaną w warunkach

szczególnych;

- błędne przyjęcie, iż praca ubezpieczonego nie odpowiadała swoim

rodzajem i charakterem stanowiskom wymienionym w dziale XIV, poz. 16 wykazu A

stanowiącego załącznik do ww. rozporządzenia, które uprawniają do emerytury na

podstawie art. 184 ww. ustawy, ponieważ nie wszystkie wykonywane przez niego

prace stanowiły prace w warunkach szczególnych;

- błędne przyjęcie, iż w świetle przepisów wykazu A stanowiącego załącznik

do ww. rozporządzenia nie należy pracy skarżącego uznać za wykonywaną w

warunkach szczególnych, co w konsekwencji doprowadza do błędnej wykładni

przepisów omawianego rozporządzenia, a w konsekwencji do poważnych

wątpliwości interpretacyjnych wykazu A, stanowiącego załącznik do

rozporządzenia;

- bezzasadne nieuznanie przez Sąd Apelacyjny spornych okresów

zatrudnienia ubezpieczonego za pracę w szczególnych warunkach, a tym samym

odmowę przyznania mu „prawa do wcześniejszej emerytury” z tego tytułu, w

szczególności kiedy z zeznań świadków m.in. J. R., T. B. oraz J. Ż. wprost wynika,

iż ubezpieczony miał powierzony zakres obowiązków mechanika samochodowego

rodzajowo odpowiadający pracy w kanale remontowym;

3/ art. 2 k.p. oraz art. 22 § 11

k.p. przez błędną wykładnię w zakresie pojęcia

pracownika i stosunku pracy co polegało na uznaniu, iż zawarcie umowy z

ubezpieczonym w celu nauki zawodu w zakresie mechaniki pojazdowej

dyskwalifikuje możliwość wykonywania prac mechanika w kanale remontowym

stale i w pełnym wymiarze, podczas gdy osobowe źródła (zeznania świadków oraz

ubezpieczonego) pozwalają na przyjęcie odmiennych ustaleń.

Wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i

6

orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie odwołującemu prawa do

emerytury w obniżonym wieku emerytalnym z tytułu pracy w szczególnych w

warunkach, oraz o zasądzenie na rzecz odwołującego kosztów postępowania wraz

z kosztami zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych.

Sąd Najwyższy, zważył co następuje:

Skarga kasacyjna okazała się nie mieć uzasadnionych podstaw.

Przedmiotem sporu było prawo do emerytury z tytułu pracy w szczególnych

warunkach. Spornym było zaliczenie okresu wykonywania pracy do okresu

zatrudnienia w szczególnych warunkach od 21 marca 1986 r. do 31 maja 1990 r.

Sąd Apelacyjny zmienił zaskarżony wyrok i oddalił odwołanie.

W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie art. 382 k.p.c. w związku z

art. 328 § 2 k.p.c. poprzez pominięcie części materiału dowodowego w postaci

części zeznań świadków. Zarzut ten nie mógł zostać uznany za uzasadniony. Sąd

Apelacyjny rozważył bowiem i ocenił zeznania świadków w zestawieniu z

dokumentacją osobową pracownika. W rezultacie Sąd ten przekonująco uzasadnił

dlaczego spornego okresu nie można zaliczyć do pracy w szczególnych

warunkach. Tak więc z oceny całokształtu materiału dowodowego oraz okoliczności

wykonywania pracy w spornym okresie wynikało, że wnioskodawca nie wykonywał

wyłącznie prac w kanale remontowym, gdyż wykonywał także wszelkie czynności

związane z naprawą pojazdów mechanicznych poza kanałem. Z uzasadnienia

zaskarżonego wyroku jasno wynika na jakiej podstawie dokonano powyższych

ustaleń. W skardze zarzuca się w tym zakresie nieodniesienie się do części zeznań

niektórych świadków. W istocie jednak Sąd Apelacyjny wyraźnie stwierdził, że

„dowód tylko z zeznań świadków… nie może przesądzać o wykonywaniu pracy w

szczególnych warunkach, zwłaszcza, gdy fakty wynikające z zeznań świadków nie

znajdują potwierdzenia w dokumentacji pracowniczej”. Można więc stwierdzić, że w

zaskarżonym wyroku nie wymienione zostały jedynie nazwiska świadków, którym

nie dano wiary. Okoliczność ta w żadnym razie nie może zostać uznana za

naruszenie prawa procesowego, które miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie

7

sprawy. Z tego powodu jako nieuzasadniony należało więc ocenić procesowy

zarzut skargi kasacyjnej.

Mając na uwadze, że powyższe ustalenia przesądzają jednocześnie o tym,

że wnioskodawca nie wykonywał pracy w szczególnych warunkach stale i w pełnym

wymiarze czasu pracy, to tym samym nie spełnił warunku uzyskania prawa do

emerytury zgodnie z przepisem § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7

lutego 1983 r. Z tego powodu niezasadne okazały się zarzuty naruszenia prawa

materialnego, a skarga kasacyjna w żadnym razie nie mogła być uznana za

oczywiście uzasadnioną.

Reasumując można stwierdzić, że w rzeczywistości wszystkie zarzuty skargi

kasacyjnej stanowiły próbę zakwestionowania ustaleń faktycznych (oceny materiału

dowodowego) dokonanych przez Sąd Apelacyjny. W ocenie Sądu Najwyższego

ustalenia te zostały dokonane prawidłowo oraz jasno i zrozumiale dokonano ich

uzasadnienia zgodnie z zasadami doświadczenia życiowego i logicznego myślenia.

Na ich poparcie powołano również liczne orzeczenia Sądu Najwyższego.

Z tych względów należało przyjąć, że zaskarżony wyrok odpowiada prawu,

a zarzuty skargi kasacyjnej nie były uzasadnione.

Z uwagi na powyższe orzeczono jak w sentencji wyroku.